నమినాథుడు

నమినాథుడు
21వ తీర్థంకరుడు
గుర్తు	నీలకమలం
Color	బంగారి
తండ్రి	విజయ
తల్లి	వప్రా
రాజవంశం	ఇక్ష్వాకు వంశం
తరువాతి వారు	నేమినాథుడు
అంతకు ముందు వారు	మునిసువ్రత నాథుడు

నమినాథుడు (సంస్కృతం: नमिनाथ, Naminātha) జైనమతంలో ప్రస్తుత "అవసర్పిణి" కాలంలోని 21వ తీర్థంకరుడు. జైన సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆయన ఇక్ష్వాకు వంశానికి చెందిన రాజకుమారుడు. ఆయన తండ్రి విజయ మహారాజు, తల్లి వప్రా దేవి(లేదా విప్రా దేవి)గా జైన గ్రంథాలు పేర్కొంటాయి. నామినాథుడు జన్మించిన స్థలం మిథిల (ప్రస్తుత బీహార్‌లోని ప్రాంతం)గా భావించబడుతుంది. ఆయన లాంఛనం (చిహ్నం) "నీలకమలం". ఆయన 15 ధనుస్సుల ఎత్తు ఉన్నట్లు భావిస్తారు.

జీవితం

జైన సాంప్రదాయ కథనాల ప్రకారం, నమినాథుడు శ్రావణ బహుళ అష్టమి తిథినాడు మిథిలా రాజ్యానికి యువరాజుగా జన్మించాడు. ఆయన జనన సమయంలో రాజ్యంలోని శత్రువులు స్వచ్ఛందంగా నమస్కరించి శాంతిని కోరినందున ఆయనకు "నమి" అనే పేరు పెట్టినట్లు జైన గ్రంథాలు వివరిస్తాయి. యుక్తవయస్సుకు వచ్చిన తరువాత ఆయన రాజ్యాన్ని పరిపాలించాడు. అయితే, లోకసుఖాలు శాశ్వతమైనవి కావని గ్రహించి వైరాగ్యం పొందాడు. అనంతరం రాజ్యాన్ని త్యజించి సన్యాసం స్వీకరించాడు.

కఠోర తపస్సు అనంతరం ఆయన కేవలజ్ఞానం పొందాడు. అనంతరం అనేక మందికి ధర్మబోధ చేసి జైన ధర్మాన్ని ప్రచారం చేశాడు.

చివరికి ఆయన సమ్మేద శిఖర్జీ (ప్రస్తుత ఝార్ఖండ్‌లోని పరస్నాథ్ పర్వతం)లో తన తరువాతి తీర్థంకరుడైన నేమినాథుని కంటే 571,750 సంవత్సరాల ముందే మోక్షాన్ని పొందినట్లు జైన సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఆయన మునుపటి తీర్థంకరుడు మునిసువ్రత నాథుడు సుమారు 9 లక్షల సంవత్సరాల మునుపే జన్మించినట్లు భావిస్తారు.

పూర్వజన్మలు

జైన గ్రంథాల ప్రకారం, తీర్థంకరులందరి మాదిరిగానే నమినాథుడు కూడా అనేక పూర్వజన్మలను అనుభవించి, ధర్మాచరణ ద్వారా తీర్థంకరత్వానికి అర్హత సంపాదించాడు. ఆయన చివరి జన్మలో మానవ రూపంలో జన్మించి తీర్థంకరుడయ్యారు.

చిహ్నం

నమినాథుని లాంఛనం నీలకమలం. జైన ఆలయాలలో ఆయన విగ్రహాలు సాధారణంగా ధ్యానముద్రలో లేదా కాయోత్సర్గ ముద్రలో ప్రతిష్ఠించబడతాయి. ఇతర తీర్థంకరుల మాదిరిగానే ఆయన విగ్రహాలపై శ్రీవత్స గుర్తు ఉంటుంది. విగ్రహం క్రింద నీలకమల చిహ్నం ఉండటం ద్వారా ఆయనను గుర్తిస్తారు.

యక్షుడు, యక్షిణి

దిగంబర, శ్వేతాంబర సంప్రదాయాలలో నమినాథునికి సంబంధించిన యక్ష–యక్షిణుల వివరాల్లో కొంత భేదం ఉంది.

• యక్షుడు – గంధర్వుడు (కొన్ని సంప్రదాయాలలో భృకుటి అని కూడా పేర్కొంటారు)
• యక్షిణి – అంబిక లేదా కుశ్మాండిని (సంప్రదాయాన్ని బట్టి భేదం ఉంటుంది)

ఆరాధన

మధుబన్‌లో నమినాథుని ఆలయం

రాజస్థాన్‌లోని జైసల్మేర్ కోట (యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం) ఆవరణలో ఉన్న "శ్రీ నామినాథ జైన దేవాలయం" 15వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ "శ్వేతాంబర జైన దేవాలయం". ఇది అద్భుతమైన పాలరాతి శిల్పకళకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ దేవాలయ ప్రధాన మూలనాయకుడు పద్మాసనంలో ఆసీనుడై ఉన్న లేత గోధుమరంగు పాలరాతితో చెక్కిన నామినాథుని విశిష్ట విగ్రహం.

మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఖజురాహో స్మారక సముదాయం (యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం)లో ఉన్న "నమినాథ స్వామి దేవాలయం" 10వ శతాబ్దానికి చెందిన దిగంబర జైన దేవాలయం. ఇది చందేల రాజవంశ పాలనలో నిర్మించబడింది. తొలుత ఈ దేవాలయాన్ని "ఋషభనాథునికి" అంకితమైన ఆలయంగా నిర్మించినప్పటికీ, తరువాత కాలంలో ఇది నమినాథునితో సన్నిహిత సంబంధాన్ని పొందింది. ఈ ఆలయంలో సాంప్రదాయ జైన దేవాలయ నిర్మాణశైలితో పాటు బాహ్య భాగంలో వైష్ణవ శిల్పకళా అంశాల సమన్వయం కనిపించడం విశేషం.

14వ శతాబ్దానికి చెందిన జైన గ్రంథం వివిధ తీర్థ కల్ప ప్రకారం, ప్రాచీన మిథిలా ప్రాంతంలో నమినాథుడు, మల్లినాథుడులకు అంకితమైన ప్రధాన దేవాలయాలు ఉండేవి. కాలక్రమేణా ఆ ప్రాచీన ఆలయాలు కనుమరుగైనప్పటికీ, ఆధునిక కాలంలో జైన మునుల ఆధ్వర్యంలో సీతామర్హి ప్రాంతంలో వాటి చారిత్రక ఆనవాళ్లను పరిరక్షించేందుకు కొత్త దేవాలయాలు నిర్మించబడ్డాయి.

నమినాథుడు మోక్షాన్ని పొందిన ప్రదేశంగా భావించే "పార్శ్వనాథ పర్వతం (సమ్మేద శిఖర్)"పై ఆయన పాదముద్రలు ప్రతిష్ఠించబడిన ప్రత్యేక పుణ్యస్థలం ఉంది. ఇది దిగంబర, శ్వేతాంబర జైన సంప్రదాయాలకు చెందిన భక్తులిద్దరికీ అత్యంత ముఖ్యమైన తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా పరిగణించబడుతుంది.

జైన సాహిత్యంలో

నమినాథుని జీవితం కల్పసూత్రం, త్రిషష్టి-శలాకా-పురుష-చరిత్రం, తిలోయపన్నత్తి వంటి జైన గ్రంథాలలో వివరించబడింది. ఈ గ్రంథాలలో ఆయన జననం, వైరాగ్యం, దీక్ష, కేవలజ్ఞానం, ధర్మప్రచారం, మోక్షప్రాప్తి గురించి విపులంగా వర్ణించబడింది.

ఇవి కూడా చూడండి

• తీర్థంకరులు
• జైనమతం
• మిథిల

గ్రంథసూచీ

• Cort, John E. (2001a), Jains in the World : Religious Values and Ideology in India, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-513234-2
• Dundas, Paul (2002) [1992], The Jains (Second ed.), Routledge, ISBN 0-415-26605-X
• Finegan, Jack (1952), The archeology of world religions, Princeton University Press
• Jain, Vijay K. (2015), Acarya Samantabhadra's Svayambhustotra: Adoration of The Twenty-four Tirthankara, Vikalp Printer, ISBN 9788190363976,  This article incorporates text from this source, which is in the public domain.
• Johnson, Helen M. (1931), Naminathacaritra (Book 7.11 of the Trishashti Shalaka Purusha Caritra), Baroda Oriental Institute
• Mitra, Swati (2010), Khajuraho: Heritage City, Goodearth Publications, ISBN 978-93-8026-204-5 {{citation}}: Check |isbn= value: checksum (help)
• Sangave, Vilas Adinath (2001), Facets of Jainology: Selected Research Papers on Jain Society, Religion, and Culture, Mumbai: Popular Prakashan, ISBN 978-81-7154-839-2
• Shah, Umakant Premanand (1987), Jaina-Rupa Mandana: Jaina Iconography (in ఇంగ్లీష్), vol. 1, India: Shakti Malik Abhinav Publications, ISBN 81-7017-208-X
• Tandon, Om Prakash (2002) [1968], Jaina Shrines in India (1 ed.), New Delhi: Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, ISBN 81-230-1013-3
• Titze, Kurt; Bruhn, Klaus (1998), Jainism: A Pictorial Guide to the Religion of Non-Violence (2 ed.), Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-1534-6
• Tukol, T. K. (1980), Compendium of Jainism (in ఇంగ్లీష్), Dharwad: University of Karnataka
• Wiley, Kristi L. (2009) [1949], The A to Z of Jainism, vol. 38, Scarecrow Press, ISBN 978-0-8108-6337-8
• Zimmer, Heinrich (1953) [April 1952], Joseph Campbell (ed.), Philosophies of India (in ఇంగ్లీష్), London: Routledge & Kegan Paul Ltd, ISBN 978-81-208-0739-6,  This article incorporates text from this source, which is in the public domain. {{citation}}: ISBN / Date incompatibility (help)