నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ త్రిపుర
| నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ త్రిపుర | |
|---|---|
 నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ త్రిపుర జెండా | |
| వ్యవస్థాపక నాయకుడు | ధనంజోయ్ రియాంగ్ |
| నాయకుడు | {{{leaders}}} |
| విభజన |
|
| ప్రధాన కార్యాలయం | బంగ్లాదేశ్, భూటాన్ (పూర్వపు) |
| భావజాలం | త్రిపురి జాతీయవాదం వేర్పాటువాదం సార్వభౌమత్వవాదం క్రిస్టియన్ జాతీయవాదం జాతీయవాదం బెంగాలీ హిందూ వ్యతిరేకత |
| హోదా | రద్దు చేయబడింది |
| పరిమాణం | 550 (బిశ్వమోహన్ వర్గం) 250 (నయన్ బాషి వర్గం) |
| యుద్ధాలు | ఈశాన్య భారతదేశంలో తిరుగుబాటు |
నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ త్రిపుర (సంక్షిప్తంగా NLFT) భారతదేశంలోని త్రిపుర కేంద్రంగా పనిచేసిన ఒక నిషేధిత క్రైస్తవ త్రిపురి జాతీయవాద మిలిటెంట్ సంస్థ. 2001 నాటికి దీనిలో సుమారు 1500 మంది సభ్యులు ఉండేవారు.[2][3] భారతదేశం నుండి విడిపోయి స్వతంత్ర త్రిపురి రాజ్యాన్ని ఏర్పాటు చేయడం ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ ప్రధాన లక్ష్యంగా ఉండేది. ఇది ఈశాన్య భారతదేశంలో తిరుగుబాటు ఘటనల్లో చురుగ్గా పాల్గొంది. భారతదేశంలో ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ ప్రస్తుతం ఒక ఉగ్రవాద సంస్థగా వర్గీకరించబడింది.[4][5]
చరిత్ర
[మార్చు]అత్యంత తీవ్రమైన జాతి ఘర్షణల తర్వాత బంగ్లాదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతాల నుండి బెంగాలీల వలసలు పెరగడంతో, త్రిపుర బాప్టిస్ట్ చర్చి మద్దతుతో 1989లో ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ ఏర్పడింది.[6] అప్పటినుండి ఈ సంస్థ సాయుధ తిరుగుబాటు ద్వారా తన లక్ష్యాలను ముందుకు తీసుకెళ్లింది. "సామ్రాజ్యవాద హిందూస్తానీ (భారతదేశం) అణచివేత విధానం" వల్ల తీవ్రంగా నష్టపోయిన స్థానిక గిరిజన జనాభాకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నట్లు ఈ సంస్థ తన రాజ్యాంగంలో పేర్కొంది. దీని రాజ్యాంగంలో నిర్దిష్ట మతం ప్రస్తావన ఏదీ లేదు. "కులం, లింగం, మతంతో సంబంధం లేకుండా ఎవరైనా" సభ్యత్వం పొందవచ్చని తెలిపింది.[7] అయితే పూర్వ ప్రాంతీయ కమాండర్ నయన్ బాషి జమాతియాతో సహా ఈ సంస్థను వీడిన వారిలో కొందరు అనిమిస్టులు, హిందువులు ఉన్నారు.[8]
ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ సంస్థ తీవ్రవాద హింసకు పాల్పడినట్లుగా వర్గీకరించబడింది.[9] ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టం, 2002 ప్రకారం ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ ఒక ఉగ్రవాద సంస్థగా జాబితా చేయబడింది.[4] త్రిపురకు చెందిన బాప్టిస్టులు ఈ సంస్థకు ఆయుధాలను, ఆర్థిక సహాయాన్ని అందిస్తున్నారని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆరోపించింది.[5] 2000 ఏప్రిల్‌లో నోవాపారా ఫ్రీడమ్ ఫ్రంట్ కార్యదర్శి నాగ్మాన్‌లాల్ హలామ్‌ను పేలుడు పదార్థాలతో పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. అతను రెండేళ్లపాటు ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ కోసం పేలుడు పదార్థాలను కొనుగోలు చేసినట్లు అంగీకరించాడని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తెలిపింది.[6] 2000 సంవత్సరంలో దుర్గాపూజ వేడుకలు జరుపుకునే హిందువులను చంపుతామని ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ బెదిరించింది.[10] బలవంతపు మతమార్పిడులను నిరోధించినందుకు రెండేళ్లలో కనీసం 20 మంది త్రిపురలో హత్యకు గురయ్యారు.[11] జమాతియా తెగ నాయకుడు రాంపద జమాతియా మాట్లాడుతూ, సాయుధ ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ మిలిటెంట్లు గిరిజన గ్రామస్తులను బలవంతంగా క్రైస్తవ మతంలోకి మారుస్తున్నారని, ఇది శాంతికి తీవ్ర ముప్పుగా పరిణమించిందని పేర్కొన్నారు.[11] భయభ్రాంతులకు గురిచేయడానికి అత్యాచారాలను ఒక సాధనంగా ఉపయోగిస్తూ చేపట్టిన ఈ బలవంతపు మతమార్పిడులను 2007లో విదేశీ విద్యావేత్తలు సైతం గుర్తించారు.[9]
త్రిపురను బెంగాలీలు లేని ప్రాంతంగా మార్చాలనే లక్ష్యంతో, రాష్ట్రం నుండి బెంగాలీలను తొలగించే చర్యలు చేపట్టాలని గిరిజన సంఘాలకు ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ పిలుపునిచ్చింది. దీనివలన బెంగాలీలు, జమాతియా గిరిజనులు, అనిమిస్ట్ రియాంగ్ ప్రజలు ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీని వ్యతిరేకించారు.[12]
1998 ఆగస్టు 7న రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ (RSS) కు చెందిన నలుగురు సీనియర్ నాయకులను ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ కిడ్నాప్ చేసింది. వారు మరణించినట్లుగా భావిస్తున్నారు.[13]
2000 ప్రారంభంలో గౌరంగాటిల్లా వద్ద 16 మంది బెంగాలీ హిందువులు ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ చేతిలో హత్యకు గురయ్యారు. 2000 మే 20న బాగ్బేర్ शरणార్థుల శిబిరం వద్ద 25 మంది బెంగాలీ హిందువులను ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ మారణహోమం చేసింది.[14] 2000 ఆగస్టులో గిరిజన హిందూ ఆధ్యాత్మిక నాయకుడు శాంతి కాళి ని పదిమంది ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ గెరిల్లాలు కాల్చిచంపారు. రాష్ట్రంలోని ప్రజలందరినీ క్రైస్తవ మతంలోకి మార్చడమే తమ లక్ష్యమని వారు చెప్పారు.[15]
2000 డిసెంబరులో రాష్ట్రంలో రెండవ అతిపెద్ద హిందూ వర్గానికి చెందిన మత నాయకుడు లాభ్ కుమార్ జమాతియాను ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ కిడ్నాప్ చేసింది. దక్షిణ త్రిపురలోని దలక్ గ్రామంలోని అటవీప్రాంతంలో అతను శవమై కనిపించాడు. పోలీసుల కథనం ప్రకారం, లాభ్ కుమార్ జమాతియాను క్రైస్తవ మతంలోకి మారాలని తిరుగుబాటుదారులు కోరారు, కానీ అతను నిరాకరించాడు.[16] 2005 మే నెలలో త్రిపురలోని సదర్‌లో స్థానిక మార్క్సిస్ట్ గిరిజన నాయకుడు కిషోర్ దేబ్‌బర్మాను ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ బిశ్వమోహన్ వర్గం మిలిటెంట్లు కొట్టి చంపారు.[17]
2001లో త్రిపురలో 826 తీవ్రవాద దాడులు నమోదయ్యాయి. ఈ ఘటనల్లో 405 మంది ప్రాణాలు కోల్పోగా, ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ, ఆల్ త్రిపుర టైగర్ ఫోర్స్ (ATTF) వంటి ఇతర సంస్థలు కలసి 481 మందిని కిడ్నాప్ చేశాయి.[18] నోవాపారా బాప్టిస్ట్ చర్చి కార్యదర్శి నాగ్మాన్‌లాల్ హలామ్ అరెస్టు అయ్యాడు. 1998 నుండి 2000 వరకు ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీకి ఆయుధాలు, ఆర్థిక సహాయం అందించినట్లు పోలీసుల విచారణలో ఒప్పుకున్నాడు.[6]
ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ తమ కార్యకలాపాలకు నిధులు సమకూర్చుకోవడానికి నీలిచిత్రాలను (పోర్నోగ్రఫీ) తయారు చేసి విక్రయిస్తున్నట్లు స్వతంత్ర విచారణలు, లోంగిన సభ్యుల వాంగ్మూలాల ద్వారా వెల్లడైందని 2005లో బిబిసి నివేదించింది. గిరిజన పురుషులు, మహిళలను కిడ్నాప్ చేసి, బలవంతంగా లైంగిక చర్యల్లో పాల్గొనేలా చేసి ఆ దృశ్యాలను రికార్డు చేసేవారు. ఈ చిత్రాలను వివిధ భాషల్లోకి డబ్ చేసి ప్రాంతవ్యాప్తంగా అక్రమంగా విక్రయించి లాభాలు గడించేవారు. గిరిజన మహిళలపై ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ లైంగిక వేధింపులకు పాల్పడిన చరిత్ర ఉందని మాజీ సభ్యుల ప్రకటనలు తెలిపాయి.[19]
వర్గాలు
[మార్చు]త్రిపుర నేషనల్ వాలంటీర్స్ డిప్యూటీ చీఫ్‌గా ఉన్న ధనంజోయ్ రియాంగ్, టిఎన్‌వి, భారత ప్రభుత్వం, త్రిపుర ప్రభుత్వం మధ్య కుదిరిన త్రైపాక్షిక ఒప్పందాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ 1989 మార్చి 12న ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీని ప్రారంభించాడు.[20] తైనానీ పోలీస్ స్టేషన్‌పై దాడితో "ఆపరేషన్ జెనెసిస్" ప్రారంభించిన తర్వాత, 1991లో "నేషనల్ హోలీ ఆర్మీ" అనే సాయుధ విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. ఇది త్రిపురలో 30 ఏళ్లకు పైగా సాగిన తిరుగుబాటుకు దారితీసింది. అంతర్గత విభేదాల కారణంగా 1993లో ఇతర నాయకులు కుట్ర పన్ని రియాంగ్‌ను అధ్యక్షుడు పదవి నుండి తొలగించారు. 'త్రిపుర రాజ్యాంగానికి' జోషువా దేబ్‌బర్మాను రాజుగా నామినేట్ చేయడానికి బిశ్వమోహన్ దేబ్‌బర్మా సెంట్రల్ ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ నిరాకరించడం, సీనియర్ నాయకులు నిధుల మళ్లింపునకు పాల్పడటం, విలాసవంతమైన జీవనశైలి గడపడం, గిరిజనులను బలవంతంగా క్రైస్తవ మతంలోకి మార్చడం వంటివి అంతర్గత విభేదాలకు కారణాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి.[5][14]
బిశ్వమోహన్ వర్గం
[మార్చు]బిశ్వమోహన్ వర్గానికి (NLFT/BM) గతంలో బిశ్వమోహన్ దేబ్‌బర్మా నాయకత్వం వహించాడు. 2017 మే నెలలో ఒక రహస్య ప్రాంతంలో జరిగిన సమావేశంలో సుబీర్ దేబ్‌బర్మాను కొత్త 'అధ్యక్షుడిగా' ఎన్నుకుని సంస్థ పేరును NLFT-SD గా మార్చారు. ఈ వర్గం 2019 ఆగస్టు 10న భారత రాజ్యాంగం లోబడి ప్రధాన స్రవంతిలో చేరేందుకు భారత ప్రభుత్వంతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.[21]
రెండవ కమాండర్ మంతు కోలోయ్ లొంగిపోయిన తర్వాత, సమస్య పరిష్కారానికి బిశ్వమోహన్ దేబ్‌బర్మా, రంజిత్ దేబ్‌బర్మా భారత ప్రభుత్వంతో చర్చలు జరపాలని కోరాడు. బంగ్లాదేశ్ ప్రభుత్వం తీవ్రవాద సమూహాలపై చేపట్టిన చర్యల వల్ల ఇది జరిగింది. సచేరి అడవుల్లో ఉన్న స్థావరాలపై బంగ్లాదేశ్ బలగాలు దాడులు చేశాయి.[22] అయితే నాయకులు పోరాటం కొనసాగిస్తామని ప్రకటించారు.[23] ఈ వర్గం 2024 సెప్టెంబరు 4న న్యూఢిల్లీలో బిశ్వమోహన్ దేబ్‌బర్మా, ఉపాధ్యక్షుడు ఉపేంద్ర రియాంగ్ సమక్షంలో భారత ప్రభుత్వంతో శాంతి ఒప్పందంపై సంతకం చేసి దశాబ్దాల తిరుగుబాటును ముగించింది.[16][24]
నయన్ బాషి వర్గం
[మార్చు]నయన్ బాషి వర్గానికి సుమారు 50 ఆధునిక ఆయుధాలు, 50 మంది సహాయకులు, 150 మంది చురుకైన కేడర్లు ఉన్నారు.[25] 2004 జనవరిలో నయన్ బాషి వర్గం శాంతి చర్చలు ప్రారంభించే ఉద్దేశంతో అదనపు డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పోలీసులకు సమాచారం పంపింది. ఈ సమావేశాలు సఫలం కాలేదు. ఆ తర్వాత అదే సంవత్సరంలో భారతదేశంతో శాంతి ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.[26]
ప్రాంతం
[మార్చు]1967 చట్టం ప్రకారం భారత ప్రభుత్వం ఈ సంస్థను నిషేధించింది. అందువలన ఈ సంస్థ సిమానాపూర్ నుండి 45 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న బంగ్లాదేశ్‌లోని ఖాగ్రాచారి జిల్లా ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేసింది.[27] 856 కిలోమీటర్ల సరిహద్దు కంచె లేకపోవడాన్ని ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ ఉపయోగించుకుంది.[28]
దాడులు
[మార్చు]నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ త్రిపుర దక్షిణ ఆసియాలో, ముఖ్యంగా త్రిపురలో 81 దాడులు నిర్వహించింది.[29] ఈ దాడుల్లో పిస్టళ్లు, తుపాకులు ఎక్కువగా ఉపయోగించారు. 1992 నుండి 2001 మధ్యకాలంలో ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ దాడుల్లో 764 మంది పౌరులు, 184 మంది భద్రతా దళాల సిబ్బంది మరణించగా, ఈ సంస్థకు చెందిన 124 మంది సభ్యులు കൊല്ലపడ్డారు.[30] ఆ తర్వాత 2005 నుండి 2015 కాలంలో జరిగిన 317 సంఘటనలకు ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ బాధ్యత వహించింది. వీటిలో 28 మంది భద్రతా సిబ్బంది, 62 మంది పౌరులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు.[31]
లక్ష్యాలు - సిద్ధాంతాలు
[మార్చు]ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ ప్రధాన సిద్ధాంతం త్రిపురి జాతీయవాదం. దీనిలో రెండు అంశాలు ఉన్నాయి: త్రిపుర రాష్ట్రం కేవలం స్థానిక పౌరులకే చెందాలి, త్రిపురలో నివసించే బెంగాలీలకు ఎలాంటి రాజకీయ హక్కులు ఉండకూడదు. ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ నాయకత్వానికి కొన్ని ప్రధాన లక్ష్యాలు ఉన్నాయి:
- త్రిపురను భారత యూనియన్ నుండి విముక్తి చేయడం.
- 1947 తర్వాత త్రిపురలోకి ప్రవేశించిన భారతీయులను, బంగ్లాదేశీయులను తిరిగి పంపించివేయడం.
- చేజారిన గిరిజన భూములను పునరుద్ధరించడం.[32]
శాంతి ఒప్పందం
[మార్చు]త్రిపుర శాంతి ఒప్పందం అనేది త్రిపురలో తిరుగుబాటును అంతం చేయడానికి 2019 ఆగస్టు 10న భారత ప్రభుత్వం, త్రిపుర ప్రభుత్వం, నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ త్రిపుర (NLFT) మధ్య కుదిరిన త్రైపాక్షిక ఒప్పందం. కేంద్ర హోంశాఖ సంయుక్త కార్యదర్శి సత్యేంద్ర గార్గ్, త్రిపుర అదనపు ప్రధాన కార్యదర్శి కుమార్ అలోక్, ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ ప్రతినిధులు సబీర్ కుమార్ దేబ్‌బర్మా, కాజల్ దేబ్‌బర్మా ఈ ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశారు.[33]
2024 సెప్టెంబరు 4న, ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీ మిగిలిన వర్గం ఎటిటిఎఫ్‌తో కలసి భారత ప్రభుత్వం, త్రిపుర ప్రభుత్వంతో 2024 త్రిపుర శాంతి ఒప్పందంపై సంతకం చేసి 35 ఏళ్ల త్రిపుర తిరుగుబాటును ముగించింది.[34][35]
జెండా
[మార్చు]ఎన్‌ఎల్‌ఎఫ్‌టీకి సొంత జెండా ఉంది. దీనిలో ఆకుపచ్చ, తెలుపు, ఎరుపు వర్ణాలు ఉంటాయి. జెండాలోని ఆకుపచ్చ రంగు త్రిపుర భూమిపై సార్వభౌమాధికారాన్ని సూచిస్తుంది. తెలుపు రంగు శాంతిని సూచిస్తుంది. ఎరుపు రంగు విప్లవానికి, రక్తపాతానికి సంకేతం. చివరిగా ఉన్న నక్షత్రం పోరాటంలో దిశానిర్దేశం చేసే వెలుగుగా పనిచేస్తుంది.[36]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- ఈశాన్య భారతదేశంలో తిరుగుబాటు
- భారతదేశంలో వేర్పాటువాద ఉద్యమాలు
- త్రిపుర నేషనలిస్ట్ పార్టీ
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Tripura: Assessment- 2024". SATP. Retrieved 2024-08-30.
- ↑ Tan, Andrew T. H. (2010-10-18). Politics of Terrorism: A Survey (in ఇంగ్లీష్). Routledge. ISBN 978-1-136-83336-6.
- ↑ "Indian rebels ban women" (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 2002-11-29. Retrieved 2024-10-29.
- 1 2 "The Prevention of Terrorism Act, 2002". Republic of India. South Asia Terrorism Portal. 2002.
- 1 2 3 "National Liberation Front of Tripura". South Asia Terrorism Portal.
- 1 2 3 Bhaumik, Subir (18 April 2000). "Church backing Tripura rebels". BBC News.
- ↑ "Constitution of The National Liberation Front Of Tripura". South Asia Terrorism Portal.
- ↑ Subir Bhaumik (2004). Ethnicity, Ideology and Religion: Separatist movements in India's Northeast (PDF). Asia-Pacific Center for Security Studies. p. 236.
- 1 2 Adam, Jeroen; De Cordier, Bruno; Titeca, Kristof; Vlassenroot, Koen (16 October 2007). "In the Name of the Father? Christian Militantism in Tripura, Northern Uganda, and Ambon". Studies in Conflict & Terrorism. 30 (11): 963–983. doi:10.1080/10576100701611288. S2CID 145364791.
- ↑ "Separatist group bans Hindu festivities". BBC News. 2 October 2000.
- 1 2 "Tribals unite against conversions in Tripura". rediff.com. 2 August 2001.
- ↑ Subir Bhaumik (2004). Ethnicity, Ideology and Religion: Separatist movements in India's Northeast (PDF). Asia-Pacific Center for Security Studies. p. 236.
- ↑ Subir Bhaumik (2004). Ethnicity, Ideology and Religion: Separatist movements in India's Northeast (PDF). Asia-Pacific Center for Security Studies. p. 236.
- 1 2 "19 killed in Tripura massacre rerun". The Telegraph. 21 May 2000.
- ↑ "Hindu preacher killed by Tripura rebels". BBC News. 28 August 2000.
- 1 2 "Tripura tribal leader killed". BBC News. 27 December 2000. Retrieved 22 December 2021.
- ↑ "Rebels kill Tripura CPM leader". Telegraph India. 17 May 2005.
- ↑ "Conversions with foreign fund". organiser.in. 10 April 2005.
{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ Bhaumik, Subir (27 August 2005). "India rebels 'making porn films'". BBC News.
- ↑ "The eyewitness : tales from Tripura's ethnic conflict / Manas Paul: Catalogue | National Library of Australia". catalogue.nla.gov.au (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2024-09-07.
- ↑ "Centre signs peace pact with Tripura insurgent outfit NLFT". www.indianexpress.com. Retrieved 2019-08-10.
- ↑ "NLFT faction seeks talks". www.telegraphindia.com (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2019-04-23.
- ↑ Bhaumik, Subir (6 May 2004). "Tripura rebels surrender". BBC News.
- ↑ "MHA and Tripura govt signs peace accord with banned outfits of Tripura". The Times of India. 2024-09-04. ISSN 0971-8257. Retrieved 2024-09-07.
- ↑ "NLFT faction willing for talks with govt". The Times of India.
- ↑ "Policy for Solving Insurgency Problem in NE" (Press release). Press Information Bureau. 18 February 2009.
- ↑ "National Liberation Front of Tripura (NLFT) (NDFB)". www.globalsecurity.org. Retrieved 2019-04-10.
- ↑ Corigliano, Kelly Marie (2007). Self-worth theory goes to elementary school: An integrative approach to reading motivation (Thesis). ProQuest 1287104045.
- ↑ "GTD Search Results". www.start.umd.edu. Retrieved 2019-04-11.
- ↑ Casualties in violence by National Liberation Front of Tripura (NLFT) South Asia Terrorism Portal / Institute for Conflict Management. Retrieved 25 May 2021.
- ↑ National Liberation Front of Tripura signs peace pact to join mainstream, timesofindia.indiatimes.com. Retrieved 25 May 2021.
- ↑ "Constitution of National Liberation Front Of Tripura". www.satp.org. Retrieved 2019-04-11.
- ↑ "Peace pact signed with Tripura insurgent group". The Times of India. PTI. 10 August 2019.
- ↑ "Historic Peace Agreement Signed Between the Governments of India, Tripura, NLFT & ATTF at New Delhi". Northeast Now. Retrieved 2024-09-04.
- ↑ "2 insurgent groups in Tripura sign peace deal; Amit Shah says 'matter of joy for all'". Hindustan Times. Retrieved 2024-09-04.
- ↑ "Tripura (India)". www.crwflags.com. Retrieved 2019-04-11.