న్యూనతా భావన
మనస్తత్వశాస్త్రంలో, న్యూనతా భావన అనేది నిరంతర అసమర్థతా భావన. ఇది తరచుగా తాను ఏదో ఒక విధంగా ఇతరుల కంటే తక్కువగా ఉన్నాననే నమ్మకానికి దారితీస్తుంది.
ఆల్ఫ్రెడ్ అడ్లర్ ప్రకారం, బాల్యంలో పెంపకం (ఉదాహరణకు, తోబుట్టువుతో నిరంతరం ప్రతికూలంగా పోల్చడం), శారీరక, మానసిక పరిమితులు, లేదా తక్కువ సామాజిక హోదా అనుభవాల (ఉదాహరణకు, తోటివారిచే ప్రతికూలంగా చూడబడటం) వలన న్యూనతా భావం ఏర్పడవచ్చు.[1]
న్యూనతా భావం ఒక వ్యక్తిని అనేక విధాలుగా అతిగా భర్తీ చేయడానికి ప్రేరేపించవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఆధునిక కాలంలోని ఎత్తుకు సంబంధించిన సాధారణ పక్షపాతాల కారణంగా, సగటు కంటే పొట్టిగా ఉన్నందున న్యూనతా భావంతో బాధపడే వ్యక్తి (దీనిని నెపోలియన్ కాంప్లెక్స్ అని కూడా అంటారు), ఇతరులకు తాను ఎలా కనిపిస్తాననే దాని గురించి అతిగా ఆందోళన చెందవచ్చు. వారు తమను తాము పొడవుగా చూపించుకోవడానికి ప్రత్యేకమైన బూట్లు ధరించవచ్చు లేదా తమ కంటే కూడా పొట్టిగా ఉన్న వ్యక్తులతో కలిసి ఉండవచ్చు. ఇది తీవ్ర స్థాయికి చేరితే, అది ఒక న్యూరోసిస్గా మారుతుంది.[2]
ఇది ఒక వ్యక్తి తమ నిజమైన లేదా ఊహాజనిత లోపాలను భర్తీ చేసుకునే ప్రయత్నంలో, దృష్టిని ఆకర్షించడం నుండి అధిక పోటీతత్వం, దూకుడు వరకు ప్రవర్తనతో, ఆడంబరమైన బాహ్య ప్రదర్శనలకు లోనయ్యేలా కూడా చేస్తుంది.
నిర్వచనం
[మార్చు]కేంబ్రిడ్జ్ డిక్షనరీ ఆఫ్ సైకాలజీ ప్రకారం, న్యూనతా భావం అంటే "అడ్లెరియన్ సైకాలజీలో, నిజమైన లేదా ఊహించిన శారీరక లేదా మానసిక లోపం కారణంగా జీవితంలోని ఏదో ఒక అంశాన్ని ఎదుర్కోలేనని ఒక వ్యక్తి తప్పుగా నమ్మడం, నిరాశ భావనలు, ఆ రంగంలో ఎదుర్కొనే ప్రయత్నాలను నిలిపివేయడం వంటి వాటి కలయిక". మరో అర్థంలో "వ్యక్తిగత న్యూనతా భావానికి ఒక సాధారణ పదం". [3]
చరిత్ర
[మార్చు]
న్యూనతా భావం అనే భావనను, సాంప్రదాయ అడ్లేరియన్ మనస్తత్వశాస్త్ర స్థాపకుడైన ఆల్ఫ్రెడ్ అడ్లర్, మనస్తత్వశాస్త్రంలోని మనోవిశ్లేషణ శాఖలోకి ప్రవేశపెట్టాడు.[4] ఇది పియరీ జానెట్ అసంపూర్ణతా భావన (సెంటిమెంట్ డి'ఇన్కాంప్లిట్యూడ్ ) అని పిలిచిన దానికి సమాంతరంగా ఉంది. [5] ఈ ఆలోచన అనేక సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్ రచనలలో కనిపిస్తుంది, కానీ సిద్ధాంతంలో తరువాతి పురోగతుల కారణంగా దీనికి ఆదరణ తగ్గింది.[6] దీనిని ఫ్రాయిడ్ సహోద్యోగి అయిన కార్ల్ జంగ్ కూడా అప్పుడప్పుడు ఉపయోగించాడు.[7] (ఒక నిర్దిష్ట నమూనాకు అనుగుణంగా ఉండే సంబంధిత ఆలోచనల సమూహానికి సూచనగా సాధారణంగా 'కాంప్లెక్స్ ' అనే పదాన్ని మొదట ఉపయోగించినది ఆయనే). [8]
ఈ న్యూనతా భావానికి అతిగా పరిహారం చెల్లించడం వల్ల అనేక నరాల సంబంధిత లక్షణాలు వస్తాయని అడ్లర్ భావించాడు.[9] అలాగే నత్తి ఉన్న డెమోస్థనీస్, సాధించిన వాక్చాతుర్యం వంటి అతి-సాధనలు కూడా.[4]
కారణాలు
[మార్చు]నిరుత్సాహం లేదా వైఫల్యం ద్వారా వ్యక్తిలో న్యూనతా భావాలు తీవ్రమైనప్పుడు న్యూనతా భావం ఏర్పడుతుంది. ఆత్మగౌరవం లేదా ఆత్మవిశ్వాసం లేనివారు లేదా తమ తోటివారి సమూహంలో తక్కువ హోదా ఉన్నవారు ఈ భావానికి గురయ్యే ప్రమాదం ఉంది. వారు డిప్రెషన్ వంటి లక్షణాలను కూడా ప్రదర్శించవచ్చు. తల్లిదండ్రులు అధిక అంచనాలు పెట్టుకున్న కుటుంబాలలో పెరిగే పిల్లలు కూడా న్యూనతా భావానికి గురయ్యే అవకాశం ఉంది.
ఆడ్లర్ ప్రకారం, "ప్రతిఒక్కరికీ (...) న్యూనతా భావం ఉంటుంది. కానీ న్యూనతా భావం ఒక వ్యాధి కాదు; అది ఆరోగ్యకరమైన, సాధారణ ప్రయత్నానికీ అభివృద్ధికీ ఒక ఉత్ప్రేరకం. అసమర్థతా భావం వ్యక్తిని ముంచెత్తి, వారిని ప్రయోజనకరమైన కార్యకలాపాలకు ప్రేరేపించడానికి బదులుగా, వారిని నిరుత్సాహపరిచి, అసమర్థులను చేసినప్పుడు మాత్రమే అది రోగ లక్షణంగా మారుతుంది."[10]
వర్గీకరణలు
[మార్చు]సాంప్రదాయిక అడ్లేరియన్ మనస్తత్వశాస్త్రం ప్రాథమిక, ద్వితీయ న్యూనతా భావాల మధ్య భేదాన్ని చూపుతుంది.
- ప్రాథమిక న్యూనతా భావం చిన్నపిల్లల బలహీనత, నిస్సహాయత, పరాధీనత యొక్క అసలు అనుభవంలో పాతుకుపోయి ఉంటుంది. ఇక్కడ తల్లిదండ్రుల ఆమోదం, ఆప్యాయత లేకపోవడం లేదా వాస్తవికమైన బలహీనత కూడా ఉంటుంది. [4] ఇది తోబుట్టువులు, ప్రేమ భాగస్వాములు, పెద్దలతో పోలికల ద్వారా తీవ్రతరం కావచ్చు.
- ద్వితీయ న్యూనతా భావం అనేది, తమలోని న్యూనతా భావాలను అధిగమించడానికి, ఆత్మాశ్రయ భద్రత, విజయం అనే ఉపచేతన, భరోసా ఇచ్చే కల్పిత అంతిమ లక్ష్యాన్ని చేరుకోలేకపోవడం అనే వయోజనుడి అనుభవానికి సంబంధించినది. ఆ లక్ష్యం ఉన్న దూరం ఒక ప్రతికూల/నిరాశ భావనకు దారితీస్తుంది, అది తిరిగి అసలైన న్యూనతా భావనను గుర్తుకు తెస్తుంది; ఈ న్యూనతా భావాల మిశ్రమం, అంటే ద్వితీయ భావన కారణంగా తిరిగి వచ్చిన అసలైన భావన, భరించలేనిదిగా అనుభవించవచ్చు. ప్రాథమిక న్యూనతా భావన నుండి ఉపశమనం కలిగించడానికి సృష్టించబడిన భరోసా ఇచ్చే లక్ష్యమే (ఇది వాస్తవానికి ద్వితీయ న్యూనతా భావనకు కారణమవుతుంది) ఈ సంకటస్థితిలోని "క్యాచ్-22" లాంటిది.
ప్రభావాలు
[మార్చు]న్యూనతా భావం తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు, అది ఒక వ్యక్తి పనితీరును, అలాగే ఆత్మగౌరవాన్ని కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది. తమలోని న్యూనతా భావాలను అంగీకరించలేకపోవడం లేదా అర్థం చేసుకోలేకపోవడం వల్ల కలిగే మితిమీరిన జాగ్రత్తతో పాటు, అచేతన మానసిక, భావోద్వేగ ప్రక్రియలు కూడా ఒక విద్యార్థి కొత్త సమాచారాన్ని స్వీకరించగల, అర్థం చేసుకోగల సామర్థ్యాన్ని అడ్డుకోగలవు.
గై హట్ తన PhD పరిశోధనలో, గణిత తరగతులలో ఇబ్బంది పడే విద్యార్థులలో, ఆ సబ్జెక్టు మానసిక న్యూనతా భావం, తక్కువ ప్రేరణ, స్వీయ-సామర్థ్యం, పేలవమైన స్వీయ-నిర్దేశిత అభ్యాస వ్యూహాలు, అభద్రత లేదా ఆందోళన భావాలతో ముడిపడి ఉంటుందని కనుగొన్నాడు.
మానసిక ఆరోగ్య చికిత్స పొందుతున్న వారిలో, కొన్ని రకాల స్కిజోఫ్రెనియా, మూడ్ డిజార్డర్స్, పర్సనాలిటీ డిజార్డర్స్ వంటి ఇతర రుగ్మతలు ఉన్న రోగులలో కొన్నిసార్లు ఈ న్యూనత కూడా కనిపిస్తుంది. ఆల్ఫ్రెడ్ అడ్లర్ కొన్ని అనారోగ్యకరమైన బాల్య ప్రవర్తనలకు దోహదపడే కారకాలలో న్యూనతా భావం ఒకటిగా గుర్తించారు.[11]
న్యూనతా భావాలు పెరిగిన వ్యక్తులు తమను తాము దాచుకునే ధోరణిని ఎక్కువగా కలిగి ఉంటారు, దీని ఫలితంగా ఒంటరితనం పెరిగి, ఆనందం తగ్గుతుంది.[12]
ఆధిక్యతా భావన
[మార్చు]న్యూనతా భావానికి సంబంధించి ' ఆధిపత్య భావం' అనేది ఒక మానసిక రక్షణ యంత్రాంగం. దీనిలో ఒక వ్యక్తి తన ఆధిక్యతను బాహ్యంగా ప్రదర్శించడం ద్వారా తనలోని న్యూనతా భావాలను పక్కకు నెట్టేస్తాడు లేదా దాచిపెడతాడు. సామాజిక గుర్తింపు కోసం ఉండే సాధారణ కోరికకు భిన్నంగా అడ్లర్ దీనిని వేరుచేశారు. ఈ ఆధిపత్య భావం, అంతర్లీనంగా ఉండే న్యూనతా భావాల నుండి ఉద్భవించి, స్వీయ విలువ లేదా హోదాను అసభ్యంగా ప్రదర్శించడానికి దారితీస్తుంది. – కొన్నిసార్లు పరిశీలకులు దీనిని ఒక రకమైన మోసంగా భావిస్తారు.[13]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- ధిక్కారం
- గౌరవం
- స్వీయ-చిత్రం
- విషపూరిత సానుకూలత
- స్వీయ-నింద
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Hoffman, Riley (2020-05-17). "Alfred Adler - Individual Psychology". www.simplypsychology.org. Simply Psychology. Retrieved 2020-07-21.
- ↑ "Inferiority Complex". AlleyDog. Retrieved 2022-08-27.
- ↑ Matsumoto, David Ricky. (2009). The Cambridge dictionary of psychology. Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 255. ISBN 978-0-511-63499-4. OCLC 495092218.
- 1 2 3 Gregory, R.L.; Zangwill, O.L., eds. (1987). The Oxford Companion to the Mind. Oxford University Press. p. 368.
- ↑ Jones, Ernest (1962). The Life and Work of Sigmund Freud. Basic Books. p. 399.
- ↑ Freud, Sigmund (1933). New Introductory Lectures on Psychoanalysis. Norton & Co. pp. 97, 176.
- ↑ Jung, C.G.; von Franz, Marie-Luise (1978). Man and his Symbols. Pan Books. pp. 51–52.
- ↑ "superiority complex". The Free Dictionary. Retrieved 2022-08-27.
- ↑ "inferiority complex". Britannica. Retrieved 2022-08-27.
- ↑ Adler, Alfred (2013). The Science of Living. Routledge. pp. 96–97.
- ↑ Adler, A. (1930). The education of children.
- ↑ (2019-10-15). "Linking inferiority feelings to subjective happiness: Self-concealment and loneliness as serial mediators".
- ↑ Mosak, Harold H.; Maniacci, Michael P. (1999). A Primer of Adlerian Psychology: The Analytic-behavioral-cognitive Psychology of Alfred Adler. Psychology Press. p. 82.