Jump to content

నేవార్ భాష

వికీపీడియా నుండి
నేవార్
నేపాల్ భాష
మూస:Script/Newa / మూస:Script/Newa
Nepāla Bhāṣā / Nevāḥ Bhāy
రంజన లిపి & నేవార్ లిపిలో వ్రాయబడిన నేపాల భాష
ఉచ్ఛారణ[neːpaːl bʱaːsaː]
[newaː bʱæː]
స్థానిక భాషనేపాల్
ప్రాంతంనేపాల్ మండలం
స్వజాతీయత1.3 మిలియన్ల నెవార్లు (2021 జనాభా లెక్కలు)
స్థానికంగా మాట్లాడేవారు
8,80,000 (2021 జనాభా లెక్కలు)e27
సినో-టిబెటన్
  • న్యూవారిక్
    • నేవార్
తొలిరూపు
క్లాసికల్ నెవార్
ప్రాంతీయ రూపాలు
  • కాఠ్మండు-లలిత్‌పూర్
  • భక్తపూర్
  • డోలఖా
  • చిట్లాంగ్
  • పహారీ
  • నెవార్ లిపి
  • భుజిమోల్ స్క్రిప్ట్
  • రంజన స్క్రిప్ట్
  • దేవనాగరి లిపి
  • వివిధ ఇతర నేపాలీ లిపులు
అధికారిక హోదా
అధికార భాష

చారిత్రక :

  • నేపాల్ మండలా రాజ్యాలు[2]
    • కాంతిపూర్ రాజ్యం
    • లలిత్‌పూర్ రాజ్యం
    • భక్తపూర్ రాజ్యం
నియంత్రణనేపాల్ భాషా అకాడమీ
భాషా సంకేతాలు
ISO 639-2new నేపాల్ భాష, నేవారీ
ISO 639-3Variously:
new – నేవారీ
nwx – మధ్య నెవార్
phj – పహారి నెవార్
new నేవారీ
 nwx మధ్య నెవార్
Glottolognewa1247
యునెస్కో అట్లాస్ ఆఫ్ ది వరల్డ్స్ లాంగ్వేజెస్ ఇన్ డేంజర్ ప్రకారం నెవార్ ఖచ్చితంగా అంతరించిపోతున్న భాషగా వర్గీకరించబడింది.[3]
This article contains IPA phonetic symbols. Without proper rendering support, you may see question marks, boxes, or other symbols instead of Unicode characters. For an introductory guide on IPA symbols, see Help:IPA.

నెవార్ (ఆంగ్లంః/nəˈwɑːr/ుమెన్నైట్) అనేది టిబెటో-బర్మన్ సమూహానికి చెందిన మధ్య నేపాల్ లోని ఒక చైనా-టిబెటన్ భాష.[4] నేపాల్ లోని ఖాట్మండు లోయ చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను కలిగి ఉన్న నేపాల్ మండల స్థానిక నివాసులు అయిన నెవార్ ప్రజలు దీనిని స్థానికంగా మాట్లాడతారు. నేపాల్ భాష అనే పేరు చారిత్రాత్మకంగా ఈ భాషకు ఉపయోగించబడింది. ఇది నేపాల్ ప్రభుత్వం అధికారిక సందర్భాలలో ఉపయోగించే పేరు కూడా.[5][6] ఈ పేరును స్థానికంగా మాట్లాడేవారు. భాష రచయితలు కూడా ఇష్టపడతారు [7][8] తరచుగా ఉపయోగించే మరొక పేరు "నెవారి", కానీ ఇండిక్ ప్రత్యయం-i జోడించడం వల్ల ఈ పేరు నెవార్ మాట్లాడేవారు తగనిదిగా భావిస్తారు. ఆంగ్లంలో ఈ భాషను నెవార్ అని సూచించడం సర్వసాధారణంగా మారింది.[7][9]

మధ్యయుగ కాలంలో నేవార్ నేపాల్ అధికారిక భాషగా ఉండేది , 14వ శతాబ్దంలో జయస్థితి మల్ల ఈ హోదాను ఇచ్చారు.[10][11] ఈ కాలంలో ఈ భాషను స్థిరంగా "నేపాల భాష" అని పిలిచేవారు, ఈ పదానికి అక్షరాలా "నేపాలీ భాష" అని అర్థం.[12] ఇలాంటి నామకరణం ఉన్నప్పటికీ, ఇది నేపాలీ భాషకు భిన్నమైనది. నేపాలీ అనేది ఒక ఇండో-ఆర్యన్ భాష, ఇది షా రాజవంశం నేపాల్‌ను జయించిన తర్వాత నేవార్ స్థానంలో జాతీయ భాషగా మారింది, 1930లలో మాత్రమే నేపాలీ అనే పేరును స్వీకరించింది.[13][14]

1840లలో రాణా రాజవంశం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి ప్రజాస్వామ్యీకరణ వరకు , నేవార్ అధికారిక అణచివేతకు గురయ్యారు.[15][16] 1952 నుండి 1991 వరకు, కాఠ్మండు లోయలో నేవార్ మాట్లాడేవారి శాతం 75% నుండి 44%కి పడిపోయింది, నేడు నేవార్ సంస్కృతి, భాష ప్రమాదంలో ఉన్నాయి.[17][18] నేడు, ఈ భాష యునెస్కో "ఖచ్చితంగా అంతరించిపోతున్న" భాషగా జాబితా చేయబడింది.[19]

నేపాల్‌లో నేవార్ సాహిత్యం అత్యంత పురాతనమైనది, దీని మూలాలు కనీసం 600 సంవత్సరాల క్రితం నాటివి.[20] గోపాల్ రాజ్ వంశావళి మానవ న్యాయ శాస్త్రం వంటి నేవార్ భాషలో వ్రాయబడిన అనేక రచనలు నేపాల్ చరిత్ర అధ్యయనంలో చాలా ముఖ్యమైనవి.[21] 2024 మే 6న తమంగ్, నేపాలీ భాషలతో పాటు నేవార్‌ను బాగమతి ప్రావిన్స్ అధికారిక భాషగా ప్రకటించారు.[22] అదేవిధంగా, భారత రాష్ట్రమైన సిక్కింలో రాజధాని కాఠ్మండుతో సహా నేపాల్‌లోని అనేక నగర ప్రభుత్వాలలో నేవార్‌కు అధికారిక హోదా ఇవ్వబడింది.[23]

పేరు

[మార్చు]
1706 నాటి ఒక శాసనంలోని పంక్తి, భాషను సూచించడానికి " నేపాల భాష " అనే పదాన్ని నేవార్ లిపిలో ఉపయోగించారు.

భాష అధికారిక, చారిత్రక పేరు, నేపాల్ భాష, అంటే నేపాలీ భాష అని అర్ధం, ఇది నేపాల్ నుండి ఉద్భవించింది.[24][25] చారిత్రాత్మకంగా, నేపాల్ భాష స్థానికంగా ఉన్న ఖాట్మండు లోయ దాని పరిసరాలను మాత్రమే సూచించడానికి ఉపయోగించబడింది.[25][26][27][28][29][30][31]

మల్ల రాజవంశం కాలం నాటి ఆధారాలలో ఈ భాషను సూచించడానికి "నేపాల్ భాష" అనే పేరును స్థిరంగా ఉపయోగిస్తూ వచ్చారు.[11] నేపాలభాష (దేవనాగరి నేపాల్ భాష, "నేపాలీ భాష" లేదా ప్రత్యామ్నాయంగా నేపాలావాక్ (దేవనాగారి: నేపాల్వాచ్, "నేపాలీస్ ప్రసంగం") అనే పేరు మొట్టమొదటి సంఘటనలు 1380 నాటి నారదసంహిత వ్యాఖ్యానం వ్రాతప్రతుల్లో, 1386 నాటి అమర్కోష వ్యాఖ్యానం లో చూడవచ్చు.[32][33] మల్ల రాజవంశానికి చెందిన కొన్ని ఆధారాలు ఈ భాషను దేశభాషా ( నేవార్ లిపి: 𑐡𑐾𑐱𑐨𑐵𑐲𑐵, అక్షరాలా 'దేశ భాష') లేదా స్వదేశీభాషా (నేవార్ లిపి: 𑐳𑑂𑐰𑐡𑐾𑐱𑐨𑐵𑐲𑐵, అక్షరాలా ' ఒకరి స్వంత దేశ భాష') [11] అదేవిధంగా, 1740లలో నేపాల్‌ను సందర్శించిన కాసియానో ​​బెలిగట్టి పత్రిక వంటి 18వ శతాబ్దపు కొంతమంది కాపుచిన్ మిషనరీల మూలాలలో ఈ భాషను నేపాలీ అని పేర్కొన్నారు.[34]

దీనికి విరుద్ధంగా, 17వ శతాబ్దానికి ముందు వ్రాతపూర్వక రికార్డులో నెవార్ అనే పేరు కూడా కనిపించలేదు, విలియం కిర్క్పాట్రిక్ తన 1811 పుస్తకంలో ఈ భాషకు నెవార్ అనే పదాన్ని ఉపయోగించిన మొదటి పాశ్చాత్య పండితులలో ఒకరు.[35] 18వ శతాబ్దపు కొంతమంది యూరోపియన్ మిషనరీల ప్రయాణ వృత్తాంతంలో నేపాల్ ప్రజలను లేదా భూమిని సూచించడానికి నెవార్ ఉపయోగించబడింది.[36] ఉదాహరణకు, 1721లో నేపాల్‌ను సందర్శించిన ఇప్పోలిటో డెసిడెరి, నేపాల్ నివాసులను సూచించడానికి 'నెవార్' అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు.[35] అదేవిధంగా, 1740లలో కాపుచిన్ మిషన్ రాసిన పుస్తకాలలో ఒకదానిలో , నేపాల్‌ను "నెవార్ లేదా నేపాల్" రాజ్యం అని సూచించారు.[37]

నెవార్ అనే పదం మూలం నేపాల్ అనే పదానికి సంబంధించినదని సాధారణంగా నమ్ముతారు, బహుశా 'లా' ధ్వనిని 'రా' ధ్వనితో భర్తీ చేయడం ద్వారా ఉద్భవించి ఉండవచ్చు, ఇది నేపాల్ నుండి చారిత్రక పత్రాలలో ఒక సాధారణ పద్ధతి.[38][39] చారిత్రాత్మకంగా, స్థానిక మూలాలలో కూడా "నేవార్" అనే పదం అరుదుగా కనిపించింది. గోర్ఖాలీ పాలనకు ముందు నేపాల్‌లోని కేవలం రెండు మూలాలు మాత్రమే భాషను లేదా దాని లిపిని సూచించడానికి "నేవార్" అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తాయి; ప్రతాప్ మల్ల బహుభాషా శిలాశాసనం నేవార్ లిపిని సూచించడానికి " నెవారా ఆఖర " ("నేవార్ వర్ణమాల") ను ఉపయోగిస్తుంది, 1652 నాటి ప్రతాప్ మల్ల యొక్క మరొక శిలాశాసనం భాషను సూచించడానికి నెవారాభాషా ("నేవార్ భాష") అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తుంది.[40]

"నెవారి" అనే పదం "నెవార్" సంస్కృతీకరణ నుండి ఉద్భవించింది, దీనిని మొదటిసారిగా 1847లో బ్రియాన్ హోడ్జ్సన్ ఉపయోగించారు, అప్పటి నుండి చాలా మంది పాశ్చాత్య పండితులు దీనిని ఉపయోగిస్తున్నారు.[41][42] ఒక సందర్భంలో సెసిల్ బెండాల్ తన నెవార్ మాన్యుస్క్రిప్ట్ అనువాదంలో, అతను అనువదించిన మాన్యుస్క్రిప్ట్లో నేపాల భాష అనే పదాన్ని ఉపయోగించినప్పటికీ, నెవారి అనే పదాన్ని భాషను సూచించడానికి ఉపయోగించాడని శాక్య పేర్కొన్నాడు.[42] అయితే, ఇండిక్ ప్రత్యయం-i కలిపిన కారణంగా నెవారి మాట్లాడేవారు నెవారి అనే పేరును తగనిదిగా భావిస్తారు, ఆంగ్లంలో ఈ భాషను నెవార్ అని సూచించడం సర్వసాధారణంగా మారింది.[43][44]

1920లలో ఖాస్ కురా, గోర్ఖాలీ లేదా పర్బతీయ అని పిలువబడే భాష పేరు నేపాలీ మార్చబడింది.[45][46][47][48][49] దీనికి విరుద్ధంగా, "శ్రీమాన్ గంభీర్" అనే పేరుతో మాజీ జాతీయ గీతం గూర్ఖాలి అనే పదాన్ని 1951లో నేపాలీగా మార్చారు.[50] గూర్ఖా భాష పురోగతి కోసం 1913 లో స్థాపించబడిన ప్రభుత్వ సంస్థ గూర్ఖా భాషా ప్రకాశన సమితి (గోర్ఖా లాంగ్వేజ్ పబ్లిషింగ్ కమిటీ), దీనిని నేపాలీ భాషా ప్రకాశన సమితిగా మార్చారు (1933 లో నేపాలీ లాంగ్వేజ్ ప్రచురణ కమిటీ) (ప్రస్తుతం దీనిని సజ్జా ప్రకాష్ అని పిలుస్తారు).[51]

1995 సెప్టెంబరు 7న, మంత్రివర్గం "నెవారి" కు బదులుగా "నేపాల్ భాష" ను ఉపయోగించాలని నిర్ణయించింది.[52][53][54] 1998 నవంబరు 13న సమాచారశాఖ మంత్రి నెవారీకి బదులుగా నేపాల్ భాష అనే పేరును ఉపయోగించాలని మరో ఆదేశాన్ని జారీ చేశారు.[55][56] అదేవిధంగా, సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ 2021 నేపాల్ జనాభా లెక్కల నుండి "నేపాల్ భాష" అనే పేరును ఉపయోగించడం ప్రారంభించింది.[43]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "The Sikkim Official Languages Act" (PDF). sikkim.gov.in. Government of Sikkim. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 27 June 2025.
  2. ↑ International Nepal Bhasha Sevaa Samiti. "Newāh Vijñāna: Journal of Newar Studies, issue 7". Journal of Newar Studies: 7.
  3. ↑ "Preserving 200-800 years old Newari manuscripts for the future". UNESCO. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 February 2026.
  4. ↑ "Newar". Oxford English Dictionary (Online ed.). Oxford University Press. (Subscription or participating institution membership required.)
  5. ↑ "प्रदेश सरकारी कामकाजको भाषा ऐन, २०८०" [Provincial Government Working Language Act, 2023] (in నేపాలీ). Ministry of Internal Affairs and Law, Bagmati Province. 2023. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-01-19.[permanent dead link]
  6. ↑ Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
  7. 1 2 Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
  8. ↑ Maharjan, Resha (2018). The Journey of Nepal Bhasa: From Decline to Revitalization (M.Phil. thesis). UIT The Arctic University of Norway.
  9. ↑ Gellner, David N. (1986). "Language, caste, religion and territory: Newar identity ancient and modern". European Journal of Sociology / Archives Européennes de Sociologie (in ఇంగ్లీష్). 27 (1): 138. doi:10.1017/S0003975600004549. ISSN 1474-0583. Even as a name of the language Newars object that it is a misnomer. As a Tibeto-Burman language it should simply be called Newar.
  10. ↑ Pal, Pratapaditya (1974). The arts of Nepal II.: Painting (in ఇంగ్లీష్). Brill Archive. p. 8. ISBN 978-90-04-05750-0.
  11. 1 2 3 Tuladhar 2000, p. 9.
  12. ↑ Regmi, Dilli Raman (2007). Medieval Nepal Part II. New Delhi, India: Rupa and Co. p. 338. ISBN 978-8129110985.
  13. ↑ Burghart, Richard (1984). "The Formation of the Concept of Nation-State in Nepal". The Journal of Asian Studies. 44 (1): 101–125. doi:10.2307/2056748. JSTOR 2056748.
  14. ↑ Malla, Kamal Prakash (1989). Nepal: Perspectives on Continuity and Change (in ఇంగ్లీష్). Centre for Nepal and Asian Studies, Tribhuvan University. p. 499.
  15. ↑ Tumbahang, Govinda Bahadur (2010). "Marginalization of Indigenous Languages of Nepal" (PDF). Contributions to Nepalese Studies. 37 (1): 73–74. ఒరిజినల్ నుండి 27 July 2014 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF) చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 16 July 2014.
  16. ↑ Vajracharya, Suwarn (2014). "Language Politics and State Policy in Nepal: A Newar Perspective" (PDF). University of Tsukuba.
  17. ↑ Malla, Kamal P. "The Occupation of the Kathmandu Valley and its Fallout". p. 3. the original (PDF) నుండి 8 January 2016 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 16 March 2014.
  18. ↑ Grandin, Ingemar. "Between the market and Comrade Mao: Newar cultural activism and ethnic/political movements (Nepal)" (PDF). ఒరిజినల్ నుండి 30 September 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF) చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 27 December 2020.
  19. ↑ "UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger". ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 13 November 2013.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  20. ↑ Bajracharya, Srizu (23 November 2019). "Newar flavours in the 3rd Nepal Bhasa Literature Festival". The Kathmandu Post (in English). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-07-27.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  21. ↑ Tuladhar 2000, p. 26-28.
  22. ↑ "Nepali, Tamang, Nepal Bhasha official languages of Bagmati". kathmandupost.com (in English). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-07-15.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  23. ↑ "Nepal Bhasa as official language in metropolis". kathmandupost.com (in English). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-07-15.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  24. ↑ Khatiwada, Dambar. "'राजधानी प्रदेश' र 'नेवा राज्य' : केही भ्रमको खण्डन". Online Khabar. ఒరిజినల్ నుండి 30 October 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 30 October 2021.
  25. 1 2 Tamot, Kashinath (2006). नेपालमण्डल. Nepal Mandal Anusandhan Guthi. ISBN 99946-987-5-3. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 30 October 2021.
  26. ↑ Widdess, Professor Richard (2013-12-02). Dāphā: Sacred Singing in a South Asian City: Music, Performance and Meaning in Bhaktapur, Nepal (in ఇంగ్లీష్). Ashgate Publishing, Ltd. p. 294. ISBN 978-1-4094-6601-7.
  27. ↑ Pal, Pratapaditya (1974). The arts of Nepal II.: Painting (in ఇంగ్లీష్). Brill Archive. p. 1. ISBN 978-90-04-05750-0.
  28. ↑ Tuladhar-Douglas 2007, p. 24.
  29. ↑ "Celestial Advice" (PDF). Nepal Law Commission. ఒరిజినల్ నుండి 1 January 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF) చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 30 October 2021.
  30. ↑ Mishra, Ratneshwar (2007). "Ethnicity and National Unification: The Madheshis of Nepal (Sectional President's Address)". Proceedings of the Indian History Congress. 67: 802–803. JSTOR 44148000. Prior to [the Gorkhali expansion] the designation Nepal seems to have been applied only to the Kathamandu valley of the Gorkhas, the people that lived in the principality of the same name... References to Nepal in Mahabharat and Puranas and also in Buddhist and Jain scriptures establish the antiquity of the country as an independent political and territorial entity.
  31. ↑ Whelpton, John (2005). A History of Nepal. Cambridge University Press. p. 55. ISBN 978-0-521-80470-7. When people did think of themselves as subjects of a single king or a single state, it was not 'Nepal' they thought of. This word retained its original meaning of the Kathmandu Valley and did not begin to replace 'Gorkha' or 'Gorkhali' in official use until early in the twentieth century.
  32. ↑ Tuladhar 2000, p. 10.
  33. ↑ "Classical Newari Literature" (PDF). ఒరిజినల్ నుండి 13 October 2017 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 28 December 2011.
  34. ↑ Alsop, Ian (11 March 2021). "Christians at the Malla Court: The Capuchin 'piccolo libro'". Asian Art. the original నుండి 21 May 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. When the king saw the figure under which it was written with their characters the above-mentioned text translated in Nepalese language.
  35. 1 2 Whelpton, John; Hutt, Michael (2011). "The Catalogue of the Hodgson Collection in the British Library" (PDF). European Bulletin of Himalayan Research. 39: 134. the original (PDF) నుండి 15 June 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
  36. ↑ Poudel, Nayanath (17 June 2023). "nevāra śabdako prācīnatā" [Historicity of the term "Newar"]. Gorkhapatra (in నేపాలీ). the original నుండి 21 May 2024 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
  37. ↑ Vannini, Fulgentius (1977). Christian Settlements in Nepal During the Eighteenth Century (in ఇంగ్లీష్). For copies, Capuchin Ashram. p. 134. However, the title of the book, concise news on some customs, sacrifices and idols in the kingdom of Nevar or Nepal, gives us an idea of its contents and importance.
  38. ↑ Whelpton, John; Hutt, Michael (2011). "The Catalogue of the Hodgson Collection in the British Library" (PDF). European Bulletin of Himalayan Research. 39: 134. the original (PDF) నుండి 15 June 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
  39. ↑ Tuladhar-Douglas 2007, p. 51.
  40. ↑ Poudel, Nayanath (17 June 2023). "nevāra śabdako prācīnatā" [Historicity of the term "Newar"]. Gorkhapatra (in నేపాలీ). the original నుండి 21 May 2024 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
  41. ↑ Genetti 2007, p. 10.
  42. 1 2 Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
  43. 1 2 "National Population and Housing Census 2021 National Report on Caste/ethnicity, Language & Religion"" (PDF).
  44. ↑ Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
  45. ↑ Thapa, Lekh Bahadur (1 November 2013). "Roots: A Khas story". The Kathmandu Post. the original నుండి 2 November 2013 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 November 2013.
  46. ↑ Hodgson, B. H. (1841). "Illustrations of the literature and religion of the Buddhists". Serampore. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 16 February 2012.
  47. ↑ Lienhard 1992, p. 3.
  48. ↑ Maharjan, Rajendra. "एकल राष्ट्र–राज्यको धङधङी". EKantipur. Kantipur Publication Limited. ఒరిజినల్ నుండి 30 October 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 30 October 2021.
  49. ↑ Clark, T. W. (1973). "Nepali and Pahari". Current Trends in Linguistics. Walter de Gruyter. p. 252.
  50. ↑ "The kings song". Himal Southasian. June 2003. the original నుండి 25 October 2012 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 15 June 2012.
  51. ↑ "साझा प्रकाशन एक झलक". Sajha Prakashan. ఒరిజినల్ నుండి 30 October 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 30 October 2021.
  52. ↑ Kapali, Rukshana (5 March 2022). नेपाल भाषा नामको औपचारिक पुनःस्थापना सम्बन्धी सूचनाको हकद्वारा प्राप्त मन्त्रीपरिषद्‌को निर्णय (व्यक्तिगत अभिलेखको उतार). p. 96. ISBN 978-9937-1-1498-1. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 8 March 2022.
  53. ↑ "It's Nepal Bhasa". The Rising Nepal. 9 September 1995.
  54. ↑ "अबदेखि "नेपाल भाषा"". Gorkhapatra. 9 September 1995.
  55. ↑ "Mass media directed to use Nepal Bhasa". The Rising Nepal. 14 November 1998.
  56. ↑ "'नेपाल भाषा' शब्दको प्रयोग गर्न निर्देशन". Gorkhapatra. 14 November 1998.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=నేవార్_భాష&oldid=4889651" నుండి వెలికితీశారు