న్యూ కాలెడోనియా

New Caledonia

*Nouvelle-Calédonie* (French)
New Caledonia; Nouvelle-Calédonie (French)
Sui generis collectivity
	; Flag ; Symbol
	Motto(s): Terre de parole, terre de partage; ("Land of speech, land of sharing")
	Anthem: La Marseillaise; ("The Marseillaise"); ; "Soyons unis, devenons frères"; మూస:Parabr
	Location of New Caledonia
Sovereign state	France
Annexed by France	24 September 1853
Overseas territory	1946
Nouméa Accord	5 May 1998
Capital; and largest city	Nouméa; 22°16′S 166°28′E / 22.267°S 166.467°E
Official languages	French
Recognised regional languages	Nengone; Paicî; Ajië; Drehu; 35 other native languages;
Demonym(s)	New Caledonian; French;
Government	Devolved parliamentary dependency
• President	Emmanuel Macron
• High Commissioner	Jacques Billant
• President of the Government	Alcide Ponga
• President of the Congress	Veylma Falaeo
Legislature	Congress
French Parliament
• Senate	2 senators (of 348)
• National Assembly	2 seats (of 577)
Area
• Total	18,575 km2 (7,172 sq mi)
• Land	18,275 km2 (7,056 sq mi)
• Water (%)	1.6
Highest elevation (Mont Panie)	1,628 మీ (5,341 అ.)
Population
• 2019 census	271,407 (184th)
• Density	14.5/km2 (37.6/sq mi) (200th)
GDP (nominal)	2019 estimate
• Total	US$9.48 billion
• Per capita	US$34,939
Currency	CFP franc (₣) (XPF)
Time zone	UTC+11:00
Driving side	right
Calling code	+687
ISO 3166 code	NC; FR-NC; NCL;
Internet TLD	.nc

న్యూ కాలెడోనియా (/కలిడూనియ/ ⓘకల్-ఇహ—డోహ్-న—అ ; ఫ్రెంచి: నౌల్లె-కలెడోనియె [నూవెల్ కలెడోని] ⓘ) ^[4]).[nb 2] అనేది నైరుతి పసిఫికు మహాసముద్రంలో ఉన్న ద్వీపాల సమూహం. ఇది వనౌటుకు నైరుతిగా 220 కి.మీ (140 మైళ్ళు), ఆస్ట్రేలియాకు తూర్పున 1,210 కి.మీ (750 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది. మెట్రోపాలిటను ఫ్రాన్సు నుండి 16,100 కి.మీ (10,000 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న ఇది ఫ్రెంచి రిపబ్లికు సుయి జెనరిసు సముదాయాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. ఇది ఓవర్సీసు ఫ్రాన్సు‌లో ప్రత్యేకమైన చట్టపరమైన హోదాను కలిగి ఉంది. ఫ్రెంచ్ రాజ్యాంగంలోని ప్రత్యేక అధ్యాయంలో పొందుపరచబడింది.

మెలనేషియా ఉపప్రాంతంలో భాగమైన ఈ ద్వీపసమూహంలో గ్రాండే టెర్రే ప్రధాన ద్వీపం, లాయల్టీ దీవులు, చెస్టర్‌ఫీల్డ్ దీవులు, బెలెప్ ద్వీపసమూహం, పైన్స్ ద్వీపం, కొన్ని మారుమూల ద్వీపాలు ఉన్నాయి. చెస్టరు‌ఫీల్డు దీవులు కోరలు సముద్రంలో ఉన్నాయి. ఫ్రెంచి ప్రజలు, ముఖ్యంగా స్థానికులు, గ్రాండే టెర్రే లే కైలౌ అని పిలుస్తారు,^[5] అనేది మొత్తం న్యూ కాలెడోనియాకు సాధారణంగా ఉపయోగించే మారుపేరు.^[6] స్వాతంత్ర్య అనుకూల కనకు పార్టీలు న్యూ కాలెడోనియాను సూచించడానికి (ఎల్‌ఎ) కనకి (pron. కనకి].^[7]) అనే పేరును ఉపయోగిస్తాయి. ఈ పదం 1980లలో న్యూ కాలెడోనియా జనాభాలో 41% ఉన్న స్వదేశీ మెలనేసియను కనకు ప్రజల జాతి పేరు నుండి వచ్చింది. న్యూ కాలెడోనియా యూరోపియను యూనియను ఓవర్సీసు కంట్రీసు అండు టెరిటరీసు (ఒసిటీ లు)లో ఒకటి,^[8] కానీ ఇది యూరోపియను యూనియను‌లో భాగం కాదు.^[9]

న్యూ కాలెడోనియా 18,575 కిమీ2 (7,172 చదరపు మైళ్ళు) భూభాగాన్ని మూడు ప్రావిన్సులుగా విభజించింది. ఉత్తర, దక్షిణ ప్రావిన్సులు న్యూ కాలెడోనియను ప్రధాన భూభాగంలో ఉన్నాయి, అయితే లాయల్టీ ఐలాండ్సు ప్రావిన్సు అనేది ప్రధాన భూభాగం తూర్పు తీరంలో నాలుగు జనావాస ద్వీపాల శ్రేణి (ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి: ఓవియా, లిఫౌ, టిగా, మేరే). న్యూ కాలెడోనియా జనాభా 271,407 (2019 అక్టోబరు జనాభా లెక్కలు)^[10] విభిన్న మూలాలను కలిగి ఉంది. భౌగోళికంగా మారుతుంది; ఉత్తర, లాయల్టీ ఐలాండ్సు ప్రావిన్సులలో, స్థానిక కనకు ప్రజలు ఎక్కువగా ఉన్నారు, అయితే సంపన్న దక్షిణ ప్రావిన్స్‌లో యూరోపియన్ (కాల్డోచెసు, మెట్రోపాలిటను ఫ్రెంచి), కనకు, పాలినేషియను (ఎక్కువగా వాలిసియను) మూలానికి చెందిన గణనీయమైన జనాభా ఉంది. అలాగే ఆగ్నేయాసియా, పైడు-నోయిరు, ఉత్తర ఆఫ్రికా వారసత్వానికి చెందిన చిన్న సమూహాలు ఉన్నాయి. న్యూ కాలెడోనియా రాజధాని నౌమియా.^[5]

చరిత్ర

న్యూ కాలెడోనియా ఖండం జియాండియాలో భాగంగా ఉంది, ఇది 79 మిలియన్ల నుండి 83 మిలియను సంవత్సరాల క్రితం సూపరు ఖండం గోండ్వానా నుండి విడిపోయింది.^[11] మానవుని తొలి జాడలు న్యూ కాలెడోనియాలో ఉనికి అనేది పసిఫిక్లోని పెద్ద ప్రాంతాలలో లపిటా సంస్కృతి ప్రభావం చూపిన కాలం నాటిది, సిర్కా క్రీపూ 1600 –500 లేదా క్రీపూ 1300–200 .^[12] లాపిటా అత్యంత నైపుణ్యం కలిగిన నావిగేటర్లు, వ్యవసాయదారులు.^[13] మొదటి స్థావరాలు తీరం చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. కామను ఎరా మధ్య కాలం నాటివి. క్రీపూ 1100 క్రీశ 200.^[12]

బ్రిటిషు అన్వేషకుడు జేమ్స్ కుక్ తన రెండవ సముద్రయానంలో 1774 సెప్టెంబరు 4 న న్యూ కాలెడోనియాను చూసిన మొదటి యూరోపియన్లలో ఒకరు.^[14] ఆయన దానికి "న్యూ కాలెడోనియా" అని పేరు పెట్టాడు. ఎందుకంటే ఆ ద్వీపం ఈశాన్య ప్రాంతం ఆయనకు స్కాట్లాండ్ని గుర్తు చేస్తుంది.^[14] 1788లో ఆయన అదృశ్యం కావడానికి కొంతకాలం ముందు గ్రాండే టెర్రే తీరాన్ని కామ్టే డి లాపెరౌసు చేరుకున్నాడు. 1793 - 1796 మధ్య లాయల్టీ దీవులను మొదటిసారి సందర్శించారు. అప్పుడు మేరు, లిఫౌ, టిగా, ఓవియాలను ఇంగ్లీషు తిమింగల వేటగాళ్ళు మ్యాపు చేశారు. విలియం రావెను.^[15] రావెను ద్వీపాన్ని ఎదుర్కొన్నాడు అప్పుడు బ్రిటానియా అని పిలువబడింది. నేడు 1793 నవంబరులో మారే (లాయల్టీ ఈజు ) గా పిలువబడుతుంది.^[16] 1796 నుండి 1840 వరకు ద్వీపసమూహంతో కొన్ని అప్పుడప్పుడు సంబంధాలు మాత్రమే నమోదు చేయబడ్డాయి. 1793 - 1887 మధ్య దాదాపు 50 మంది అమెరికను తిమింగల వేటగాళ్ళు ఈ ప్రాంతంలో (గ్రాండే టెర్రే, లాయల్టీ ఈజు ., వాల్పోలూ, హంటరు) ఉన్నట్లు రికార్డు సృష్టించారు.^[16]^[17] గంధపుచెక్క పట్ల వారి ఆసక్తి కారణంగా 1840 తర్వాత సందర్శించే నౌకలతో సంబంధాలు మరింత తరచుగా మారాయి.^[12]

గంధపు చెక్క వ్యాపారం క్షీణించడంతో దాని స్థానంలో "బ్లాక్బర్డింగు" అనే కొత్త వ్యాపార సంస్థ వచ్చింది. ఇది న్యూ కాలెడోనియా, లాయల్టీ ఐలాండ్సు, న్యూ హెబ్రిడ్సు న్యూ గినియా, సోలమను దీవుల నుండి మెలనేసియను లేదా పశ్చిమ పసిఫికు ద్వీపవాసులను ఫిజి, క్వీన్సు‌ల్యాండులోని చెరకు ప్లాంటేషనులలో బానిసత్వం ఒప్పందం లేదా బలవంతంగా శ్రమలోకి తీసుకోవడానికి ఉద్దేశించిన వ్యూహం.^[18] లైవ్ బర్డింగు, ఫ్రెంచి ప్రాక్టీసు‌లు రెండూ ఉన్నాయి. ఆస్ట్రేలియన్లు వ్యాపారులు కానీ న్యూ కాలెడోనియా విషయంలో ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు తొలి దశాబ్దాలలో జరిగిన వ్యాపారంలో లాయల్టీ ఐలాండ్సు నుండి గ్రాండు టెర్రేకు పిల్లలను తోటల వ్యవసాయంలో బలవంతంగా పని చేయించడానికి కిడ్నాపు చేయడం జరిగింది. బ్లాక్బర్డింగు ‌తో న్యూ కాలెడోనియా ప్రాథమిక అనుభవం తోటల వ్యవసాయం, గనులు, అలాగే దోషుల మీద కాపలాదారులు, కొన్ని ప్రజా పనులలో శ్రమ కోసం న్యూ హెబ్రిడ్సు (ఇప్పుడు వనాటు) నుండి గ్రాండు టెర్రే వరకు జరిగిన వ్యాపారం చుట్టూ తిరుగుతుంది. వాణిజ్యం ప్రారంభ సంవత్సరాలలో ద్వీపవాసులను ఓడలపైకి రప్పించడానికి బలవంతం ఉపయోగించబడింది. తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఒప్పంద వ్యవస్థలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి; అయితే, న్యూ హెబ్రిడ్సు, న్యూ కాలెడోనియా, మెలనేసియను కాలనీల మధ్య జరిగిన ఫ్రెంచి బానిస వ్యాపారం విషయానికి వస్తే, చాలా తక్కువ నిబంధనలు అమలు చేయబడ్డాయి. ఇది ఆస్ట్రేలియాలోని సమకాలీన పరిణామాల నుండి నిష్క్రమణను సూచిస్తుంది, ఎందుకంటే తీరప్రాంతాల్లో బ్లాక్బర్డింగు ‌ 'రిక్రూటు‌మెంటు' వ్యూహాల దుర్వినియోగాన్ని తగ్గించడానికి పెరిగిన నిబంధనలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి.

లండను మిషనరీ సొసైటీ, మారిస్టు బ్రదర్సు నుండి మొదటి మిషనరీలు 1840లలో వచ్చారు.^[19] 1849లో అమెరికను ఓడ కట్టరు సిబ్బందిని పౌమా వంశం చంపి తినేసింది.^[20] మానవ నరమాంస భక్షణ న్యూ కాలెడోనియా అంతటా విస్తృతంగా వ్యాపించింది.^[21]

ఫ్రెంచి వలసరాజ్యం

ఫ్రెంచ్ వలసరాజ్యం 1853 సెప్టెంబరు 24న చక్రవర్తి 3వ నెపోలియను ఆదేశాల మేరకు, అడ్మిరల్ఫి బ్వియరు డెస్పాయింట్సు న్యూ కాలెడోనియాను అధికారికంగా స్వాధీనం చేసుకున్నారు. కెప్టెను లూయిసు-మేరీ-ఫ్రాంకోయిసు టార్డీ డి మాంట్రావెలు 1854 జూన్ 25న పోర్టు-డి-ఫ్రాన్సు (నౌమియా)ను స్థాపించారు.^[14] తరువాతి సంవత్సరాల్లో కొన్ని డజన్ల మంది స్వేచ్ఛా స్థిరనివాసులు పశ్చిమ తీరంలో స్థిరపడ్డారు.^[14] 1864లో న్యూ కాలెడోనియా శిక్షా కాలనీగా మారింది. 1860ల నుండి 1897లో రవాణా ముగిసే వరకు, ఫ్రాన్సు దాదాపు 22,000 మంది నేరస్థులు, రాజకీయ ఖైదీలను న్యూ కాలెడోనియాకు పంపింది. 1888 నాటి బులెటిన్ డి లా సొసైటీ జెనెరెల్ డెస్ జైళ్లు ప్రకారం 1888 మే 1 నాటికి 2,329 మంది విముక్తి పొందిన వారితో సహా 10,428 మంది దోషులు ఈ ద్వీపంలో ఉన్నారు. ఇప్పటివరకు ఫ్రెంచి విదేశీ శిక్షాస్మృతిలో నిర్బంధించబడిన వారిలో అత్యధిక సంఖ్యలో ఉన్నారు.^{[nb 2]} దోషులలో 1871 విఫలమైన పారిసు కమ్యూను తర్వాత అరెస్టయిన అనేక మంది కమ్యూనార్డ్సు ఉన్నారు. వీరిలో హెన్రీ డి రోచెఫోరు లూయిసు మిచెలు.^[23] 1873 - 1876 మధ్య, 4,200 మంది రాజకీయ ఖైదీలను న్యూ కాలెడోనియాకు "బహిష్కరించారు".^[14] వారిలో 40 మంది మాత్రమే కాలనీలో స్థిరపడ్డారు; 1879 - 1880 లలో క్షమాభిక్ష పొందిన తరువాత మిగిలిన వారు ఫ్రాన్సు‌కు తిరిగి వచ్చారు.^[14]

1864లో, నికెల్ డయాహోట్ నది ఒడ్డున కనుగొనబడింది^[23]; 1876లో నికెలు స్థాపనతో మైనింగు తీవ్రంగా ప్రారంభమైంది.^[24] గనులలో పని చేయడానికి ఫ్రెంచి వారు పొరుగు దీవులు న్యూ హెబ్రిడ్సు నుండి తరువాత జపాన్, డచ్ ఈస్టు ఇండీసు, ఫ్రెంచి ఇండోచైనా నుండి కార్మికులను దిగుమతి చేసుకున్నారు.^[23] ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం కూడా యూరోపియను వలసలను ప్రోత్సహించడానికి ప్రయత్నించింది, పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.^[23]

స్థానిక కనాకు ప్రజలు ఫ్రెంచి ఆర్థిక వ్యవస్థ నుండి, మైనింగు పని నుండి మినహాయించబడ్డారు. చివరికి రిజర్వేషన్లకే పరిమితం చేయబడ్డారు.^[23] ఇది 1878లో హింసాత్మక ప్రతిచర్యకు దారితీసింది, లా ఫోవా హై చీఫు అటై అనేక మంది కేంద్ర తెగలను ఏకం చేసి 200 మందిని చంపిన గెరిల్లా యుద్ధంగా ప్రారంభం అయింది. ఫ్రెంచి వారు, 1,000 మంది కనకులు.^[24] 1917లో కనకు తిరుగుబాటు జరిగింది. మారిసు లీన్హార్డ్టు వంటి ప్రొటెస్టంటు మిషనరీలు ఈ యుద్ధం సంఘటనలకు సాక్షులుగా పనిచేస్తున్నారు. లీంహార్టు ‌ న్యూ కాలెడోనియాలోని కనకు మీద ‌అనేక ఎథ్నోగ్రాఫికు రచనలు రాశారు. టియామౌకు చెందిన నోయెలు 1917 తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించాడు, దీని ఫలితంగా అనేక మంది అనాథ పిల్లలు పుట్టారు,. వారిలో ఒకరిని ప్రొటెస్టంటు మిషనరీ ఆల్ఫోన్సు రౌయెలు సంరక్షణలోకి తీసుకున్నారు. ఈ పిల్లవాడు, వెన్సెస్లాసు థి, జీను-మేరీ టిజిబౌ^[25] (1936–1989)కి తండ్రి అయ్యాడు.

యూరోపియన్లు మశూచి, తట్టు వంటి కొత్త వ్యాధులను తీసుకువచ్చారు. దీని వలన అనేక మంది స్థానికులు మరణించారు.^[20] కనకు జనాభా 1878లో దాదాపు 60,000 నుండి 1921లో 27,100కి తగ్గింది. వారి సంఖ్య 1930ల వరకు మళ్ళీ పెరగలేదు.^[24]

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం

1940 జూన్ లో ఫ్రాన్సు పతనం తర్వాత న్యూ కాలెడోనియా జనరలు కౌన్సిల్సు (ఫ్రాన్సు) విచి ప్రభుత్వాన్ని తిరస్కరించడానికి జర్మనీకి వ్యతిరేకంగా మిత్రరాజ్యాల సైనిక ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇవ్వడం కొనసాగించడానికి ఓటు వేసింది. అయితే వలస గవర్నరు జార్జెసు-మార్కు పెలిసియరు విచి ప్రభుత్వం 1940 నాటి ఫ్రెంచి రాజ్యాంగ చట్టాన్ని ప్రకటించారు. ఇది వీధి ప్రదర్శనలు, హత్యాయత్నానికి దారితీసింది. ఈ సమయానికి కాల్డోచెసు చార్లెసు డి గల్లెతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు, ఆయన ఫ్రీ ఫ్రెంచి కమిటీని ఏర్పాటు చేయమని వారిని ప్రోత్సహించాడు. హెన్రీ సౌటోటును గవర్నరు‌గా నియమించాడు. పెలిసియరు అభ్యర్థన మేరకు విచి ప్రభుత్వం డుమోంటు డి'ఉర్విల్లే అనే యుద్ధనౌకను పంపింది. కానీ త్వరలోనే ఆయనను అసమర్థుడిగా భావించి తాత్కాలిక గవర్నరు‌గా నియమించింది. ఈ సమయానికి ఆస్ట్రేలియా ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకోవడానికి అంగీకరించింది. సౌటోటు‌ను గవర్నరు‌గా నియమించడాన్ని పర్యవేక్షించడానికి హెచ్‌ఎంఎస్ అడిలైడును పంపింది. డుమోంటు డి'ఉర్విల్లే, అడిలైడు మధ్య వివాదం తలెత్తింది. పెలిసియరు, ఇతర విచీ అనుకూల అధికారులు చివరికి ఫ్రెంచి ఇండోచైనాకు బహిష్కరించబడ్డారు.^[26]

1941లో ఆ ప్రాంతం నుండి దాదాపు 300 మంది పురుషులు విదేశాలలో సేవ చేయడానికి స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చారు. ఏప్రిల్‌లో ఫ్రెంచి పాలినేషియా ('తాహితీయన్లు') నుండి 300 మంది పురుషులు, న్యూ హెబ్రిడ్సు‌లోని ఫ్రెంచి జిల్లాల నుండి కొంతమంది వారితో చేరారు: వారు కలిసి బెటాలియను డు పసిఫిక్యూ ఏర్పాటు చేశారు. కాలెడోనియన్లు రెండు కంపెనీలను ఏర్పాటు చేయగా పాలినేషియన్లు మిగిలిన రెండు కంపెనీలను ఏర్పాటు చేశారు. 1941 మేలో వారు ఆస్ట్రేలియాకు నౌకాయానం చేసి ఆఫ్రికాకు తదుపరి ప్రయాణం కోసం క్వీన్ ఎలిజబెతులో ఎక్కారు. వారు ఆగస్టులో క్వాస్టినాలోని ఇతర ఫ్రీ ఫ్రెంచి (ఎఫ్‌ఎఫ్) బెటాలియన్లలో చేరారు. తర్వాత 1వ ఎఫ్‌ఎఫ్ బ్రిగేడు (1 రి ‘ బిఎఫ్‌ఎల్) తో పశ్చిమ ఎడారికి వెళ్లారు. అక్కడ వారు 1942లో బిరు హకీం యుద్ధం తర్వాత బ్రేకౌటు‌లో పాల్గొన్న నాలుగు బెటాలియన్లలో ఒకరుగా ఉన్నారు. వారి నష్టాలను పసిఫికు నుండి సులభంగా భర్తీ చేయలేం. అందువల్ల వారు లా కాలనియలె బిఐఎం యాంకరు ధరించిన మరొక బెటాలియను‌లోని ఫ్రెంచి వారితో కలిసి బెటాలియను డి ఇంఫ్రాంటెరీ ఎట్ డూ పసిఫిక్యూ ఏర్పాటు చేశారు. ఈ సంయుక్త బెటాలియను ఇటాలియను దండయాత్ర సమయంలో ఫ్రెంచి ఎక్స్పెడిషనరీ కార్ప్సు‌లో ఫ్రెంచి ఉత్తర ఆఫ్రికను దళాల నుండి మూడు విభాగాలతో పాటు, గౌల్లిస్టె 1రి ‘ డివిషను మొటోరిసీ డి ‘ ఇంఫాంటరీ డివిషను డీ మర్చే డి ఇంఫాంటరీ భాగంగా ఉంది. వారు 1944లో ప్రోవెన్సు‌లో అడుగుపెట్టారు. అప్పుడు వారిని స్థానిక ఫ్రెంచి వాలంటీర్లు, రెసిస్టెంట్లు తొలగించి వారి స్థానంలో నియమించారు.

ఇంతలో 1942 మార్చిలో ఆస్ట్రేలియా సహాయంతో^[27] న్యూ కాలెడోనియా ఒక ముఖ్యమైన మిత్రరాజ్యాల స్థావరంగా మారింది.^[24] దక్షిణ పసిఫికు‌లోని యునైటెడు స్టేట్సు నేవీ ప్రధాన దక్షిణ పసిఫికు ఫ్లీటు బేసు 1942–1943లో నౌమియాకు తరలించబడింది.^[28] 1942 మేలో కోరలు సీ యుద్ధంలో జపనీసు నేవీను వెనక్కి తిప్పికొట్టిన నౌకాదళం నౌమియాలో ఉంది.^[24] అమెరికను దళాలు న్యూ కాలెడోనియాలో మోహరించబడ్డాయి. అవి 50,000 వరకు ఉన్నాయి. ఆ సమయంలో మొత్తం స్థానిక జనాభాకు ఇది సరిపోతుంది.^[14]

ఫ్రెంచ్ విదేశీ భూభాగం

1946లో, న్యూ కాలెడోనియా విదేశీ భూభాగంగా మారింది.^[14] 1953 నాటికి, జాతితో సంబంధం లేకుండా అన్ని న్యూ కాలెడోనియన్లకు ఫ్రెంచ్ పౌరసత్వం మంజూరు చేయబడింది.^[29]

1940ల చివరలో మరియు 1950ల ప్రారంభంలో, న్యూ కాలెడోనియా ఆస్ట్రేలియాతో తన ఆర్థిక సంబంధాలను బలోపేతం చేసుకుంది, ముఖ్యంగా ఫ్రాన్స్ మరియు దాని సామ్రాజ్యంలో సంక్షోభం కారణంగా మెట్రోపాలిటన్ ఫ్రాన్స్‌తో న్యూ కాలెడోనియా సాంప్రదాయ ఆర్థిక సంబంధాలు బలహీనపడ్డాయి; నికెల్ కరిగించడానికి అవసరమైన బొగ్గుకు బదులుగా న్యూ కాలెడోనియా ఆస్ట్రేలియాకు నికెల్‌ను సరఫరా చేసింది. ఈ కాలంలో ఆస్ట్రేలియాకు ఇనుప ఖనిజం మరియు కలప యొక్క న్యూ కాలెడోనియన్ ఎగుమతులు కూడా పెరిగాయి.^[30]

1969–1972 నికెల్ బూమ్‌కు దారితీసిన సంవత్సరాలలో యూరోపియన్ మరియు పోలినేషియన్ జనాభా క్రమంగా పెరిగింది మరియు స్థానిక కనాక్ మెలనేషియన్లు మైనారిటీగా మారారు, అయినప్పటికీ వారు ఇప్పటికీ అతిపెద్ద జాతి సమూహం.^[29]

ది ఈవెంట్సు

1976 - 1988 మధ్య, "ది ఈవెంట్సు" అని పిలువబడే కాలం^[31]^[32] (ఫ్రెంచి:లెస్ ఈవెనెమెంట్సు^[33]^[34]), ఫ్రెంచి ప్రభుత్వ చర్యలు, కనకు స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం మధ్య విభేదాలు తీవ్రమైన హింస, అశాంతి కాలాలను చూశాయి.^[14] 1983లో ఈ భూభాగం కోసం "విస్తరించిన స్వయంప్రతిపత్తి" చట్టం ఐదు సంవత్సరాల పరివర్తన కాలం. 1989లో ప్రజాభిప్రాయ సేకరణను ప్రతిపాదించింది. 1984 మార్చిలో ఫ్రంటు ఇండిపెండెంట్సె ‌, కనకు ప్రతిఘటన సమూహం, స్వాధీనం చేసుకున్న పొలాలు, కనాకు, సోషలిస్టు నేషనలు లిబరేషను ఫ్రంటు (ఎఫ్‌ఎల్‌ఎన్‌కెఎస్) తాత్కాలిక ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశాయి. 1985 జనవరిలో ఫ్రెంచి వామపక్ష ప్రభుత్వం కనకు‌లకు సార్వభౌమాధికారాన్ని, యూరోపియను స్థిరనివాసులకు చట్టపరమైన రక్షణను అందించింది. హింస పెరగడంతో ప్రణాళిక విఫలమైంది. ప్రభుత్వం అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించింది; అయితే, ప్రాంతీయ ఎన్నికలు ముందుకు సాగాయి. ఎఫ్‌ఎల్‌ఎన్‌కెఎస్ నాలుగు ప్రావిన్సులలో మూడింటి మీద నియంత్రణ సాధించింది. మధ్య-కుడి ప్రభుత్వం 1986 మార్చి ఫ్రాన్సు‌లో ఎన్నికైంది సోషలిస్టుల క్రింద స్థాపించబడిన ఏర్పాట్లను క్షీణింపజేయడం ప్రారంభించింది, ఎక్కువగా స్థానిక భూమి వాదనలను పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా భూములను పునఃపంపిణీ చేసింది. ఫలితంగా మూడింట రెండు వంతుల కంటే ఎక్కువ యూరోపియన్లకు. మూడవ వంతు కంటే తక్కువ కనకు‌లకు వెళ్ళింది. 1987 చివరి నాటికి, రోడ్డు అడ్డంకులు తుపాకీ యుద్ధాలు, ఆస్తి విధ్వంసం ఓవియా గుహ బందీల తీసుకోవడంలో ముగిశాయి. 1988 ఫ్రెంచి అధ్యక్ష ఎన్నికలు ప్రారంభానికి కొన్ని రోజుల ముందు నాటకీయ బందీల సంక్షోభం ఏర్పడింది. ఓవియాలోని స్వాతంత్ర్య అనుకూల ఉగ్రవాదులు నలుగురు జెండర్ము‌లను చంపి 27 మంది బందీలను తీసుకున్నారు. బందీలను రక్షించడానికి సైన్యం గుహ మీద దాడి చేసింది. పంతొమ్మిది మంది కనకు బందీలుగా ఉన్నవారు మరణించారు. మరో ముగ్గురు నిర్బంధంలో మరణించారు. దాడిలో ఇద్దరు సైనికులు మరణించారు.^[35]

న్యూమియా ఒప్పందం మరియు స్వాతంత్ర్య ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలు

1988 జూన్ 25 సంతకం చేయబడిన మాటిగ్నాను ఒప్పందాలు ఒక దశాబ్ద కాలం స్థిరత్వాన్ని నిర్ధారించాయి. 1998 మే 5న సంతకం చేయబడిన నూమియా ఒప్పందం 20 సంవత్సరాల పరివర్తనకు పునాది వేసింది. ఇది క్రమంగా స్థానిక ప్రభుత్వానికి అధికారాలను బదిలీ చేస్తుంది.^[14]

2018 చివరి నాటికి ఓటు జరగాలని నూమియా ఒప్పందం నిర్దేశించిన కాలక్రమాన్ని అనుసరించి 2017 నవంబరు 2న ఫ్రెంచి ప్రధాన మంత్రి ఎడ్వర్డు ఫిలిపు అధ్యక్షత వహించిన సమావేశంలో ఫ్రాన్సు నుండి పూర్తి స్వాతంత్ర్యం మీద ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ కోసం పునాది వేయబడింది. ఇది 2018 నవంబరు నాటికి జరగనుంది. ఓటరు జాబితా అర్హత చాలా కాలంగా వివాదానికి దారితీసింది. కానీ వివరాలు కనాకు మూలానికి చెందిన ఓటర్లకు ఆటోమేటికు అర్హతను మంజూరు చేసే ఎన్నికల జాబితాలో పరిష్కరించబడ్డాయి. కానీ ఆ భూభాగంలో ఎక్కువ కాలం నివసించని ఇతర మూలాల వారిని మినహాయించాయి.^[36] ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది 2018 నవంబరు 4న^[37] స్వాతంత్ర్యం తిరస్కరించబడింది.^[38]

మరొక ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ 2020 అక్టోబరులో జరిగింది. ఓటర్లు మరోసారి ఫ్రాన్సు‌లో భాగంగా ఉండాలని ఎంచుకున్నారు.^[39] 2018 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో 56.7% ఓటర్లు ఫ్రాన్సు‌లోనే ఉండాలని ఎంచుకున్నారు. 2020 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఈ శాతం తగ్గింది. 53.4% మంది ఓటర్లు ఫ్రాన్సు‌లో భాగంగా ఉండాలని ఎంచుకున్నారు.^[40]

మూడవ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ డిసెంబరు 12న జరిగింది. 2021.^[41] స్వాతంత్ర్య అనుకూల శక్తులు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణను బహిష్కరించాయి. కోవిడు-19 మహమ్మారి వల్ల ఏర్పడిన ప్రభావం కారణంగా ఆలస్యమైన ఓటు కోసం వాదించిన స్వాతంత్ర్య అనుకూల శక్తులు ఈ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణను బహిష్కరించాయి; ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం అలా చేయడానికి నిరాకరించినప్పుడు వారు బహిష్కరణకు పిలుపునిచ్చారు. దీని ఫలితంగా 96% ఓటర్లు ఫ్రాన్సు‌తోనే ఉండాలని ఎంచుకున్నారు.^[42]

2024 మేలో చర్చల మధ్య అల్లర్లు చెలరేగాయి.^[43] 2024 అక్టోబరులో అప్పటి ఫ్రెంచి ప్రధాన మంత్రి మిచెలు బార్నియరు బిల్లును రద్దు చేశారు. ప్రశాంతతను పునరుద్ధరించాల్సిన అవసరాన్ని పేర్కొంటూ, "మరిన్ని అశాంతిని నివారించడం" ప్రాధాన్యత అని జాతీయ అసెంబ్లీకి చెప్పారు.^[44] 2024 డిసెంబరు 2న అల్లర్లు ముగిసినందున కర్ఫ్యూ అధికారికంగా ఎత్తివేయబడింది.^[45]

రాజకీయాలు

న్యూ కాలెడోనియా అనేది భూభాగం సుయి జనరిసు, దీనికి ఫ్రాన్సు క్రమంగా కొన్ని అధికారాలను బదిలీ చేసింది.^[46] దాని పౌరులు ఫ్రెంచి జాతీయత కలిగి ఉంటారు. ఫ్రాన్సు అధ్యక్షుడికి ఓటు వేస్తారు. యూరోపియను పార్లమెంటు ఎన్నికలలో ఓటు వేసే హక్కు వారికి ఉంది. దీనిని 54 మంది సభ్యులతో కూడిన టెరిటోరియలు కాంగ్రెసు నిర్వహిస్తుంది. ఇది మూడు ప్రాంతీయ అసెంబ్లీల సభ్యులతో కూడిన శాసనసభ.^[47] ఫ్రెంచి రాష్ట్రాన్ని హై కమిషనరు భూభాగంలో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు.^[47] జాతీయ స్థాయిలో, న్యూ కాలెడోనియాను ఫ్రెంచి పార్లమెంటులో ఇద్దరు డిప్యూటీలు, ఇద్దరు సెనేటర్లు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు.^[48]

25 సంవత్సరాలుగా న్యూ కాలెడోనియాలోని పార్టీ వ్యవస్థ స్వాతంత్ర్య వ్యతిరేక ది ర్యాలీ–యుఎంపి ఆధిపత్యంలో ఉంది.^[47] ఈ ఆధిపత్యం అవెనిరు ఎన్సెంబులు అనే కొత్త పార్టీ ఆవిర్భావంతో ముగిసింది. ఇది స్వాతంత్ర్యాన్ని కూడా వ్యతిరేకించింది. కానీ అనేక స్వాతంత్ర్య అనుకూల సమూహాల సంకీర్ణమైన కనకు సోషలిస్టు నేషనలు లిబరేషను ఫ్రంటులో భాగమైన కనకు ఉద్యమంతో సంభాషణకు మరింత బహిరంగంగా పరిగణించబడుతుంది.^[47] 2025 జనవరిలో అల్సైడు పొంగా న్యూ కాలెడోనియా ప్రభుత్వ అధ్యక్షుడిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. లూయిసు మాపౌ నేతృత్వంలోని స్వాతంత్ర్య అనుకూల ప్రభుత్వం కూలిపోయిన తరువాత కొత్త ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. 2024 అశాంతి తరువాత స్థిరత్వాన్ని తీసుకువచ్చిందని దేశం ఫ్రాన్సు రిపబ్లికులోనే ఉండటానికి కొనసాగింపుగా ఆయన నాయకత్వం వర్ణించబడింది.^[49]

ఆచార అధికారం

కనాకు సమాజంలో 4,000–5,000 కుటుంబ ఆధారిత వంశాల నుండి ఈ భూభాగాన్ని తయారు చేసే ఎనిమిది ఆచార ప్రాంతాలు (ఎయిరెసు కౌటుమియరెసు) వరకు అనేక ఆచార అధికారం ఉంది.^[50] వంశాలు వంశ నాయకులచే నాయకత్వం వహించబడతాయి. ఇవి 341 తెగలను ఏర్పరిచాయి, ప్రతి ఒక్కటి ఒక గిరిజన అధిపతి నేతృత్వంలో ఉంటుంది. ఈ తెగలను 57 సంప్రదాయ ప్రధాన రాజ్యాలుగా చెఫరీసు) విభజించారు. ప్రతి ఒక్కటి ఒక ప్రధాన అధిపతి నేతృత్వంలో ఉంటాయి. సంప్రదాయ ప్రాంతాల పరిపాలనా ఉపవిభాగాలను ఏర్పరుస్తాయి.^[50]

కస్టమరీ సెనేటు అనేది కనకు‌ల వివిధ సాంప్రదాయ కౌన్సిలు‌ల అసెంబ్లీ, కనకు గుర్తింపుకు సంబంధించిన చట్ట ప్రతిపాదనల మీద అధికార పరిధిని కలిగి ఉంటుంది.^[51] కస్టమరీ సెనేటు‌లో ప్రతి ఒక్కరూ నియమించిన 16 మంది సభ్యులు ఉంటారు. సాంప్రదాయ కౌన్సిలు, ప్రతి ఆచార ప్రాంతానికి ఇద్దరు ప్రతినిధులు.^[51] దాని సలహా పాత్రలో, నౌమియా ఒప్పందంలో నిర్వచించిన విధంగా "కనకు గుర్తింపుకు సంబంధించిన" చట్ట ప్రతిపాదనల మీద కస్టమరీ సెనేటు‌ను సంప్రదించాలి.^[51] గుర్తింపు పౌర ఆచార శాసనం మరియు భూ వ్యవస్థను ప్రభావితం చేసే చట్ట ప్రతిపాదనల మీద కూడా ఇది చర్చా పాత్రను కలిగి ఉంది.^[51] ప్రతి సంవత్సరం ఆగస్టు లేదా సెప్టెంబరు‌లో కొత్త అధ్యక్షుడిని నియమిస్తారు. అధ్యక్ష పదవి ఎనిమిది ఆచార ప్రాంతాల మధ్య తిరుగుతుంది.^[51]

వివాహం, దత్తత, వారసత్వం, కొన్ని భూమి సమస్యల వంటి పౌర విషయాలకు సంబంధించి కనకు ప్రజలు ఆచార అధికారులను ఆశ్రయిస్తారు.^[50] ఫ్రెంచి పరిపాలన సాధారణంగా ఆచార వ్యవస్థలో తీసుకున్న నిర్ణయాలను గౌరవిస్తుంది.^[50] అయితే వారి అధికార పరిధి శిక్షా విషయాలలో తీవ్రంగా పరిమితం చేయబడింది. ఎందుకంటే ఆచార న్యాయ వ్యవస్థకు సంబంధించిన కొన్ని విషయాలు శారీరక శిక్ష వాడకంతో సహా, మానవ హక్కుల బాధ్యతలకు విరుద్ధంగా కనిపిస్తాయి. ఫ్రాన్సు.^[52]

సైనికం-జెండర్మేరీ

న్యూ కాలెడోనియా సాయుధ దళాలలో (ఫ్రెంచి: ఫోర్సెసు ఆర్మీసు డి నౌవెలు-కాలేడోనీ, లేదా ఎఫ్‌ఎఎంసి )లో దాదాపు 2,000 మంది సైనికులు ఉన్నారు. వీరు ప్రధానంగా కౌమాకు, నందాయు, టోంటౌటా, ప్లం, నౌమియాలో మోహరించబడ్డారు.^[53] భూ బలగాలు ట్రూప్సు డి మెరైను, రెజిమెంటు డి'ఇన్ఫాంటెరీ డి మెరైను డు పసిఫికు, రెజిమెంటు‌ను కలిగి ఉంటాయి. 700 మంది సభ్యుల రెజిమెంటు‌లో దాదాపు 80 శాతం మంది మెట్రోపాలిటను ఫ్రాన్సు నుండి స్వల్పకాలిక (నాలుగు నెలల) మోహరింపుల మీద సైనికులతో కూడి ఉన్నారు. 2018 నాటికి రెజిమెంటు‌లో దాదాపు 30 మంది సిబ్బందిని మాత్రమే స్థానికంగా నియమించారు.^[54]

నావికా దళాలలో ఫ్రెంచు నేవీకి చెందిన అనేక నౌకలు ఉన్నాయి. వీటిలో: ఫ్లోరియలు-క్లాసు ఫ్రిగేటు, వెండిమియారు, పెట్రోలు, సపోర్టు నౌక డి'ఎంట్రెకాస్టియాక్సు, ఫెలిక్సు ఎబౌ తరగతి పెట్రోలు నౌకల ప్రధాన నౌక అగస్టే బెనెబిగు. ఈ భూభాగంలో కార్యకలాపాలకు మద్దతుగా ఒక ఇడిఎ-ఎస్ ల్యాండింగు క్రాఫ్టు (సాబరు) కూడా మోహరించబడింది.^[55]^[56] ఫ్రెంచి నావికాదళం 2026 నాటికి ఫెలిక్సు ఎబౌ క్లాసు (జీను ట్రానేపు) రెండవ నౌకను భూభాగానికి మోహరించడం ద్వారా న్యూ కాలెడోనియాలో దాని ఆఫ్షోరు గస్తీ సామర్థ్యాలను మరింత బలోపేతం చేస్తుంది. .^[57]^[58]^[59]

2010ల చివరి నాటికి న్యూ కాలెడోనియాలోని ఫ్రెంచు నావికా విమానయానం, వైమానిక దళ అంశాలలో రెండు నేవీ ఫాల్కను 200 గార్డియను సముద్ర నిఘా విమానాలు (ఫ్లోటిల్లా 25ఎఫ్ నుండి తీసుకోబడ్డాయి) ఉన్నాయి. వీటిని 2025/26 నుండి ప్రారంభమయ్యే మరింత ఆధునిక ఫాల్కను 2000 ఆల్బాట్రోసు ద్వారా భర్తీ చేయనున్నారు,^[60]^[61] అదనంగా రెండు కాసా సిఎన్235 రవాణా విమానాలు, వైమానిక దళం 52 "టోంటౌటా" స్క్వాడ్రను నుండి మూడు ప్యూమా హెలికాప్టర్లు.^[62]^[63] 2022కి ముందు ఫ్రిగేటు వెండెమియరు అలోయెటు 3 హెలికాప్టరు‌ను నిర్వహించింది. అయితే 2022లో ఈ రకం పదవీ విరమణతో దీనిని యూరోకాప్టరు డౌఫిను ఎన్3 ద్వారా భర్తీ చేస్తున్నారు.^[64]^[65] 2022లో ఫ్రెంచి వైమానిక దళం ఎ 400ఎం రవాణా విమానం, ఎ 330 ఎంఆర్‌టిటి ఫీనిక్సు ట్యాంకర్ల మద్దతుతో మూడు రాఫెలు యుద్ధ విమానాలను ఫ్రాన్సు నుండి న్యూ కాలెడోనియాకు మూడు వారాల వ్యాయామం కోసం మోహరించడం ద్వారా భూభాగాన్ని బలోపేతం చేసే సామర్థ్యాన్ని ప్రదర్శించింది.^[66]^[67]

అదనంగా నేషనలు జెండర్మేరీ ‌ నుండి దాదాపు 855 మంది సిబ్బంది ఈ ద్వీపసమూహంలో ఉన్నారు. వీటిని 4 కంపెనీలు, 27 బ్రిగేడు‌లు, అనేక ప్రత్యేక, మొబైలు జెండర్మేరీ యూనిట్లుగా విభజించారు. స్వాతంత్ర్యం మీద 2021 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ వంటి కాలంలో ఈ దళాలను మెట్రోపాలిటను ఫ్రాన్సు నుండి మోహరించిన సిబ్బందితో గణనీయంగా బలోపేతం చేశారు.^[68] వైమానిక భాగంలో రెండు ఎక్యూర్యుయిలు హెలికాప్టర్లు ఉన్నాయి ^[69][69] అయితే మారిటైం జెండర్మేరీ భూభాగంలో పెట్రోలు బోటు డంబియాను మోహరిస్తుంది.^[53]^[70]

స్థితి

1983 నుండి న్యూ కాలెడోనియా పసిఫికు కమ్యూనిటీలో సభ్యదేశంగా ఉంది. సంస్థ ప్రాంతీయ ప్రధాన కార్యాలయం నౌమియాలో ఉంది. 1986 నుండి ఐక్యరాజ్యసమితి డీకోలనైజేషను కమిటీ న్యూ కాలెడోనియాను ఐక్యరాజ్యసమితి స్వయం పాలన లేని భూభాగాల జాబితాలో చేర్చింది.^[71] స్వాతంత్ర్య ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ఈ క్రింది విధంగా జరిగింది. అయినప్పటికీ స్వాతంత్ర్యాన్ని మెజారిటీ తిరస్కరించింది.

1980లలో వేర్పాటువాద అశాంతి కాలం తర్వాత 1998లో సంతకం చేయబడిన ఒక ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఆమోదించబడిన న్యూమియా ఒప్పందం ప్రకారం న్యూ కాలెడోనియాకు ప్రత్యేక హోదా లభించింది. ప్రారంభమైన ఇరవై సంవత్సరాల తర్వాత నౌమియా ఒప్పందం ప్రకారం స్వాతంత్ర్యం మీద ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ 2018 నవంబరు 4న జరిగింది.^[72]^[73] ఫలితంగా 56.9% ఓటర్లు ఫ్రాన్సు‌తోనే ఉండాలని ఎంచుకున్నారు.^[74] నౌమియా ఒప్పందం ప్రకారం మరో స్వాతంత్ర్య ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది. ఇది 2020 అక్టోబరు 4న జరిగింది. ఫలితంగా 53.26% ఓటర్లు ఫ్రాన్సూ‌తోనే ఉండాలని ఎంచుకున్నారు.^[75] నౌమియా ఒప్పందం ద్వారా అనుమతించబడిన మూడవ, చివరి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది. 2021 డిసెంబరు 12న న్యూ కాలెడోనియా ఫ్రెంచి రిపబ్లికు‌లో భాగంగా ఉందని నిర్ధారించింది. కనకు జనాభాలో ఎక్కువ మంది ఓటును బహిష్కరించిన తర్వాత 96% మంది స్వాతంత్ర్యానికి "కాదు" అని ఓటు వేశారు.

"కనకు గుర్తింపు, అన్ని పార్టీలు పంచుకునే భవిష్యత్తును వ్యక్తీకరించడానికి అన్ని పార్టీలు కలిసి ఒక పేరు, జెండా, గీతం, నినాదం, నోట్ల రూపకల్పనను వెతకాలి" అని పేర్కొన్న ఒప్పందం కారణంగా ఈ భూభాగం అధికారిక పేరు న్యూవెలు-కలెడోనియా సమీప భవిష్యత్తులో మార్చబడవచ్చు.^[76] అయితే ఈ రోజు వరకు ఈ భూభాగానికి కొత్త పేరు మీద ఏకాభిప్రాయం లేదు. అయినప్పటికీ కనకు రిపబ్లికు 40% జనాభాలో ప్రజాదరణ పొందింది .^[77] న్యూ కాలెడోనియా తన సొంత చిహ్నాలను ఎక్కువగా స్వీకరించింది. దాని నోట్ల కోసం ఒక గీతం, నినాదం, కొత్త డిజైను‌ను ఎంచుకుంది.^[78] 2010 జూలైలో న్యూ కాలెడోనియా కాంగ్రెసు స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ కనకు జెండాను ఎఫ్‌ఎల్‌ఎన్‌కెఎస్ తో పాటు భూభాగం ద్వంద్వ జెండాలుగా ఎగురవేయాలనే కోరికకు అనుకూలంగా ఓటు వేసింది. కోరిక చట్టబద్ధంగా కట్టుబడి లేనిది. వివాదాస్పదంగా నిరూపించబడింది.^[79] న్యూ కాలెడోనియను కమ్యూను‌లలో ఎక్కువ భాగం (కానీ అన్నీ కాదు) ఇప్పుడు రెండు జెండాలను ఎగురవేస్తాయి. మిగిలినవి ఫ్రెంచి త్రివర్ణాన్ని మాత్రమే ఎగురవేస్తున్నాయి.^[80] అనధికారిక దత్తత న్యూ కాలెడోనియాను రెండు జెండాలున్న ప్రపంచంలోని కొన్ని దేశాలు లేదా భూభాగాల్లో ఒకటిగా చేసింది. రెండు జెండాలను ఉపయోగించాలని కోరుకునే నిర్ణయం రెండు వర్గాల మధ్య నిరంతరం యుద్ధభూమిగా మారింది. 2011 ఫిబ్రవరిలో సంకీర్ణ ప్రభుత్వం కూలిపోవడానికి దారితీసింది.^[81]

పరిపాలనా విభాగాలు

1999 ఫిబ్రవరి 16న పార్లమెంటు ఆమోదించిన సేంద్రీయ చట్టం, సాధారణ చట్టం ఫలితంగా సంస్థాగత సంస్థగా ఏర్పడింది.^[46]

ఈ ద్వీపసమూహం మూడు ప్రావిన్సులుగా విభజించబడింది:

దక్షిణ ప్రావిన్సు (సుడు ప్రావిన్సు ప్రావిన్సు). ప్రాంతీయ రాజధాని: నౌమియా. ప్రాంతం: 9,407 చ.కి.మీ జనాభా: 212,082 నివాసితులు ఉన్నారు (2019).^[82]
నార్తు ప్రావిన్సు (నార్డు ప్రావిన్సు). ప్రావిన్షియలు రాజధాని: కోనే. వైశాల్యం: 7,348 చ.కి.మీ జనాభా: 49,910 నివాసులు ఉన్నారు (2019).^[82]
లాయల్టీ ఐలాండ్సు ప్రావిన్సు (ప్రావిన్సు డెసు ఇల్సు లోయాటె). ప్రావిన్షియలు రాజధాని: లిఫౌ. వైశాల్యం: 1,981 చ.కి.మీ జనాభా: 18,353 నివాసులు ఉన్నారు. (2019).^[82]

న్యూ కాలెడోనియా ఇంకా 33 కమ్యూను‌లుగా (మునిసిపాలిటీలు) విభజించబడింది.^[46] పోయా అనే ఒక కమ్యూను రెండు ప్రావిన్సుల మధ్య విభజించబడింది. ప్రధాన స్థావరం అత్యధిక జనాభా కలిగిన పోయా ఉత్తర సగం ఉత్తర ప్రావిన్సు‌లో భాగంగా ఉంది. అయితే 2019లో కేవలం 210 మంది నివాసితులతో ఉన్న కమ్యూను దక్షిణ సగం దక్షిణ ప్రావిన్సు‌లో భాగంగా ఉంది.

భౌగోళికం

న్యూ కాలెడోనియా జిలాండియాలో భాగం. ఇది పురాతన గోండ్వానా సూపర్-ఖండంలో ఒక భాగం. ఇది ఓషియానియాలో భాగం. న్యూ కాలెడోనియా దాదాపు 66 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం ఆస్ట్రేలియా నుండి విడిపోయి, తరువాత ఈశాన్య దిశలో కదులుతూ, దాదాపు 50 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం ప్రస్తుత స్థితికి చేరుకుందని ఊహించబడింది.^[83]

ప్రధాన భూభాగం పొడవునా మధ్య పర్వత శ్రేణి ద్వారా విభజించబడింది, దీని ఎత్తైన శిఖరాలు ఉత్తరాన మోంట్ పానియే 1629 మీ (5,344 అ) ఆగ్నేయంలో మోంటు హంబోల్టు 1618 మీ (5,308 అ) ఉన్నాయి.^[84] తూర్పు తీరం పచ్చని వృక్షసంపదతో కప్పబడి ఉంది.^[84] పశ్చిమ తీరం, దాని పెద్ద సవన్నా మరియు వ్యవసాయానికి అనువైన మైదానాలతో, పొడి ప్రాంతం. ఈ తీరం వెంబడి అనేక ఖనిజ-సంపన్న మాసిఫు‌లు కనిపిస్తాయి.^[84]

డయాహోట్ నది న్యూ కాలెడోనియాలో అతి పొడవైన నది. ఇది దాదాపు 100 kilometres (62 mi) ప్రవహిస్తుంది.^[85] ఇది 620 చకిమీ (240 చకిమీ) పరీవాహక ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది. వాయవ్య దిశగా బై డి'హార్కోర్టులోకి తెరుచుకుంటుంది. ఇది పాని పర్వతం పశ్చిమ ఎస్కార్పు‌మెంటు వెంట ద్వీపం ఉత్తర బిందువు వైపు ప్రవహిస్తుంది.^[85]^[86] ద్వీపంలో ఎక్కువ భాగం తడి సతత హరిత అడవులతో కప్పబడి ఉంది. అయితే దిగువ ఎత్తులలో సవన్నాలు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయి.^[87] న్యూ కాలెడోనియను సరస్సు మొత్తం వైశాల్యం 24,000 square kilometres (9,300 sq mi) ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద సరస్సులలో ఇది ఒకటి. మడుగు, చుట్టుపక్కల ఉన్న న్యూ కలెడోనియా బారియరు రీఫు దాని అసాధారణ సౌందర్యం, సముద్ర జీవవైవిధ్యం కోసం 2008లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా పేరు పెట్టబడింది.^[84]^[88] 2023 మేలో న్యూ కాలెడోనియాలో భూకంపం, సునామీ సంభవించాయి. దీని వలన ఇక్కడ, సమీపంలోని ఇతర దేశాలలో సునామీ హెచ్చరిక జారీ చేయబడింది.^[89]

వాతావరణం

వాతావరణం ఉష్ణమండల, నవంబరు నుండి మార్చి వరకు వేడి, తేమతో కూడిన కాలం ఉంటుంది. 27 and 30 °C (81 and 86 °F),^[84] ఉష్ణోగ్రతలు, జూన్ నుండి ఆగస్టు వరకు చల్లగా, పొడి కాలం ఉంటుంది.^[84] మధ్య ఉష్ణోగ్రతలు రెండు చిన్న అంతరాలతో అనుసంధానించబడి ఉంటాయి.^[14] ఉష్ణమండల వాతావరణం సముద్ర ప్రభావం, వాణిజ్య గాలుల ద్వారా బలంగా నియంత్రించబడుతుంది. ఇవి తేమను తగ్గిస్తాయి. ఇది 80%కి దగ్గరగా ఉంటుంది.^[84] సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత 23 °C, చారిత్రక తీవ్రతలు 2.3 and 39.1 °C (36.1 and 102.4 °F).^[14]

దీవిలో అవపాతం చాలా భిన్నంగా ఉంటుందని వర్షపాతం రికార్డులు చూపిస్తున్నాయి. గలారినోలో నమోదైన 3,000 millimetres (120 in) వర్షపాతం పశ్చిమ తీరం సగటు కంటే మూడు రెట్లు ఎక్కువ. ఎల్ నినో ప్రభావం కారణంగా పొడి కాలాలు కూడా ఉన్నాయి.^[14] డిసెంబరు ఏప్రిల్ మధ్య, ఉష్ణమండల మాంద్యాలు తుఫానులు గంటకు 100 కిమీ (గంటకు 62 మైళ్ళు) వేగాన్ని మించి గాలులు వీస్తాయి. ఒక్కొకసారి గంటకు 250 కిమీ (గంటకు 160 మైళ్ళు) వేగంతో కూడా గాలులు వీస్తాయి. చాలా ఎక్కువ వర్షపాతం సంభవిస్తాయి.^[14] 2021 మార్చిలో న్యూ కాలెడోనియాను ప్రభావితం చేసిన చివరి తుఫాను తుఫాను నిరాను.

పర్యావరణం

న్యూ కాలెడోనియాలో అనేక ప్రత్యేకమైన టాక్సాలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా పక్షులు, మొక్కలు.^[90] ఇది చదరపు కిలోమీటరుకు ప్రపంచంలోనే అత్యంత సంపన్నమైన వైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉంది.^[90] జీవవైవిధ్యం గ్రాండే టెర్రే, మధ్య పర్వత శ్రేణి వల్ల సంభవిస్తుంది. ఇది స్థానిక జాతులు వృద్ధి చెందే వివిధ రకాల సముదాయాలు, భూస్వరూపం, సూక్ష్మ-వాతావరణాలను సృష్టించింది.^[90]

నికెలు పరిశ్రమ కారణంగా, న్యూ కాలెడోనియా తలసరి అధిక స్థాయిలో కార్బను డయాక్సైడు‌ను విడుదల చేస్తుంది. ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే. 2019లో ఇది ఫ్రాన్సు‌కు 4.81 టన్నుల కార్బన్డైయాక్సైడు విడుదల చేసింది.^[91] న్యూ కాలెడోనియా అసాధారణ జీవవైవిధ్యం, దాని ముప్పు స్థితి కలయిక దీనిని అత్యంత కీలకమైన వాటిలో ఒకటిగా చేసింది. జీవవైవిధ్య హాట్స్పాట్లు ఈ భూమి మీద ఉన్నాయి.^[92]

2001లో బ్రూనో, జాక్వెసు లాఫ్లూరు ఆర్‌పిసిఆర్ పార్టీ నుండి "తీవ్రమైన సవాళ్లను" ఎదుర్కొని కాలెడోనియను పర్యావరణ పరిరక్షణ ఉద్యమం తరపున ఆయన చేసిన కృషికి వాన్ పెటెగెం గోల్డ్మను పర్యావరణ బహుమతిను అందుకున్నారు.^[93] న్యూ కాలెడోనియా పర్యావరణ వైవిధ్యాన్ని అగ్నిప్రమాదం, పారిశ్రామిక, నివాస అభివృద్ధి, అపరిమిత వ్యవసాయ కార్యకలాపాలు, మైనింగు (న్యాయపరమైన రద్దు వంటివి) నుండి రక్షించడంలో కొన్ని రంగాలలో పురోగతి సాధించబడింది. ఐఎన్‌సిఒ 2006 జూన్ లో దుర్వినియోగాల కారణంగా మైనింగు లైసెన్సు పొందింది).^[94]

2008లో ప్రపంచంలోనే అతి పొడవైన నిరంతర అవరోధ రీఫు వ్యవస్థ అయిన న్యూ కాలెడోనియను అవరోధ రీఫు ఆరు మడుగులు, యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి.

వృక్షజాలం

న్యూ కాలెడోనియా జంతుజాలం, వృక్షజాలం అనేక కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం గోండ్వానా నుండి విడిపోయినప్పుడు ఈ ప్రాంతంలో వేరుచేయబడిన పూర్వీకుల జాతుల నుండి ఉద్భవించాయి.^[95] ఇక్కడ స్థానిక జాతులు మాత్రమే కాకుండా, మొత్తం జాతులు, కుటుంబాలు, ఆర్డరు‌లు కూడా ద్వీపాలకు ప్రత్యేకమైనవి.

భూమి మీద ఉన్న ఏదైనా సారూప్య ప్రాంతం కంటే ఎక్కువ ఉష్ణమండల జిమ్నోస్పెర్ము జాతులు న్యూ కాలెడోనియాకు చెందినవి. 44 స్వదేశీ జిమ్నోస్పెర్ము‌లలో, 43 స్థానికమైనవి ఉన్నాయి. వాటిలో తెలిసిన ఏకైక పరాన్నజీవి జిమ్నోస్పెర్ము (పారాసిటాక్ససు ఉస్టా) కూడా ఉంది.^[96] అలాగే అరౌకారియా 35 తెలిసిన జాతులలో, 13 న్యూ కాలెడోనియాకు చెందినవి ఉన్నాయి.^[90] న్యూ కాలెడోనియాలో ప్రపంచంలోనే అత్యంత విభిన్నమైన పుష్పించే, అంబోరెల్లా ట్రైకోపోడా వంశం కూడా ఉంది, ఇది అన్ని పుష్పించే మొక్కల క్లాడు బేసు వద్ద లేదా సమీపంలో ఉంటుంది.

ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఫెర్ను జాతి, స్ఫెరోప్టెరిసు ఇంటర్మీడియా, న్యూ కాలెడోనియాకు చెందినది. ఇది ఆమ్ల నేల మీద చాలా సాధారణంగా బీడు నేలల్లో లేదా అటవీప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది. తూర్పు తీరంలో సంవత్సరానికి ఒక మీటరు పెరుగుతుంది. చెట్టు ఫెర్నులలో ఇతర జాతులు కూడా ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా స్ఫేరోప్టెరిసు నోవా-కలెడోనియా.^[97]

న్యూ కాలెడోనియా కూడా గ్రహం మీద దక్షిణ బీచు‌లు (నోథోఫాగసు) జాతులు స్వదేశీగా ఉన్న ఐదు ప్రాంతాలలో ఒకటి; ఇక్కడ ఐదు జాతులు సంభవిస్తాయని తెలిసింది.^[96]

న్యూ కాలెడోనియాకు దాని స్వంత మాక్విసు పొదలు (మాక్విసు మినియరు) ఉంది. ఇది ఎక్కువగా దక్షిణాన మెటాలిఫెరసు నేలల మీద సంభవిస్తుంది.^[87] అల్ట్రామాఫికు శిలల (మైనింగు భూభాగాలు) నేలలు అనేక స్థానిక వృక్ష జాతులకు ఆశ్రయంగా ఉన్నాయి. ఇవి నేలల విషపూరిత ఖనిజ పదార్థానికి అనుగుణంగా ఉంటాయి. చాలా విదేశీ జాతుల మొక్కలు దీనికి తక్కువ అనుకూలంగా ఉంటాయి. తగినది ఇది స్వదేశీ మొక్కల నివాస స్థలంలోకి దాడిని లేదా స్థానభ్రంశాన్ని నిరోధించింది.^[96]

న్యూ కాలెడోనియా భూభాగంలో రెండు భూసంబంధ పర్యావరణ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి: న్యూ కాలెడోనియా వర్షారణ్యాలు, న్యూ కాలెడోనియా పొడి అడవులు ^[98]

జంతుజాలం

అద్భుతమైన వృక్ష వైవిధ్యం, స్థానికతతో పాటు, న్యూ కాలెడోనియా విస్తృత వైవిధ్యం కలిగిన జంతువులకు ఆవాసాలను కూడా అందిస్తుంది. న్యూ కాలెడోనియాలో 100 కంటే ఎక్కువ పక్షి జాతులు నివసిస్తున్నాయి. వాటిలో 24 స్థానికమైనవి.^[99] ఈ స్థానిక పక్షి జాతులలో ఒకటి న్యూ కాలెడోనియను కాకి. ఇది జంతువులలో దాని సాధన తయారీ సామర్థ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది ప్రైమేటు‌లకు పోటీగా ఉంటుంది.^[100] ఈ కాకులు వాటి అసాధారణ తెలివితేటలు, సమస్యలను పరిష్కరించడానికి సాధనాలను రూపొందించే సామర్థ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందాయి. మానవులతో పాటు అధ్యయనం చేయబడిన ఏ జంతువులోనూ అత్యంత సంక్లిష్టమైన సాధనాలను తయారు చేస్తాయి.^[101]

స్థానిక కగు,^[102] ఇది చురుకైనది త్వరగా పరిగెత్తగలదు కాని ఇది ఎగరలేని పక్షి, కానీ అది తన రెక్కలను ఉపయోగించి కొమ్మలు ఎక్కడానికి లేదా జారడానికి కూడా ఉపయోగిస్తుంది. దీని శబ్దం కుక్క మొరగినట్లు ఉన్జ్తుంది. ఇది మోనోటైపికు కుటుంబం రైనోచెటిడే, క్రమం యూరిపిజిఫార్మ్సులో మనుగడలో ఉన్న సభ్యత్వం కలిగి ఉంది.^[103]

న్యూ కాలెడోనియా నదులు, సరస్సులలో 11 స్థానిక చేప జాతులు, 14 స్థానిక జాతులు డెకాపోడు, క్రస్టేసియన్లు ఉన్నాయి. నియోగాలాక్సియాసు వంటి కొన్ని చిన్న ప్రాంతాలలో మాత్రమే ఉన్నాయి.^[104] నాటిలసు—ఒక సజీవ శిలాజంగా పరిగణించబడ్డాయి. మెసోజోయికు శకం చివరిలో అంతరించిపోయిన అమ్మోనైటులకు సంబంధించినవి—న్యూ కాలెడోనియా చుట్టూ ఉన్న పసిఫికు జలాల్లో కనిపిస్తాయి.^[104] ఇక్కడ పెద్ద వైవిధ్యం ఉంది సముద్ర చేపలు చుట్టుపక్కల జలాల్లో కనిపిస్తాయి. ఇవి పగడపు సముద్రం పరిధిలో ఉంటాయి.

పక్షి, సరీసృపాలు, చేపల జాతులు పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ న్యూ కాలెడోనియాలో చాలా తక్కువ క్షీరద జాతులు ఉన్నాయి: ఇక్కడ కనిపించే తొమ్మిది ఈరదాలలో ఆరు స్థానికమైనవిగా ఉన్నాయి.^[99]

న్యూ కాలెడోనియాలోని అనేక జాతులు వాటి పరిమాణానికి విశేషమైనవి: డుకులా గోలియతు అనేది ఆర్బోరియలు పావురం అతిపెద్ద ఉనికిలో ఉన్న జాతి; రాకోడాక్టిలసు లీచియనసు, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద గెక్కో; ఫోబోస్సిన్కసు బోకోర్టి (పెద్ద స్కింకు) 2003లో తిరిగి కనుగొనబడే వరకు అంతరించిపోయినట్లు భావించారు..^[104]

మానవ నివాసానికి ముందు న్యూ కాలెడోనియాలో ఉన్న చాలా జంతుజాలం ఇప్పుడు అంతరించిపోయింది, వీటిలో సిల్వియోర్నిసు, ఏ జీవ జాతితోనూ దగ్గరి సంబంధం లేని ఒక మీటర్ కంటే ఎక్కువ ఎత్తు ఉన్న పక్షి మరియు మియోలానియా, జురాసిక్ కాలంలో జీవించి ఉన్న తాబేళ్ల నుండి వేరుగా ఉన్న ఒక పెద్ద కొమ్ముల తాబేలు ఉన్నాయి.

2024 జనవరిలో రాజధాని నౌమియాలోని ఒక కోర్టు సొరచేపలను చంపడాన్ని నిషేధిస్తూ తీర్పును జారీ చేసింది. దీనిని అసమానంగా పేర్కొంటూ. మునుపటి సంవత్సరంలో ఒక ఆస్ట్రేలియన్ పర్యాటకుడు ఒక సొరచేప చేత చంపబడిన తర్వాత నిషేధంనికి వ్యతిరేకత ప్రారంభమైంది.^[105]

జనాభా

సంవత్సరం	జనసంఖ్య ‌^[106]	శాతాలు
1956	68,480	—
1963	86,519	+3.72%
1969	100,579	+2.60%
1976	133,233	+4.03%
1983	145,368	+1.26%
1989	164,173	+2.06%
1996	196,836	+2.61%
2009	245,580	+1.68%
2014	268,767	+1.79%
2019	271,407	+0.19%
2022	269,815	−0.25%
2023	268,510	−0.48%

2019లో చివరి జనాభా లెక్కల ప్రకారం న్యూ కాలెడోనియా జనాభా 271,407.^[10] వీరిలో 18,353 మంది లాయల్టీ ఐలాండ్సు ప్రావిన్సులో, 49,910 మంది నార్తు ప్రావిన్సులో, 203,144 మంది సౌత్ ప్రావిన్సులో నివసించారు. 2014 - 2019 మధ్య జనాభా పెరుగుదల ఇటీవల 0.2% తగ్గింది.^[107]

లాయల్టీ దీవులు (0.1%), దక్షిణ ప్రావిన్సు (−0.2%) కంటే ఉత్తర ప్రావిన్సు (2014 - 2019 మధ్య సంవత్సరానికి 0.3%)లో జనాభా పెరుగుదల ఎక్కువగా ఉంది.^[107]

జనాభాలో 30% మంది 20 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు ఉన్నారు.^[108] మొత్తం జనాభాలో వృద్ధుల నిష్పత్తి పెరుగుతోంది.^[109] ఇద్దరు న్యూ కాలెడోనియాలోని ముగ్గురు నివాసితులలో గ్రేటరు నౌమేయాలో నివసిస్తున్నారు.^[109] 78% మంది న్యూ కలెడోనియాలో జన్మించారు.^[109] మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు 2014లో స్త్రీకి 2.2 పిల్లల నుండి 2019లో 1.9కి తగ్గింది.^[108]

సప్రదాయ సమూహాలు

న్యూ కలడోనియాలో సంప్రదాయ సమూహాలు (2019 గణాంకాలు)^[110]
సంప్రదాయ సమూహాలు			శాతం
కనకు			41.2%
యురేపియన్లు			24.1%
"కలడోనియన్లు" లేక ఎవరో చెప్పని వారు			7.5%
మిశ్రమ ప్రజలు			11.3%
వల్లిసియను/ఫుటినియన్లు			8.3%
తహిటియన్లు			2.0%
జవనీసు			1.4%
ని-వనౌటు			0.9%
ఇయత్నామీయులు			0.8%
ఇతర ఆసియన్లు			0.4%
ఇతరులు			2.1%

2019 జనాభా లెక్కల ప్రకారం,^[111] జనాభాలో 41.2% మంది కనాకు కమ్యూనిటీకి చెందినవారని నివేదించబడింది (2014 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 39.1% నుండి పెరిగింది^[112]) యూరోపు (కాల్డోచె, జోరెల్లె) కమ్యూనిటీకి 24.1% (2014 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 27.2% నుండి తగ్గింది). జనాభాలో మరో 7.5% మంది "కాలెడోనియను"గా స్వీయ-గుర్తింపు పొందారు లేదా జాతి సమూహాన్ని ప్రకటించడానికి నిరాకరించారు (2014 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 9.9% నుండి తగ్గింది). "కాలెడోనియను"గా తమను తాము గుర్తించుకునే లేదా జాతి సమూహాన్ని ప్రకటించడానికి నిరాకరించే చాలా మంది వ్యక్తులు జాతిపరంగా యూరోపియన్లుగా భావిస్తారు.^[113]

ఇతర స్వీయ-నివేదిత సంఘాలు వాలిసియన్లు, ఫుటునియన్లు (మొత్తం జనాభాలో 8.3%, 2014 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 8.2% నుండి ఎక్కువ), ఇండోనేషియన్లు జావానీసు జాతి సమూహం (మొత్తం జనాభాలో 1.4%, 2014లో ఉన్నట్లే),^[114] తాహితీయన్లు (మొత్తం జనాభాలో 2.0%, 2014 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 2.1% నుండి తగ్గింది), ని-వనువాటు (0.9%, 2014 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 1.0% నుండి తగ్గింది), వియత్నామీసు (0.8%, 2014 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 0.9% నుండి తగ్గింది), ఇతర ఆసియన్లు (ప్రధానంగా జాతి చైనీసు; మొత్తం జనాభాలో 0.4%, 2014 లో మాదిరిగానే).

జనాభాలో 11.3% మంది బహుళ వర్గాలకు (మిశ్రమ జాతి) చెందినవారని నివేదించారు (2014 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 8.6% నుండి పెరిగింది). 2004 జనాభా లెక్కల నుండి తొలగించబడిన కమ్యూనిటీకి చెందిన ప్రశ్నను 2009లో 1996 జనాభా లెక్కల నుండి భిన్నమైన కొత్త సూత్రీకరణ కింద తిరిగి ప్రవేశపెట్టారు. ఇది బహుళ ఎంపికలను (మిశ్రమ జాతి), "ఇతర" ఎంపికను స్పష్టం చేసే అవకాశాన్ని అనుమతిస్తుంది (ఇది చాలా మంది యూరోపియన్లు "ఇతర" వర్గంలో "కాలెడోనియను"గా స్వీయ-గుర్తింపుకు దారితీసింది లేదా యూరోపియను, కనకు రెండింటినీ వంటి అనేక జాతి సంఘాలను ఎంచుకోవడానికి దారితీసింది. తద్వారా మిశ్రమ జాతిగా కనిపిస్తుంది. ఇది ముఖ్యంగా బుష్లో ‌నివసిస్తున్న కాల్డోచెసు‌కు సంబంధించినది. వీరికి తరచుగా మిశ్రమ వంశపారంపర్యత ఉంటుంది).^[115] చివరగా జనాభాలో 2.1% మంది "కాలెడోనియను" మినహాయించి ఇతర వర్గాలకు చెందినవారని నివేదించారు (2014 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 1.3% నుండి పెరిగింది). మెలనేసియను జాతి సమూహంలో భాగమైన కనకు ప్రజలు న్యూ కాలెడోనియాకు చెందినవారు.^[116] వారి సామాజిక సంస్థ సాంప్రదాయకంగా వంశాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇవి వారి అసలు స్థానం, వారి పూర్వీకుల వృత్తిని బట్టి "భూమి" లేదా "సముద్ర" వంశాలుగా గుర్తించబడతాయి.^[116] 2019 జనాభా లెక్కల ప్రకారం కనకు‌లు లాయల్టీ ఐలాండ్సు ప్రావిన్సులో 95%, ఉత్తర ప్రావిన్సు‌లో 72%, దక్షిణ ప్రావిన్సు‌లో 29% ఉన్నారు.^[116] కనకు‌లు యూరోపియన్లు, ఇతర స్థిరనివాసుల కంటే తక్కువ సామాజిక-ఆర్థిక స్థితిలో ఉన్నారు.^[116]^[117] యూరోపియన్లు ఫ్రాన్సు ఈ ద్వీపసమూహంలో ఒక శిక్షా కాలనీని స్థాపించినప్పుడు మొదట న్యూ కాలెడోనియాలో స్థిరపడ్డారు.{sfn|అనయ|2011|p=5}} ఖైదీలు తమ శిక్షలను పూర్తి చేసిన తర్వాత వారికి స్థిరపడటానికి భూమి ఇవ్వబడింది.^[116] 2014 జనాభా లెక్కల ప్రకారం న్యూ కాలెడోనియాలోని 73,199 యూరోపియన్లలో, 30,484 మంది స్థానికంగా జన్మించినవారు, 36,975 మంది మెట్రోపాలిటను ఫ్రాన్సులో జన్మించారు, 488 మంది ఫ్రెంచ్ పాలినేషియాలో జన్మించారు, 86 మంది వాలిసు, ఫుటునాలో జన్మించారు, 5,166 మంది విదేశాలలో జన్మించారు.^[118] యూరోపియన్లు అనేక సమూహాలుగా విభజించబడ్డారు. కాల్డోచే లను సాధారణంగా న్యూ కాలెడోనియాలో జన్మించిన వారిగా నిర్వచించారు. వీరికి తొలి ఫ్రెంచి స్థిరనివాసుల కాలం నాటి పూర్వీకుల సంబంధాలు ఉన్నాయి.^[113] వారు తరచుగా గ్రాండే టెర్రే పశ్చిమ తీరంలోని గ్రామీణ ప్రాంతాలలో స్థిరపడ్డారు. అక్కడ చాలామంది పెద్ద పశువుల ఆస్తులను నిర్వహిస్తున్నారు.^[113]

న్యూ కాలెడోనియాలో ఇటీవల స్థిరపడిన కుటుంబాల నుండి జన్మించిన, కేవలం కాలెడోనియన్లు అని పిలువబడే వారు కాల్డోచేల నుండి భిన్నంగా ఉంటారు.^[13] మెట్రోపాలిటను ఫ్రెంచి-జన్మించిన వలసదారులను న్యూ కాలెడోనియాకు వచ్చే మెట్రోసు లేదా జోరెల్లెసు అని పిలుస్తారు, ఇది మెట్రోపాలిటను ఫ్రాన్సు‌లో వారి మూలాలను సూచిస్తుంది.^[13] వీరికి దాదాపు 2,000 మందితో కూడిన కమ్యూనిటీ కూడా ఉంది^[13] పియడ్సు నొయిసు ఫ్రాన్సు పూర్వ ఉత్తర ఆఫ్రికను కాలనీలలోని యూరోపియను స్థిరనివాసుల వారసులు;^[119] వారిలో కొందరు స్వాతంత్ర్య వ్యతిరేక రాజకీయాల్లో ప్రముఖులు,ఆర్పిసిఆర్ నాయకుడు పియరీ మారేస్కా కూడా ఉన్నారు.^[120]

అల్ జజీరా ఇంగ్లీషు 2015లో విడుదల చేసిన ఒక డాక్యుమెంటరీ ప్రకారం న్యూ కాలెడోనియా జనాభాలో 10% వరకు మంది 19వ శతాబ్దం చివరలో ఫ్రెంచి అల్జీరియా నుండి బెర్బెరు ప్రజలు 1871లో జరిగిన మోక్రానీ తిరుగుబాటుకు ప్రతీకారంగా ద్వీపంలోని జైళ్లకు బహిష్కరించబడిన సుమారు 2,000 మంది అరబ్బు-బెర్బెరు ప్రజల వారసులని పేర్కొంది. వారి శిక్షలు అనుభవించిన తర్వాత వారు విడుదల చేయబడి ద్వీపంలో వలసరాజ్యాల ప్రయత్నాలలో భాగంగా భూమిని సొంతం చేసుకోవడానికి, సాగు చేసుకోవడానికి ఇవ్వబడ్డారు. న్యూ కాలెడోనియాలో ఖైదు చేయబడిన అల్జీరియన్లలో అత్యధికులు పురుషులు కావడంతో ఇతర జాతి సమూహాలకు చెందిన మహిళలతో ప్రధానంగా సమీపంలోని మహిళా జైళ్ల నుండి వచ్చిన ఫ్రెంచి మహిళలతో వివాహాల ద్వారా సమాజం కొనసాగింది. యూరో-ఫ్రెంచి జనాభాలో కలిసిపోవడం, వారి జాతి నేపథ్యం కోసం వివక్షత రెండింటినీ ఎదుర్కొంటున్నప్పటికీ బహిష్కరించబడిన వారి వారసులు అల్జీరియన్లుగా ఒక సాధారణ గుర్తింపును కాపాడుకోవడంలో విజయం సాధించారు. ఇందులో కొన్ని సాంస్కృతిక పద్ధతులు (అరబిక్ పేర్లు వంటివి), కొన్ని సందర్భాల్లో ఇస్లామికు మతం ఉన్నాయి. అల్జీరియా పౌరసత్వం పొందడం తరచుగా కష్టమైన ప్రక్రియ అయినప్పటికీ కొందరు అల్జీరియాకు ఒక ఆచారంగా ప్రయాణిస్తారు. అల్జీరియను-కలేడోనియన్ల అత్యధిక జనాభా బౌరైలు కమ్యూను‌లో (ముఖ్యంగా జిల్లాలో నివసిస్తున్నారు. ఇక్కడ ఇస్లామికు సాంస్కృతిక కేంద్రం ఉన్నాయి), నౌమియా, కోనే, పౌమ్‌బౌటు, యాటేలలో చిన్న కమ్యూనిటీలు ఉన్నాయి.^[121]

కనకు మహిళలు
రోడియోలు (ఇక్కడ బౌరైలు వార్షిక ఉత్సవంలో) కాల్డోచే సంస్కృతిలో భాగం.

భాషలు

ఫ్రెంచి స్థావరాల స్థాపనతో ఫ్రెంచి భాష వ్యాప్తి చెందడం ప్రారంభమైంది. ఇప్పుడు అత్యంత ఏకాంత గ్రామాలలో కూడా ఫ్రెంచి మాట్లాడబడుతోంది. చాలా కాలంగా జనాభా అంతటా నిష్ణాతుల స్థాయి గణనీయంగా మారుతూ వచ్చింది. ప్రధానంగా 1953 కి ముందు సార్వత్రిక ప్రజా విద్య లేకపోవడం, వలస, జాతి వైవిధ్యం కారణంగా ^[122] కానీ ఫ్రెంచి భాష ఇప్పుడు జనాభా గణనల ద్వారా చూపబడిన యువ తరాలు. 2009 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 15 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్న 97.3% మంది ప్రజలు ఫ్రెంచి మాట్లాడగలరు. చదవగలరు వ్రాయగలరు అని నివేదించారు. అయితే 1.1% మంది మాత్రమే తమకు ఫ్రెంచి పరిజ్ఞానం లేదని నివేదించారు.^[123] 2014 - 2019 జనాభా లెక్కలలో ఫ్రెంచి పరిజ్ఞానం గురించి ఎటువంటి ప్రశ్నలు అడగలేదు. ఎందుకంటే జనాభా దాని గురించి దాదాపు సార్వత్రిక అవగాహనను కలిగి ఉంది.

న్యూ కాలెడోనియాలో మాట్లాడే 28 కనాకు భాషలు ఆస్ట్రోనేషియను కుటుంబంలోని ఓషియానికు సమూహంలో భాగంగా ఉన్నాయి.^[124] వీటిలో ఎనిమిదింటిని తల్లిదండ్రులు కిండరు గార్టెను నుండి తమ పిల్లలకు ఐచ్ఛిక సబ్జెక్టులుగా ఎంచుకోవచ్చు. ఉన్నత పాఠశాల వరకు (నాలుగు భాషలు బ్యాచిలర్ డిగ్రీ వరకు బోధిస్తారు), వాటి ప్రమోషను‌కు ఒక అకాడమీ బాధ్యత వహిస్తుంది.^[125] విస్తృతంగా మాట్లాడే మూడు స్థానిక భాషలు డ్రెహు (లిఫౌలో మాట్లాడతారు), నెంగోను (మారేలో మాట్లాడతారు), పైసీ (గ్రాండే టెర్రే ఉత్తర భాగం).^[125] ఇతర భాషలలో ఐఐఐ (ఓవియాలో మాట్లాడతారు) ఉన్నాయి. 2019 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 15 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్న 44.0% మంది కనీసం ఒక కనకు భాష గురించి ఏదో ఒక రూపంలో జ్ఞానం కలిగి ఉన్నారని నివేదించారు (2009 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 41.3% నుండి), అయితే 56.0% మంది తమకు కనకు భాషల గురించి ఏమీ తెలియదని నివేదించారు (2009 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 58.7% నుండి తగ్గింది).^[126]^[127]

వలస జనాభాలో ఇతర ముఖ్యమైన భాషా సంఘాలలో వాలిసియను, ఫుటునియన్, తహితీయను, జావానీసు, వియత్నామీసు, చైనీసు మాట్లాడేవారు ఉన్నారు, బిస్లామా.

మతం

ప్యూ ఫోరం నిర్వహించిన గ్లోబల్ రిలిజియస్ ల్యాండ్‌స్కేప్ సర్వే ప్రకారం న్యూ కాలెడోనియాలో మతం, 2012^[128]

క్రైస్తవం (85.2%)

ఏ మతం చేదు (10.4%)

ఇస్లాం (2.8%)

బుద్ధిజం (0.6%)

జానపద మతం (0.2%)

ఇతరులు (0.8%)

ప్రధాన మతం క్రైస్తవ మతం; జనాభాలో సగం మంది కాథలికు, వీరిలో ఎక్కువ మంది యూరోపియన్లు, పశ్చిమ ఉవియనులు, వియత్నామీసు, మెలనేసియను, పాలినేసియను మైనారిటీలలో సగం మంది ఉన్నారు.^[29] కాథలికు మతాన్ని ఫ్రెంచి వలసవాదులు ప్రవేశపెట్టారు. ఈ ద్వీపంలో అనేక ప్రొటెస్టంటు చర్చిలు కూడా ఉన్నాయి. వీటిలో ఫ్రీ ఎవాంజెలికలు చర్చి న్యూ కాలెడోనియాలోని ఎవాంజెలికలు చర్చి - లాయల్టీ ఐలాండ్సు అత్యధిక సంఖ్యలో అనుచరులను కలిగి ఉన్నాయి; వాటి సభ్యత్వాలు దాదాపు పూర్తిగా మెలనేసియను.^[29] ప్రొటెస్టంటిజం 20వ శతాబ్దం చివరిలో స్థిరపడింది. విస్తరిస్తూనే ఉంది. అనేక ఇతర క్రైస్తవ సమూహాలు, 6,000 కంటే ఎక్కువ మంది ముస్లింలు కూడా ఉన్నారు.^[29]^[129] (న్యూ కాలెడోనియాలో ఇస్లాం, బహాయి విశ్వాసం కొత్తలో చూడండి, కాలెడోనియా నౌమియా రోమను కాథలికు ఆర్చి డియోసెసు ఆఫ్ నౌమియా స్థానం.

విద్య

న్యూ కాలెడోనియాలో విద్య ఫ్రెంచి పాఠ్యాంశాలు ఆధారంగా ఫ్రెంచి ఉపాధ్యాయులు, ఫ్రెంచి-శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయులు ఇద్దరూ అందిస్తారు. 1998 నౌమియా ఒప్పందం నిబంధనల ప్రకారం ప్రాథమిక విద్య మూడు ప్రావిన్సుల బాధ్యతగా ఉంటుంది. 2010 నాటికి మాధ్యమిక విద్యను ప్రావిన్సులకు బదిలీ చేసే ప్రక్రియలో ఉంది.^[130] చాలా పాఠశాలలు న్యూమియాలో ఉన్నాయి. కానీ కొన్ని దీవులలో న్యూ కాలెడోనియా ఉత్తరాన కనిపిస్తాయి. విద్యార్థులు ఉన్నత పాఠశాల వయస్సు చేరుకున్నప్పుడు చాలా మందిని వారి మాధ్యమిక విద్యను కొనసాగించడానికి న్యూమియాకు పంపుతారు. ఆరు సంవత్సరాల వయస్సు నుండి విద్య తప్పనిసరి.^[131]

కొత్తది కాలెడోనియాలోని ప్రధాన తృతీయ విద్యా సంస్థ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ న్యూ కాలెడోనియా (యూనివర్సిటీ డి లా నౌవెల్లె-కాలెడోనీ) కొనసాగిస్తారు. ఇది 1993లో స్థాపించబడింది. ఉన్నత విద్య, పరిశోధన, ఆవిష్కరణ మంత్రిత్వ శాఖ పర్యవేక్షణలో వస్తుంది. ఇది నౌమియాలో ఉంది. అనేక రకాల వృత్తి, బ్యాచిలరు, ఎంఎ, పిహెచ్‌డి కార్యక్రమాలు, ఇతర కోర్సులను అందిస్తుంది. న్యూ కాలెడోనియా ఉన్న విశ్వవిద్యాలయంలో మూడు విద్యా విభాగాలు; ఒక ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, ఒక పిహెచ్‌డి పాఠశాల, ఒక ఉపాధ్యాయ కళాశాలను ఉన్నాయి. 2013 నాటికి విశ్వవిద్యాలయంలో దాదాపు 3,000 మంది విద్యార్థులు, 107 మంది విద్యావేత్తలు, 95 మంది పరిపాలనా, గ్రంథాలయ సిబ్బంది ఉన్నారు.^[132]^[133] చాలా మంది న్యూ కాలెడోనియను విద్యార్థులు మెట్రోపాలిటను ఫ్రాన్సు‌లో చదువుకోవడానికి స్కాలర్షిప్పు కోర్సు‌లను కూడా అభ్యసిస్తున్నారు. నౌమియా ఒప్పందం ప్రక్రియలో భాగంగా కేడరు అవెనిరు కనకు నిపుణులకు ఫ్రాన్సు‌లో చదువుకోవడానికి స్కాలర్షిప్పులను అందిస్తుంది.^[133]

ఆర్ధికరంగం

ప్రాంతం	మొత్తం GDP, నామమాత్రపు, 2019 (బిలియన్ US$)	తలసరి GDP, నామమాత్రపు, 2019 (US$)
Australia	1,388.09	54,391
New Zealand	210.76	42,274
Hawaii	93.24	63,997
పపువా న్యూగినియా	24.75	2,315
New Caledonia	9.48	34,939
Guam	6.36	37,794
French Polynesia	6.02	21,673
ఫిజీ	5.44	6,079
Solomon Islands	1.62	2,278
Northern Mariana Islands	1.18	24,670
Vanuatu	0.93	3,187
సమోవా	0.91	4,472
American Samoa	0.65	13,352
Tonga	0.45	4,435
Federated States of Micronesia	0.39	4,001
కుక్ ఐలాండ్స్	0.39	22,752
Palau	0.28	15,992
Marshall Islands	0.23	5,275
కిరిబటి	0.22	1,847
Wallis and Futuna	0.21	18,360
Nauru	0.13	10,567
Tuvalu	0.05	5,277
మూలాలు:^[3]^[3]^[134]^[135]^[136]^[137]^[138]

దక్షిణ పసిఫికు‌లో అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థలలో న్యూ కాలెడోనియా ఒకటి, 2019లో దీని జిడిపి US$9.48 బిలియన్లు.^[3] 2019లో నామమాత్రపు తలసరి జిడిపి యుఎస్$34,939 (మార్కెట్టు మారకపు రేట్ల వద్ద).^[3] ఇది హవాయి, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్, గుయాం నామమాత్రపు తలసరి జిడిపి కంటే తక్కువగా ఉంది. కానీ ఓషియానియాలోని అన్ని ఇతర స్వతంత్ర, సార్వభౌమ దేశాలు, భూభాగాల కంటే ఎక్కువగా ఉంది. అయినప్పటికీ ఆదాయ పంపిణీలో గణనీయమైన అసమానత ఉంది,^[139] ఆర్థికంగా ఆధిపత్యం చెలాయించే దక్షిణ ప్రావిన్సు, తక్కువ అభివృద్ధి చెందిన ఉత్తర ప్రావిన్సు, లాయల్టీ దీవుల మధ్య దీర్ఘకాలిక నిర్మాణ అసమతుల్యతలు.^[47] న్యూ కాలెడోనియాలో వాడుకలో ఉన్న కరెన్సీ సిఎఫ్‌పి ఫ్రాంకు 2020 మే నాటికి యూరోకు 119.3 సిఎఫ్‌పి నుండి 1.00 యూరోల రేటుతో పెగ్ చేయబడి.^[140] జారీ చేయబడింది.^[141]

నిజమైన జిడిపి 2010ల మొదటి అర్ధభాగంలో సంవత్సరానికి సగటున +3.3% పెరిగింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా నికెలు ధరలు పెరగడం, పెరుగుతున్న ఉపాధి కారణంగా దేశీయ డిమాండు పెరుగుదల, అలాగే బలమైన వ్యాపార పెట్టుబడులు పెరగడం ద్వారా ఇది పెరిగింది. కానీ 2010ల రెండవ భాగంలో సంవత్సరానికి +0.2% మాత్రమే పెరిగింది. స్థానిక నికెలు పరిశ్రమ సంక్షోభంలోకి ప్రవేశించడంతో, పదేపదే స్వాతంత్ర్య ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలు ఆర్థిక అనిశ్చితిని సృష్టించాయి.^[3] 2017లో న్యూజిలాండు నుండి వస్తువులు, సేవల ఎగుమతులు కాలెడోనియా 1.93 బిలియన్ల US డాలర్లు. వీటిలో 77.5% ఖనిజ ఉత్పత్తులు, మిశ్రమలోహాలు (ప్రధానంగా నికెల్ ఖనిజం మరియు ఫెర్రోనికెలు) ద్వారా లభించగా 5.0% హోటలు, రెస్టారెంటు సేవల ఎగుమతులు (అంటే న్యూ కాలెడోనియాలో అంతర్జాతీయ పర్యాటకం).^[142] వస్తువులు, సేవల దిగుమతులు 3.48 బిలియన్ల యుఎస్ డాలర్లు.^[142] వస్తువుల దిగుమతుల్లో 40.9% మెట్రోపాలిటను ఫ్రాన్సు, దాని విదేశీ విభాగంల నుండి, 11.7% సింగపూర్ (ముఖ్యంగా ఇంధనం), 11.5% ఆస్ట్రేలియా, 5.0% యూరోపియన్ యూనియన్లోని ఇతర దేశాల నుండి, 4.2% చైనా, హాంకాంగ్ నుండి, 4.1% న్యూజిలాండ్ నుండి, 3.7% దక్షిణ కొరియా నుండి, 2.4% జపాన్ నుండి, 2.0% యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి, 1.9% కెనడా నుండి, 12.6% ఇతర దేశాల నుండి వచ్చాయి.^[143] 2017లో వస్తువులు, సేవలలో వాణిజ్య లోటు 1.55 బిలియన్ల యుఎస్ డాలర్లుగా ఉంది.^[142]

ఫ్రాన్సు నుండి ఆర్థిక సహాయం గణనీయంగా ఉంది. ఇది జిడిపిలో 15% కంటే ఎక్కువ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. ఆర్థిక వ్యవస్థ ఆరోగ్యానికి దోహదం చేస్తుంది.^[144] పర్యాటకం అనేది ఒక అంతర్జాతీయ సంస్థ కాదు. పర్యాటకం అభివృద్ధి చెందలేదు, సంవత్సరానికి 1,00,000 మంది సందర్శకులు, కుక్ దీవులులో 4,00,000 మంది, వనౌటులో 2,00,000 మంది సందర్శకులు ఉన్నారు.^[78] భూమి వ్యవసాయానికి అనుకూలం ఉండదు. ఆహారం దిగుమతుల్లో 20% వాటా కలిగి ఉంది.^[144] ఎఫ్‌ఎఒఎస్‌టిఎటి ప్రకారం, న్యూ కాలెడోనియా ఈ క్రింది వాటిని గణనీయంగా ఉత్పత్తి చేస్తుంది: యాంలు (33వ); చేమ (44వ); అరటి (50వ); కొబ్బరిs (52వ).^[145] న్యూ కాలెడోనియా ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి 1.4 million square kilometres (0.54 million square miles)ని కవరూ చేస్తుంది.^[6] నిర్మాణ రంగం జిడిపిలో దాదాపు 12% వాటాను కలిగి ఉంది. 2010లో జీతాలు పొందే జనాభాలో 9.9% మందికి ఉపాధి కల్పిస్తోంది.^[139] తయారీ ఎక్కువగా ఆహార పదార్థాలు, వస్త్రాలు, ప్లాస్టికు‌ల పరివర్తన వంటి చిన్న-స్థాయి కార్యకలాపాలకే పరిమితం చేయబడింది.^[139]

2019 లో తలసరి జిడిపి (నామినలు) 2019 (యుఎస్$)
$0 – $5,000 $5,000 – $10,000 $10,000 – $20,000 $20,000 – $30,000 $30,000 – $45,000 $45,000 – $60,000 $60,000 – $90,000

34,939

నికెలు రంగం

న్యూ కాలెడోనియను నేలలు ప్రపంచంలోని నికెలు వనరులలో దాదాపు 25% కలిగి ఉన్నాయి.^[146] 2000ల చివరి మాంద్యం నికెలు పరిశ్రమను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసింది. ఎందుకంటే ఈ రంగం వరుసగా రెండవ సంవత్సరం నికెలు ధరలలో గణనీయమైన తగ్గుదలను (2009లో −31.0% వార్షికంగా) ఎదుర్కొంది.^[147] ధరల తగ్గుదల అనేక మంది ఉత్పత్తిదారులు తమ కార్యకలాపాలను తగ్గించుకోవడానికి లేదా పూర్తిగా నిలిపివేయడానికి దారితీసింది. ఫలితంగా 2008తో పోలిస్తే ప్రపంచవ్యాప్తంగా నికెలు సరఫరా 6% తగ్గింది.^[148]

ఈ సందర్భం చెడు వాతావరణంతో కలిపి ఈ రంగంలోని ఆపరేటర్లు తమ ఉత్పత్తి లక్ష్యాన్ని క్రిందికి సవరించవలసి వచ్చింది.^[148] అందువల్ల ఖనిజ వెలికితీత కార్యకలాపాలు సంవత్సరానికి 8% తగ్గాయి.^{[ఎప్పుడు?]}^[148] జిడిపిలో నికెలు రంగం వాటా 2008లో 8% నుండి 2009లో 5%.^[147] 2009 ద్వితీయార్థంలో ట్రెండు రివర్సలు, డిమాండు‌లో రికవరీ నమోదయ్యాయి. దీని వలన స్థానిక లోహ ఉత్పత్తిలో 2.0% పెరుగుదల సాధ్యమైంది.^[147] 2020 మార్చి నివేదిక ప్రకారం "న్యూ కాలెడోనియా ప్రపంచంలోనే నాల్గవ అతిపెద్ద నికెలు ఉత్పత్తిదారు. ఇది గత సంవత్సరంలో ధరలలో 26% ర్యాలీని చూసింది".^[149] అయితే పరిశ్రమ వర్గాల ప్రకారం, గోరో గని "డిజైను లోపాలు, కార్యాచరణ కమీషనింగు సమస్యల కారణంగా నికెలు ఆక్సైడు రూపంలో 60,000 టన్నుల నికెలు" ఉత్పత్తి చేయగల సామర్థ్యాన్ని ఎప్పుడూ చేరుకోలేదు. 2019లో ఇది దాని వార్షిక సామర్థ్యంలో మూడింట ఒక వంతు కంటే కొంచెం ఎక్కువ ఉత్పత్తి చేసింది".^[150] 2021 మార్చిలో టెస్లా గోరో మైను‌తో భాగస్వామ్యానికి అంగీకరించింది. ఇది "ఒప్పందం ప్రకారం. దాని బ్యాటరీ ఉత్పత్తికి నికెలు తీసుకోవడంతో పాటు ఉత్పత్తి, స్థిరత్వ ప్రమాణాలకు సహాయం చేయడానికి సాంకేతిక, పారిశ్రామిక భాగస్వామ్యం" బిబిసి న్యూసు నివేదిక ప్రకారం. మెజారిటీ యజమాని వేలు, ఈ ఒప్పందం ఉద్యోగాలు, ఆర్థిక వ్యవస్థ పరంగా దీర్ఘకాలిక ప్రయోజనం చేకూరుస్తుందని అన్నారు. టెస్లా లిథియం-అయాను బ్యాటరీలను తయారు చేయడానికి నికెలు‌ను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తుంది. "దాని దీర్ఘకాలిక సరఫరాను పొందాలని" కోరుకుంది.^[149]

అలాగే 2021 మార్చి వేలు నికెలు వ్యాపారంలో కొంత భాగాన్ని "స్విసు కమోడిటీ ట్రేడరు ట్రాఫిగురాతో సహా ప్రోనీ అనే కన్సార్టియం"కి విక్రయించారు. న్యూ కాలెడోనియాలోని ప్రాంతీయ అధికారులు, వ్యాపారాలు వేలు ఆపరేషను‌లో 51% వాటాను కలిగి ఉంటాయి.^[150]

సంస్కృతి

చెక్క చెక్కడం, ముఖ్యంగా హూపు (మాంట్రౌజియెరా కాలిఫ్లోరా), సాంప్రదాయ గిరిజన సమాజ విశ్వాసాల సమకాలీన ప్రతిబింబం. టోటెంలు, ముసుగులు, చాంబ్రాన్లేలు లేదా ఫ్లేచే ఫెయిటియరు,^[151] కనకు ఇళ్ల పైకప్పులను అలంకరించే ఒక రకమైన బాణం. బాస్కెట్రీ అనేది గిరిజన మహిళలు విస్తృతంగా ఆచరించే ఒక చేతిపని, ఇది రోజువారీ ఉపయోగం కోసం వస్తువులను సృష్టిస్తుంది.^[151]

ఇటాలియను ఆర్కిటెక్టు రెంజో పియానో రూపొందించిన (1998లో ప్రారంభించబడిన) జీన్-మేరీ టిజిబౌ కల్చరలు సెంటరు కనకు సంస్కృతికి చిహ్నంగా ఉంది.^[151]

కనేకా అనేది స్థానిక సంగీత రూపం, ఇది రెగ్గే నుండి ప్రేరణ పొందింది. 1980లలో ఉద్భవించింది.^[151]

మ్వా కా అనేది న్యూ కాలెడోనియాను ఫ్రెంచి స్వాధీనం చేసుకున్నందుకు గుర్తుగా టోటెం పోలు దీనిని 2005లో ప్రారంభించారు.^[152]

మాధ్యమం

లెసు నౌవెల్లెసు కాలెడోనియెన్సు^[153] ఈ ద్వీపసమూహంలో ఉన్న ఏకైక దినపత్రిక.^[154]^[155] నెలవారీ ప్రచురణ, లె చియను బ్లూ, న్యూ కాలెడోనియా నుండి వార్తలను పేరడీ చేస్తుంది.^[156]

ఐదు రేడియో స్టేషన్లు ఉన్నాయి: పబ్లికు సర్వీసు బ్రాడ్కాస్టరు ‌ఆర్‌ఎఫ్‌ఒ రేడియో నౌవెలు-కాలెడోనీ, ఓసీను ఎఫ్‌ఎం (సామూహికత సరికొత్త స్టేషను), యువత-ఆధారిత స్టేషన్ ఎన్‌ఆర్‌జె, రేడియో డిజిడో (జీన్-మేరీ టిజిబౌచే స్థాపించబడింది). రేడియో రిథమ్సు బ్ల్యూసు.^[156] చివరి రెండు స్టేషన్లు ప్రధానంగా న్యూ కాలెడోనియాకు చెందిన వివిధ కనకు సమూహాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. ("డిజిడో" అనేది ఉత్తర ప్రావిన్సు‌లోని హియెంఘేను‌లో మాట్లాడే ఫ్వై భాష నుండి వచ్చిన పదం,. ఇది సాంప్రదాయ కనకు ఇంటి పైకప్పుకు గడ్డి గడ్డిని భద్రపరచడానికి ఉపయోగించే లోహపు ముల్లు అని సూచిస్తుంది).

టెలివిజను విషయానికొస్తే, పబ్లికు సర్వీసు బ్రాడ్కాస్టరు ఫ్రాన్సు టెలివిజన్సు, ఫ్రాన్సు 2, ఫ్రాన్సు 3, ఫ్రాన్సు 4, ఫ్రాన్సు 5, ఫ్రాన్సు 24, ఆర్టేలతో పాటు, రీసో ఔట్రే-మెర్ 1రే అనే స్థానిక ఛానెలు‌ను నిర్వహిస్తుంది, ఇవన్నీ పారిసు నుండి ప్రసారం చేయబడతాయి.^[157] కెనాల్ ప్లస్ కాలెడోనీ కెనాలు+ టెఫ్ 1తో సహా ఫ్రెంచి‌లో 17 డిజిటలు ఛానెలు‌లను కలిగి ఉంది.^[158] అనలాగు టెలివిజను ప్రసారాలు 2011 సెప్టెంబరులో ముగిశాయి, న్యూ కాలెడోనియాలో డిజిటలు టెలివిజను పరివర్తనను పూర్తి చేశాయి.^[159] రెండు కొత్త స్థానిక టెలివిజను స్టేషన్లు, ఎన్‌సిటివి, ఎంసి9 కోసం బిడ్లను ‌ ఫ్రెంచి ప్రసార అధికారులు పరిగణించారు.^[160] ఎన్‌సిటివి 2013 డిసెంబరులో ప్రారంభించబడింది.^[161].

మీడియా స్వేచ్ఛగా పనిచేయగలదని భావిస్తారు. కానీ రిపోర్టర్సు వితౌటు బోర్డర్సు 2006లో స్వాతంత్ర్య అనుకూల సమూహంలోని సభ్యులు ఆర్‌ఎఫ్‌ఒ సిబ్బందికి "బెదిరింపులు, బెదిరింపులు" గురించి ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.^[162]

క్రీడ

ఫ్రాన్సుతో విజేత^[163] న్యూ కాలెడోనియాలో జరిగే అతిపెద్ద క్రీడా కార్యక్రమం ఫిఫా ఆసియా పసిఫిక్ ర్యాలీ ఛాంపియంషిప్పు ‌ (ఎపిఆర్‌సి) ఒక రౌండు.

న్యూ కాలెడోనియా ఫుట్బాలు ‌ జట్టు 1950లో ఆడటం ప్రారంభించింది. 2004లో అంతర్జాతీయ ఫుట్బాలు లీగు సంఘం ఫిఫాలో చేరింది.^[164] ఫిఫాలో చేరడానికి ముందు, న్యూ కాలెడోనియా పరిశీలకుడి హోదాను కలిగి ఉంది ఓషియానియా ఫుట్బాలు కాన్ఫెడరేషను దాని ఫిఫా సభ్యత్వంతో ఒఎఫ్‌సిలో అధికారిక సభ్యుడిగా మారింది. వారు సౌతు పసిఫికు గేమ్సును ఐదుసార్లు గెలుచుకున్నారు. ఇటీవల 2007లో ఒఎఫ్‌సి నేషన్సు కప్పులో రెండుసార్లు మూడవ స్థానంలో నిలిచారు. క్రిస్టియను కరెంబ్యూ ఒక ప్రముఖ న్యూ కాలెడోనియను మాజీ ఫుట్బాలు క్రీడాకారుడు. అండర్-17 జట్టు 2017లో ఫిఫా అండరు-17 ప్రపంచ కప్పుకు అర్హత సాధించింది.

బాస్కెట్బాలు క్రీడ న్యూ కాలెడోనియాలో ప్రెసు, అభిమానులచే చాలా ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షిస్తుంది. దాని న్యూ కాలెడోనియా పురుషుల జాతీయ జట్టు ఓషియానియా ప్రాంతంలో అనేక పతకాలు గెలుచుకుంది.^[165] కొత్తది కలెడోనియా బాస్కెట్బాలు క్లబ్బు జట్లు ఎఎస్ 6ఇ కిమీ ఎఎస్ డుంబియా.^[166]

గుర్రపు పందెం న్యూ కాలెడోనియాలో కూడా బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది, అలాగే మహిళల క్రికెట్ మ్యాచు‌లు కూడా బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.^[167]

రగ్బీ లీగు జట్టు 2004లో పసిఫికు కప్పులో పాల్గొంది. 2020లో న్యూ కాలెడోనియాలో రగ్బీ లీగు జట్టును రూపొందించడానికి ప్రణాళికలు రూపొందించబడ్డాయి. పసిఫికు ట్రీజు,^[168] చివరికి మెజారిటీ ఆస్ట్రేలియను క్వీన్సు‌ల్యాండు కప్పులో చేరనుంది.

న్యూ కాలెడోనియాలో జాతీయ సమకాలీకరించబడిన ఈత జట్టు కూడా ఉంది. ఇది విదేశాలలో పర్యటిస్తుంది.

"టూరు సైక్లిస్టు డి నౌవెల్లె-కాలెడోనీ" అనేది బహుళ-రోజుల సైక్లింగు స్టేజి రేసు, ఇది సాధారణంగా అక్టోబరు‌లో జరుగుతుంది. ఈ రేసును కామైటు సైక్లిస్టు న్యూ కాలెడోనియా నిర్వహిస్తుంది. ఈ రేసు ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండు, ఫ్రాన్సు, రీయూనియన్, ఐరోపా, తాహితీ నుండి రైడర్లను ఆకర్షిస్తుంది. ఆస్ట్రేలియను బ్రెండను వాషింగ్టను 2005 - 2009 మధ్య రేసులో చివరి మూడు సార్లు పూర్తి చేశాడు. న్యూ కాలెడోనియాలో "లాంటెర్ను రూజు" అని పిలుస్తారు.

వంటకాలు

దేశీయ ఉద్యానవన సాగు తక్కువగా ఉండటం వలన ఇతర పసిఫికు దేశాల కంటే న్యూ కాలెడోనియను వంటకాల్లో తాజా ఉష్ణమండల పండ్లు తక్కువగా ఉంటాయి, బదులుగా బియ్యం, చేపలు, చేమ వంటి వేరు కూరగాయల మీద ఆధారపడతాయి.^[169] దీనిని తరచుగా తయారుచేసే ఒక మార్గం బౌగ్న అని పిలువబడే పాతిపెట్టిన ఓవెను-శైలి విందు. అరటి ఆకులలో చుట్టి, చేపలు, టారో, అరటిపండు, ఇతర సముద్ర ఆహారాన్ని వేడి రాళ్లతో పాతిపెట్టి ఉడికించి తరువాత తవ్వి తింటారు.

రవాణా

లా టోంటౌటా అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం నౌమియాకు వాయవ్యంగా దూరంలో ఉంది. న్యూ కాలెడోనియాను పారిసు, టోక్యో, సిడ్నీ, ఆక్లాండు, బ్రిస్బేను, మెల్బోర్ను, ఒసాకా, పపీటు, నాడి, వాలిసు, పోర్టు విలా విమానాశ్రయాలతో కలుపుతుంది.^[170] చాలా అంతర్గత విమాన సేవలను అంతర్జాతీయ క్యారియరు ఎయిరుకాలిను నిర్వహిస్తుంది.^[171] క్రూయిజు నౌకలు నౌమియాలోని గారే మారిటైం‌లో డాకు చేస్తాయి.^[172] ప్రయాణీకుల-మరియు-సరకు రవాణా పడవ హవానా నెలకు ఒకసారి వనౌటులోని పోర్టు విలా, మాలికోలో, లుగంవిల్లె లకు ప్రయాణిస్తుంది.^[172]

న్యూ కాలెడోనియా రహదారి నెట్వర్కు ‌వీటిని కలిగి ఉంటుంది:

రూటు టెరిటోరియలు 1 (ఆర్టి1), నౌమియా నుండి నిష్క్రమణ నుండి కౌమాకు ఉత్తరాన నెహౌ నదికి వెళుతుంది;
రూట్ టెరిటోరియల్ 2, లిఫౌ ద్వీపంలో, లిఫౌ విమానాశ్రయం నుండి వె దక్షిణాన;
రూట్ టెరిటోరియల్ 3, నందిలోని ఆర్టి1 జంక్షను నుండి తివాకా నది వరకు;
ముయివొ దగ్గర ఆర్‌టిఐతో జంక్షను నుండి పవరు ప్లాంటి వరకు రూటు టెరిటోరియలు 4.^[173]

మూలాలు

ఉల్లేఖన లోపం: "nb" అనే గ్రూపులో <ref> ట్యాగులు ఉన్నాయి గానీ, దానికి సంబంధించిన <references group="nb"/> ట్యాగు కనబడలేదు

↑ "New Caledonia". Central Intelligence Agency. 6 December 2023. Archived from the original on 7 April 2022. Retrieved 25 January 2021 – via CIA.gov.
↑ "Structure de la population et évolutions". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Archived from the original on 13 November 2014. Retrieved 16 November 2014.
↑ ^3.0 ^3.1 ^3.2 ^3.3 ^3.4 ^3.5 ^3.6 "Evolution du PIB et du PIB par habitant". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Retrieved 2025-02-22.
↑ "LOI no 1999-209 du 19 mars 1999 organique relative a la Novelle Calédonie" (PDF). Journal officiel de la République française. 21 March 1999. p. 4223. Archived from the original (PDF) on 2007-06-14. Retrieved 2025-06-02.
↑ ^5.0 ^5.1 "Présentation". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 30 October 2012. Retrieved 2013-01-30.
↑ ^6.0 ^6.1 "ప్రెజెంటేషన్ – L'Outre-Mer". Outre-mer.gouv.fr. Archived from the original on 9 నవంబరు 2017. Retrieved 2013-01-30.
↑ David Stanley (1989). South Pacific Handbook. David Stanley. p. 549. ISBN 978-0-918373-29-8. Archived from the original on 13 April 2016. Retrieved 18 October 2015.
↑ "European Union Overseas Territories and Countries". OCTA (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 10 December 2023. Retrieved 2023-12-26.
↑ "Overseas Countries and Territories - European Commission". international-partnerships.ec.europa.eu (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 27 December 2023. Retrieved 2023-12-26.
↑ ^10.0 ^10.1 "268 767 habitants en 2014". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Archived from the original on 13 November 2014. Retrieved 2014-11-16.
↑ Pappas, Stephanie (25 మార్చి 2021). "తప్పిపోయిన ఖండం యొక్క దాచిన సరిహద్దులు 'జియాండియా' నమ్మశక్యం కాని వివరాలతో వెల్లడయ్యాయి". LiveScience. Archived from the original on 20 డిసెంబరు 2022. Retrieved 30 డిసెంబరు 2022.
↑ ^12.0 ^12.1 ^12.2 "Histoire / La Nouvelle-Calédonie". Nouvelle-caledonie.12010 (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 30 అక్టోబరు 2012. Retrieved 2013-01-30. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |1= (help)
↑ ^13.0 ^13.1 ^13.2 ^13.3 vLogan, Leanne; Cole, Geert (2001). న్యూ కాలెడోనియా. Lonely Planet. p. 13. ISBN 978-1-86450-202-2. Archived from the original on 13 ఏప్రిల్ 2016. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015 – via Google Books.
↑ ^14.00 ^14.01 ^14.02 ^14.03 ^14.04 ^14.05 ^14.06 ^14.07 ^14.08 ^14.09 ^14.10 ^14.11 ^14.12 ^14.13 "Rapport annuel 2010" (PDF). IEOM Nouvelle-Calédonie. Archived (PDF) from the original on 10 మార్చి 2021. Retrieved 2013-01-30.
↑ మూస:ఉల్లేఖన పుస్తకం
↑ ^16.0 ^16.1 "న్యూ కాలెడోనియా మరియు అంతర్జాతీయ సముద్ర ఓడరేవు చరిత్ర. ది మారిటైమ్ హెరిటేజ్ ప్రాజెక్ట్". Maritimeheritage.org. Archived from the original on 13 నవంబరు 2017. Retrieved 2017-11-12.
↑ Langdon, Robert (1983). Whalers Went: 19వ శతాబ్దంలో అమెరికన్ తిమింగల వేటగాళ్ళు (మరియు కొన్ని ఇతర నౌకలు) సందర్శించిన పసిఫిక్ ఓడరేవులు మరియు దీవుల సూచిక. Canberra: Pacific Manuscripts Bureau. p. 183. ISBN 086784471X.
↑ Angleviel, Frédéric. "De Kanaka à Kanak: l'appropriation d'un terme générique au profit de la revendication identitaire" [From Kanaka to Kanak: the appropriation of a generic term for the benefit of identity claim] (PDF) (in ఫ్రెంచ్). Université de la Nouvelle-Calédonie. Archived (PDF) from the original on 9 November 2017. Retrieved 2013-01-30.
↑ "Charting the Pacific – Places". Abc.net.au. 1998-10-13. Archived from the original on 8 డిసెంబరు 2017. Retrieved 2013-01-30.
↑ ^20.0 ^20.1 Logan, Leanne; Cole, Geert (2001). న్యూ కాలెడోనియా. Lonely Planet. p. 15. ISBN 978-1-86450-202-2. Archived from the original on 12 ఏప్రిల్ 2016. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015 – via Google Books.
↑ Knauft, బ్రూస్ M. (1999). మెలనేషియా మరియు ఆంత్రోపాలజీలో ఆదిమ నుండి వలసరాజ్యాల తర్వాత. మిచిగాన్ విశ్వవిద్యాలయ ప్రెస్. ISBN 978-0-472-06687-2. {{cite book}}: Invalid |url-status=లైవ్ (help); Unknown parameter |ఆర్కైవ్-url= ignored (help); Unknown parameter |ఆర్కైవ్-తేదీ= ignored (help); Unknown parameter |ద్వారా= ignored (help); Unknown parameter |పేజీ= ignored (help); Unknown parameter |యాక్సెస్-తేదీ= ignored (help)
↑ Bulletin de la Société générale des prisons. Paris. 1888. p. 980.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
↑ ^23.0 ^23.1 ^23.2 ^23.3 ^23.4 Aldrich, Robert (2006). కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్. ISBN 978-0-521-6 https://books.google.com/books?id=vRB3woPa7LAC&pg=PA46. Archived from the original on 6 ఆగస్టు 2020. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015. {{cite book}}: |first2= missing |last2= (help); Check |isbn= value: length (help); Cite has empty unknown parameter: |3= (help); Missing or empty |title= (help); Text "'stitleer" ignored (help); Text "డిపార్ట్‌మెంట్స్ మరియు టెరిటోయిర్స్ డి'ఔట్రే-మెర్" ignored (help)
↑ ^24.0 ^24.1 ^24.2 ^24.3 ^24.4 Stanley, David (1989). South Pacific Handbook. David Stanley. pp. 549–. ISBN 978-0-918373-29-8. Archived from the original on 13 ఏప్రిల్ 2016. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015 – via Google Books.
↑ అడ్రియన్ ముకిల్
↑ Fisher, Denise (2010). "న్యూ కాలెడోనియాలో స్వేచ్ఛా ఫ్రెంచ్‌కు మద్దతు ఇవ్వడం: ఆస్ట్రేలియన్ దౌత్యంలో మొదటి దశలు" (PDF). Explorations: ఎ జర్నల్ ఆఫ్ ఫ్రెంచ్-ఆస్ట్రేలియన్ కనెక్షన్స్. 49 (1): 18–37. Archived (PDF) from the original on 24 March 2024. Retrieved 26 May 2024.
↑ Hasluck, Paul Meernaa Caedwalla (1952). "chapter 6 – క్లియరింగ్ ఎ వే టు టోటల్ వార్, అక్టోబరు 1940 – జనవరి 1941". ది గవర్నమెంట్ అండ్ ది పీపుల్, 1939–1941 (PDF). Vol. I (1965 ed.). కాన్‌బెర్రా: ఆస్ట్రేలియన్ వార్ మెమోరియల్. Archived (PDF) from the original on 30 మే 2022. Retrieved 6 ఆగస్టు 2009.
↑ Rottman, Gordon L. (2002). ప్రపంచ యుద్ధం 2 పసిఫిక్ ద్వీప మార్గదర్శి. Greenwood Publishing Group. p. 71. ISBN 978-0-313-31395-0. Archived from the original on 19 మార్చి 2015. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015 – via Google Books. అక్టోబర్‌లో, ప్రధాన దక్షిణ పసిఫిక్ నౌకాదళ స్థావరాన్ని ఆక్లాండ్ నుండి నౌమియా (FPO SF 131)కి మార్చాలని నిర్ణయం తీసుకోబడింది. ఫిబ్రవరి 1943 నాటికి అన్‌లోడింగ్ సౌకర్యాలు మెరుగుపరచబడ్డాయి మరియు నావికా ఆపరేటింగ్ స్థావరంలో నిర్మాణం వెంటనే ప్రారంభమైంది.
↑ ^29.0 ^29.1 ^29.2 ^29.3 ^29.4 మూస:బ్రిటానికా
↑ Henningham, Stephen (December 2014). "ఫ్రెంచ్ న్యూ కాలెడోనియాలో ఆస్ట్రేలియా యొక్క ఆర్థిక ఆశయాలు, 1945–1955". ది జర్నల్ ఆఫ్ పసిఫిక్ హిస్టరీ. 49 (4): 421–439. doi:10.1080/00223344.2014.976915. JSTOR 24644648. S2CID 154479730. Archived from the original on 29 April 2022. Retrieved 28 April 2022.
↑ Mannevy, Charlotte; Derel, Mathurin; Guibert, Nathalie (మే 15, 2024). "రెండవ రాత్రి అల్లర్లు న్యూ కాలెడోనియాను కుదిపేశాయి: 'ఇది ఇంతవరకు వస్తుందని నేను అనుకోలేదు'". Le Monde. Archived from the original on 24 మే 2024. Retrieved 16 మే 2024.
↑ Vinograd, Cassandra; Breeden, Aurelien (మే 15, 2024). "న్యూ కాలెడోనియాలో నిరసనల మధ్య ఫ్రాన్స్ అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించింది". The New York Times. Archived from the original on 24 మే 2024. Retrieved 16 మే 2024.
↑ horowitz, Leah S. (మే 2009). "పర్యావరణ హింస మరియు న్యూ కాలెడోనియాలో చట్టబద్ధత యొక్క సంక్షోభాలు". doi:10.1016/j.polgeo.2009.07.001. ISSN 1873-5096. Archived from the original on 16 మే 2024. Retrieved 16 మే 2024. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Unknown parameter |జర్నల్= ignored (help); Unknown parameter |పేజీలు= ignored (help); Unknown parameter |వాల్యూమ్= ignored (help); Unknown parameter |సంచిక= ignored (help)
↑ Fisher, Denise (మే 2013). దక్షిణ పసిఫిక్‌లో ఫ్రాన్స్: శక్తి మరియు రాజకీయాలు. కాన్‌బెర్రా: ANU ప్రెస్. doi:10.22459/FSP.05.2013. ISBN 9781922144942.
↑ Winslow, Donna (June 1991). "న్యూ కాలెడోనియాలో భూమి మరియు స్వాతంత్ర్యం". Cultural Survival Quarterly Magazine (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2021-02-11 – via culturalsurvival.org. {{cite news}}: Unknown parameter |ఆర్కైవ్-url= ignored (help); Unknown parameter |ఆర్కైవ్-తేదీ= ignored (help)CS1 maint: url-status (link)
↑ మూస:ఉదహరించు వార్తలు
↑ "న్యూ కాలెడోనియా స్వాతంత్ర్య ప్రజాభిప్రాయ సేకరణకు తేదీని నిర్ణయించింది". ది గార్డియన్. 20 మార్చి 2018. Archived from the original on 13 మే 2019. Retrieved 25 మార్చి 2018.
↑ "న్యూ కాలెడోనియా ఫ్రాన్స్‌లో భాగంగా ఉండటానికి ఓట్లు". Time.com (in ఇంగ్లీష్). నౌమియా, న్యూ కాలెడోనియా. Associated Press. 5 నవంబరు 2018. Archived from the original on 9 నవంబరు 2018. Retrieved 2018-11-08.
↑ ఆంటోయిన్-పెరాన్, షార్లెట్. "న్యూ కాలెడోనియా ఓటర్లు ఫ్రాన్స్‌లో భాగంగానే ఉండాలని ఎంచుకున్నారు". లాస్ ఏంజిల్స్ టైమ్స్. {{cite news}}: Unknown parameter |ఆర్కైవ్-url= ignored (help); Unknown parameter |ఆర్కైవ్-తేదీ= ignored (help); Unknown parameter |ఏజెన్సీ= ignored (help); Unknown parameter |తేదీ= ignored (help); Unknown parameter |భాష= ignored (help); Unknown parameter |యాక్సెస్-తేదీ= ignored (help); Unknown parameter |స్థలం= ignored (help)CS1 maint: url-status (link)
↑ "న్యూ కాలెడోనియా ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ: దక్షిణ పసిఫిక్ ప్రాంతం ఫ్రాన్స్ నుండి స్వాతంత్ర్యాన్ని తిరస్కరించింది". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 2020-10-04. Archived from the original on 4 అక్టోబరు 2020. Retrieved 2021-07-08.
↑ "ఫ్రెంచ్ భూభాగం ఆఫ్ న్యూ కాలెడోనియా దాని మూడవ మరియు చివరి స్వాతంత్ర్య ప్రజాభిప్రాయ సేకరణను నిర్వహించింది, దీనిలో 96.49 మంది స్వాతంత్ర్యానికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేశారు". France24. 12 డిసెంబరు 2021. Archived from the original on 13 డిసెంబరు 2021. Retrieved 12 డిసెంబరు 2021.
↑ Antoine-Perron, Charlotte (12 డిసెంబరు 2021). "న్యూ కాలెడోనియా ఫ్రాన్స్‌లోనే ఉండాలని ఓటు వేసింది; వేర్పాటువాదులు బహిష్కరణ". Associated Press. Archived from the original on 1 ఏప్రిల్ 2022. Retrieved 13 డిసెంబరు 2021.
↑ "న్యూ కాలెడోనియా: ఓటింగ్ సంస్కరణల మీద అల్లర్ల మధ్య ఫ్రెంచ్ భూభాగంలో పోలీసులపై 'కాల్పులు'". France 24. Archived from the original on 15 మే 2024. Retrieved మే 14, 2024.
↑ "ఫ్రాన్స్ ఓటింగ్ సంస్కరణను వదులుకోవడంతో న్యూ కాలెడోనియన్ స్వాతంత్ర్య నాయకులు జాగ్రత్త". Radio France Internationale (in ఇంగ్లీష్). 2024-10-04. Archived from the original on 31 డిసెంబరు 2024. Retrieved 2025-04-16.
↑ "హింసాత్మక అల్లర్ల తర్వాత 6 నెలల్లో ఫ్రెంచి విదేశీ భూభాగం న్యూ కాలెడోనియాలో కర్ఫ్యూ ఎత్తివేయబడింది". Anadolu Agency. Archived from the original on 2 డిసెంబరు 2024. Retrieved 2025-04-16.
↑ ^46.0 ^46.1 ^46.2 "Présentation= – L'Ov.Outrebsentation=". Archived from the original on 21 మే 2013. Retrieved 2013-01-30. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |1= (help); Invalid |url-status=లైవ్ (help)
↑ ^47.0 ^47.1 ^47.2 ^47.3 ^47.4 "ముగింపు సెషన్, డీకోలనైజేషన్ పై ప్రత్యేక కమిటీ న్యూ కాలెడోనియా, [[టోకెలావ్]] పై రెండు గ్రంథాలను ఆమోదించింది; దాని పనిపై విమర్శలను పట్టించుకోవాలనే విజ్ఞప్తులను వింటుంది". United Nations. Archived from the original on 23 అక్టోబరు 2013. Retrieved 2013-01-30. {{cite web}}: URL–wikilink conflict (help)
↑ "Resultats de l'election presidentielle – Nouvelle Caledonie". Minister of the Interior (in ఫ్రెంచ్). Government of France. Archived from the original on 26 June 2012. Retrieved 2012-08-06.
↑ Mazzoni, Julien (2025-01-09). "న్యూ కాలెడోనియా రాజకీయ సంక్షోభం తర్వాత కాంగ్రెస్ ఫ్రాన్స్ అనుకూల అధ్యక్షుడిని ఎన్నుకుంది". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 2025-04-05.
↑ ^50.0 ^50.1 ^50.2 ^50.3 Anaya 2011, p. 8.
↑ ^51.0 ^51.1 ^51.2 ^51.3 ^51.4 "Sénat coutumier". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 30 అక్టోబరు 2012. Retrieved 2013-01-30.
↑ అనయ 2011, p. 8.
↑ ^53.0 ^53.1 "Les Forces armées de Nouvelle-Calédonie". Defense.gouv.fr (in ఫ్రెంచ్). 2012-12-20. Archived from the original on 9 November 2017. Retrieved 2013-01-30.
↑ Lagneau, Laurent (19 September 2018). "Le Régiment d'Infanterie de Marine du Pacifique-Nouvelle Calédonie se distingue lors d'un exercice en Australie; Zone Militaire". Archived from the original on 12 February 2023. Retrieved 12 February 2023.
↑ "La Marine accueillera prochainement un nouveau bateau". 23 January 2025. Retrieved 6 April 2025.
↑ "First Two EDA-S Next Gen Amphibious Landing Craft Delivered to French DGA". 25 November 2021. Archived from the original on 26 November 2021. Retrieved 10 December 2021.
↑ "Prise d'armement pour essais du patrouilleur outre-mer Jean Tranape". French Navy. 5 March 2025. Retrieved 31 March 2025.
↑ Tanguy, Jean-Marc (4 August 2022). "New French overseas patrol vessels set for 2023 service entry". Shepherd. Archived from the original on 21 November 2022. Retrieved 30 December 2022.
↑ Groizeleau, Vincent (21 September 2022). "POM : Le premier patrouilleur reprend ses essais à Brest, le second en achèvement à Boulogne". Mer et Marine (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 22 September 2022. Retrieved 3 November 2022.
↑ Groizeleau, Vincent (13 December 2024). "Les avions de surveillance maritime Gardian prolongés à Tahiti et Nouméa". Mer et Marine (in ఫ్రెంచ్). Retrieved 13 December 2024.
↑ "French Navy to receive new eyes in the sky from Dassault". www.aerotime.aero. 19 November 2020. Archived from the original on 13 November 2022. Retrieved 2022-11-18.
↑ "Forces armées en Nouvelle-Calédonie; Ministère des Armées". 14 February 2022. Archived from the original on 5 January 2023. Retrieved 11 February 2023.
↑ "FANC – Bilan du déploiement du BSAOM D'Entrecasteaux dans le Pacifique Sud; Ministère des Armées". 10 February 2023. Archived from the original on 11 February 2023. Retrieved 11 February 2023.
↑ "French Navy will receive first three Airbus Dauphin N3 at December 1". Air & Cosmos (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 13 November 2022. Retrieved 2022-11-18.
↑ "Marine Nationale Dossier d'Information, p. 23" (PDF). Cols Bleus (in ఫ్రెంచ్). January 2023. Archived (PDF) from the original on 4 March 2023. Retrieved 2023-03-04.
↑ "French Air and Space Force Rafales Train Alongside Royal Australian Air Force Growlers". MilitaryLeak. 2022-08-27. Archived from the original on 14 November 2022. Retrieved 2022-11-18.
↑ "France successfully conducts long-range strategic deployment to Asian-Pacific region". ac.nato.int. Archived from the original on 3 December 2023. Retrieved 28 December 2023.
↑ Sartre, Julien (2021-12-07). "Covid, mourning and the spectre of violence: New Caledonia prepares for blighted independence vote". The Guardian. Retrieved 2022-11-18.
↑ "COMGEND – Commandant de la gendarmerie pour la Nouvelle-Calédonie et les îles Wallis et Futuna / Sécurité / Services de l'État / Accueil – Les services de l'État en Nouvelle-Calédonie". www.nouvelle-caledonie.gouv.fr. Archived from the original on 7 November 2022. Retrieved 2022-11-18.
↑ "Vedette Côtière de Surveillance Maritime (VCSM) Boats". Homelandsecurity Technology. Archived from the original on 7 December 2021. Retrieved 2022-08-28.
↑ "ట్రస్ట్ మరియు స్వయం పాలన లేని భూభాగాలు (1945–1999)". యునైటెడ్ నేషన్స్. Archived from the original on 6 అక్టోబరు 2017. Retrieved 29 జూన్ 2017.
↑ Willsher, Kim (19 మార్చి 2018). "న్యూ కాలెడోనియా స్వాతంత్ర్య ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తేదీని నిర్ణయించింది". The Guardian. Archived from the original on 25 అక్టోబరు 2019. Retrieved 20 మార్చి 2018.
↑ "న్యూ కాలెడోనియా స్వాతంత్ర్య ఓటును సిద్ధం చేయడానికి పారిస్ సమావేశం". రేడియో న్యూజిలాండ్. 2016-02-02. Archived from the original on 8 మార్చి 2016. Retrieved 2016-03-08.
↑ "న్యూ కాలెడోనియా ఫ్రాన్స్ నుండి స్వాతంత్ర్యానికి 'కాని' ఓటు వేసింది". ది గార్డియన్. Reuters. 2018-11-04. Archived from the original on 6 డిసెంబరు 2018. Retrieved 2018-11-04. {{cite web}}: Unknown parameter |భాష= ignored (help)
↑ "న్యూ కాలెడోనియా రెండవసారి ఫ్రాన్స్ నుండి స్వాతంత్ర్యాన్ని తిరస్కరించింది". ది గార్డియన్ (in ఇంగ్లీష్). 2020-10-05. Archived from the original on 20 ఏప్రిల్ 2021. Retrieved 2020-10-05.
↑ Government of New Caledonia. "Les accords de Nouméa" (PDF) (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original (PDF) on 5 ఏప్రిల్ 2008. Retrieved 11 ఆగస్టు 2008.
↑ https://web.archive.org/web/20080627221108/http://nouvellecaledonie.rfo.fr/article424.html. Archived from the original on 27 జూన్ 2008. Retrieved 11 ఆగస్టు 2008. {{cite web}}: Invalid |url-status=చనిపోయిన (help); Missing or empty |title= (help); Unknown parameter |టైటిల్= ignored (help); Unknown parameter |రచయిత= ignored (help)
↑ ^78.0 ^78.1 Bolis, Angela (2011-08-26). "Nouvelle-Calédon: స్వాతంత్ర్యం?". Le Monde.fr (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 19 నవంబరు 2011. Retrieved 2013-01-30.
↑ "Nouvelle-Calédonie: Voeu dedrau sur akley 2010". axl.cefan.ulaval.ca. Archived from the original on 23 అక్టోబరు 2021. Retrieved 26 నవంబరు 2021.="{ci><ref name| url = http://www.juridoc.gouv.nc/JuriDoc/jdJ201.nsf/JoncP/2010-06341/$File/2010-6341.pdf?OpenElement&root=2010&page=6341%7C శీర్షిక = Voeux n° 1 du treize juillet 2010| యాక్సెస్-తేదీ = 26 నవంబరు 2021| archive-date = 17 ఏప్రిల్ 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210417013852/https://juridoc.gouv.nc/JuriDoc/jdJ201.nsf/JoncP/2010-06341/$File/2010-6341.pdf=6341.pdf=6341 url-status = live}}
↑ మూస:Cite వెబ్
↑ "సర్కోజీ న్యూ కాలెడోనియా హింసపై సంభాషణకు పిలుపునిచ్చింది". France 24. 2011-08-26. Archived from the original on 7 సెప్టెంబరు 2011. Retrieved 2013-01-30.
↑ ^82.0 ^82.1 ^82.2 "Populations légales des provinces de Nouvelle-Calédonie en 2019 − జనాభా లీగల్స్ డి నౌవెల్లె-కాలేడోనీ {!{2}19ee en !". www.insee.fr. Archived from the original on 25 ఏప్రిల్ 2023. Retrieved 2023-09-11.
↑ బోయర్ & గిరిబెట్ 2007: 355
↑ ^84.0 ^84.1 ^84.2 ^84.3 ^84.4 ^84.5 ^84.6 "డోనీస్ జియోగ్రాఫిక్స్". Nouvelle-caledonie.gouv-01access-300ate (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 30 అక్టోబరు 2012. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |1= (help)
↑ ^85.0 ^85.1 మూస:బ్రిటానికా
↑ https://web.archive.org/web/20110727215730/http://www.greenstone.org/greenstone3/nzdl;jsessionid=9C07FFA7400A6C3C823F1ACAF98A3D9D?a=d&d=HASH01e0de34b153f45530bc1736.5.pp&c=ccgi&sib=1&dt=&ec=&et=&p.a=b&p.s=ClassifierBrowse&p.sa=. Archived from the original on 27 జూలై 2011. {{cite web}}: Invalid |url-status=డెడ్ (help); Missing or empty |title= (help); Unknown parameter |ప్రచురణకర్త= ignored (help); Unknown parameter |యాక్సెస్-డేట్= ignored (help); Unknown parameter |శీర్షిక= ignored (help)
↑ ^87.0 ^87.1 Grandcolas, P; Murienne, J; Robillard, T; Desutter-Grandcolas, L; Jourdan, H; Guilbert, E; Deharveng, L (2008). "న్యూ కాలెడోనియా: చాలా పాత డార్వినియన్ ద్వీపం?". రాయల్ సొసైటీ యొక్క తాత్విక లావాదేవీలు B: జీవ శాస్త్రాలు. 363 (1508): 3309–3317. doi:10.1098/rstb.2008.0122. PMC 2607381. PMID 18765357.
↑ "న్యూ కాలెడోనియా సరస్సులు: రీఫ్ వైవిధ్యం మరియు అనుబంధ పర్యావరణ వ్యవస్థలు". Archived from the original on 20 నవంబరు 2021. Retrieved 20 నవంబరు 2021. {{cite web}}: Unknown parameter |ప్రచురణకర్త= ignored (help); Unknown parameter |వెబ్‌సైట్= ignored (help)
↑ Sharma, Shweta (19 మే 2023). "భూకంపం దక్షిణ పసిఫిక్ అంతటా 3 అడుగుల అలల సునామీ హెచ్చరికలను ప్రేరేపిస్తుంది". The Independent. Archived from the original on 19 మే 2023. Retrieved 29 మే 2023. {{cite web}}: Invalid |url-status=లైవ్ (help)
↑ ^90.0 ^90.1 ^90.2 ^90.3 Leanne Logan; Geert Cole (2001). Noth కాలెడోనియా. Lonely Planet. p. 26. ISBN 978-1-86450-202-2. Archived from the original on 26 డిసెంబరు 2019. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015.
↑ "EDGAR – గ్లోబల్ అట్మాస్ఫియరిక్ రీసెర్చ్ కోసం ఉద్గారాల డేటాబేస్". edgar.jrc.ec.europa.eu. Archived from the original on 31 మే 2021. Retrieved 2021-04-24.
↑ Myers, Norman; Mittermeier, Russell A.; Mittermeier, Cristina G.; da Fonseca, Gustavo A. B.; Kent, Jennifer (February 2000). "సంరక్షణ ప్రాధాన్యతల కోసం జీవవైవిధ్య హాట్‌స్పాట్‌లు". Nature. 403 (6772): 853–858. Bibcode:2000Natur.403..853M. doi:10.1038/35002501. PMID 10706275. S2CID 4414279.
↑ "Bruno Van Peteghem". Goldman Environmental Prize. Archived from the original on 1 ఫిబ్రవరి 2009.
↑ "స్వదేశీ కనక్స్ న్యూ కాలెడోనియాలో ఇంకోపై దాడి చేశారు". MiningWatch కెనడా. 19 జూలై 2006. Archived from the original on 13 అక్టోబరు 2007.
↑ మూస:సైట్ జర్నల్
↑ ^96.0 ^96.1 ^96.2 "La flore-Caledonie". Futura-sciences.com. 2004-08-18. Archived from the original on 11 మార్చి 2013. Retrieved 2013-01-30.
↑ "లా ఫ్లోర్ డి నౌవెల్-కలెడోనీ – డ్యూక్సిమే పార్టీ". 2004-08-18. {{cite web}}: |archive-url= requires |archive-date= (help); Unknown parameter |ఆర్కైవ్-తేదీ= ignored (help); Unknown parameter |యాక్సెస్-తేదీ= ignored (help); Unknown parameter |వెబ్‌సైట్= ignored (help)
↑ Dinerstein, Eric; et al. (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm". BioScience. 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. ISSN 0006-3568. PMC 5451287. PMID 28608869.
↑ ^99.0 ^99.1 Palmas, Pauline; Jourdan, Hervé; Rigault, Frederic; Debar, Léo; De Meringo, Hélene; Bourguet, Edouard; Mathivet, Mathieu; Lee, Matthias; Adjouhgniope, Rachelle; Papillon, Yves; Bonnaud, Elsa; Vidal, Eric (1 అక్టోబరు 2017). "ఫెరల్ పిల్లులు న్యూ కాలెడోనియా జీవవైవిధ్య హాట‌స్పాటు అత్యుత్తమ స్థానిక జంతుజాలాన్ని బెదిరిస్తున్నాయి" (PDF). Bibcode:2017BCons.214..250P. doi:10.1016/j.biocon.2017.08.003. S2CID 43153107. Archived (PDF) from the original on 20 మార్చి 2022. Retrieved 21 నవంబరు 2021. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Unknown parameter |జర్నల్= ignored (help); Unknown parameter |పేజీలు= ignored (help); Unknown parameter |వాల్యూమ్= ignored (help)
↑ Weir, A.A.S.; చాపెల్, J.; కాసెల్నిక్, A. (2002). "న్యూ కాలెడోనియన్ కాకులలో హుక్స్ ఆకృతి". doi:10.1126/science.1073433. PMID 12169726. S2CID 29196266. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Unknown parameter |జర్నల్= ignored (help); Unknown parameter |పేజీ= ignored (help); Unknown parameter |వాల్యూమ్= ignored (help); Unknown parameter |సంచిక= ignored (help)
↑ వాకర్, Matt (2010-10-26). "తెలివైన కొత్త కాలెడోనియన్ కాకులు తల్లిదండ్రుల టూల్ స్కూల్‌కు వెళ్తాయి". BBC News. Archived from the original on 14 అక్టోబరు 2011. Retrieved 2013-01-30.
↑ అటెన్‌బరో, D. 1998 ది లైఫ్ ఆఫ్ బర్డ్స్ BBC ISBN 0563-38792-0
↑ "Kagu". Oiseaux-birds.com. Archived from the original on 24 నవంబరు 2011. Retrieved 2013-01-30.
↑ ^104.0 ^104.1 ^104.2 "La Biodiversité". Endemia.nc. Archived from the original on 6 జనవరి 2013. Retrieved 2013-01-30.
↑ reporter, Guardian (2024-01-08). "New Caledonia court bans shark culls amid environmental backlash". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 2024-01-10.
↑ "ది పాపులేషన్ ఎట్ డిఫరెంట్ సెన్సస్". Noumea: ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ అండ్ ఎకనామిక్ స్టడీస్ (ISEE-NC). Archived from the original on 11 ఏప్రిల్ 2020. Retrieved 2 నవంబరు 2020.
↑ ^107.0 ^107.1 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; విభిన్న జనాభా లెక్కలు అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ ^108.0 ^108.1 "La croissance démographique fléchit nettement en Nouvelle-Calédonie entre 2014 et 2019". Nouméa: ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ అండ్ ఎకనామిక్ స్టడీస్ (ISEE-NC). Archived from the original on 2020-11-07. Retrieved 2 నవంబరు 2020=7archive-date. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (help)
↑ ^109.0 ^109.1 ^109.2 (in ఫ్రెంచ్). ఇన్‌స్టిట్యుట్ నేషనల్ డి లా స్టాటిస్టిక్ ఎట్ డెస్ ఎటుడెస్ ఎకనామిక్స్ (INSEE.fr) జనాభా de http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?3Recidtiiptle1 జనాభా de. Retrieved 2010 January-1 arch-13. {{cite web}}: |archive-url= requires |archive-date= (help); Check |url= value (help); Check date values in: |access-date= (help); Missing or empty |title= (help); Text "2012" ignored (help); Text "Nouvelle-Calédonie en 2009 – 50 000 నివాసులు డి ప్లస్ en 13 ans" ignored (help)
↑ "Population Structure of Communities". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Archived from the original on 13 November 2019. Retrieved 29 October 2020.
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; జనసంఘాల జనాభా నిర్మాణం అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ "Communauté d'appartenance – INSEE – ISEE / 2009 లో జనాభాను సమీక్షించడం en Nouvelle-Calédonie" (XLS). Nouméa: Institut of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Retrieved 2015-08-24.^{[permanent dead link]}
↑ ^113.0 ^113.1 ^113.2 Leanne Logan; Geert Cole (2001). New Caledonia. Lonely Planet. p. 39. ISBN 978-1-86450-202-2. Archived from the original on 13 ఏప్రిల్ 2016. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015.
↑ "న్యూ కాలెడోనియన్ జావానీస్, న్యూ కాలెడోనియాలో". joshuaproject.net. జాషువా ప్రాజెక్ట్. Archived from the original on 5 డిసెంబరు 2020. Retrieved 14 డిసెంబరు 2020.
↑ "Recensement de la population 2009" (PDF). Noumea: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Archived from the original on 2012-11-13. Retrieved 2013-01-30.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link)
↑ ^116.0 ^116.1 ^116.2 ^116.3 ^116.4 అనయ 2011, p. 5.
↑ "Recensement de lal=201fr" [2014 జనాభా గణన] (PDF). Synthese. Nouméa: ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ అండ్ ఎకనామిక్ స్టడీస్ (ISEE-NC). Archived from the original on 14 డిసెంబరు 2019. Retrieved 14 డిసెంబరు 2019. {{cite magazine}}: Cite has empty unknown parameter: |1= (help); Unknown parameter |ఇష్యూ= ignored (help)
↑ "DONNEES DE CADRAGE". Nouméa: ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ అండ్ ఎకనామిక్ స్టడీస్ (ISEE-NC). Archived from the original (XLS) on 30 అక్టోబరు 2012.
↑ "న్యూ కాలెడోనియా". doi:10.1353/cp.2005.0043. S2CID 258106946. Archived from the original on 4 మార్చి 2016. Retrieved 28 మార్చి 2008. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Unknown parameter |జర్నల్= ignored (help); Unknown parameter |పేజీలు= ignored (help); Unknown parameter |రచయిత= ignored (help); Unknown parameter |వాల్యూమ్= ignored (help); Unknown parameter |సంచిక= ignored (help); Unknown parameter |సంవత్సరం= ignored (help)
↑ మూస:Cite వార్తలు
↑ {{cite news|url=http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2015/09/exile-caledonia-150914145540415.html%7Ctitle=న్యూయాలో^{[permanent dead link]} బహిష్కరణ కలెడోనియా|last1=మేమ్|first1=Abdelkader|first2=Abdelaziz|last2=Abid|date=14 సెప్టెంబరు 2015|publisher=అల్ జజీరా ఇంగ్లీష్|access-date=17 సెప్టెంబరు 2015|archive-date=19 సెప్టెంబరు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919090331/http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2015/09/exile-caledonia-150914145540415.adl%7D వీడియో మూస:వెబర్‌కైవ్
↑ "Situation linguistice en Nouvelle-Calédonie". Vice-Rectorat de Nouvelle-Calédonie. Archived from the original on 18 జనవరి 2012. Retrieved 2013-01-30.
↑ "Principales caractéristiques des individus de 15 ans et plus, par province de residence et sexe". Noumea: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Archived from the original (XLS) on 30 అక్టోబరు 2012. Retrieved 2013-02-28.
↑ "Langues". Académie des Langues Kanak. Archived from the original on 9 నవంబరు 2017. Retrieved 15 అక్టోబరు 2011.
↑ ^125.0 ^125.1 "La Population De Nouvelle-Caledonie" (in ఫ్రెంచ్). La maison de la Nouvelle-Calédonie. Archived from the original on 2009-04-26. Retrieved 2013-01-30.
↑ "Population, ménages et logement par province, en 2019 – P20 Population de 15 ans et plus, selon le genre, la connaissance d'une langue kanak et la province de residence par groupe d'âge décennal" (in ఫ్రెంచ్). ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ అండ్ ఎకనామిక్ స్టడీస్ (ISEE-NC). Archived from the original on 1 నవంబరు 2022. Retrieved 2023-03-06.
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; cen-lang అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ "The Global Religious Landscape" (PDF). Pewforum.org. Archived from the original (PDF) on 25 January 2017. Retrieved 2 October 2015.
↑ R. జి. క్రోకోంబే (2007). పసిఫిక్ దీవులలో ఆసియా: పశ్చిమాన్ని భర్తీ చేయడం. editorips@usp.ac.fj. pp. 375–. ISBN 978-982-02-0388-4. Archived from the original on 4 జూన్ 2013. Retrieved 24 ఆగస్టు 2012.
↑ "ఎమర్జింగ్ పసిఫిక్ లీడర్స్ డైలాగ్ 2010 న్యూ కాలెడోనియా రిపోర్ట్" (PDF). కామన్వెల్త్ స్టడీ కాన్ఫరెన్సెస్ ఆస్ట్రేలియా. Archived from the original (PDF) on 18 సెప్టెంబరు 2017. Retrieved 1 మార్చి 2018.
↑ "న్యూ కాలెడోనియాలో విద్య ఎలా ఉంటుంది?". న్యూ కాలెడోనియా టుడే. 2013-02-28. Archived from the original on 1 మార్చి 2018. Retrieved 1 మార్చి 2018.
↑ "Presentation UNC en Anglais 2012" (PDF). న్యూ కాలెడోనియా విశ్వవిద్యాలయం. Archived (PDF) from the original on 25 అక్టోబరు 2017. Retrieved 1 మార్చి 2018.
↑ ^133.0 ^133.1 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; CSC Australia 2010 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ "World Economic Outlook Database – October 2024". IMF. Retrieved 2025-02-22.
↑ "SASUMMARY State annual summary statistics: personal income, GDP, consumer spending, price indexes, and employment". Bureau of Economic Analysis (BEA). Retrieved 2025-02-22.
↑ "TASUMMARY1 Summary of GDP and components for U.S. territories, current dollars". Bureau of Economic Analysis (BEA). Retrieved 2025-02-22.
↑ "Table 1: Gross domestic product at current prices by industry – quarterly value". Cook Islands Statistics Office. Retrieved 2025-02-22.
↑ INSEE, CEROM. "Évaluation du PIB de Wallis-et-Futuna en 2019" (in ఫ్రెంచ్). Retrieved 2025-02-22.
↑ ^139.0 ^139.1 ^139.2 "న్యూ కాలెడోనియా – ఇన్ఫర్మేషన్ పేపర్". NZ విదేశీ వ్యవహారాలు మరియు వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ. Archived from the original on 28 జనవరి 2013. Retrieved 2013-01-30.
↑ "XE: EUR/XPFని మార్చండి. కాంప్టోయిర్స్‌కు యూరో సభ్య దేశాలు Français du Pacifique (CFP) Franc". xe.com. Archived from the original on 25 జనవరి 2021. Retrieved 16 మే 2020.
↑ "Vie pratique – L'Outre-Mer". Outre-mer.gouv.fr. Archived from the original on 30 March 2012. Retrieved 2013-01-30.
↑ ^142.0 ^142.1 ^142.2 "Importations et exportations de biens et services à prix courants". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Retrieved 2025-02-22.
↑ "Principaux pays partenaires commerciaux de la Nouvelle-Calédonie". Noumea: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Retrieved 2025-02-22.
↑ ^144.0 ^144.1 "న్యూ కాలెడోనియా". ది వరల్డ్ ఫ్యాక్ట్‌బుక్. సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ. Archived from the original on 7 ఏప్రిల్ 2022. Retrieved 25 జనవరి 2021.
↑ "FAOSTAT 2008 by Production". Faostat.fao.org. Archived from the original on 13 జూలై 2011. Retrieved 6 జూన్ 2008.
↑ "న్యూ కాలెడోనియాలో నికెల్ మళ్ళీ మెరుస్తుంది". Metal Bulletin. 3 డిసెంబరు 2001. Archived from the original on 9 సెప్టెంబరు 2009. Retrieved 13 మార్చి 2009.
↑ ^147.0 ^147.1 ^147.2 "Les comptes économiques rapides de Nouvelle-Calédonie" (PDF). Noumea: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Archived from the original (PDF) on 13 నవంబరు 2011. Retrieved 2013-01-30.
↑ ^148.0 ^148.1 ^148.2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; comps అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ ^149.0 ^149.1 "కొరత భయాల మధ్య టెస్లా నికెల్ గనితో భాగస్వామ్యం కలిగి ఉంది". BBC News. 5 మార్చి 2021. Archived from the original on 9 మార్చి 2021. Retrieved 9 మార్చి 2021.
↑ ^150.0 ^150.1 "టెస్లా నికెల్ సరఫరాను పొందేందుకు న్యూ కాలెడోనియా గనిలో పాల్గొంటుంది". 5 మార్చి 2021. Archived from the original on 8 మార్చి 2021. Retrieved 9 మార్చి 2021.
↑ ^151.0 ^151.1 ^151.2 ^151.3 "La Culture". Tourisme Nouvelle-Calédonie. Archived from the original on 2011-07-24. Retrieved 2013-01-30.
↑ మూస:Cite వెబ్
↑ The name is a pun, and can be read in English as "The Caledonian News" or "Women of New Caledonia"
↑ "PFF stands in solidarity with Les Nouvelles Calédoniennes". Scoop. 11 March 2014. Archived from the original on 25 April 2016. Retrieved 25 April 2016.
↑ "Vivre en Nouvelle-Calédonie". Gîtes Nouvelle Calédonie. Archived from the original on 19 January 2012. Retrieved 2013-01-30.
↑ ^156.0 ^156.1 "Le Chien bleu : Journal satirique de Nouvelle-Calédonie. Y en aura pour tout le monde!". Lechienbleu.nc. Archived from the original on 26 July 2018. Retrieved 17 July 2018.
↑ "Télévision Numérique Terrestre (TNT)". Gouv.nc. 2016-01-31. Archived from the original on 29 June 2014. Retrieved 17 July 2018.
↑ "Grille TV – Canal+ Calédonie". Canalplus-caledonie.com. Archived from the original on 18 July 2018. Retrieved 17 July 2018.
↑ "L'Outre-mer dit adieu à l'analogique – Audiovisuel – Info – Nouvelle-Calédonie – La 1ère". nouvellecaledonie.la1ere.fr. Archived from the original on 30 September 2011.
↑ "Two new New Caledonia television channels proposed". Rnzi.com. 2011-10-12. Archived from the original on 5 March 2012. Retrieved 2013-01-30.
↑ "NCTV, c'est parti!". Les Nouvelles Calédoniennes (in ఫ్రెంచ్). 9 December 2013. Archived from the original on 27 April 2016. Retrieved 19 April 2016.
↑ "Regions and territories: New Caledonia". BBC News. 2013-01-16. Archived from the original on 13 October 2011. Retrieved 2013-01-30.
↑ స్వామినాథన్, స్వరూప్ (12 అక్టోబరు 2018). "కరేంబ్యూ, ఫ్రాన్స్ & న్యూ కాలెడోనియా – ఒక సంక్లిష్ట సంబంధం". ది న్యూ ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్. Archived from the original on 5 నవంబరు 2018. Retrieved 4 నవంబరు 2018.
↑ "న్యూ కాలెడోనియా ప్రపంచ ఫుట్‌బాల్ సంఘంలో చేరింది". FIFA. 24 మే 2004. Archived from the original on 2007-07-18. Retrieved 6 ఆగస్టు 2009.
↑ "న్యూ కాలెడోనియా జాతీయ బాస్కెట్‌బాల్ జట్టు – ఒక తెలియని ఛాంపియన్". VisitNewCaledonia.com. 13 నవంబరు 2019. Archived from the original on 30 సెప్టెంబరు 2021. Retrieved 30 సెప్టెంబరు 2021.
↑ "Beniela Adjouhgniope,le colosse de l'AS 6e Km" (in ఫ్రెంచ్ 201 అక్టోబరు). Retrieved 1 అక్టోబరు 2021. {{cite news}}: |archive-url= requires |archive-date= (help); Cite has empty unknown parameter: |1= (help); Unknown parameter |పని= ignored (help)CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ "Women's Cricket". Lonely Planet. Archived from the original on 16 మే 2011. Retrieved 2013-01-30.
↑ Darbyshire, Drew (2020-05-08). "పసిఫిక్ ట్రీజ్: క్వీన్సు‌ల్యాండు కప్‌లో చేరాలనుకునే ఫ్రెంచి మాట్లాడే పసిఫికు జట్టు". LoveRugbyLeague (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 30 జూన్ 2022. Retrieved 2022-06-30.
↑ "న్యూ కాలెడోనియాలో ప్రజలు ఏమి తింటారు?". Newcaledoniatoday.wordpress.com. 2013-01-30. Archived from the original on 14 ఫిబ్రవరి 2014. Retrieved 16 ఫిబ్రవరి 2014.
↑ "ప్రెజెంటేషన్". నౌమియా లా టోంటౌటా యొక్క ఏరోపోర్ట్ ఇంటర్నేషనల్. Archived from the original on 18 జనవరి 2012. Retrieved 2013-01-30.
↑ "ట్రాన్స్‌పోర్ట్" (PDF). Noumea: ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ అండ్ ఎకనామిక్ స్టడీస్ (ISEE-NC). Archived from the original (PDF) on 13 నవంబరు 2011.
↑ ^172.0 ^172.1 "న్యూ కాలెడోనియాలో రవాణా". Lonely Planet. Archived from the original on 25 ఆగస్టు 2011. Retrieved 2013-01-30.
↑ "Site de la DITTT – Infrastructures routières". Dittt.gouv.nc. Archived from the original on 8 September 2015. Retrieved 17 July 2018.

[2] "New Caledonia". Central Intelligence Agency. 6 December 2023. Archived from the original on 7 April 2022. Retrieved 25 January 2021 – via CIA.gov.

[auto1-3] "Structure de la population et évolutions". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Archived from the original on 13 November 2014. Retrieved 16 November 2014.

[GDP-4] 3.0 ^3.1 ^3.2 ^3.3 ^3.4 ^3.5 ^3.6 "Evolution du PIB et du PIB par habitant". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Retrieved 2025-02-22.

[5] "LOI no 1999-209 du 19 mars 1999 organique relative a la Novelle Calédonie" (PDF). Journal officiel de la République française. 21 March 1999. p. 4223. Archived from the original (PDF) on 2007-06-14. Retrieved 2025-06-02.

[enc-pres-6] 5.0 ^5.1 "Présentation". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 30 October 2012. Retrieved 2013-01-30.

[pres-om-7] 6.0 ^6.1 "ప్రెజెంటేషన్ – L'Outre-Mer". Outre-mer.gouv.fr. Archived from the original on 9 నవంబరు 2017. Retrieved 2013-01-30.

[Stanley1989-8] David Stanley (1989). South Pacific Handbook. David Stanley. p. 549. ISBN 978-0-918373-29-8. Archived from the original on 13 April 2016. Retrieved 18 October 2015.

[9] "European Union Overseas Territories and Countries". OCTA (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 10 December 2023. Retrieved 2023-12-26.

[10] "Overseas Countries and Territories - European Commission". international-partnerships.ec.europa.eu (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 27 December 2023. Retrieved 2023-12-26.

[censuspop-11] 10.0 ^10.1 "268 767 habitants en 2014". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Archived from the original on 13 November 2014. Retrieved 2014-11-16.

[12] Pappas, Stephanie (25 మార్చి 2021). "తప్పిపోయిన ఖండం యొక్క దాచిన సరిహద్దులు 'జియాండియా' నమ్మశక్యం కాని వివరాలతో వెల్లడయ్యాయి". LiveScience. Archived from the original on 20 డిసెంబరు 2022. Retrieved 30 డిసెంబరు 2022.

[pres-hist-13] 12.0 ^12.1 ^12.2 "Histoire / La Nouvelle-Calédonie". Nouvelle-caledonie.12010 (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 30 అక్టోబరు 2012. Retrieved 2013-01-30. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |1= (help)

[LoganCole2001-14] 13.0 ^13.1 ^13.2 ^13.3 vLogan, Leanne; Cole, Geert (2001). న్యూ కాలెడోనియా. Lonely Planet. p. 13. ISBN 978-1-86450-202-2. Archived from the original on 13 ఏప్రిల్ 2016. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015 – via Google Books.

[ped-15] 14.00 ^14.01 ^14.02 ^14.03 ^14.04 ^14.05 ^14.06 ^14.07 ^14.08 ^14.09 ^14.10 ^14.11 ^14.12 ^14.13 "Rapport annuel 2010" (PDF). IEOM Nouvelle-Calédonie. Archived (PDF) from the original on 10 మార్చి 2021. Retrieved 2013-01-30.

[16] మూస:ఉల్లేఖన పుస్తకం

[maritimeheritage.org-17] 16.0 ^16.1 "న్యూ కాలెడోనియా మరియు అంతర్జాతీయ సముద్ర ఓడరేవు చరిత్ర. ది మారిటైమ్ హెరిటేజ్ ప్రాజెక్ట్". Maritimeheritage.org. Archived from the original on 13 నవంబరు 2017. Retrieved 2017-11-12.

[18] Langdon, Robert (1983). Whalers Went: 19వ శతాబ్దంలో అమెరికన్ తిమింగల వేటగాళ్ళు (మరియు కొన్ని ఇతర నౌకలు) సందర్శించిన పసిఫిక్ ఓడరేవులు మరియు దీవుల సూచిక. Canberra: Pacific Manuscripts Bureau. p. 183. ISBN 086784471X.

[kanaka-19] Angleviel, Frédéric. "De Kanaka à Kanak: l'appropriation d'un terme générique au profit de la revendication identitaire" [From Kanaka to Kanak: the appropriation of a generic term for the benefit of identity claim] (PDF) (in ఫ్రెంచ్). Université de la Nouvelle-Calédonie. Archived (PDF) from the original on 9 November 2017. Retrieved 2013-01-30.

[abcau-20] "Charting the Pacific – Places". Abc.net.au. 1998-10-13. Archived from the original on 8 డిసెంబరు 2017. Retrieved 2013-01-30.

[logan-21] 20.0 ^20.1 Logan, Leanne; Cole, Geert (2001). న్యూ కాలెడోనియా. Lonely Planet. p. 15. ISBN 978-1-86450-202-2. Archived from the original on 12 ఏప్రిల్ 2016. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015 – via Google Books.

[Knauft1999-22] Knauft, బ్రూస్ M. (1999). మెలనేషియా మరియు ఆంత్రోపాలజీలో ఆదిమ నుండి వలసరాజ్యాల తర్వాత. మిచిగాన్ విశ్వవిద్యాలయ ప్రెస్. ISBN 978-0-472-06687-2. {{cite book}}: Invalid |url-status=లైవ్ (help); Unknown parameter |ఆర్కైవ్-url= ignored (help); Unknown parameter |ఆర్కైవ్-తేదీ= ignored (help); Unknown parameter |ద్వారా= ignored (help); Unknown parameter |పేజీ= ignored (help); Unknown parameter |యాక్సెస్-తేదీ= ignored (help)

[23] Bulletin de la Société générale des prisons. Paris. 1888. p. 980.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)

[gb-1-25] 23.0 ^23.1 ^23.2 ^23.3 ^23.4 Aldrich, Robert (2006). కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్. ISBN 978-0-521-6 https://books.google.com/books?id=vRB3woPa7LAC&pg=PA46. Archived from the original on 6 ఆగస్టు 2020. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015. {{cite book}}: |first2= missing |last2= (help); Check |isbn= value: length (help); Cite has empty unknown parameter: |3= (help); Missing or empty |title= (help); Text "'stitleer" ignored (help); Text "డిపార్ట్‌మెంట్స్ మరియు టెరిటోయిర్స్ డి'ఔట్రే-మెర్" ignored (help)

[gb-2-26] 24.0 ^24.1 ^24.2 ^24.3 ^24.4 Stanley, David (1989). South Pacific Handbook. David Stanley. pp. 549–. ISBN 978-0-918373-29-8. Archived from the original on 13 ఏప్రిల్ 2016. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015 – via Google Books.

[27] అడ్రియన్ ముకిల్

[28] Fisher, Denise (2010). "న్యూ కాలెడోనియాలో స్వేచ్ఛా ఫ్రెంచ్‌కు మద్దతు ఇవ్వడం: ఆస్ట్రేలియన్ దౌత్యంలో మొదటి దశలు" (PDF). Explorations: ఎ జర్నల్ ఆఫ్ ఫ్రెంచ్-ఆస్ట్రేలియన్ కనెక్షన్స్. 49 (1): 18–37. Archived (PDF) from the original on 24 March 2024. Retrieved 26 May 2024.

[29] Hasluck, Paul Meernaa Caedwalla (1952). "chapter 6 – క్లియరింగ్ ఎ వే టు టోటల్ వార్, అక్టోబరు 1940 – జనవరి 1941". ది గవర్నమెంట్ అండ్ ది పీపుల్, 1939–1941 (PDF). Vol. I (1965 ed.). కాన్‌బెర్రా: ఆస్ట్రేలియన్ వార్ మెమోరియల్. Archived (PDF) from the original on 30 మే 2022. Retrieved 6 ఆగస్టు 2009.

[Rottman2002-30] Rottman, Gordon L. (2002). ప్రపంచ యుద్ధం 2 పసిఫిక్ ద్వీప మార్గదర్శి. Greenwood Publishing Group. p. 71. ISBN 978-0-313-31395-0. Archived from the original on 19 మార్చి 2015. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015 – via Google Books. అక్టోబర్‌లో, ప్రధాన దక్షిణ పసిఫిక్ నౌకాదళ స్థావరాన్ని ఆక్లాండ్ నుండి నౌమియా (FPO SF 131)కి మార్చాలని నిర్ణయం తీసుకోబడింది. ఫిబ్రవరి 1943 నాటికి అన్‌లోడింగ్ సౌకర్యాలు మెరుగుపరచబడ్డాయి మరియు నావికా ఆపరేటింగ్ స్థావరంలో నిర్మాణం వెంటనే ప్రారంభమైంది.

[ncbrit-31] 29.0 ^29.1 ^29.2 ^29.3 ^29.4 మూస:బ్రిటానికా

[32] Henningham, Stephen (December 2014). "ఫ్రెంచ్ న్యూ కాలెడోనియాలో ఆస్ట్రేలియా యొక్క ఆర్థిక ఆశయాలు, 1945–1955". ది జర్నల్ ఆఫ్ పసిఫిక్ హిస్టరీ. 49 (4): 421–439. doi:10.1080/00223344.2014.976915. JSTOR 24644648. S2CID 154479730. Archived from the original on 29 April 2022. Retrieved 28 April 2022.

[lm-mdg-24-33] Mannevy, Charlotte; Derel, Mathurin; Guibert, Nathalie (మే 15, 2024). "రెండవ రాత్రి అల్లర్లు న్యూ కాలెడోనియాను కుదిపేశాయి: 'ఇది ఇంతవరకు వస్తుందని నేను అనుకోలేదు'". Le Monde. Archived from the original on 24 మే 2024. Retrieved 16 మే 2024.

[nyt-vb-caled-24-34] Vinograd, Cassandra; Breeden, Aurelien (మే 15, 2024). "న్యూ కాలెడోనియాలో నిరసనల మధ్య ఫ్రాన్స్ అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించింది". The New York Times. Archived from the original on 24 మే 2024. Retrieved 16 మే 2024.

[horowitz-may-2009-pol-geo-35] rowitz, Leah S. (మే 2009). "పర్యావరణ హింస మరియు న్యూ కాలెడోనియాలో చట్టబద్ధత యొక్క సంక్షోభాలు". doi:10.1016/j.polgeo.2009.07.001. ISSN 1873-5096. Archived from the original on 16 మే 2024. Retrieved 16 మే 2024. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Unknown parameter |జర్నల్= ignored (help); Unknown parameter |పేజీలు= ignored (help); Unknown parameter |వాల్యూమ్= ignored (help); Unknown parameter |సంచిక= ignored (help)

[fisher-anu-2013-36] Fisher, Denise (మే 2013). దక్షిణ పసిఫిక్‌లో ఫ్రాన్స్: శక్తి మరియు రాజకీయాలు. కాన్‌బెర్రా: ANU ప్రెస్. doi:10.22459/FSP.05.2013. ISBN 9781922144942.

[37] Winslow, Donna (June 1991). "న్యూ కాలెడోనియాలో భూమి మరియు స్వాతంత్ర్యం". Cultural Survival Quarterly Magazine (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2021-02-11 – via culturalsurvival.org. {{cite news}}: Unknown parameter |ఆర్కైవ్-url= ignored (help); Unknown parameter |ఆర్కైవ్-తేదీ= ignored (help)CS1 maint: url-status (link)

[38] మూస:ఉదహరించు వార్తలు

[39] "న్యూ కాలెడోనియా స్వాతంత్ర్య ప్రజాభిప్రాయ సేకరణకు తేదీని నిర్ణయించింది". ది గార్డియన్. 20 మార్చి 2018. Archived from the original on 13 మే 2019. Retrieved 25 మార్చి 2018.

[40] "న్యూ కాలెడోనియా ఫ్రాన్స్‌లో భాగంగా ఉండటానికి ఓట్లు". Time.com (in ఇంగ్లీష్). నౌమియా, న్యూ కాలెడోనియా. Associated Press. 5 నవంబరు 2018. Archived from the original on 9 నవంబరు 2018. Retrieved 2018-11-08.

[41] ఆంటోయిన్-పెరాన్, షార్లెట్. "న్యూ కాలెడోనియా ఓటర్లు ఫ్రాన్స్‌లో భాగంగానే ఉండాలని ఎంచుకున్నారు". లాస్ ఏంజిల్స్ టైమ్స్. {{cite news}}: Unknown parameter |ఆర్కైవ్-url= ignored (help); Unknown parameter |ఆర్కైవ్-తేదీ= ignored (help); Unknown parameter |ఏజెన్సీ= ignored (help); Unknown parameter |తేదీ= ignored (help); Unknown parameter |భాష= ignored (help); Unknown parameter |యాక్సెస్-తేదీ= ignored (help); Unknown parameter |స్థలం= ignored (help)CS1 maint: url-status (link)

[42] "న్యూ కాలెడోనియా ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ: దక్షిణ పసిఫిక్ ప్రాంతం ఫ్రాన్స్ నుండి స్వాతంత్ర్యాన్ని తిరస్కరించింది". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 2020-10-04. Archived from the original on 4 అక్టోబరు 2020. Retrieved 2021-07-08.

[43] "ఫ్రెంచ్ భూభాగం ఆఫ్ న్యూ కాలెడోనియా దాని మూడవ మరియు చివరి స్వాతంత్ర్య ప్రజాభిప్రాయ సేకరణను నిర్వహించింది, దీనిలో 96.49 మంది స్వాతంత్ర్యానికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేశారు". France24. 12 డిసెంబరు 2021. Archived from the original on 13 డిసెంబరు 2021. Retrieved 12 డిసెంబరు 2021.

[44] Antoine-Perron, Charlotte (12 డిసెంబరు 2021). "న్యూ కాలెడోనియా ఫ్రాన్స్‌లోనే ఉండాలని ఓటు వేసింది; వేర్పాటువాదులు బహిష్కరణ". Associated Press. Archived from the original on 1 ఏప్రిల్ 2022. Retrieved 13 డిసెంబరు 2021.

[45] "న్యూ కాలెడోనియా: ఓటింగ్ సంస్కరణల మీద అల్లర్ల మధ్య ఫ్రెంచ్ భూభాగంలో పోలీసులపై 'కాల్పులు'". France 24. Archived from the original on 15 మే 2024. Retrieved మే 14, 2024.

[:3-46] "ఫ్రాన్స్ ఓటింగ్ సంస్కరణను వదులుకోవడంతో న్యూ కాలెడోనియన్ స్వాతంత్ర్య నాయకులు జాగ్రత్త". Radio France Internationale (in ఇంగ్లీష్). 2024-10-04. Archived from the original on 31 డిసెంబరు 2024. Retrieved 2025-04-16.

[47] "హింసాత్మక అల్లర్ల తర్వాత 6 నెలల్లో ఫ్రెంచి విదేశీ భూభాగం న్యూ కాలెడోనియాలో కర్ఫ్యూ ఎత్తివేయబడింది". Anadolu Agency. Archived from the original on 2 డిసెంబరు 2024. Retrieved 2025-04-16.

[jc-48] 46.0 ^46.1 ^46.2 "Présentation= – L'Ov.Outrebsentation=". Archived from the original on 21 మే 2013. Retrieved 2013-01-30. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |1= (help); Invalid |url-status=లైవ్ (help)

[undcol-49] 47.0 ^47.1 ^47.2 ^47.3 ^47.4 "ముగింపు సెషన్, డీకోలనైజేషన్ పై ప్రత్యేక కమిటీ న్యూ కాలెడోనియా, [[టోకెలావ్]] పై రెండు గ్రంథాలను ఆమోదించింది; దాని పనిపై విమర్శలను పట్టించుకోవాలనే విజ్ఞప్తులను వింటుంది". United Nations. Archived from the original on 23 అక్టోబరు 2013. Retrieved 2013-01-30. {{cite web}}: URL–wikilink conflict (help)

[50] "Resultats de l'election presidentielle – Nouvelle Caledonie". Minister of the Interior (in ఫ్రెంచ్). Government of France. Archived from the original on 26 June 2012. Retrieved 2012-08-06.

[:02-51] Mazzoni, Julien (2025-01-09). "న్యూ కాలెడోనియా రాజకీయ సంక్షోభం తర్వాత కాంగ్రెస్ ఫ్రాన్స్ అనుకూల అధ్యక్షుడిని ఎన్నుకుంది". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 2025-04-05.

[FOOTNOTEAnaya20118-52] 50.0 ^50.1 ^50.2 ^50.3 Anaya 2011, p. 8.

[cs-fra-53] 51.0 ^51.1 ^51.2 ^51.3 ^51.4 "Sénat coutumier". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 30 అక్టోబరు 2012. Retrieved 2013-01-30.

[FOOTNOTEఅనయ20118-54] అనయ 2011, p. 8.

[fanc-55] 53.0 ^53.1 "Les Forces armées de Nouvelle-Calédonie". Defense.gouv.fr (in ఫ్రెంచ్). 2012-12-20. Archived from the original on 9 November 2017. Retrieved 2013-01-30.

[56] Lagneau, Laurent (19 September 2018). "Le Régiment d'Infanterie de Marine du Pacifique-Nouvelle Calédonie se distingue lors d'un exercice en Australie; Zone Militaire". Archived from the original on 12 February 2023. Retrieved 12 February 2023.

[57] "La Marine accueillera prochainement un nouveau bateau". 23 January 2025. Retrieved 6 April 2025.

[58] "First Two EDA-S Next Gen Amphibious Landing Craft Delivered to French DGA". 25 November 2021. Archived from the original on 26 November 2021. Retrieved 10 December 2021.

[59] "Prise d'armement pour essais du patrouilleur outre-mer Jean Tranape". French Navy. 5 March 2025. Retrieved 31 March 2025.

[60] Tanguy, Jean-Marc (4 August 2022). "New French overseas patrol vessels set for 2023 service entry". Shepherd. Archived from the original on 21 November 2022. Retrieved 30 December 2022.

[brestboulogne-61] Groizeleau, Vincent (21 September 2022). "POM : Le premier patrouilleur reprend ses essais à Brest, le second en achèvement à Boulogne". Mer et Marine (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 22 September 2022. Retrieved 3 November 2022.

[62] Groizeleau, Vincent (13 December 2024). "Les avions de surveillance maritime Gardian prolongés à Tahiti et Nouméa". Mer et Marine (in ఫ్రెంచ్). Retrieved 13 December 2024.

[63] "French Navy to receive new eyes in the sky from Dassault". www.aerotime.aero. 19 November 2020. Archived from the original on 13 November 2022. Retrieved 2022-11-18.

[64] "Forces armées en Nouvelle-Calédonie; Ministère des Armées". 14 February 2022. Archived from the original on 5 January 2023. Retrieved 11 February 2023.

[65] "FANC – Bilan du déploiement du BSAOM D'Entrecasteaux dans le Pacifique Sud; Ministère des Armées". 10 February 2023. Archived from the original on 11 February 2023. Retrieved 11 February 2023.

[66] "French Navy will receive first three Airbus Dauphin N3 at December 1". Air & Cosmos (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 13 November 2022. Retrieved 2022-11-18.

[67] "Marine Nationale Dossier d'Information, p. 23" (PDF). Cols Bleus (in ఫ్రెంచ్). January 2023. Archived (PDF) from the original on 4 March 2023. Retrieved 2023-03-04.

[68] "French Air and Space Force Rafales Train Alongside Royal Australian Air Force Growlers". MilitaryLeak. 2022-08-27. Archived from the original on 14 November 2022. Retrieved 2022-11-18.

[69] "France successfully conducts long-range strategic deployment to Asian-Pacific region". ac.nato.int. Archived from the original on 3 December 2023. Retrieved 28 December 2023.

[70] Sartre, Julien (2021-12-07). "Covid, mourning and the spectre of violence: New Caledonia prepares for blighted independence vote". The Guardian. Retrieved 2022-11-18.

[71] "COMGEND – Commandant de la gendarmerie pour la Nouvelle-Calédonie et les îles Wallis et Futuna / Sécurité / Services de l'État / Accueil – Les services de l'État en Nouvelle-Calédonie". www.nouvelle-caledonie.gouv.fr. Archived from the original on 7 November 2022. Retrieved 2022-11-18.

[72] "Vedette Côtière de Surveillance Maritime (VCSM) Boats". Homelandsecurity Technology. Archived from the original on 7 December 2021. Retrieved 2022-08-28.

[73] "ట్రస్ట్ మరియు స్వయం పాలన లేని భూభాగాలు (1945–1999)". యునైటెడ్ నేషన్స్. Archived from the original on 6 అక్టోబరు 2017. Retrieved 29 జూన్ 2017.

[74] Willsher, Kim (19 మార్చి 2018). "న్యూ కాలెడోనియా స్వాతంత్ర్య ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తేదీని నిర్ణయించింది". The Guardian. Archived from the original on 25 అక్టోబరు 2019. Retrieved 20 మార్చి 2018.

[75] "న్యూ కాలెడోనియా స్వాతంత్ర్య ఓటును సిద్ధం చేయడానికి పారిస్ సమావేశం". రేడియో న్యూజిలాండ్. 2016-02-02. Archived from the original on 8 మార్చి 2016. Retrieved 2016-03-08.

[76] "న్యూ కాలెడోనియా ఫ్రాన్స్ నుండి స్వాతంత్ర్యానికి 'కాని' ఓటు వేసింది". ది గార్డియన్. Reuters. 2018-11-04. Archived from the original on 6 డిసెంబరు 2018. Retrieved 2018-11-04. {{cite web}}: Unknown parameter |భాష= ignored (help)

[77] "న్యూ కాలెడోనియా రెండవసారి ఫ్రాన్స్ నుండి స్వాతంత్ర్యాన్ని తిరస్కరించింది". ది గార్డియన్ (in ఇంగ్లీష్). 2020-10-05. Archived from the original on 20 ఏప్రిల్ 2021. Retrieved 2020-10-05.

[78] Government of New Caledonia. "Les accords de Nouméa" (PDF) (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original (PDF) on 5 ఏప్రిల్ 2008. Retrieved 11 ఆగస్టు 2008.

[79] ttps://web.archive.org/web/20080627221108/http://nouvellecaledonie.rfo.fr/article424.html. Archived from the original on 27 జూన్ 2008. Retrieved 11 ఆగస్టు 2008. {{cite web}}: Invalid |url-status=చనిపోయిన (help); Missing or empty |title= (help); Unknown parameter |టైటిల్= ignored (help); Unknown parameter |రచయిత= ignored (help)

[monde1-80] 78.0 ^78.1 Bolis, Angela (2011-08-26). "Nouvelle-Calédon: స్వాతంత్ర్యం?". Le Monde.fr (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 19 నవంబరు 2011. Retrieved 2013-01-30.

[congress-81] "Nouvelle-Calédonie: Voeu dedrau sur akley 2010". axl.cefan.ulaval.ca. Archived from the original on 23 అక్టోబరు 2021. Retrieved 26 నవంబరు 2021.="{ci><ref name| url = http://www.juridoc.gouv.nc/JuriDoc/jdJ201.nsf/JoncP/2010-06341/$File/2010-6341.pdf?OpenElement&root=2010&page=6341%7C శీర్షిక = Voeux n° 1 du treize juillet 2010| యాక్సెస్-తేదీ = 26 నవంబరు 2021| archive-date = 17 ఏప్రిల్ 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210417013852/https://juridoc.gouv.nc/JuriDoc/jdJ201.nsf/JoncP/2010-06341/$File/2010-6341.pdf=6341.pdf=6341 url-status = live}}

[82] మూస:Cite వెబ్

[fr24-83] "సర్కోజీ న్యూ కాలెడోనియా హింసపై సంభాషణకు పిలుపునిచ్చింది". France 24. 2011-08-26. Archived from the original on 7 సెప్టెంబరు 2011. Retrieved 2013-01-30.

[:1-84] 82.0 ^82.1 ^82.2 "Populations légales des provinces de Nouvelle-Calédonie en 2019 − జనాభా లీగల్స్ డి నౌవెల్లె-కాలేడోనీ {!{2}19ee en !". www.insee.fr. Archived from the original on 25 ఏప్రిల్ 2023. Retrieved 2023-09-11.

[85] బోయర్ & గిరిబెట్ 2007: 355

[geo-jc-86] 84.0 ^84.1 ^84.2 ^84.3 ^84.4 ^84.5 ^84.6 "డోనీస్ జియోగ్రాఫిక్స్". Nouvelle-caledonie.gouv-01access-300ate (in ఫ్రెంచ్). Archived from the original on 30 అక్టోబరు 2012. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |1= (help)

[EB-87] 85.0 ^85.1 మూస:బ్రిటానికా

[UNU-88] ttps://web.archive.org/web/20110727215730/http://www.greenstone.org/greenstone3/nzdl;jsessionid=9C07FFA7400A6C3C823F1ACAF98A3D9D?a=d&d=HASH01e0de34b153f45530bc1736.5.pp&c=ccgi&sib=1&dt=&ec=&et=&p.a=b&p.s=ClassifierBrowse&p.sa=. Archived from the original on 27 జూలై 2011. {{cite web}}: Invalid |url-status=డెడ్ (help); Missing or empty |title= (help); Unknown parameter |ప్రచురణకర్త= ignored (help); Unknown parameter |యాక్సెస్-డేట్= ignored (help); Unknown parameter |శీర్షిక= ignored (help)

[gbrs-89] 87.0 ^87.1 Grandcolas, P; Murienne, J; Robillard, T; Desutter-Grandcolas, L; Jourdan, H; Guilbert, E; Deharveng, L (2008). "న్యూ కాలెడోనియా: చాలా పాత డార్వినియన్ ద్వీపం?". రాయల్ సొసైటీ యొక్క తాత్విక లావాదేవీలు B: జీవ శాస్త్రాలు. 363 (1508): 3309–3317. doi:10.1098/rstb.2008.0122. PMC 2607381. PMID 18765357.

[unesco-90] "న్యూ కాలెడోనియా సరస్సులు: రీఫ్ వైవిధ్యం మరియు అనుబంధ పర్యావరణ వ్యవస్థలు". Archived from the original on 20 నవంబరు 2021. Retrieved 20 నవంబరు 2021. {{cite web}}: Unknown parameter |ప్రచురణకర్త= ignored (help); Unknown parameter |వెబ్‌సైట్= ignored (help)

[91] Sharma, Shweta (19 మే 2023). "భూకంపం దక్షిణ పసిఫిక్ అంతటా 3 అడుగుల అలల సునామీ హెచ్చరికలను ప్రేరేపిస్తుంది". The Independent. Archived from the original on 19 మే 2023. Retrieved 29 మే 2023. {{cite web}}: Invalid |url-status=లైవ్ (help)

[hjnc-92] 90.0 ^90.1 ^90.2 ^90.3 Leanne Logan; Geert Cole (2001). Noth కాలెడోనియా. Lonely Planet. p. 26. ISBN 978-1-86450-202-2. Archived from the original on 26 డిసెంబరు 2019. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015.

[93] "EDGAR – గ్లోబల్ అట్మాస్ఫియరిక్ రీసెర్చ్ కోసం ఉద్గారాల డేటాబేస్". edgar.jrc.ec.europa.eu. Archived from the original on 31 మే 2021. Retrieved 2021-04-24.

[myers-94] Myers, Norman; Mittermeier, Russell A.; Mittermeier, Cristina G.; da Fonseca, Gustavo A. B.; Kent, Jennifer (February 2000). "సంరక్షణ ప్రాధాన్యతల కోసం జీవవైవిధ్య హాట్‌స్పాట్‌లు". Nature. 403 (6772): 853–858. Bibcode:2000Natur.403..853M. doi:10.1038/35002501. PMID 10706275. S2CID 4414279.

[95] "Bruno Van Peteghem". Goldman Environmental Prize. Archived from the original on 1 ఫిబ్రవరి 2009.

[96] "స్వదేశీ కనక్స్ న్యూ కాలెడోనియాలో ఇంకోపై దాడి చేశారు". MiningWatch కెనడా. 19 జూలై 2006. Archived from the original on 13 అక్టోబరు 2007.

[97] మూస:సైట్ జర్నల్

[futura1-98] 96.0 ^96.1 ^96.2 "La flore-Caledonie". Futura-sciences.com. 2004-08-18. Archived from the original on 11 మార్చి 2013. Retrieved 2013-01-30.

[ncd2-99] "లా ఫ్లోర్ డి నౌవెల్-కలెడోనీ – డ్యూక్సిమే పార్టీ". 2004-08-18. {{cite web}}: |archive-url= requires |archive-date= (help); Unknown parameter |ఆర్కైవ్-తేదీ= ignored (help); Unknown parameter |యాక్సెస్-తేదీ= ignored (help); Unknown parameter |వెబ్‌సైట్= ignored (help)

[DinersteinOlson2017-100] Dinerstein, Eric; et al. (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm". BioScience. 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. ISSN 0006-3568. PMC 5451287. PMID 28608869.

[Palmas-101] 99.0 ^99.1 Palmas, Pauline; Jourdan, Hervé; Rigault, Frederic; Debar, Léo; De Meringo, Hélene; Bourguet, Edouard; Mathivet, Mathieu; Lee, Matthias; Adjouhgniope, Rachelle; Papillon, Yves; Bonnaud, Elsa; Vidal, Eric (1 అక్టోబరు 2017). "ఫెరల్ పిల్లులు న్యూ కాలెడోనియా జీవవైవిధ్య హాట‌స్పాటు అత్యుత్తమ స్థానిక జంతుజాలాన్ని బెదిరిస్తున్నాయి" (PDF). Bibcode:2017BCons.214..250P. doi:10.1016/j.biocon.2017.08.003. S2CID 43153107. Archived (PDF) from the original on 20 మార్చి 2022. Retrieved 21 నవంబరు 2021. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Unknown parameter |జర్నల్= ignored (help); Unknown parameter |పేజీలు= ignored (help); Unknown parameter |వాల్యూమ్= ignored (help)

[102] Weir, A.A.S.; చాపెల్, J.; కాసెల్నిక్, A. (2002). "న్యూ కాలెడోనియన్ కాకులలో హుక్స్ ఆకృతి". doi:10.1126/science.1073433. PMID 12169726. S2CID 29196266. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Unknown parameter |జర్నల్= ignored (help); Unknown parameter |పేజీ= ignored (help); Unknown parameter |వాల్యూమ్= ignored (help); Unknown parameter |సంచిక= ignored (help)

[nccbbc-103] వాకర్, Matt (2010-10-26). "తెలివైన కొత్త కాలెడోనియన్ కాకులు తల్లిదండ్రుల టూల్ స్కూల్‌కు వెళ్తాయి". BBC News. Archived from the original on 14 అక్టోబరు 2011. Retrieved 2013-01-30.

[104] అటెన్‌బరో, D. 1998 ది లైఫ్ ఆఫ్ బర్డ్స్ BBC ISBN 0563-38792-0

[kagu-105] "Kagu". Oiseaux-birds.com. Archived from the original on 24 నవంబరు 2011. Retrieved 2013-01-30.

[ncnau-106] 104.0 ^104.1 ^104.2 "La Biodiversité". Endemia.nc. Archived from the original on 6 జనవరి 2013. Retrieved 2013-01-30.

[107] reporter, Guardian (2024-01-08). "New Caledonia court bans shark culls amid environmental backlash". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 2024-01-10.

[ది_పాపులేషన్_ఎట్_డిఫరెంట్_సెన్సస్-108] "ది పాపులేషన్ ఎట్ డిఫరెంట్ సెన్సస్". Noumea: ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ అండ్ ఎకనామిక్ స్టడీస్ (ISEE-NC). Archived from the original on 11 ఏప్రిల్ 2020. Retrieved 2 నవంబరు 2020.

[విభిన్న_జనాభా_లెక్కలు-109] 107.0 ^107.1 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; విభిన్న జనాభా లెక్కలు అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[:0-110] 108.0 ^108.1 "La croissance démographique fléchit nettement en Nouvelle-Calédonie entre 2014 et 2019". Nouméa: ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ అండ్ ఎకనామిక్ స్టడీస్ (ISEE-NC). Archived from the original on 2020-11-07. Retrieved 2 నవంబరు 2020=7archive-date. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (help)

[insee-1-111] 109.0 ^109.1 ^109.2 (in ఫ్రెంచ్). ఇన్‌స్టిట్యుట్ నేషనల్ డి లా స్టాటిస్టిక్ ఎట్ డెస్ ఎటుడెస్ ఎకనామిక్స్ (INSEE.fr) జనాభా de http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?3Recidtiiptle1 జనాభా de. Retrieved 2010 January-1 arch-13. {{cite web}}: |archive-url= requires |archive-date= (help); Check |url= value (help); Check date values in: |access-date= (help); Missing or empty |title= (help); Text "2012" ignored (help); Text "Nouvelle-Calédonie en 2009 – 50 000 నివాసులు డి ప్లస్ en 13 ans" ignored (help)

[Population_Structure_of_Communities-112] "Population Structure of Communities". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Archived from the original on 13 November 2019. Retrieved 29 October 2020.

[జనసంఘాల_జనాభా_నిర్మాణం-113] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; జనసంఘాల జనాభా నిర్మాణం అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[114] "Communauté d'appartenance – INSEE – ISEE / 2009 లో జనాభాను సమీక్షించడం en Nouvelle-Calédonie" (XLS). Nouméa: Institut of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Retrieved 2015-08-24.^{[permanent dead link]}

[LoganCole2001b-115] 113.0 ^113.1 ^113.2 Leanne Logan; Geert Cole (2001). New Caledonia. Lonely Planet. p. 39. ISBN 978-1-86450-202-2. Archived from the original on 13 ఏప్రిల్ 2016. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015.

[116] "న్యూ కాలెడోనియన్ జావానీస్, న్యూ కాలెడోనియాలో". joshuaproject.net. జాషువా ప్రాజెక్ట్. Archived from the original on 5 డిసెంబరు 2020. Retrieved 14 డిసెంబరు 2020.

[eth09-117] "Recensement de la population 2009" (PDF). Noumea: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Archived from the original on 2012-11-13. Retrieved 2013-01-30.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link)

[FOOTNOTEఅనయ20115-118] 116.0 ^116.1 ^116.2 ^116.3 ^116.4 అనయ 2011, p. 5.

[isee.nc-119] "Recensement de lal=201fr" [2014 జనాభా గణన] (PDF). Synthese. Nouméa: ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ అండ్ ఎకనామిక్ స్టడీస్ (ISEE-NC). Archived from the original on 14 డిసెంబరు 2019. Retrieved 14 డిసెంబరు 2019. {{cite magazine}}: Cite has empty unknown parameter: |1= (help); Unknown parameter |ఇష్యూ= ignored (help)

[ridet-120] "DONNEES DE CADRAGE". Nouméa: ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ అండ్ ఎకనామిక్ స్టడీస్ (ISEE-NC). Archived from the original (XLS) on 30 అక్టోబరు 2012.

[121] "న్యూ కాలెడోనియా". doi:10.1353/cp.2005.0043. S2CID 258106946. Archived from the original on 4 మార్చి 2016. Retrieved 28 మార్చి 2008. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Unknown parameter |జర్నల్= ignored (help); Unknown parameter |పేజీలు= ignored (help); Unknown parameter |రచయిత= ignored (help); Unknown parameter |వాల్యూమ్= ignored (help); Unknown parameter |సంచిక= ignored (help); Unknown parameter |సంవత్సరం= ignored (help)

[122] మూస:Cite వార్తలు

[123] {{cite news|url=http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2015/09/exile-caledonia-150914145540415.html%7Ctitle=న్యూయాలో^{[permanent dead link]} బహిష్కరణ కలెడోనియా|last1=మేమ్|first1=Abdelkader|first2=Abdelaziz|last2=Abid|date=14 సెప్టెంబరు 2015|publisher=అల్ జజీరా ఇంగ్లీష్|access-date=17 సెప్టెంబరు 2015|archive-date=19 సెప్టెంబరు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919090331/http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2015/09/exile-caledonia-150914145540415.adl%7D వీడియో మూస:వెబర్‌కైవ్

[rl-lang-124] "Situation linguistice en Nouvelle-Calédonie". Vice-Rectorat de Nouvelle-Calédonie. Archived from the original on 18 జనవరి 2012. Retrieved 2013-01-30.

[cite_web-125] "Principales caractéristiques des individus de 15 ans et plus, par province de residence et sexe". Noumea: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Archived from the original (XLS) on 30 అక్టోబరు 2012. Retrieved 2013-02-28.

[macc-126] "Langues". Académie des Langues Kanak. Archived from the original on 9 నవంబరు 2017. Retrieved 15 అక్టోబరు 2011.

[maskan-127] 125.0 ^125.1 "La Population De Nouvelle-Caledonie" (in ఫ్రెంచ్). La maison de la Nouvelle-Calédonie. Archived from the original on 2009-04-26. Retrieved 2013-01-30.

[128] "Population, ménages et logement par province, en 2019 – P20 Population de 15 ans et plus, selon le genre, la connaissance d'une langue kanak et la province de residence par groupe d'âge décennal" (in ఫ్రెంచ్). ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ అండ్ ఎకనామిక్ స్టడీస్ (ISEE-NC). Archived from the original on 1 నవంబరు 2022. Retrieved 2023-03-06.

[cen-lang-129] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; cen-lang అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[Survey-130] "The Global Religious Landscape" (PDF). Pewforum.org. Archived from the original (PDF) on 25 January 2017. Retrieved 2 October 2015.

[131] R. జి. క్రోకోంబే (2007). పసిఫిక్ దీవులలో ఆసియా: పశ్చిమాన్ని భర్తీ చేయడం. editorips@usp.ac.fj. pp. 375–. ISBN 978-982-02-0388-4. Archived from the original on 4 జూన్ 2013. Retrieved 24 ఆగస్టు 2012.

[CSC_ఆస్ట్రేలియా_2010-132] "ఎమర్జింగ్ పసిఫిక్ లీడర్స్ డైలాగ్ 2010 న్యూ కాలెడోనియా రిపోర్ట్" (PDF). కామన్వెల్త్ స్టడీ కాన్ఫరెన్సెస్ ఆస్ట్రేలియా. Archived from the original (PDF) on 18 సెప్టెంబరు 2017. Retrieved 1 మార్చి 2018.

[133] "న్యూ కాలెడోనియాలో విద్య ఎలా ఉంటుంది?". న్యూ కాలెడోనియా టుడే. 2013-02-28. Archived from the original on 1 మార్చి 2018. Retrieved 1 మార్చి 2018.

[134] "Presentation UNC en Anglais 2012" (PDF). న్యూ కాలెడోనియా విశ్వవిద్యాలయం. Archived (PDF) from the original on 25 అక్టోబరు 2017. Retrieved 1 మార్చి 2018.

[CSC_Australia_2010-135] 133.0 ^133.1 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; CSC Australia 2010 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[IMF-136] "World Economic Outlook Database – October 2024". IMF. Retrieved 2025-02-22.

[137] "SASUMMARY State annual summary statistics: personal income, GDP, consumer spending, price indexes, and employment". Bureau of Economic Analysis (BEA). Retrieved 2025-02-22.

[138] "TASUMMARY1 Summary of GDP and components for U.S. territories, current dollars". Bureau of Economic Analysis (BEA). Retrieved 2025-02-22.

[139] "Table 1: Gross domestic product at current prices by industry – quarterly value". Cook Islands Statistics Office. Retrieved 2025-02-22.

[140] INSEE, CEROM. "Évaluation du PIB de Wallis-et-Futuna en 2019" (in ఫ్రెంచ్). Retrieved 2025-02-22.

[nzmin-141] 139.0 ^139.1 ^139.2 "న్యూ కాలెడోనియా – ఇన్ఫర్మేషన్ పేపర్". NZ విదేశీ వ్యవహారాలు మరియు వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ. Archived from the original on 28 జనవరి 2013. Retrieved 2013-01-30.

[142] "XE: EUR/XPFని మార్చండి. కాంప్టోయిర్స్‌కు యూరో సభ్య దేశాలు Français du Pacifique (CFP) Franc". xe.com. Archived from the original on 25 జనవరి 2021. Retrieved 16 మే 2020.

[viep-143] "Vie pratique – L'Outre-Mer". Outre-mer.gouv.fr. Archived from the original on 30 March 2012. Retrieved 2013-01-30.

[trade-144] 142.0 ^142.1 ^142.2 "Importations et exportations de biens et services à prix courants". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Retrieved 2025-02-22.

[trade_partners-145] "Principaux pays partenaires commerciaux de la Nouvelle-Calédonie". Noumea: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Retrieved 2025-02-22.

[cia-146] 144.0 ^144.1 "న్యూ కాలెడోనియా". ది వరల్డ్ ఫ్యాక్ట్‌బుక్. సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ. Archived from the original on 7 ఏప్రిల్ 2022. Retrieved 25 జనవరి 2021.

[FAOSTAT_ఉత్పత్తి_గణాంకాలు_2008-147] "FAOSTAT 2008 by Production". Faostat.fao.org. Archived from the original on 13 జూలై 2011. Retrieved 6 జూన్ 2008.

[148] "న్యూ కాలెడోనియాలో నికెల్ మళ్ళీ మెరుస్తుంది". Metal Bulletin. 3 డిసెంబరు 2001. Archived from the original on 9 సెప్టెంబరు 2009. Retrieved 13 మార్చి 2009.

[comptes-149] 147.0 ^147.1 ^147.2 "Les comptes économiques rapides de Nouvelle-Calédonie" (PDF). Noumea: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). Archived from the original (PDF) on 13 నవంబరు 2011. Retrieved 2013-01-30.

[comps-150] 148.0 ^148.1 ^148.2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; comps అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[bbc.com-151] 149.0 ^149.1 "కొరత భయాల మధ్య టెస్లా నికెల్ గనితో భాగస్వామ్యం కలిగి ఉంది". BBC News. 5 మార్చి 2021. Archived from the original on 9 మార్చి 2021. Retrieved 9 మార్చి 2021.

[mining.com-152] 150.0 ^150.1 "టెస్లా నికెల్ సరఫరాను పొందేందుకు న్యూ కాలెడోనియా గనిలో పాల్గొంటుంది". 5 మార్చి 2021. Archived from the original on 8 మార్చి 2021. Retrieved 9 మార్చి 2021.

[desc-153] 151.0 ^151.1 ^151.2 ^151.3 "La Culture". Tourisme Nouvelle-Calédonie. Archived from the original on 2011-07-24. Retrieved 2013-01-30.

[mka-154] మూస:Cite వెబ్

[155] The name is a pun, and can be read in English as "The Caledonian News" or "Women of New Caledonia"

[156] "PFF stands in solidarity with Les Nouvelles Calédoniennes". Scoop. 11 March 2014. Archived from the original on 25 April 2016. Retrieved 25 April 2016.

[vivmed-157] "Vivre en Nouvelle-Calédonie". Gîtes Nouvelle Calédonie. Archived from the original on 19 January 2012. Retrieved 2013-01-30.

[lechienbleu.nc-158] 156.0 ^156.1 "Le Chien bleu : Journal satirique de Nouvelle-Calédonie. Y en aura pour tout le monde!". Lechienbleu.nc. Archived from the original on 26 July 2018. Retrieved 17 July 2018.

[159] "Télévision Numérique Terrestre (TNT)". Gouv.nc. 2016-01-31. Archived from the original on 29 June 2014. Retrieved 17 July 2018.

[160] "Grille TV – Canal+ Calédonie". Canalplus-caledonie.com. Archived from the original on 18 July 2018. Retrieved 17 July 2018.

[tnt-161] "L'Outre-mer dit adieu à l'analogique – Audiovisuel – Info – Nouvelle-Calédonie – La 1ère". nouvellecaledonie.la1ere.fr. Archived from the original on 30 September 2011.

[rnzitv-162] "Two new New Caledonia television channels proposed". Rnzi.com. 2011-10-12. Archived from the original on 5 March 2012. Retrieved 2013-01-30.

[163] "NCTV, c'est parti!". Les Nouvelles Calédoniennes (in ఫ్రెంచ్). 9 December 2013. Archived from the original on 27 April 2016. Retrieved 19 April 2016.

[bbc-cp-164] "Regions and territories: New Caledonia". BBC News. 2013-01-16. Archived from the original on 13 October 2011. Retrieved 2013-01-30.

[165] స్వామినాథన్, స్వరూప్ (12 అక్టోబరు 2018). "కరేంబ్యూ, ఫ్రాన్స్ & న్యూ కాలెడోనియా – ఒక సంక్లిష్ట సంబంధం". ది న్యూ ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్. Archived from the original on 5 నవంబరు 2018. Retrieved 4 నవంబరు 2018.

[166] "న్యూ కాలెడోనియా ప్రపంచ ఫుట్‌బాల్ సంఘంలో చేరింది". FIFA. 24 మే 2004. Archived from the original on 2007-07-18. Retrieved 6 ఆగస్టు 2009.

[167] "న్యూ కాలెడోనియా జాతీయ బాస్కెట్‌బాల్ జట్టు – ఒక తెలియని ఛాంపియన్". VisitNewCaledonia.com. 13 నవంబరు 2019. Archived from the original on 30 సెప్టెంబరు 2021. Retrieved 30 సెప్టెంబరు 2021.

[168] "Beniela Adjouhgniope,le colosse de l'AS 6e Km" (in ఫ్రెంచ్ 201 అక్టోబరు). Retrieved 1 అక్టోబరు 2021. {{cite news}}: |archive-url= requires |archive-date= (help); Cite has empty unknown parameter: |1= (help); Unknown parameter |పని= ignored (help)CS1 maint: unrecognized language (link)

[169] "Women's Cricket". Lonely Planet. Archived from the original on 16 మే 2011. Retrieved 2013-01-30.

[170] Darbyshire, Drew (2020-05-08). "పసిఫిక్ ట్రీజ్: క్వీన్సు‌ల్యాండు కప్‌లో చేరాలనుకునే ఫ్రెంచి మాట్లాడే పసిఫికు జట్టు". LoveRugbyLeague (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 30 జూన్ 2022. Retrieved 2022-06-30.

[171] "న్యూ కాలెడోనియాలో ప్రజలు ఏమి తింటారు?". Newcaledoniatoday.wordpress.com. 2013-01-30. Archived from the original on 14 ఫిబ్రవరి 2014. Retrieved 16 ఫిబ్రవరి 2014.

[aport-172] "ప్రెజెంటేషన్". నౌమియా లా టోంటౌటా యొక్క ఏరోపోర్ట్ ఇంటర్నేషనల్. Archived from the original on 18 జనవరి 2012. Retrieved 2013-01-30.

[tppdf-173] "ట్రాన్స్‌పోర్ట్" (PDF). Noumea: ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ అండ్ ఎకనామిక్ స్టడీస్ (ISEE-NC). Archived from the original (PDF) on 13 నవంబరు 2011.

[lptra-174] 172.0 ^172.1 "న్యూ కాలెడోనియాలో రవాణా". Lonely Planet. Archived from the original on 25 ఆగస్టు 2011. Retrieved 2013-01-30.

[rtne-175] "Site de la DITTT – Infrastructures routières". Dittt.gouv.nc. Archived from the original on 8 September 2015. Retrieved 17 July 2018.

[nb 1]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[nb 2]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]

[67]

[68]

[69]

[70]

[71]

[72]

[73]

[74]

[75]

[76]

[77]

[78]

[79]

[80]

[81]

[82]

[83]

[84]

[85]

[86]

[87]

[88]

[89]

[90]

[91]

[92]

[93]

[94]

[95]

[96]

[97]

[98]

[99]