నరోడోమ్ సిహానుక్
నరోడోమ్ సిహానుక్ (31 అక్టోబర్ 1922 – 15 అక్టోబర్ 2012) కాంబోడియా దేశానికి రాజు, రాష్ట్రాధిపతి మరియు ప్రధానమంత్రి గా పనిచేశారు. ఆయనను సమ్డెచ్ యూవ్ (అర్థం: "రాజు తండ్రి") అని పిలుస్తారు. ఆయన జీవితకాలంలో కాంబోడియా అనేక రాజకీయ వ్యవస్థలను అనుభవించింది — ఫ్రెంచ్ పరిరక్షిత రాజ్యం (1953 వరకు), జపాన్ ఆధీన రాష్ట్రం (1945), స్వతంత్ర రాజ్యం (1953–1970), ఖ్మేర్ రిపబ్లిక్ (1970–1975), ఖ్మేర్ రూజ్ పాలన (1975–1979), వియత్నాం మద్దతు కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వం (1979–1989), మరియు చివరికి 1993 నుంచి మళ్లీ రాజ్యంగా మారింది.
సిహానుక్, రాజకుమారుడు నరోడోమ్ సురమరిట్ మరియు రాజకుమారి సిసోవాత్ కోస్సమాక్ దంపతులకు ఏకైక సంతానం. ఆయన తాత సిసోవాత్ మొనివోంగ్ మరణం తర్వాత 1941లో ఫ్రెంచ్ పాలనలో రాజుగా అయ్యారు.
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో జరిగిన జపాన్ ఆక్రమణ తరువాత, 1953లో ఫ్రాన్స్ నుండి కాంబోడియా స్వాతంత్ర్యాన్ని సాధించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. 1955లో రాజకీయాలలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొనడానికి రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టి, తన తండ్రి సురమరిట్ను రాజుగా నియమించారు.
ఆయన స్థాపించిన సంగ్కుమ్ పార్టీ 1955 ఎన్నికల్లో విజయం సాధించడంతో ఆయన ప్రధానమంత్రి అయ్యారు. ఆయన పాలనలో దేశం ఒకే పార్టీ ఆధీనంలో నడిచింది. రాజకీయ ప్రతిపక్షాన్ని అణచివేశారు.
1960లో తన తండ్రి మరణం తరువాత, సిహానుక్ కాంబోడియా రాష్ట్రాధిపతిగా కొత్త హోదాను స్వీకరించారు.
విదేశాంగ విధానంలో తటస్థతను పాటించినప్పటికీ, ఆయన ప్రవర్తనలో కమ్యూనిస్టు దేశాల వైపు మొగ్గుచూపారు. 1970లో జరిగిన కాంబోడియా కూట్ దెతాలో ఆయన పదవి కోల్పోయి, చైనా మరియు ఉత్తర కొరియాకు పారిపోయారు. అక్కడ ఆయన ప్రవాస ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసి ఖ్మేర్ రూజ్ కు మద్దతు ఇచ్చారు.
1975లో ఖ్మేర్ రూజ్ విజయం తర్వాత ఆయన తిరిగి రాష్ట్రాధిపతిగా వచ్చారు, కానీ సంబంధాలు క్షీణించడంతో 1976లో రాజీనామా చేశారు. అనంతరం ఆయనను గృహ నిర్బంధంలో ఉంచారు. 1979లో వియత్నాం సైన్యం ఖ్మేర్ రూజ్ను తొలగించిన తరువాత ఆయన మళ్లీ విదేశాలకు వెళ్లారు.
1981లో ఆయన FUNCINPEC పార్టీని స్థాపించారు. 1982లో ఆయన డెమోక్రాటిక్ కంపూచియా కూటమి ప్రభుత్వం అధ్యక్షుడిగా నియమితులయ్యారు. ఈ ప్రభుత్వం ఐక్యరాజ్యసమితిలో కాంబోడియాను ప్రతినిధ్యం చేసింది.
1991లో పారిస్ శాంతి ఒప్పందాలు కుదిరిన తరువాత, 1993లో ఎన్నికలు జరిగాయి. ఆయన కుమారుడు నరోడోమ్ రనరిద్ద్ మరియు హున్ సేన్ నేతృత్వంలో ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. అదే సంవత్సరంలో సిహానుక్ మళ్లీ కాంబోడియా రాజుగా అయ్యారు.
2004లో ఆయన రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టి, ఆయన కుమారుడు నరోడోమ్ సిహామోని రాజుగా అయ్యాడు. 2012లో ఆయన చైనాలోని బీజింగ్లో మరణించారు.
సిహానుక్ రాజకీయ నాయకుడిగానే కాకుండా కళాకారుడిగా కూడా ప్రసిద్ధి పొందారు. 1941 నుండి 2006 వరకు ఆయన సుమారు 50 సినిమాలు నిర్మించి దర్శకత్వం వహించారు. ఆయన రచించిన పాటలు దేశభక్తి భావాలను ప్రతిబింబించాయి.
ఆధునిక కాంబోడియా నిర్మాణంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించినప్పటికీ, 1970లలో ఖ్మేర్ రూజ్తో ఆయన సంబంధాలు ఆయన ప్రతిష్టను కొంత మేర దెబ్బతీశాయి.
| నరోడోమ్ సిహానుక్ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ప్రేహ్ బోరమ్ రత్నకొట్ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 అధికారిక చిత్రం, c. 1941 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| కాంబోడియా రాజు | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| మొదటి పరిపాలన | 24 ఏప్రిల్ 1941మూస:Sndash2 మార్చి 1955 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| పట్టాభిషేకం | 3 మే 1941 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| పూర్వాధికారి | సిసోవాత్ మొనివోంగ్ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ఉత్తరాధికారి | నరోడోమ్ సురమరిట్ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ప్రధాన మంత్రులు | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| రెండవ పరిపాలన | 24 సెప్టెంబర్ 1993మూస:Sndash6 అక్టోబర్ 2004 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Predecessor | రాజ్య పునరుద్ధరణ; తానే రాష్ట్రాధిపతి | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Successor | నరోడోమ్ సిహామోని | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ప్రధాన మంత్రులు | జాబితా చూడండి | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| కాంబోడియా రాష్ట్రాధిపతి | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| కార్యాలయంలో 20 జూన్ 1960 – 18 మార్చి 1970 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| రాణి తల్లి | సిసోవాత్ కోస్సమాక్ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| అంతకు ముందు వారు | చూప్ హెల్ (తాత్కాలిక) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| తరువాత వారు | చెంగ్ హెంగ్ (తాత్కాలిక) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| కార్యాలయంలో 14 జూన్ 1993 – 24 సెప్టెంబర్ 1993 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| అంతకు ముందు వారు | చియా సిమ్ రాష్ట్ర మండలి అధ్యక్షుడిగా | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| తరువాత వారు | తానే రాజుగా | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| రాష్ట్ర ప్రెసిడియం అధ్యక్షుడు | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| కార్యాలయంలో 17 ఏప్రిల్ 1975 – 2 ఏప్రిల్ 1976 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ప్రధాన మంత్రి | పెన్ నౌత్ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| అంతకు ముందు వారు | సాక్ సుట్సఖాన్ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| తరువాత వారు | ఖియూ సంపాన్ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| జననం | 1922 అక్టోబరు 31 ఫ్నోం పెన్, కాంబోడియా | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| మరణం | 2012 అక్టోబరు 15 (వయసు: 89) బీజింగ్, చైనా | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Burial | 13 జూలై 2014 సిల్వర్ పగోడా, కాంబోడియా రాజప్రాసాదం | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Spouse | జాబితా
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| వంశము Detail | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| రాజ్యం | నరోడోమ్ వంశం | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| తండ్రి | నరోడోమ్ సురమరిట్ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| తల్లి | సిసోవాత్ కోస్సమాక్ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| మతం | థెరవాడ బౌద్ధం | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| చదువు | సౌమూర్ కవలరి పాఠశాల | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| వృత్తి |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| రాజకీయ పార్టీ |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| సంతకం |  | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
మూస:Collapsed infobox section end
ప్రారంభ జీవితం మరియు తొలి పరిపాలన[మార్చు] నరోడోమ్ సిహానుక్, నరోడోమ్ సురమరిట్ మరియు సిసోవాత్ కోస్సమాక్ దంపతులకు ఏకైక సంతానం.[1] చిన్న వయస్సులోనే ప్రమాదం ఉందని రాజభవన జ్యోతిష్కుడు చెప్పడంతో, తల్లిదండ్రులు ఆయనను కోస్సమాక్ అమ్మమ్మ పాట్ సంరక్షణలో ఉంచారు. పాట్ మరణం తర్వాత, సిహానుక్ను ఆయన తాత నరోడోమ్ సుతరోట్ వద్దకు తీసుకెళ్లారు.[2] తరువాత సుతరోట్ తన కుమార్తె నరోడోమ్ కెట్ కన్యమోమ్కు ఆయనను చూసుకునే బాధ్యతలు అప్పగించారు. సిహానుక్ తన ప్రాథమిక విద్యను ఫ్రాన్స్వా బోడోయిన్ పాఠశాల మరియు నుయోన్ మొనిరామ్ పాఠశాలలో పొందారు.[3] ఈ సమయంలో ఆయనకు తన మాతామహుడు సిసోవాత్ మొనివోంగ్ ఆర్థిక సహాయం అందించి, ఒక అమేచ్యూర్ కళా బృందం మరియు ఫుట్బాల్ జట్టును నడిపించారు.[1] 1936లో ఆయనను సైగాన్ కు పంపించి, అక్కడ లిసే షాసెలూప్ లాబాట్ అనే పాఠశాలలో చదివించారు.[4]  1941 ఏప్రిల్ 23న రాజు మొనివోంగ్ మరణించడంతో, ఫ్రెంచ్ ఇండోచైనా గవర్నర్-జనరల్ జీన్ డెకూ సిహానుక్ను రాజుగా ఎంపిక చేశారు.[5] తదుపరి రోజు ఆయన అధికారికంగా రాజుగా నియమితులయ్యారు, మరియు 3 మే 1941న పట్టాభిషేకం జరిగింది.[6] జపాన్ ఆక్రమణ సమయంలో ఆయన ఎక్కువ సమయం క్రీడలు, సినిమా నిర్మాణం మరియు గ్రామీణ పర్యటనలతో గడిపారు.[7] 1945లో జపాన్ ఫ్రెంచ్ పరిపాలనను రద్దు చేయడంతో, వారి ఒత్తిడిలో సిహానుక్ కాంబోడియా స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించారు మరియు రాజుగానే ఉండి ప్రధానమంత్రి పదవిని కూడా చేపట్టారు.[8] స్వాతంత్ర్యానికి ముందు మరియు స్వపరిపాలన[మార్చు]ప్రధానమంత్రిగా, సిహానుక్ ఫ్రెంచ్ అధికారి జార్జెస్ గౌతియర్ జారీ చేసిన ఖ్మేర్ లిపిని రోమనైజ్ చేయాలన్న నిర్ణయాన్ని రద్దు చేశారు.[9] 1945 ఆగస్టులో జపాన్ లొంగిపోవడంతో, సోన్ న్గోక్ థాన్ నేతృత్వంలోని జాతీయవాద శక్తులు తిరుగుబాటు చేసి ఆయనను ప్రధానమంత్రిగా చేశారు.[10] అయితే అక్టోబర్ 1945లో ఫ్రెంచ్ తిరిగి వచ్చాక, థాన్ను తొలగించి సిహానుక్ మామ సిసోవాత్ మొనిరేత్ ను నియమించారు.[11] 1946లో ఫ్రాన్స్తో ఒప్పందం కుదిరి, కాంబోడియాకు కొంత స్వయంప్రభుత్వం లభించింది.[12] అదే సమయంలో కొత్త రాజ్యాంగం రచన ప్రారంభమైంది. 1947లో మొదటి రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చింది.[13] 1949లో సిహానుక్ పారిస్ వెళ్లి మరింత స్వాతంత్ర్యం కోసం చర్చలు జరిపారు. ఆ ఒప్పందం ప్రకారం కాంబోడియా "స్వతంత్ర దేశం"గా గుర్తింపు పొందింది కానీ పరిమిత స్వపరిపాలన మాత్రమే లభించింది.[14] దేశంలో రాజకీయ అసంతృప్తి పెరిగింది. పెన్ నౌత్ ప్రభుత్వం అవినీతి సమస్యలపై విమర్శలు ఎదుర్కొంది. యెం సాంబౌర్ నేతృత్వంలోని నాయకులు ఆయనను తొలగించారు.[15] 1949లో సిహానుక్ జాతీయ అసెంబ్లీని రద్దు చేసి రెండు సంవత్సరాలు నేరుగా పాలించారు.[16] 1951లో ఎన్నికల్లో డెమోక్రాటిక్ పార్టీ గెలిచింది.[17] 1952లో సిహానుక్ ప్రధానమంత్రి హుయ్ కాంతూల్ను తొలగించి తానే ప్రధానమంత్రి అయ్యారు.[18] ఆయనకు పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం కాంబోడియాకు సరిపోదని అభిప్రాయం ఏర్పడింది. 1953లో ఫ్రాన్స్ను సంప్రదించి పూర్తి స్వాతంత్ర్యం కోరారు. ఫ్రాన్స్ తిరస్కరించడంతో, ఆయన అమెరికా మరియు కెనడా పర్యటించి మద్దతు కోరారు.[19] తరువాత సిహానుక్ ప్రజలను స్వాతంత్ర్యం కోసం ప్రేరేపించి 130,000 మంది సభ్యులతో ఒక పౌర సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.[20] 1953 ఆగస్టు మరియు అక్టోబర్లో ఫ్రాన్స్ క్రమంగా అధికారాలను కాంబోడియాకు అప్పగించింది. నవంబర్ 9, 1953న సిహానుక్ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించారు.[21] 1954లో జెనీవా సమావేశంలో కాంబోడియా ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు. ఆ ఒప్పందం కాంబోడియా స్వాతంత్ర్యాన్ని ధృవీకరించింది.[22] 1955లో సిహానుక్ నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో 99.8% మంది మద్దతు తెలిపారని ప్రకటించబడింది, అయితే చరిత్రకారుడు మిల్టన్ ఆస్బోర్న్ ప్రకారం, ఓటింగ్ సమయంలో ఒత్తిడి ఉన్నట్లు పేర్కొన్నారు.[23] సంగ్కుమ్ యుగం[మార్చు]త్యాగం మరియు రాజకీయాల్లో ప్రవేశం[మార్చు]1955 మార్చి 2న సిహానుక్ ఆకస్మికంగా సింహాసనాన్ని త్యజించారు[24] మరియు ఆయన స్థానంలో ఆయన తండ్రి నరోడోమ్ సురమరిట్ రాజుగా అయ్యారు.[3] ఈ నిర్ణయం ఆయన తల్లిదండ్రులను కూడా ఆశ్చర్యానికి గురి చేసింది.[25] తన ప్రసంగంలో, రాజభవన రాజకీయ కుట్రల నుండి బయటపడటానికి మరియు సాధారణ ప్రజలతో సులభంగా కలిసిపోవడానికి ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నానని చెప్పారు. 1955 ఏప్రిల్లో, ఇండోనేషియాలోని బాండుంగ్లో జరిగే సమావేశానికి వెళ్లే ముందు, సిహానుక్ తన రాజకీయ పార్టీ సంగ్కుమ్ (Popular Socialist Community)ను స్థాపించారు.[26] ఈ పార్టీ ద్వారా ఆయన సెప్టెంబర్ 1955లో జరిగిన ఎన్నికల్లో పోటీ చేశారు. సంగ్కుమ్ వాస్తవానికి ఒక రాజకీయ పార్టీ అయినప్పటికీ, దాన్ని ఒక "సంస్థ"గా పేర్కొన్నారు. ఈ పార్టీ నాలుగు చిన్న రాజ్యవాద, కుడిపక్ష పార్టీల కలయికగా ఏర్పడింది, అందులో లోన్ నోల్ నేతృత్వంలోని ఖ్మేర్ రీనోవేషన్ పార్టీ కూడా ఉంది.[27] ఎన్నికల్లో సంగ్కుమ్ 83% ఓట్లు సాధించి జాతీయ అసెంబ్లీ మొత్తం సీట్లు గెలుచుకుంది.[28] తరువాత సిహానుక్ ప్రధానమంత్రిగా నియమితులయ్యారు.[29] ప్రధానమంత్రి కాలం (1955–1960)[మార్చు] పదవిలోకి వచ్చిన తరువాత, సిహానుక్ పలు రాజ్యాంగ మార్పులు చేశారు. మహిళలకు ఓటు హక్కు ఇచ్చారు, ఖ్మేర్ భాషను అధికార భాషగా ప్రకటించారు మరియు కాంబోడియాను రాజ్యాంగ రాజ్యంగా మార్చారు.[30] 1956లో ఆయన "బౌద్ధ సామ్యవాదం" అనే విధానాన్ని ప్రారంభించారు, ఇది సామాజిక సమానత్వాన్ని పెంపొందించడమే లక్ష్యం.[31] 1955–1960 మధ్య కాలంలో ఆయన పలుమార్లు ప్రధానమంత్రి పదవిని వదిలి మళ్లీ స్వీకరించారు.[32] ఈ సమయంలో సిమ్ వర్ వంటి నాయకులు తాత్కాలికంగా ప్రధానమంత్రులయ్యారు. 1955లో ఆయన అమెరికా నుండి సైనిక సహాయం స్వీకరించారు.[33] అయితే, SEATOలో చేరమని అమెరికా ఒత్తిడి చేసినప్పటికీ, ఆయన తిరస్కరించారు.[34] తరువాత ఆయన చైనా నాయకుడు జౌ ఎన్లైతో స్నేహ సంబంధాలు ఏర్పరచుకుని, చైనా నుండి ఆర్థిక సహాయం పొందారు.[35] రాష్ట్రాధిపతిగా ప్రారంభ కాలం (1960–1965)[మార్చు]1960 ఏప్రిల్ 3న ఆయన తండ్రి మరణించడంతో[36], సిహానుక్ కొత్తగా "రాష్ట్రాధిపతి" పదవిని స్వీకరించారు.[37] 1961లో కాంబోడియా అజేయ దేశాల ఉద్యమంలో సభ్యత్వం పొందింది.[38] 1963లో సిహానుక్ అమెరికా ఆర్థిక సహాయాన్ని తిరస్కరించారు.[39] అదే సమయంలో దేశంలోని బ్యాంకింగ్ మరియు వాణిజ్య రంగాలను జాతీయీకరించారు.[40] 1964లో ఆయన ఉత్తర వియత్నాం మరియు వియట్ కాంగ్తో రహస్య ఒప్పందం చేసుకున్నారు.[41] దీనివల్ల కాంబోడియా భూభాగం ద్వారా ఆయుధ సరఫరా జరిగేది. 1965లో అమెరికా బాంబింగ్ దాడుల తరువాత, సిహానుక్ అమెరికాతో సంబంధాలు తెంచుకున్నారు.[42] తరువాతి నాయకత్వం (1966–1970)[మార్చు] 1966 ఎన్నికల్లో కుడిపక్ష నాయకులు గెలిచారు మరియు లోన్ నోల్ ప్రధానమంత్రిగా నియమితులయ్యారు.[43] అయితే సిహానుక్ ఆయన ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి ఎడమపక్ష నాయకులతో ఒక గోప్య ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.[44] 1967లో సామ్లౌట్ తిరుగుబాటు జరిగింది.[45] ఈ తిరుగుబాటుకు ఎడమపక్ష నాయకులు కారణమని భావించి, సిహానుక్ వారిపై చర్యలు తీసుకున్నారు. కొంతమంది ఖ్మేర్ రూజ్లో చేరారు. 1969లో దేశ ఆర్థిక పరిస్థితి క్షీణించడంతో, సిహానుక్ క్యాసినోలను ప్రారంభించారు.[46] అదే సంవత్సరంలో లోన్ నోల్ మళ్లీ ప్రధానమంత్రిగా నియమితులయ్యారు. 1970 జనవరిలో సిహానుక్ వైద్య చికిత్స కోసం ఫ్రాన్స్కు వెళ్లారు.[47] ఆయన లేని సమయంలో ప్రభుత్వం కొన్ని నిర్ణయాలు తీసుకోవడంతో రాజకీయ పరిస్థితులు మారిపోయాయి.[48] పదవి తొలగింపు, GRUNK మరియు ఖ్మేర్ రూజ్ కాలం[మార్చు]1970 కూప్[మార్చు]1970 జనవరిలో, సిహానుక్ రెండు నెలల సెలవుల కోసం ఫ్రాన్స్కు వెళ్లి ఫ్రెంచ్ రివియెరాలోని విలాసవంతమైన రిసార్ట్లో గడిపారు.[49] 1970 మార్చి 11న, ఉత్తర వియత్నాం మరియు దక్షిణ వియత్నాం తాత్కాలిక విప్లవ ప్రభుత్వ రాయబార కార్యాలయాల బయట భారీ నిరసన జరిగింది. నిరసనకారులు వియట్ కాంగ్ సైన్యం కాంబోడియా నుంచి వెళ్లిపోవాలని డిమాండ్ చేశారు. ఈ నిరసనలు హింసాత్మకంగా మారి, రాయబార కార్యాలయాలను ధ్వంసం చేసి అగ్ని పెట్టడంతో సిహానుక్ ఆందోళన చెందారు.[50] ఆ సమయంలో ఆయన పారిస్లో ఉండి, పరిస్థితిని సమసిపర్చడానికి తిరిగి రావాలా లేదా మాస్కో, బీజింగ్, హనోయ్ వెళ్లాలా అని ఆలోచించారు. చివరికి హనోయ్కు వెళ్లాలని నిర్ణయించారు, ఎందుకంటే అక్కడి నాయకులను ఒప్పించి వియట్ కాంగ్ దళాలను వెనక్కి పంపించవచ్చని భావించారు.[51] ఐదు రోజుల తర్వాత, సిహానుక్ భార్య మోనిక్ సవతి సోదరుడు ఓమ్ మన్నోరిన్ను అవినీతి ఆరోపణలపై జాతీయ అసెంబ్లీ ముందు హాజరు కావాలని పిలిచారు.[52] అదే రాత్రి ఆయన లోన్ నోల్ మరియు సిరిక్ మటాక్లను అరెస్ట్ చేయాలని ఆదేశించినా, తానే లోన్ నోల్ సైన్యానికి చిక్కిపోయారు. 1970 మార్చి 18న జాతీయ అసెంబ్లీ సిహానుక్ను అధికారంలో నుంచి తొలగించింది,[53] తద్వారా లోన్ నోల్ అత్యవసర అధికారాలను స్వీకరించారు.[54]  అదే రోజు సిహానుక్ మాస్కోలో సోవియట్ ప్రధానమంత్రి అలెక్సీ కోసిగిన్ను కలిసినప్పుడు ఈ వార్త తెలుసుకున్నారు.[55] తరువాత ఆయన బీజింగ్కు వెళ్లి, అక్కడ జౌ ఎన్లై స్వాగతం పలికారు. జౌ ఎన్లై, ఫామ్ వాన్ డాంగ్ను కూడా బీజింగ్కు పిలిపించి సిహానుక్తో సమావేశం ఏర్పాటు చేశారు.[56] జౌ ఎన్లై, చైనా ఇంకా సిహానుక్ను కాంబోడియా నిజమైన నాయకుడిగా గుర్తిస్తుందని, ఇతర దేశాలపై కూడా ఒత్తిడి తీసుకురాగలమని తెలిపారు.[57] అలాగే ఆయనను లోన్ నోల్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా పోరాటం ప్రారంభించమని ప్రోత్సహించారు.[58] అసౌకర్యకరమైన మైత్రి[మార్చు]1970 మార్చి 23న, సిహానుక్ తన ప్రతిఘటన ఉద్యమమైన కాంపుచియా జాతీయ ఐక్య సమాఖ్య (FUNK)ను ప్రకటించారు. ఆయన కాంబోడియా ప్రజలను లోన్ నోల్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడమని పిలుపునిచ్చారు.[58] సిహానుక్ను గ్రామీణ ప్రజలు దేవుడిలా గౌరవించడంతో, ఆయన మద్దతు ఖ్మేర్ రూజ్కు పెద్ద బలంగా మారింది.[58] ఖ్మేర్ రూజ్ సైనికులు గ్రామాల్లో ఆయన సందేశాన్ని ప్రసారం చేయడంతో నిరసనలు పెరిగాయి, కానీ లోన్ నోల్ సైన్యం వాటిని అణచివేసింది.[59] 1970 మే 5న, సిహానుక్ ప్రవాస ప్రభుత్వమైన కాంపుచియా జాతీయ ఐక్య రాజ్య ప్రభుత్వం (GRUNK)ను ఏర్పాటు చేశారు.[60] చైనా, ఉత్తర వియత్నాం, ఉత్తర కొరియా వంటి కమ్యూనిస్టు దేశాలు లోన్ నోల్ ప్రభుత్వంతో సంబంధాలు తెంచుకున్నాయి. 1970 జూలై 2న ఫ్నామ్ పెన్లో జరిగిన సైనిక న్యాయస్థానంలో, సిహానుక్పై దేశద్రోహం మరియు అవినీతి ఆరోపణలు మోపబడ్డాయి. మూడు రోజుల విచారణ తరువాత, 1970 జూలై 5న ఆయనను గైర్హాజరీలో మరణశిక్ష విధించారు.[61] .png) 1970 నుండి 1975 వరకు, సిహానుక్ బీజింగ్ మరియు ప్యాంగ్యాంగ్లో ప్రభుత్వ అతిథి గృహాల్లో నివసించారు.[62] 1973లో ఆయన హనోయ్ నుండి ఖ్మేర్ రూజ్ నాయకులతో కలిసి ప్రయాణించి, హో చి మిన్ ట్రైల్ మార్గంలో కాంబోడియా చేరుకున్నారు.[63] ఈ ప్రయాణంలో అమెరికా బాంబుదాడులను ఎదుర్కొన్నారు. సియం రీప్లో ఆయన అంకోర్ వాట్, బంతేయ్ స్రేయ్, బయోన్ ఆలయాలను సందర్శించారు.[64] 1975 ఏప్రిల్ 17న ఖ్మేర్ రిపబ్లిక్ పతనం తర్వాత, ఖ్మేర్ రూజ్ డెమోక్రాటిక్ కాంపుచియాను స్థాపించింది. సిహానుక్ను రాష్ట్రాధిపతిగా నియమించారు.[65] 1976లో ఖ్మేర్ రూజ్ ప్రభుత్వం అమలు చేసిన బలవంతపు కార్మిక వ్యవస్థ మరియు జనాభా మార్పులను చూసి, సిహానుక్ తీవ్రంగా నిరాశ చెందారు.[66] తరువాత ఆయన రాష్ట్రాధిపతి పదవికి రాజీనామా చేశారు.[67] గృహ నిర్బంధం[మార్చు]ఈ తరువాత సిహానుక్ను రాజభవనంలో గృహ నిర్బంధంలో ఉంచారు.[68] 1978లో ఆయనను ఫ్నామ్ పెన్ బయట ఉన్న ఒక ఇంటికి మార్చారు.[69] 1978 డిసెంబర్ 22న వియత్నాం కాంబోడియాపై దాడి చేసింది.[70] 1979 జనవరిలో సిహానుక్ను సిసోఫోన్కు తీసుకెళ్లి, మళ్లీ ఫ్నామ్ పెన్కు తీసుకువచ్చారు. ఆ తరువాత ఆయన పాల్ పాట్ను కలిశారు, అక్కడ యుద్ధ పరిస్థితుల గురించి చర్చించారు.[71] 1979 జనవరి 6న సిహానుక్ బీజింగ్కు వెళ్లేందుకు అనుమతించబడ్డారు, అక్కడ ఆయనను డెంగ్ షియావోపింగ్ స్వాగతించారు.[72] 1979 జనవరి 7న ఫ్నామ్ పెన్ వియత్నాం సైన్యం చేతిలో పడింది. తరువాత ఆయన ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి సమావేశంలో పాల్గొని, ఖ్మేర్ రూజ్ చేసిన కాంబోడియా జనసంహారంను మరియు వియత్నాం ఆక్రమణను ఖండించారు.[73] తరువాత ఆయన చైనాలో ఆశ్రయం పొందారు.[74] FUNCINPEC మరియు CGDK సంవత్సరాలు[మార్చు]ప్రతిఘటన ఉద్యమం[మార్చు] ఖ్మేర్ రూజ్ పాలన కూలిన తర్వాత, వియత్నాం మద్దతుతో ఒక కొత్త కంబోడియా ప్రభుత్వం, కాంపుచియా ప్రజాస్వామ్య గణరాజ్యం (PRK) స్థాపించబడింది. చైనా యొక్క ప్రధాన నాయకుడు, డెంగ్ జియావోపింగ్, PRK ప్రభుత్వంపై వియత్నాం ప్రభావం ఉండటంపై అసంతృప్తిగా ఉన్నాడు.[75] డెంగ్, PRK ప్రభుత్వాన్ని కూల్చివేయడానికి ఖ్మేర్ రూజ్తో కలిసి పనిచేయాలని సిహానుక్కు సూచించాడు. అయితే, ఖ్మేర్ రూజ్ పాలనలో జరిగిన సామూహిక హత్యలను వ్యతిరేకించిన సిహానుక్, ఈ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించాడు.[76][75] 1981 మార్చిలో, సిహానుక్ స్వతంత్ర, తటస్థ, శాంతియుత మరియు సహకార కంబోడియా కోసం జాతీయ ఐక్య ఫ్రంట్ (FUNCINPEC) ను స్థాపించాడు. దీనికి తోడుగా సియానుకిస్టు జాతీయ సైన్యం (ANS) అనే చిన్న ప్రతిఘటన సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు.[77] అతను ఇన్ టామ్ ను, అతను ముందు ఖ్మేర్ గణరాజ్యం లో కొంతకాలం ప్రధానిగా పనిచేశాడు, ANS ప్రధాన సేనాధిపతిగా నియమించాడు.[78] ANS కి చైనా నుండి సైనిక సహాయం అవసరం ఏర్పడింది. ఈ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకొని, డెంగ్ సిహానుక్ను మళ్లీ ఖ్మేర్ రూజ్తో కలసి పనిచేయడానికి ఒప్పించాడు.[79] సిహానుక్ నిర్బంధంగా అంగీకరించి, 1981 మార్చిలో ఖ్మేర్ రూజ్ మరియు సన్ సాన్ నేతృత్వంలోని ఖ్మేర్ ప్రజల జాతీయ విమోచన ఫ్రంట్ (KPNLF) తో ఒక ఐక్య ప్రతిఘటన ఉద్యమంపై చర్చలు ప్రారంభించాడు.[80] చర్చలు మరియు అభివృద్ధి[మార్చు] .jpg) డెంగ్ మరియు సింగపూర్ ప్రధాన మంత్రి లీ క్వాన్ యూ మధ్యవర్తిత్వంలో జరిగిన అనేక చర్చల తర్వాత,[81] FUNCINPEC, KPNLF మరియు ఖ్మేర్ రూజ్ 1982 జూన్లో కలిసి కోలిషన్ గవర్నమెంట్ ఆఫ్ డెమోక్రటిక్ కాంపుచియా (CGDK) ను ఏర్పాటు చేయడానికి అంగీకరించాయి. ఈ CGDK కి సిహానుక్ అధిపతిగా ఉండి, విదేశాల్లో పనిచేసే ప్రభుత్వం (government-in-exile)గా పనిచేసింది.[82] ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) డెమోక్రటిక్ కాంపుచియాను తొలగించి PRK ను అంగీకరించాలనే తీర్మానాన్ని తిరస్కరించింది, దీంతో సిహానుక్ కంబోడియా యొక్క అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన రాష్ట్రాధిపతిగా కొనసాగాడు.[83] తదుపరి ఐదు సంవత్సరాల పాటు, సిహానుక్ చైనా ప్రభుత్వంతో చర్చలు జరిపినా, వియత్నాం ఆక్రమణను ముగించడానికి రాజకీయ పరిష్కారం కనుగొనడంలో విఫలమయ్యాడు.[84] ఈ సమయంలో, అతను తన ఇద్దరు కుమారులు నరోదోమ్ చక్రపోంగ్ మరియు నరోదోమ్ రణరిత్ ను ANS నాయకత్వంలో నియమించాడు. చక్రపోంగ్ 1985 మార్చిలో ఉప ప్రధాన సిబ్బంది అధిపతిగా నియమించబడ్డాడు,[85] కాగా రణరిత్ 1986 జనవరిలో ప్రధాన సేనాధిపతి మరియు ప్రధాన సిబ్బంది అధిపతిగా నియమించబడ్డాడు.[86] 1987 డిసెంబర్లో, PRK ప్రభుత్వ ప్రధాన మంత్రి హున్ సేన్ మొదటిసారిగా సిహానుక్ను కలుసుకుని దీర్ఘకాలంగా సాగుతున్న కంబోడియా–వియత్నాం యుద్ధాన్ని ముగించేందుకు చర్చలు ప్రారంభించాడు.[87] తదుపరి సంవత్సరం జూలైలో, ఇండోనేషియా విదేశాంగ మంత్రి అలి అలతాస్ నాలుగు కంబోడియా వర్గాల మధ్య మొదటి సమావేశాలను నిర్వహించాడు. వీటిలో FUNCINPEC, ఖ్మేర్ రూజ్, KPNLF మరియు PRK ప్రభుత్వం పాల్గొన్నాయి. ఈ సమావేశాలు జకార్తా సమీపంలో జరిగినందున వీటిని జకార్తా అనధికార సమావేశాలు (JIM) అని పిలిచారు.[88] 1989 జూలైలో, అలి అలతాస్ ఫ్రాన్స్ విదేశాంగ మంత్రి రోలాండ్ డ్యూమాస్ తో కలిసి పారిస్ శాంతి సదస్సును ప్రారంభించాడు. ఇందులో వియత్నాం సైన్య ఉపసంహరణ మరియు భవిష్యత్ కంబోడియా ప్రభుత్వంలో అధికార భాగస్వామ్యం గురించి చర్చలు జరిగాయి.[88] తదుపరి నెలలో, సిహానుక్ FUNCINPEC అధ్యక్ష పదవి నుంచి రాజీనామా చేశాడు,[89] కానీ పార్టీ సభ్యుడిగా కొనసాగాడు.[90] 1990 సెప్టెంబర్లో, ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) కంబోడియా సుప్రీం నేషనల్ కౌన్సిల్ (SNC) అనే తాత్కాలిక పరిపాలనా సంస్థను ఏర్పాటు చేసింది. ఇది ఎన్నికలు జరిగే వరకు దేశ పరిపాలనను పర్యవేక్షించే బాధ్యతను వహించింది.[91] SNC ఏర్పాటును తరువాత ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి తీర్మానం 668 ద్వారా ఆమోదించారు.[92] 1991 జూలైలో, సిహానుక్ పూర్తిగా FUNCINPEC ను విడిచిపెట్టి SNC ఛైర్పర్సన్గా ఎన్నికయ్యాడు.[93] UNTAC పరిపాలన కాలం[మార్చు]పారిస్ శాంతి ఒప్పందాలు మరియు కంబోడియాకు తిరుగు[మార్చు]1991 అక్టోబర్ 23న, సిహానుక్ FUNCINPEC, ఖ్మేర్ రూజ్, KPNLF మరియు PRKలను కలిసి పారిస్ శాంతి ఒప్పందాలు పై సంతకం చేయించాడు. ఈ ఒప్పందాలు SNCను "కంబోడియా సార్వభౌమత్వానికి చట్టబద్ధ ప్రతినిధి"గా గుర్తించాయి మరియు కంబోడియాలో ఐక్యరాజ్యసమితి తాత్కాలిక అధికారం (UNTAC) ను 1992 నుండి 1993 వరకు తాత్కాలిక ప్రభుత్వంగా ఏర్పాటు చేశాయి.[94] దీనితో పాటు, UNTAC కు కంబోడియాలో శాంతి బలగాలను నియమించి, యుద్ధంలో పాల్గొన్న నాలుగు వర్గాల సైన్యాలను నిరాయుధీకరించడాన్ని పర్యవేక్షించడం మరియు 1993 నాటికి జాతీయ ఎన్నికలను నిర్వహించడం వంటి బాధ్యతలు అప్పగించబడ్డాయి.[95] తరువాత, సిహానుక్ 1991 నవంబర్ 14న ఫ్నోం పెన్కు తిరిగి వచ్చాడు. అతను హున్ సేన్తో కలిసి పోచెంటోంగ్ విమానాశ్రయం నుండి రాజభవనం వరకు ఓపెన్ టాప్ లిమోజిన్లో ప్రయాణిస్తూ, తన తిరుగు స్వాగతానికి రోడ్ల వెంట నిలిచిన ప్రజలను అభివాదం చేశాడు.[96] UNTAC పరిపాలన 1992 ఫిబ్రవరిలో ప్రారంభమైంది, కానీ ఖ్మేర్ రూజ్ నిరాయుధీకరణలో సహకరించకపోవడంతో శాంతి ప్రక్రియలో ఇబ్బందులు ఎదురయ్యాయి.[97] దీనికి ప్రతిగా, 1992 జూలై మరియు సెప్టెంబర్ నెలల్లో సిహానుక్ UNTAC ను ఖ్మేర్ రూజ్ను శాంతి ప్రక్రియ నుండి తొలగించాలని కోరాడు. ఈ కాలంలో, సిహానుక్ ఎక్కువగా సియెం రీప్లో నివసిస్తూ, అప్పుడప్పుడు హెలికాప్టర్ ద్వారా KPNLF, FUNCINPEC మరియు ఖ్మేర్ రూజ్ ఆధీనంలోని ప్రాంతాలకు వెళ్లి ఎన్నికల ఏర్పాట్లను పర్యవేక్షించాడు.[98] 1992 నవంబర్లో సిహానుక్ వైద్య చికిత్స కోసం బీజింగ్కు వెళ్లాడు,[99] అక్కడ ఆరు నెలలు గడిపి, 1993 మేలో ఎన్నికల ముందు కంబోడియాకు తిరిగి వచ్చాడు.[100] బీజింగ్లో ఉన్నప్పుడు, సిహానుక్ కంబోడియా కోసం అధ్యక్ష పాలన విధానం ను ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రధాన కార్యదర్శి అయిన బౌట్రోస్ బౌట్రోస్-ఘాలి కి ప్రతిపాదించాడు, కానీ ఖ్మేర్ రూజ్ వ్యతిరేకత కారణంగా ఆ ఆలోచనను వదిలేశాడు.[101] 1993 ఎన్నికలు మరియు రాజ్యపునరుద్ధరణకు ముందు పరిస్థితి[మార్చు]సాధారణ ఎన్నికలు జరిగినప్పుడు, సిహానుక్ కుమారుడు నరోదోమ్ రణరిత్ నేతృత్వంలోని FUNCINPEC విజయం సాధించింది. కాగా, హున్ సేన్ నేతృత్వంలోని కంబోడియా ప్రజల పార్టీ (CPP) రెండో స్థానంలో నిలిచింది.[102] ఎన్నికల ఫలితాలతో అసంతృప్తిగా ఉన్న CPP, 1993 జూన్ 3న హున్ సేన్ మరియు చియా సిమ్ సిహానుక్ను ప్రభుత్వాన్ని నడిపించాలని కోరారు. సిహానుక్ అంగీకరించి, తాను నాయకత్వం వహించే తాత్కాలిక జాతీయ ప్రభుత్వం (PRG) ఏర్పాటును ప్రకటించాడు. ఇందులో హున్ సేన్ మరియు రణరిత్ ఉప ప్రధానులుగా ఉన్నారు.[103] రణరిత్ ఈ ప్రకటనపై ఆశ్చర్యపోయాడు, ఎందుకంటే అతనికి ముందుగా సమాచారం ఇవ్వలేదు. ఆస్ట్రేలియా, చైనా, యునైటెడ్ కింగ్డమ్ మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్ కూడా ఈ ప్రణాళికకు వ్యతిరేకంగా నిలిచాయి. తదుపరి రోజు, సిహానుక్ జాతీయ రేడియో ప్రసారంలో తన ప్రకటనను వెనక్కి తీసుకున్నాడు.[104] 1993 జూన్ 14న, రణరిత్ అధ్యక్షతన జరిగిన కంబోడియా రాజ్యాంగ సభ సమావేశంలో సిహానుక్ మళ్లీ రాష్ట్రాధిపతిగా నియమించబడ్డాడు. ఈ సందర్భంగా, 1970లో సిహానుక్ను పదవి నుంచి తొలగించిన తిరుగుబాటును "అక్రమం"గా ప్రకటించారు.[105] రాష్ట్రాధిపతిగా, సిహానుక్ కంబోడియా సైన్యానికి 1970కు ముందు ఉన్న పేరు అయిన రాయల్ కంబోడియన్ సాయుధ దళాలు అని మళ్లీ పేరు పెట్టాడు. అలాగే, దేశం పేరును కంబోడియా రాష్ట్రం నుండి "కంబోడియా"గా మార్చాడు. జాతీయ గీతంగా "నోకోర్ రీచ్" ను స్వల్ప మార్పులతో పునరుద్ధరించాడు మరియు కంబోడియా జెండాను 1970కు ముందు ఉన్న రూపంలో తిరిగి తీసుకొచ్చాడు.[106] ఇదే సమయంలో, సిహానుక్ రణరిత్ మరియు హున్ సేన్లను సమాన అధికారాలతో సహ ప్రధాన మంత్రులుగా నియమించాడు.[107] ఈ తాత్కాలిక ఏర్పాటును 1993 జూలై 2న రాజ్యాంగ సభ ఆమోదించింది.[105] 1993 ఆగస్టు 30న, రణరిత్ మరియు హున్ సేన్ సిహానుక్ను కలుసుకుని రెండు రాజ్యాంగ ముసాయిదాలను సమర్పించారు. వాటిలో ఒకటి రాజును అధిపతిగా కలిగిన రాజ్యాంగ రాజ్యం, మరొకటి రాష్ట్రపతి ఆధ్వర్యంలోని గణతంత్రం. సిహానుక్ రాజ్యాంగ రాజ్యాన్ని ఎంచుకున్నాడు.[108] ఈ నిర్ణయాన్ని 1993 సెప్టెంబర్ 21న రాజ్యాంగ సభ ఆమోదించింది.[109] రెండవ రాజ్యపాలన[మార్చు]రాజ్యపునరుద్ధరణ మరియు రాజకీయ ప్రభావం[మార్చు] కొత్త రాజ్యాంగం 1993 సెప్టెంబర్ 24న అమల్లోకి వచ్చింది, మరియు సిహానుక్ మళ్లీ కంబోడియా రాజుగా నియమించబడ్డాడు.[110] FUNCINPEC, CPP మరియు మూడవ రాజకీయ పార్టీ అయిన బౌద్ధ లిబరల్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ (BLDP) మధ్య శాశ్వత కూటమి ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. సిహానుక్ రణరిత్ను మొదటి ప్రధానిగా, హున్ సేన్ను రెండవ ప్రధానిగా నియమించాడు.[111] దీని తర్వాత, సిహానుక్ బీజింగ్కు వెళ్లి అక్కడ కొన్ని నెలలు క్యాన్సర్ చికిత్స పొందాడు.[112] 1994 ఏప్రిల్లో తిరిగి వచ్చి,[113] తదుపరి నెలలో ప్రభుత్వం కొత్త ఎన్నికలు నిర్వహించాలని కోరాడు, తద్వారా ఖ్మేర్ రూజ్ను ప్రభుత్వంలో భాగస్వామ్యం చేయవచ్చని సూచించాడు. రణరిత్ మరియు హున్ సేన్ ఇద్దరూ ఈ సూచనను తిరస్కరించారు,[114] కానీ సిహానుక్ ఒత్తిడి కొనసాగిస్తూ, FUNCINPEC, CPP మరియు ఖ్మేర్ రూజ్ కలిసి తన ఆధ్వర్యంలో ఒక జాతీయ ఐక్య ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదించాడు.[115] మళ్లీ, ఇద్దరు ప్రధానులు ఈ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించారు, ఎందుకంటే ఖ్మేర్ రూజ్ గత వైఖరి ఈ ప్రణాళికను అసాధ్యంగా చేస్తుందని భావించారు.[116] సిహానుక్ చివరకు వెనక్కి తగ్గి, హున్ సేన్ మరియు రణరిత్ తనను పట్టించుకోవడం లేదని నిరాశ వ్యక్తం చేశాడు. నరోదోమ్ సిరివుధ్[117] మరియు జూలియో జెల్డ్రెస్ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఇది రాజ్యపాలన ప్రభావం తగ్గుతున్నదానికి సంకేతంగా భావించబడింది.[118] 1994 జూలైలో, అతని కుమారుడు నరోదోమ్ చక్రపోంగ్ ప్రభుత్వం కూల్చేందుకు ఒక విఫలమైన తిరుగుబాటు ప్రయత్నం చేశాడు.[119] ఆ తర్వాత, చక్రపోంగ్ ఫ్నోం పెన్లో ఒక హోటల్లో ఆశ్రయం పొందాడు, కానీ ప్రభుత్వ సైన్యం అతన్ని చుట్టుముట్టింది. అతను సిహానుక్ను సంప్రదించగా, సిహానుక్ ప్రభుత్వంతో చర్చించి అతనికి మలేషియాలో ప్రవాసానికి అనుమతి పొందించాడు.[120] తదుపరి నవంబర్లో, సిరివుధ్ హున్ సేన్ను హత్య చేయడానికి కుట్ర చేశాడని ఆరోపణలతో అరెస్టయ్యాడు. సిహానుక్ జోక్యం చేసుకుని అతన్ని జైలు నుండి సురక్షిత ప్రదేశానికి మార్చించాడు. తరువాత, అతన్ని ఫ్రాన్స్కు ప్రవాసానికి పంపేందుకు హున్ సేన్ను ఒప్పించాడు.[121] 1996 మార్చి నుండి రణరిత్ మరియు హున్ సేన్ మధ్య సంబంధాలు క్షీణించాయి.[122] రణరిత్ CPP పై స్థానిక ప్రభుత్వ పదవుల కేటాయింపును ఆలస్యం చేస్తోందని ఆరోపించాడు.[123] తన డిమాండ్లు నెరవేరకపోతే కూటమి నుండి బయటకు వస్తానని హెచ్చరించాడు.[124] తదుపరి నెలలో, సిహానుక్ పారిస్లో సమావేశం నిర్వహించి రెండు వర్గాల మధ్య ఉద్రిక్తతలను తగ్గించే ప్రయత్నం చేశాడు.[125] 1997 మార్చిలో, ప్రజల్లో రాజ్యవ్యతిరేక భావనలు పెరుగుతున్నాయని చెప్పి సిహానుక్ సింహాసనం విడిచిపెట్టేందుకు సిద్ధమని తెలిపాడు.[126] దీనికి ప్రతిగా, హున్ సేన్ రాజ కుటుంబ సభ్యులు రాజకీయాల్లో పాల్గొనకుండా చట్టాన్ని మార్చుతానని హెచ్చరించాడు.[127] 1997 జూలైలో జరిగిన హింసాత్మక సంఘటనలు లో CPP మరియు FUNCINPEC బలగాలు పోరాడగా, రణరిత్ పదవి నుండి తొలగించబడ్డాడు.[128] సిహానుక్ దీనిపై అసంతృప్తి వ్యక్తం చేసినప్పటికీ, దీనిని "తిరుగుబాటు"గా పిలవలేదు.[129] 1997 ఆగస్టు 6న ఉంగ్ హుయోట్ ను మొదటి ప్రధానిగా నియమించినప్పుడు, సిహానుక్ దీనిని అక్రమమని పేర్కొన్నాడు మరియు మళ్లీ రాజీనామా చేయాలనే ఆలోచనను వ్యక్తం చేశాడు.[130] 1998లో జరిగిన 1998 కంబోడియా సాధారణ ఎన్నికలు తరువాత, FUNCINPEC మరియు సామ్ రైన్సీ పార్టీ (SRP) నిరసనలు చేపట్టాయి. సిహానుక్ సియెం రీప్లో చర్చలు నిర్వహించాడు.[131] చివరికి CPP మరియు FUNCINPEC మధ్య కూటమి ప్రభుత్వం ఏర్పడింది.[131] రాజుగా చివరి సంవత్సరాలు[మార్చు]సిహానుక్ ప్రతి నెల ఒక బులెటిన్ విడుదల చేస్తూ, రాజకీయ అంశాలపై వ్యాఖ్యానాలు మరియు పాత ఫోటోలను ప్రచురించేవాడు. 1997లో "రుయోమ్ రిత్" అనే పాత్ర మొదట కనిపించింది, ఇది హున్ సేన్ ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించింది.[132] 2002లో, కంబోడియా సింహాసన మండలి పనితీరుపై స్పష్టత లేకపోవడం పై సిహానుక్ ఆందోళన వ్యక్తం చేశాడు.[133] 2003లో జరిగిన 2003 కంబోడియా సాధారణ ఎన్నికలు లో CPP గెలిచినా, రెండు మూడవ వంతు మెజారిటీ సాధించలేకపోయింది.[134] FUNCINPEC మరియు SRP కలిసి ప్రభుత్వ ఏర్పాటును అడ్డుకున్నాయి. 2004 ఫిబ్రవరిలో, సిహానుక్ సమలింగ వివాహం కు మద్దతు ప్రకటించాడు, ఇది ఆ సమయంలో చాలా అరుదైన విషయం.[135] అతను "సమ్డెక్ ఎవ్ టీమ్" అనే సేవా సంస్థను స్థాపించి, దేశవ్యాప్తంగా సేవా కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నాడు.[136] రాజీనామా మరియు విశ్రాంతి[మార్చు] 2004 జూలై 6న, ఓపెన్ లేఖ ద్వారా రాజు సిహానూక్ మరోసారి రాజీనామా చేయాలని తన నిర్ణయాన్ని ప్రకటించాడు. అదే సమయంలో, గత సంవత్సరం రాజకీయ స్థబ్దతను పరిష్కరించడానికి తన సూచనలను పట్టించుకోలేదని హున్ సేన్ మరియు నరోదోమ్ రణరద్ధ్లను విమర్శించాడు. ఇదే సమయంలో, హున్ సేన్ మరియు రణరద్ధ్ పార్లమెంట్ సభ్యులు చేతులు ఎత్తి ఓటు వేసే విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టే రాజ్యాంగ సవరణకు అంగీకరించారు. ఈ విధానాన్ని సిహానూక్ వ్యతిరేకించి, సెనేట్ అధ్యక్షుడు చియా సిమ్ ఆ సవరణపై సంతకం చేయవద్దని కోరాడు. చియా సిమ్ అతని సలహాను పాటించడంతో, 2004 జూలై 15న పార్లమెంట్ సమావేశానికి ముందే అతన్ని దేశం బయటకు తరలించారు.[137] 2004 జూలై 17న, CPP మరియు FUNCINPEC కలిసి కూటమి ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసుకున్నాయి, SRPను ప్రతిపక్ష పార్టీగా విడిచిపెట్టాయి.[138] 2004 అక్టోబర్ 6న, సింహాసన మండలి సమావేశమై తన వారసుడిని ఎన్నుకోవాలని సిహానూక్ లేఖ రాశాడు. జాతీయ అసెంబ్లీ మరియు సెనేట్ అత్యవసర సమావేశాలు నిర్వహించి రాజు రాజీనామాకు అనుమతించే చట్టాలను ఆమోదించాయి. 2004 అక్టోబర్ 14న, సింహాసన మండలి ఏకగ్రీవంగా అతని కుమారుడు నరోదోమ్ సిహమోనిను వారసుడిగా ఎన్నుకుంది.[139] సిహమోని 2004 అక్టోబర్ 29న కంబోడియా రాజుగా పట్టాభిషేకం పొందాడు.[140] 2005 మార్చిలో, థాయిలాండ్, లావోస్ మరియు వియత్నాం దేశాలు కంబోడియా భూభాగంలోకి చొరబడ్డాయని సిహానూక్ ఆరోపించాడు. రెండు నెలల తరువాత, ఈ సమస్యలను పరిష్కరించడానికి ఆయన Supreme National Council on Border Affairs (SNCBA)ను స్థాపించాడు.[140] SRP మరియు చియా సిమ్ ఈ చర్యకు మద్దతు ఇచ్చినా, హున్ సేన్ National Authority on Border Affairs (NABA) అనే వేరే సంస్థను ఏర్పాటు చేశాడు, SNCBAను సలహా సంస్థగా మాత్రమే పరిమితం చేశాడు.[141] 2005 అక్టోబర్లో హున్ సేన్ వియత్నాంలో సరిహద్దు ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన తర్వాత, సిహానూక్ SNCBAను రద్దు చేశాడు.[142] 2007 ఆగస్టులో, USలో ఉన్న Cambodian Action Committee for Justice and Equity అనే మానవ హక్కుల సంస్థ, సిహానూక్ యొక్క రాష్ట్ర రక్షణ హక్కు తొలగించాలని కోరింది, తద్వారా అతను ఖ్మేర్ రూజ్ ట్రిబ్యునల్లో సాక్ష్యం ఇవ్వగలడని సూచించింది.[143] దీనికి ప్రతిస్పందనగా, సిహానూక్ ఐక్యరాజ్యసమితి ECCC అధికారి పీటర్ విక్వైర్ ఫోస్టర్ను తన వ్యక్తిగత అనుభవాలపై చర్చకు ఆహ్వానించాడు.[144] కానీ, ఫోస్టర్కు చట్టబద్ధ అధికారం లేదని పేర్కొంటూ ECCC ఆ ఆహ్వానాన్ని తిరస్కరించింది.[145] 2008లో, కంబోడియా–థాయిలాండ్ సరిహద్దు వివాదం కారణంగా రెండు దేశాల మధ్య ఉద్రిక్తతలు పెరిగాయి. ఈ వివాదం ప్రేహ్ విహేర్ దేవాలయం పరిసర భూభాగంపై ఉంది. సిహానూక్ 2008 జూలైలో ఒక ప్రకటన విడుదల చేసి, ఆ దేవాలయం ఖ్మేర్ నిర్మాణ శైలికి చెందినదని, అలాగే 1962లో అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం (ICJ) కంబోడియాకు అనుకూలంగా ఇచ్చిన తీర్పును గుర్తు చేశాడు.[146] 2009 ఆగస్టులో, వయస్సు కారణంగా తన వ్యక్తిగత బాధ్యతలను నిర్వహించడం కష్టమవుతోందని పేర్కొంటూ, తన వెబ్సైట్లో సందేశాలు పోస్టు చేయడం ఆపేస్తానని సిహానూక్ తెలిపాడు.[147] 2009 నుంచి 2011 మధ్యకాలంలో, సిహానూక్ వైద్య చికిత్స కోసం ఎక్కువగా బీజింగ్లో గడిపాడు. 2011 అక్టోబర్ 30న తన 89వ జన్మదినం మరియు పారిస్ శాంతి ఒప్పందాల 20వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా ఫ్నోం పెన్లో చివరిసారిగా ప్రజల ముందుకు వచ్చాడు. అనంతరం కంబోడియాలోనే ఉండాలని ప్రకటించినప్పటికీ,[148] 2012 జనవరిలో చైనా వైద్యుల సలహా మేరకు మళ్లీ బీజింగ్కు వెళ్లాడు.[149] మరణం మరియు అంత్యక్రియలు[మార్చు].JPG) 2012 జనవరిలో, సిహానూక్ తన మరణానంతరం తన శరీరాన్ని దహనం చేసి, బూడిదను బంగారు పాత్రలో భద్రపరచాలని తన కోరికను ఒక లేఖ ద్వారా తెలిపాడు.[150] కొన్ని నెలల తర్వాత, 2012 సెప్టెంబర్లో, అలసట కారణంగా తన 90వ జన్మదినోత్సవానికి బీజింగ్ నుండి కంబోడియాకు తిరిగి రానని తెలిపాడు.[151] 2012 అక్టోబర్ 15న, ఫ్నోం పెన్ సమయం ప్రకారం ఉదయం 1:20 గంటలకు సిహానూక్ గుండెపోటుతో మరణించాడు.[152] ఈ వార్త వెలువడిన వెంటనే, రాజు నరోదోమ్ సిహమోని, హున్ సేన్ మరియు ఇతర ప్రభుత్వ అధికారులు బీజింగ్కు వెళ్లి ఆయనకు నివాళులు అర్పించారు.[153] కంబోడియా ప్రభుత్వం 2012 అక్టోబర్ 17 నుండి 24 వరకు ఏడురోజుల జాతీయ దుఃఖ దినాలను ప్రకటించింది. ఈ సమయంలో జాతీయ పతాకాలను సగం ఎత్తులో ఎగరవేయాలని ఆదేశించింది. రెండు రోజుల తర్వాత, సిహానూక్ మృతదేహాన్ని ఎయిర్ చైనా విమానంలో బీజింగ్ నుండి కంబోడియాకు తీసుకువచ్చారు,[154] మరియు సుమారు 1.2 మిలియన్ ప్రజలు విమానాశ్రయం నుండి రాజభవనం వరకు రహదారుల వెంట నిలబడి ఆయన అంతిమ యాత్రను చూశారు.[155] 2012 నవంబర్ చివర్లో, హున్ సేన్ సిహానూక్ అంత్యక్రియలు మరియు దహనం 2013 ఫిబ్రవరిలో జరుగుతాయని ప్రకటించాడు. సిహానూక్ మృతదేహం మూడు నెలలపాటు రాజభవనంలో ప్రజల దర్శనార్థం ఉంచబడింది.[156] 2013 ఫిబ్రవరి 1న అంత్యక్రియలు నిర్వహించబడ్డాయి.[157] సుమారు 6,000-metre (20,000 ft) పొడవైన వీధి ఊరేగింపు నిర్వహించబడింది, మరియు సిహానూక్ మృతదేహాన్ని 2013 ఫిబ్రవరి 4 వరకు రాజ దహన స్థలంలో ఉంచి ఆ రోజే దహనం చేశారు.[158] తదుపరి రోజు, రాజ కుటుంబం కొంత బూడిదను చక్తోముక్ నదిలో కలిపింది, మిగతా భాగాన్ని రాజభవనంలోని సింహాసన మందిరంలో ఒక సంవత్సరం పాటు ఉంచింది.[159] 2013 అక్టోబర్లో, నరోదోమ్ సిహానూక్ స్మారకంలో ఆయన కాంస్య విగ్రహంతో కూడిన స్తూపాన్ని స్వాతంత్ర్య స్మారకం (కంబోడియా) సమీపంలో ప్రారంభించారు.[160] 2014 జూలైలో, సిహానూక్ బూడిదను సిల్వర్ పగోడాలో, తన కుమార్తె ప్రిన్సెస్ నరోదోమ్ కాంత బోఫా సమాధి పక్కన సమాధి చేశారు.[161] వారసత్వం[మార్చు]సిహానుక్ 60 సంవత్సరాలకు పైగా కంబోడియా ప్రజా జీవితంలో ముందుండి, వివిధ హోదాల్లో సేవలందించారు మరియు ఆధునిక కంబోడియా చరిత్రలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన నాయకులలో ఒకరిగా నిలిచారు.[162][163] ప్రముఖ జర్నలిస్టు మార్టిన్ వూల్లకాట్ (ది గార్డియన్) చెప్పినట్లుగా, "ఆధునిక కాలంలో ఏ రాజు తన దేశ జీవితాన్ని మరియు విధిని ఇంతగా ప్రతిబింబించలేదు".[164] ఇది అతను "గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్స్"లో "ఆధునిక రాజవంశీకుడు నిర్వహించిన అత్యధిక ప్రభుత్వ హోదాలు" అనే రికార్డు సాధించడం ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఆయన వరుసగా ఈ పదవుల్లో పనిచేశారు: రాజు, ప్రధాన మంత్రి, రాష్ట్రాధినేత, రీజెంట్, ప్రవాస ప్రభుత్వ అధిపతి, అధ్యక్షుడు, ప్రవాస అధ్యక్షుడు, ప్రవాస ప్రభుత్వ అధిపతి, సుప్రీం నేషనల్ కౌన్సిల్ అధ్యక్షుడు, రాష్ట్రాధినేత, రాజు.[165] ఆధునిక ఆసియా రాజకీయాలలో ‘బతికి బయటపడ్డ మహానాయకుడు’గా గుర్తింపబడిన సిహానుక్, ఆకర్షణీయమైన కానీ మార్పుల పట్ల సున్నితమైన వ్యక్తిగా వర్ణించబడ్డాడు.[166] ఆయన వారసత్వం విజయాలు మరియు వైఫల్యాలు సమానంగా కలిగిన సంక్లిష్టమైనదిగా భావించబడుతుంది. సిహానుక్ తన వారసత్వాన్ని వివరించడానికి ఒకసారి విలియం షేక్స్పియర్ను ప్రస్తావించాడు. ప్రముఖ పండితులు డేవిడ్ పి. చాండ్లర్ మరియు మిల్టన్ ఆస్బోర్న్ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఒకవైపు కంబోడియా స్వాతంత్ర్య దినోత్సవంకు తండ్రిగా, ఫ్రెంచ్ పరిరక్షణ కాలంలో ఆయన చేసిన కృషి వల్ల స్వయం పాలన గల కంబోడియా (1953–1970) ఏర్పడింది. మరోవైపు, 1970 కంబోడియా తిరుగుబాటులో లోన్ నోల్ చేత పదవి కోల్పోయిన తరువాత ఖ్మేర్ రూజ్తో ఆయన కలయిక ఆయన ప్రతిష్ఠను దెబ్బతీసింది. అయినప్పటికీ, కంబోడియా జన సంహారం గురించి ఆయనకు ముందుగా తెలియదని భావిస్తారు. ఆయన కూడా ఆ పాలనలో గృహ నిర్బంధం, కుటుంబ సభ్యుల మరణం వంటి కష్టాలను అనుభవించాడు. తరువాత ఆయన ఆ పాలనను ఖండించాడు.[163][167] అయితే, వూల్లకాట్ చెప్పినట్లుగా, దేశ చరిత్రలో ఉన్న కల్లోల పరిస్థితుల మధ్య, కంబోడియా ప్రజలకు సిహానుక్ స్థిరత్వానికి ప్రతీకగా కనిపించాడు. ఆయన చేసిన తప్పులను గుర్తించినప్పటికీ, ఆయన ప్రజల పట్ల చూపిన ప్రేమను వారు మెచ్చుకున్నారు.[168] సిహానుక్ జీవితం కూడా కంబోడియా చరిత్రలాగే కల్లోలభరితంగా ఉందని చెబుతారు. ఆయన తన జీవితంలో చేసిన కొన్ని తప్పులపై పశ్చాత్తాపం వ్యక్తం చేశాడు.[169] అతని లోపాలు ఉన్నప్పటికీ, ఆయన తన దేశానికి అంకితభావంతో పనిచేశాడని పండితులు అభిప్రాయపడ్డారు. ఆసియా సొసైటీకి చెందిన జేమీ మెట్జెల్ కూడా ఆయన దేశభక్తిని ప్రశంసించాడు. అతను ప్రజలలో విశేష గౌరవం మరియు విశ్వాసాన్ని పొందాడు. యుద్ధాలు, తిరుగుబాట్లు, ఆకలికాలం, ఇంకా సంపూర్ణ జనసంహారం జరిగిన కాలంలో కూడా, ప్రజలు ఆయనను "దైవ రాజు"గా భావించారు మరియు దేశానికి ఏకీకృత ప్రతీకగా గుర్తించారు.[162] 1986 నుండి 1997 వరకు జరిగిన సర్వేల ప్రకారం, ఆయన దేశంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన నాయకుడు, 56% నుండి 72% వరకు మద్దతు పొందాడు.[170] చరిత్రకారుడు హెన్రీ లోకార్డ్ అభిప్రాయం ప్రకారం, సిహానుక్ స్థానం దేశ చైతన్యంలో అంగ్కోర్ మరియు కంబోడియా జాతీయ పతాకం వంటి జాతీయ ప్రతీకల సరసన నిలుస్తుంది. ఆయనను "దేశానికి ప్రతీక"గా పేర్కొన్నారు. కళాత్మక రచనలు[మార్చు]సినిమా నిర్మాణం[మార్చు]సిహానుక్ తన జీవితకాలంలో సుమారు 50 సినిమాలు నిర్మించారు.[171] చిన్న వయసులోనే సినిమాలపై ఆసక్తి పెంచుకున్న ఆయన, తన తల్లిదండ్రులతో తరచూ థియేటర్కి వెళ్లడం వల్ల ఈ ఆసక్తి ఏర్పడిందని చెప్పారు.[1] 1941లో రాజుగా అయిన కొద్దికాలంలోనే కొన్ని శౌఖ్య చిత్రాలు తీశారు[172] మరియు కంబోడియా విద్యార్థులను ఫ్రాన్స్కు పంపి సినిమా నిర్మాణం నేర్పించారు.[173] 1965లో లార్డ్ జిమ్ (1965 చిత్రం) విడుదలైనప్పుడు, అందులో కంబోడియాను ప్రతికూలంగా చూపించడంపై సిహానుక్ అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు.[174] దీనికి ప్రతిగా 1966లో తన మొదటి ఫీచర్ చిత్రం అప్సరా రూపొందించారు. అనంతరం 1966 నుండి 1969 మధ్య ఎనిమిది సినిమాలను నిర్మించి, దర్శకత్వం వహించి, నటించారు; ఇందులో రాజ కుటుంబ సభ్యులు మరియు సైనికాధికారులను నటులుగా తీసుకున్నారు.[175] తన సినిమాలు కంబోడియాను సానుకూలంగా చూపించడానికి రూపొందించబడినవని సిహానుక్ చెప్పారు.[176] మిల్టన్ ఆస్బోర్న్ ప్రకారం, ఆ సినిమాలలో శీతల యుద్ధం మరియు జాతీయత భావజాల ప్రచారం ఎక్కువగా ఉండేది.[177] ఆయన సలహాదారు చార్ల్స్ మేయర్ ప్రకారం, 1960లలో తీసిన సినిమాలు సాధారణ స్థాయిలోనే ఉన్నాయని, అలాగే రేయుమ్ కళలు మరియు సంస్కృతి సంస్థ డైరెక్టర్ లై దారావుత్ కూడా వాటిలో కళాత్మకత లోపించిందని పేర్కొన్నారు.[172] 1967లో ఆయన సినిమా ది ఎన్చాంటెడ్ ఫారెస్ట్ 5వ మాస్కో అంతర్జాతీయ చిత్రోత్సవంలో నామినేట్ అయింది.[178] 1968లో ఫ్నామ్ పెన్ అంతర్జాతీయ చిత్రోత్సవాన్ని ప్రారంభించారు, ఇది 1969లో మళ్లీ జరిగింది. ఈ రెండు సంవత్సరాలలో "గోల్డెన్ అప్సరా" అనే ప్రత్యేక పురస్కారం ఏర్పాటు చేయబడింది, దీనికి సిహానుక్ ఒక్కరే నామినేట్ అయ్యి గెలిచారు.[179] 1970లో ఆయన పదవి కోల్పోయిన తర్వాత, 17 సంవత్సరాలు సినిమా నిర్మాణాన్ని ఆపి 1987లో తిరిగి ప్రారంభించారు.[180] 1997లో 20వ మాస్కో అంతర్జాతీయ చిత్రోత్సవంలో ప్రత్యేక జ్యూరీ పురస్కారం అందుకున్నారు. ప్రతి సినిమా కోసం కంబోడియా ప్రభుత్వం నుంచి US$20,000 నుండి US$70,000 వరకు బడ్జెట్ అందుకున్నట్లు తెలిపారు.[172] 2003లో తన సినిమా ఆర్కైవ్స్ను ఫ్రాన్స్లోని ఫ్రెంచ్ ఫార్ ఈస్ట్ అధ్యయన పాఠశాల మరియు ఆస్ట్రేలియాలోని మోనాష్ విశ్వవిద్యాలయంకు దానం చేశారు.[172] 2006లో మిస్ అసినా అనే చివరి సినిమా నిర్మించి, 2010 మేలో సినిమా రంగం నుండి విరమణ ప్రకటించారు.[181] సంగీతం[మార్చు]1940ల చివరి నుండి 1970ల ప్రారంభం వరకు సిహానుక్ కనీసం 48 పాటలను రచించారు.[182] తన కృతుల్లో సంప్రదాయ ఖ్మేర్ మరియు పాశ్చాత్య శైలులను మిళితం చేశారు.[183] 1940ల నుండి 1960ల వరకు ఆయన పాటలు ఎక్కువగా ప్రేమ, భావోద్వేగం మరియు దేశభక్తి అంశాలపై ఆధారపడ్డాయి. తన భార్య మోనిక్తో ఉన్న ప్రేమ సంబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ "మై డార్లింగ్", "మోనికా" వంటి పాటలు రచించారు.[184] "ఫ్లవర్ ఆఫ్ బట్టాంబాంగ్", "బ్యూటీ ఆఫ్ కెప్ సిటీ", "ఫ్నామ్ కులెన్", "ఫ్నామ్ పెన్" వంటి పాటలు దేశభక్తిని పెంపొందించడానికి రచించబడ్డాయి. అలాగే "లువాంగ్ ప్రబాంగ్", "నోస్టాల్జియా ఆఫ్ చైనా", "గుడ్బై బోగోర్" వంటి పాటలు లావోస్, ఇండోనేషియా, చైనా వంటి దేశాలపై భావోద్వేగ గీతాలుగా ఉన్నాయి.[185][186] 1970లో పదవి కోల్పోయిన తరువాత, ఆయన విప్లవ గీతాలు రాసి కమ్యూనిస్ట్ నాయకులను ప్రశంసించారు.[187] "హోమాజ్ ఖ్మేర్ ఔ మారెషల్ కిమ్ ఇల్ సుంగ్", "మెర్సీ పిస్టే హో చి మిన్" వంటి పాటలు ఇందుకు ఉదాహరణలు.[188] చిన్నప్పటి నుంచే ఆయన క్లారినెట్, సాక్సోఫోన్, పియానో, అకార్డియన్ వంటి వాద్యాలను వాయించగలిగారు.[178] ఫిలిప్పీన్స్ రాజకీయ నాయకుడు రౌల్ మాంగ్లాపస్ ప్రకారం, సిహానుక్ మరియు భూమిబోల్ అదుల్యదేజ్ ఇద్దరూ మంచి సాక్సోఫోన్ వాదకులు.[189] 1960లలో ఆయన తన బంధువులతో కలిసి సంగీత బృందాన్ని నడిపి రాజభవనంలో విదేశీ ప్రతినిధుల కోసం ప్రదర్శనలు ఇచ్చేవారు.[190] 1980లలో ప్రవాస జీవితం గడుపుతున్నప్పుడు, సంయుక్త రాజ్య సమితి ప్రధాన కార్యాలయం (న్యూయార్క్)లో సంగీత కచేరీలు నిర్వహించారు.[191] 1993లో మళ్లీ రాజుగా అయిన తరువాత కూడా అప్పుడప్పుడు సంగీత ప్రదర్శనలు కొనసాగించారు. తన మరణం వరకు ఆయన స్వీయ సంగీత కృతులు మరియు ఇతర కళాకారుల పాటలను ప్రదర్శించారు. బిరుదులు మరియు శైలులు[మార్చు]సిహానుక్ తన జీవితకాలంలో అనేక అధికారిక మరియు అనధికారిక బిరుదులతో ప్రసిద్ధి పొందారు,[192] మరియు ముందు పేర్కొన్నట్లుగా, గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్ ఆయనను అత్యధిక ప్రభుత్వ మరియు రాజకీయ హోదాలలో సేవలందించిన రాజవంశీయుడిగా గుర్తించింది.[193] 1941లో సిహానుక్ రాజుగా అయినప్పుడు, ఆయనకు "Preah Bat Samdech Preah Norodom Sihanouk Varman" (ព្រះបាទសម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ វរ្ម័ន) అనే అధికారిక బిరుదు ఇవ్వబడింది. ఈ బిరుదును 1941 నుండి 1955 వరకు మరియు మళ్లీ 1993 నుండి 2004 వరకు ఉపయోగించారు.[6] 1955లో ఆయన రాజ్యభిషేకం వదిలిన తర్వాత మళ్లీ యువరాజు బిరుదుకు మారి, అదే సంవత్సరంలో ఆయన తండ్రి మరియు వారసుడు "Samdech Preah Upayuvareach" (សម្តេចព្រះఉపయువరాజు) అనే బిరుదును ఇచ్చారు, ఇది ఆంగ్లంలో "రాజుగా ఉన్న యువరాజు" అనే అర్థం కలిగి ఉంది.[21][194] 1960ల ప్రారంభంలో ఆయన రాష్ట్రాధినేతగా మారిన తర్వాత,[195] ఎక్కువ మంది కంబోడియా ప్రజలు ఆయనను ప్రేమతో "Samdech Euv" (សម្តេចឪ) అని పిలిచేవారు, ఇది ఆంగ్లంలో "తండ్రి యువరాజు" అనే అర్థం.[196][193] 2004లో ఆయన రెండవసారి రాజ్యభిషేకం వదిలిన తర్వాత, సిహానుక్ "కంబోడియా రాజ తండ్రి"గా ప్రసిద్ధి పొందారు,[197] మరియు ఆయన అధికారిక బిరుదు "Preah Karuna Preah Bat Sâmdach Preah Norodom Sihanouk Preahmâhaviraksat" (Khmer: ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ព្រះមហាវីរក្សត្រ)గా మారింది.[193] అలాగే ఆయనను "మహిమగారు రాజు నరోడోమ్ సిహానుక్ — మహా వీర రాజు, ఖ్మేర్ స్వాతంత్ర్యం, భౌగోళిక సమగ్రత మరియు జాతీయ ఐక్యతకు తండ్రి" (ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ព្រះមហាវីរក្សត្រ ព្រះវររាជបិតាឯករាជ្យ បូរណភាពទឹកដី និងឯកភាពជាតិខ្មែរ) అనే గౌరవ బిరుదుతో కూడా సంభోదించారు.[198] అదే సమయంలో, ఆయనను "Samdech Ta" (សម្ដេចតា) లేదా "Samdech Ta-tuot" (សម្ដេចតាទួត) అని పిలవాలని రాజాజ్ఞ జారీ చేశారు,[199] ఇవి వరుసగా "తాత" మరియు "ముత్తాత" అనే అర్థాలు కలిగి ఉన్నాయి.[200] 2012 అక్టోబర్లో సిహానుక్ మరణించినప్పుడు, ఆయన కుమారుడు సిహమోని ఆయనకు మరణానంతర బిరుదుగా "Preah Karuna Preah Norodom Sihanouk Preah Borom Ratanakkot" (ព្រះករុណាព្រះនរោត្តម សីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ)ను ప్రదానం చేశారు, ఇది ఆంగ్లంలో "వజ్ర పాత్రలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న రాజు" అనే అర్థం కలిగి ఉంది.[201] వ్యక్తిగత జీవితం[మార్చు].jpg) సిహానుక్ ఖైమర్, ఫ్రెంచ్ మరియు ఇంగ్లీష్ భాషలలో అనర్గళంగా మాట్లాడగలిగేవారు.[202] హైస్కూల్ రోజుల్లో ఆయన గ్రీక్ మరియు లాటిన్ భాషలను కూడా అభ్యసించారు.[203] విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు ఫుట్బాల్, బాస్కెట్బాల్, వాలీబాల్ ఆడటమే కాకుండా గుర్రపు స్వారీ (Equestrianism) కూడా చేసేవారు.[1] 1960లలో ఆయన మధుమేహం మరియు మానసిక ఒత్తిడితో బాధపడ్డారు.[204] 1970ల చివరలో ఖైమర్ రూజ్ నిర్బంధంలో ఉన్నప్పుడు ఈ ఆరోగ్య సమస్యలు మళ్లీ తీవ్రమయ్యాయి.[205] నవంబర్ 1992లో ధమనులు గట్టిపడటం వల్ల సిహానుక్కు పక్షవాతం (Stroke) వచ్చింది.[206] 1993లో ఆయనకు ప్రోస్టేట్ క్యాన్సర్ (B cell lymphoma) ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయింది.[207] దీనికి ఆయన కీమోథెరపీ మరియు శస్త్రచికిత్స చేయించుకున్నారు. 2005 మరియు 2008లలో క్యాన్సర్ మళ్లీ తిరగబెట్టినప్పటికీ, సుదీర్ఘ చికిత్స తర్వాత 2009లో అది అదుపులోకి వచ్చింది. నివాసాలు[మార్చు]1960లో సిహానుక్ చమ్కార్మోన్ జిల్లాలో తన వ్యక్తిగత నివాసాన్ని నిర్మించుకున్నారు. 1970లో అధికారం కోల్పోయిన తర్వాత, ఆయన బీజింగ్లోని డయావోయుతాయ్ స్టేట్ గెస్ట్హౌస్లో నివసించారు. 1974లో ఉత్తర కొరియా నాయకుడు కిమ్ ఇల్ సంగ్, సిహానుక్ కోసం 'చాంగ్సువోన్' అనే 40 గదుల భవనాన్ని నిర్మించి ఇచ్చారు.[208] కుటుంబం[మార్చు] సిహానుక్ 1955 మార్చి 4న తన మేనకోడలు నోరోడమ్ థావెట్ నార్లీక్ను వివాహం చేసుకున్నారు. మరుసటి రోజే పౌల్ మోనిక్ ఇజ్జి (తర్వాత కాలంలో మొనినీత్)ని వివాహం చేసుకున్నారు.[209] వీరు కాకుండా ఫాత్ కాన్హోల్, సిసోవత్ పొంగ్సాన్మోని, సిసోవత్ మోనికేసన్ మరియు మామ్ మణివన్ ఫణివాంగ్ అనే నలుగురు మహిళలను ఆయన అనధికారికంగా వివాహం చేసుకున్నారు. సిహానుక్కు ఐదుగురు భార్యల ద్వారా మొత్తం 14 మంది పిల్లలు జన్మించారు. ఖైమర్ రూజ్ పాలనలో అతని ఐదుగురు పిల్లలు మరియు 14 మంది మనవలు కనుమరుగయ్యారు, వారు చంపబడ్డారని సిహానుక్ విశ్వసించారు.[210] పిల్లల వివరాలు[మార్చు]
మూలాలు[మార్చు]
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||