నువాకోట్ జిల్లా
నువాకోట్ జిల్లా
नुवाकोट जिल्ला | |
|---|---|
జిల్లా | |
 నువాకోట్‌లోని లోయ | |
 ప్రావిన్స్‌లో జిల్లా స్థానం | |
| నిర్దేశాంకాలు: 27°54′39″N 85°8′43″E / 27.91083°N 85.14528°E | |
| దేశం |  Nepal |
| ప్రావిన్స్ | బాగ్మతి ప్రావిన్స్ |
| ప్రధాన కార్యాలయం | నువాకోట్ (బిదుర్ మునిసిపాలిటీ) |
| ప్రభుత్వం | |
| • రకం | సమన్వయ కమిటీ |
| • ప్రధానభాగం | డీసీసీ, నువాకోట్ |
| విస్తీర్ణం | |
• మొత్తం | 1,121 కి.మీ2 (433 చ. మై) |
| జనాభా (2011) | |
• మొత్తం | 2,77,471 |
| • జనసాంద్రత | 250/కి.మీ2 (640/చ. మై.) |
| టైమ్ జోన్ | UTC+05:45 (NPT) |
| పోస్టల్ కోడ్‌లు | 44900, 44908 |
| ప్రధాన భాషలు | నేపాలీ, తమాంగ్, నెవార్, మగర్, షెర్పా |
| వెబ్‌సైట్ | http://www.dccnuwakot.gov.np |
నువాకోట్ జిల్లా (Nepali: नुवाकोट जिल्लाⓘ), బాగ్మతి ప్రావిన్స్‌లో ఒక భాగం. ఇది నేపాల్‌లోని డెభ్భై ఏడు జిల్లాలలో ఒకటి. ఈ జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం బిదుర్, ఇది 1,121 km2 (433 sq mi) విస్తీర్ణంలో ఉంది. 2001లో 288,478 జనాభాను, 2011లో 277,471 జనాభాను కలిగి ఉంది.[మూలాలు అవసరం]
ఈ జిల్లాలో చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగిన ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. తాడి, త్రిశూలి నదుల సంగమ ప్రదేశంలో ఉన్న నువాకోట్ పట్టణం, దేవిఘాట్ (పృథ్వీ నారాయణ్ షా మరణించిన ప్రదేశం) గ్రామం ఇందులో భాగం. కకాని అనే ప్రదేశం నేపాలీ ప్రజలలో పర్యాటక ప్రదేశంగా, విహారయాత్ర స్థలంగా ప్రాచుర్యం పొందింది.[మూలాలు అవసరం]
వ్యుత్పత్తి
[మార్చు]'నువాకోట్' అనే పేరు 'నవా', 'కోట్' అనే రెండు పదాలతో కూడి ఉంది. నేపాలీలో 'నవా' అంటే తొమ్మిది, 'కోట్' అంటే కోట లేదా పవిత్రమైన కొండ పైభాగం. దీనికి అనుగుణంగా, ఈ జిల్లాలో వివిధ దేవతలు నివసిస్తూ ఈ ప్రాంతాన్ని రక్షిస్తారని విశ్వసించే తొమ్మిది ప్రముఖ కొండలతో సంబంధం కలిగి ఉంది. దీనివల్ల నువాకోట్‌ను తరచుగా "తొమ్మిది కొండల నగరం" అని పిలుస్తారు. గూర్ఖాలీ రాజు పృథ్వీ నారాయణ్ షా జయ ప్రకాష్ మల్లా పాలనలో ఉన్న నువాకోట్‌పై దండెత్తి, విస్తరిస్తున్న తన రాజ్యానికి రాజధానిగా నువాకోట్‌ను మార్చుకున్నాడు.[1][2] ప్రస్తుతం నువాకోట్ జిల్లా పరిపాలనా సరిహద్దులు చారిత్రక రాజకీయ విభజనలకు భిన్నంగా ఉన్నాయి. త్రిశూలి నదికి పశ్చిమాన ఉన్న ప్రాంతాలు—ప్రస్తుతం ధాడింగ్ జిల్లాలో భాగం—చారిత్రాత్మకంగా నువాకోట్‌తో కాకుండా గూర్ఖా రాజ్యంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.[3]
భౌగోళికం, వాతావరణం
[మార్చు]| వాతావరణ మండలం[4] | ఎత్తు పరిధి | విస్తీర్ణం శాతం |
|---|---|---|
| ఉష్ణమండల ఎగువ | 300 నుండి 1,000 మీటర్లు 1,000 నుండి 3,300 అడుగులు |
28.6% |
| ఉప ఉష్ణమండల | 1,000 నుండి 2,000 మీటర్లు 3,300 నుండి 6,600 అడుగులు |
50.8% |
| సమశీతోష్ణ | 2,000 నుండి 3,000 మీటర్లు 6,400 నుండి 9,800 అడుగులు |
13.4% |
| సబ్ ఆల్పైన్ | 3,000 నుండి 4,000 మీటర్లు 9,800 నుండి 13,100 అడుగులు |
3.9% |
| ఆల్పైన్ | 4,000 నుండి 5,000 మీటర్లు 13,100 నుండి 16,400 అడుగులు |
1.3% |
| నివాల్ | 5,000 మీటర్ల పైన | 0.3% |
జనాభా వివరాలు
[మార్చు]| చారిత్రికంగా జనాభా | ||
|---|---|---|
| జనాభా లెక్కల సంవత్సరం | జనాభా | ±% p.a. |
| 1981 | 2,02,976 | — |
| 1991 | 2,45,260 | +1.91% |
| 2001 | 2,88,478 | +1.64% |
| 2011 | 2,77,471 | −0.39% |
| 2021 | 2,62,981 | −0.53% |
| Source: సిటీపాపులేషన్[5] | ||
2021 నేపాల్ జనాభా లెక్కల సమయంలో, నువాకోట్ జిల్లా జనాభా 263,391. జనాభాలో 7.22% మంది 5 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు. ఇక్కడ అక్షరాస్యత రేటు 69.07%, ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1042 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. 94,451 (35.86%) మంది మునిసిపాలిటీలలో నివసిస్తున్నారు.[6]
నువాకోట్ జిల్లాలోని కులాలు/జాతులు (2021)[7]
జాతుల పరంగా: హిల్ జంజాతులు 54% జనాభాతో అతిపెద్ద సమూహంగా ఉన్నారు. తమాంగ్‌లు 43% జనాభాతో అతిపెద్ద హిల్ జంజాతి సమూహం, రాయ్, మగర్, గురుంగ్ జనాభా తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నారు. ఖాస్ ప్రజలు జనాభాలో 37% తో రెండవ అతిపెద్ద సమూహంగా ఉన్నారు. నెవార్‌లు 7% జనాభాతో మూడవ అతిపెద్ద సమూహంగా ఉన్నారు.[7]
నువాకోట్ జిల్లా భాషలు (2021)[8]
2021 జనాభా లెక్కల సమయంలో, జనాభాలో 51.01% నేపాలీ, 40.78% తమాంగ్, 3.28% నేపాల్ భాష, 1.11% దనువార్, 0.97% రాయ్ తమ మొదటి భాషగా మాట్లాడుతున్నారు.[8] 2011లో, 54.5% జనాభా నేపాలీని తమ మొదటి భాషగా మాట్లాడేవారు.[9]
పరిపాలనా విభాగాలు
[మార్చు]ఈ జిల్లాలో 12 మునిసిపాలిటీలు ఉన్నాయి, వాటిలో రెండు పట్టణ మునిసిపాలిటీలు కాగా, పది గ్రామీణ మునిసిపాలిటీలు. అవి కింద ఇవ్వబడ్డాయి:[11]
- బిదుర్ మునిసిపాలిటీ
- బెల్కోట్‌గఢి మునిసిపాలిటీ
- కకాని గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- పంచకన్య గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- లిఖు గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- దుప్చేశ్వర్ గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- శివపురి గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- తాడి గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- సూర్యగఢి గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- తార్కేశ్వర్ గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- కిస్పాంగ్ గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- మ్యాగంగ్ గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
ఆర్థిక వ్యవస్థ
[మార్చు]నువాకోట్ పర్వత ప్రాంతం కావడం వల్ల, మైదానాలు తక్కువగా ఉండటంతో ఇక్కడి చాలా ప్రాంతాలు ఇంకా అభివృద్ధి చెందలేదు. గత కొన్ని సంవత్సరాలలో, భారీ మార్పులు కనిపిస్తున్నాయి. నగర ప్రాంతాలలో పాఠశాలలు, కళాశాలలు, ఆసుపత్రులు అందుబాటులో ఉన్నాయి, రహదారి మౌలిక సదుపాయాలు కూడా అభివృద్ధి చెందాయి. ప్రస్తుతం రెండు జల విద్యుత్ కేంద్రాలు పనిచేస్తున్నాయి, 2020 నుండి అతిపెద్ద సౌర విద్యుత్ కేంద్రం (నువాకోట్ సోలార్ పవర్ స్టేషన్) లోని మొదటి భాగాన్ని నేపాల్ ఎలక్ట్రిక్ గ్రిడ్‌కు అనుసంధానించారు. ఇక్కడి ప్రజలు వ్యవసాయం, బోధన, విదేశీ ఆర్థిక వ్యవస్థ, పశుపోషణ, వ్యాపారం, హోటళ్లు, ఆగ్రో టూరిజం, ఎకో టూరిజం, ఖాద్యా బ్యాంక్ తదితర వాటిపై ఆధారపడి ఉన్నారు.
అదనపు స్థానిక సమాచారం
[మార్చు]మూలం:[12]
నువాకోట్ ఒక బలమైన మౌఖిక చరిత్ర సంప్రదాయాన్ని కలిగి ఉంది, దీనిలో స్థానిక పెద్దలు ఏకీకరణ కాలానికి సంబంధించిన వ్యూహాత్మక కదలికలు, ప్రారంభ షా పాలనలో దైనందిన జీవితం వంటి విషయాలను వివరిస్తారు. ఈ కథనాలు తరచుగా అధికారిక చారిత్రక రికార్డుల నుండి భిన్నంగా ఉంటాయి, జాతీయ సంఘటనలకు సంబంధించి స్థానికుల అవగాహనను ఇవి ప్రతిబింబిస్తాయి.[12]
నువాకోట్‌లోని అనేక కొండపై ఉన్న నివాసాలు ఇప్పటికీ సాంప్రదాయక ప్రణాళికలను అనుసరిస్తాయి, ఇక్కడ సూర్యరశ్మి, వ్యవసాయ సామర్థ్యాన్ని పెంచే విధంగా ఇళ్లు నిర్మిస్తారు. ఇది పర్వత భౌగోళికం, కాలానుగుణ వాతావరణ నమూనాలకు అనుగుణంగా ఉన్న అనుసరణను ప్రతిబింబిస్తుంది.[12]
ఈ జిల్లాలో తమాంగ్, బ్రాహ్మణ, ఛెత్రి, నెవార్ జనాభాతో కూడిన వివిధ జాతుల సమ్మేళనం ఉంది, ఇది విభిన్న సాంస్కృతిక వాతావరణానికి దోహదం చేస్తుంది. ప్రతి సంఘం విలక్షణమైన ఆచారాలు, దుస్తుల శైలులు, పండుగలను నిర్వహిస్తుంది, ఇవి తరచుగా పంచుకున్న ప్రాంతీయ పద్ధతులతో మిళితం అవుతాయి.[13]
ఇక్కడ వ్యవసాయం ప్రధాన జీవనాధారం, టెర్రస్ వ్యవసాయం విస్తృతంగా చేస్తారు. ఎత్తు, కాలానుగుణ వర్షపాత నమూనాల ఆధారంగా వరి, మొక్కజొన్న, చిరుధాన్యాలు, ఆవాలు వంటి పంటలను పండిస్తారు. పశుపోషణ కూడా గృహ ఆర్థిక వ్యవస్థలతో అనుసంధానించబడి ఉంటుంది.[13]
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని సాంప్రదాయ నిర్మాణ పద్ధతులు ఇప్పటికీ స్థానికంగా లభించే రాయి, బురద మోర్టార్, కలప వంటి వస్తువులపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఈ పద్ధతులు కొండ ప్రాంతాలలో ఇన్సులేషన్, నిర్మాణ స్థిరత్వం కోసం స్వీకరించబడ్డాయి, అయితే 2015 భూకంపం సమయంలో వాటిలో చాలా వరకు దెబ్బతిన్నాయి.[13]
స్థానిక మార్కెట్లు (హాట్ బజార్) గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి, ఇవి వారపు చక్రాలలో పనిచేస్తాయి. ఇక్కడ వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు, పశువులు, గృహోపకరణాలు మార్పిడి చేస్తారు. ఈ మార్కెట్లు సామాజిక సమావేశ ప్రదేశాలుగా కూడా పనిచేస్తాయి.[12]
నువాకోట్ ప్రకృతి దృశ్యంలో త్రిశూలి నది వంటి నదులు, ప్రవాహాలు ఉన్నాయి, ఇవి సమీప ప్రాంతాలలో నీటిపారుదల, చేపలు పట్టడం, చిన్న తరహా జలవిద్యుత్ కార్యకలాపాలకు తోడ్పడతాయి.[13]
వలసల పోకడలు జిల్లా జనాభా నమూనాలను ప్రభావితం చేశాయి. చాలా మంది యువకులు పట్టణ కేంద్రాలలో లేదా విదేశాలలో ఉపాధి కోసం వెతుకుతుండగా, పాత తరం వారు గ్రామాలలో వ్యవసాయ, సాంస్కృతిక పద్ధతులను కొనసాగిస్తున్నారు.[13]
డిప్లాప్ కడెల్ పరిశోధించారు
ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి
[మార్చు]జిలింగ్ ఒక సెజ్ (SEZ) ప్రాంతంగా గుర్తించబడింది, ఇక్కడ వ్యాపారం వృద్ధి చెందుతుంది, నువాకోట్ వ్యాపారం, ఆర్థిక వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయాలనే ఉద్దేశ్యం ఉంది. ఆహార భద్రత, ఫుడ్ బ్యాంకింగ్, ధాన్యం నిల్వ, సరఫరా, పంపిణీలో రైతులకు సేవలందించేందుకు నేపాల్ ఖాద్యా బ్యాంక్ లిమిటెడ్ కాశీతార్ వద్ద స్థాపించబడింది.
చూడదగిన ప్రదేశాలు
[మార్చు]నువాకోట్: ఏడంతస్తుల ప్యాలెస్ బిదుర్ మునిసిపాలిటీ పైన ఉంది. ఇక్కడి నుండి నువాకోట్ అందాలను చూడవచ్చు.[మూలాలు అవసరం]
త్రిశూలి నది: సప్తగండకి ప్రధాన నదులలో ఒకటైన ఇది నువాకోట్ మధ్య ప్రాంతం గుండా ప్రవహిస్తుంది.
కకాని: ఖాట్మండు నుండి నువాకోట్‌కు ఒక ప్రవేశ ద్వారం. సూర్యాస్తమయం, పర్వతాలను గమనించడానికి ఇది ఒక ప్రసిద్ధ ప్రదేశం.[మూలాలు అవసరం]
దేవిఘాట్: త్రిశూలి, సూర్యమతి (తాడి) నదుల సంగమ ప్రదేశం సమీపంలో దేవిఘాట్ ఉంది. ఈ ప్రదేశానికి చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ఉంది.[మూలాలు అవసరం] గొప్ప రాజు పృథ్వీ నారాయణ్ షా మరణించిన ప్రదేశం ఇక్కడే ఉంది.
కాశీతార్: ఎకో టూరిజం, అగ్రి టూరిజం, ఆహార భద్రత రంగంలో ప్రజలు పనిచేసే ప్రధాన ప్రదేశాలలో ఇది ఒకటి.[మూలాలు అవసరం]
ధార్మిక ప్రదేశాలు
[మార్చు]నువాకోట్ ప్రధానంగా హిందూ మతానికి చెందినది కావడంతో ఇక్కడ చారిత్రక, మతపరంగా ముఖ్యమైన ప్రదేశాలు చాలా ఉన్నాయి.
- భైరవి ఆలయం[14]
- జల్ప దేవి ఆలయం
- దుప్చేశ్వర్ మహాదేవ్ ఆలయం
- చిమ్తేశ్వర్ మహాదేవ్ ఆలయం
- బందేవి ఆలయం
- పంచకన్య ఆలయం
- ఇంద్ర కమల ఆలయం
- బాఘభైరవ ఆలయం
- ఉత్తరగాయ ధామం
- శ్రీ బచ్చల దేవి ఆలయం
- సుందరదేవి సాత్ తల్లే ఆలయం
- కాళీ పోఖారి మహాదేవ్ ఆలయం
- త్రిశూలి రామాలయం
- దుధేలామా మై ఆలయం
- సూర్యగఢి ఆలయం
- బౌద్ధ స్థూపం
ఇంద్రకమల మై ఆలయం నువాకోట్ జిల్లాలోని మతపరమైన, సాంస్కృతిక ప్రదేశం. ఇది నువాకోట్ ప్రధాన కేంద్రమైన బిదుర్ నుండి 18 కి.మీ దూరంలో, కకాని గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ కార్యాలయం నుండి 8 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇది బాగ్మతి ప్రావిన్స్ పరిధిలోని కకాని రూరల్ మునిసిపాలిటీ వార్డ్ నంబర్ -8 లో ఉంది. చుట్టూ సహజసిద్ధమైన పచ్చదనంతో, మూడు లోయల తీరాన ఉన్న ఈ ఆలయానికి దసరా పండుగ సమయంలో దేవుడైన ఇంద్రకమలను పూజించడానికి భక్తులు వేలాదిగా తరలివస్తారు. ఇక్కడ పూజిస్తే కోరికలు, లక్ష్యాలు నెరవేరుతాయని భక్తుల నమ్మకం.[మూలాలు అవసరం]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- నువాకోట్
- బిదుర్
- కకాని
ప్రముఖ వ్యక్తులు
[మార్చు]- రామ్ శరణ్ మహత్
- దీపేంద్ర కె. ఖనాల్
- లావా ప్యాకురెల్
- పుకర్ రాజ్ సింహ భండారి
- అర్జున్ నరసింహ కె.సి.
- ప్రకాష్ చంద్ర లోహని
- మహేంద్ర బహదూర్ పాండే
- కేదార్ నర్సింగ్ కె.సి.
- అంజలి లామా
- నారాయణ్ ప్రసాద్ ఖతివాడ
- కిషోర్ నేపాల్[15]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Whelpton, John. Nepal: A History. Cambridge University Press.
- ↑ Acharya, Baburam. Prithvi Narayan Shah and His Times.
- ↑ Regmi, D.R. Ancient and Medieval Nepal.
- ↑ The Map of Potential Vegetation of Nepal - a forestry/agroecological/biodiversity classification system (PDF), Forest & Landscape Development and Environment Series 2-2005 and CFC-TIS Document SeriesNo.110., 2005, ISBN 87-7903-210-9, archived (PDF) from the original on December 3, 2013, retrieved Nov 22, 2013
- ↑ "NEPAL: Administrative Division". www.citypopulation.de (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 2022-02-26. Retrieved 2022-03-12.
- ↑ "Provincial/District/Local reports: Bagmati Province" (PDF). Census Nepal 2021. Central Bureau of Statistics. Archived (PDF) from the original on 2025-06-24.
- 1 2 "Table 1: Caste/Ethnicity and sex". Census Nepal 2021. Central Bureau of Statistics. Archived (PDF) from the original on 2023-10-14. Retrieved 2024-03-16.
- 1 2 "Table 5: Mother tongue and sex". Census Nepal 2021. Central Bureau of Statistics. Archived (PDF) from the original on 2023-10-14.
- ↑ "NepalMap Language". Archived from the original on 2023-03-19. Retrieved 2025-06-27.
- ↑ "Table 5: Religion and sex". Census Nepal 2021. Central Bureau of Statistics. Archived (PDF) from the original on 2023-10-14. Retrieved 2024-03-16.
- ↑ "स्थानिय तह" (in నేపాలీ). Ministry of Federal Affairs and General Administration. Archived from the original on 31 August 2018. Retrieved 1 September 2018.
- 1 2 3 4 Research compiled by Diplap Kadel, https://c3.gt.tc/nuwakot Archived 2026-04-17 at the Wayback Machine
- 1 2 3 4 5 Research compiled by Diplap Kadel, https://c3.gt.tc/nuwakot Archived 2026-04-17 at the Wayback Machine
- ↑ "Bhairabi Temple, Nuwakot", Wikipedia (in ఇంగ్లీష్), 2025-03-23, retrieved 2025-09-23
- ↑ संवाददाता, केन्द्रबिन्दु. "किशोर नेपाल : गुरु कि गडफादर ? (भिडियो सहित)". Archived from the original on 2021-08-12. Retrieved 2021-08-12.
- "Districts of Nepal". Statoids.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]
Media related to నువాకోట్ జిల్లా at Wikimedia Commons
