పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
ఆస్ట్రేలియా, హోప్ టౌన్ జలపాతాల సహజ లక్షణాలని సంరక్షించడానికి ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి సందర్శకులను అనుమతిస్తూనే

పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం ప్రకృతి మరియు భూమి జీవవైవిధ్యపు శాస్త్రీయ అధ్యయనం, దీని లక్ష్యం జాతులను, వాటి ఆవాసాలను మరియు జీవవాసాలను నాశనపు అధిక శాతాలనుంచి రక్షించడం.[1][2] ఇది సామాన్యశాస్త్రాల, ఆర్థికశాస్త్రాల మరియు సహజ వనరుల నిర్వహణా అభ్యాసాల మధ్యస్థ అనుబంధ అంశం.[3][4][5][6] పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం అన్న పదం బ్రూస్ విల్కాక్స్ మరియు మైఖేల్ సోల్ అనే జీవశాస్త్రజ్ఞులద్వారా 1978 లో కాలిఫోర్నియా, లాజొల్లలో యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కాలిఫోర్నియాలో ఏర్పాటు చేయబడిన సమావేశపు పేరుగా పరిచయం చేయబడింది. ఈ సమావేశం ఉష్ణ మండల అడవులవిలుప్తం మీద, జాతుల అంతర్ధానం మీద, జాతుల మధ్య అంతరిస్తున్న జన్యు భిన్నత్వం మీద ఆసక్తిగల శాస్త్రవేత్తలద్వారా ప్రేరేపించబడింది.[7] ఈ సమావేశం మరియు అనుసంధానాలు ఒకవైపు జీవావాసశాస్త్ర సిద్ధాంత మరియు జనాభా జీవశాస్త్రాల మధ్య గల ఖాళీని పూరించాలని మరోవైపు పరిరక్షణ పద్ధతి, అభ్యాసాన్ని కొనసాగించాలని ముగించాయి[1].[8] పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం మరియు జీవవైవిధ్య భావన (జీవ వైవిధ్యం) ఒకేసారి ఉద్భవించాయి, ఇవి ఆధునిక యుగపు పరిరక్షణ శాస్త్ర మరియు పద్ధతిని స్పటికీకరించడంలో సహాయపడ్డాయి.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యాప్తి చెందిన జీవ వ్యవస్థల శీఘ్ర తిరోగతి అంటే పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం తరచుగా "గడువుతో కూడిన అంశంగా"[9] సూచించబడుతుంది. పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం కొంచెం సన్నిహితంగా జీవావాసశాస్త్రంలో విస్తరణ, వలస, జనాభాశాస్త్రం, ప్రభావవంతమైన జనాభా పరిమాణం, ఫలోత్పత్తి ద్రోణి, అరుదైన లేదా ప్రమాదంలో ఉన్న జాతుల కనిష్ఠ జనాభా స్వయంభరణశక్తి చేరడంతో ముడిపడిఉన్నాయి. పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం నిర్వహణ, నష్టం, జీవవైవిధ్య పునరుద్ధరణ మరియు జన్యు, జనాభా, జాతుల, జీవావాస వైవిధ్యంనుంచి పుట్టిన పరిణామా ప్రక్రియ శాస్త్రం వంటివాటిపై ప్రభావంచూపే దృగ్విషయం మీద శ్రద్ధ చూపుతుంది.[4][5][6] సంబంధిత విభాగాల అంచనా ప్రకారం భూమి మీది 50% జాతులు వచ్చే 50 ఏళ్ళలో అంతరించిపోతాయి, [10] ఇది పేదరికం, కరువు మిగతా భూమిమీద పరిణామ అంశానికి కారణభూతమవుతాయి.[11][12]

పరిరక్షణ జీవశాస్త్రజ్ఞులు జీవవైవిధ్య నష్ట ప్రక్రియలు, జాతుల విలుప్తం, మనం మంచి మానవ సమాజంగా ఉండటానికి కావలసిన సామర్ధ్యాల మీద దుష్ప్రభావాన్ని చూపుతున్నాయని పరిశోధించి మనల్ని జాగృతం చేస్తున్నారు. పరిరక్షణ జీవశాస్త్రజ్ఞులు క్షేత్రంలోనూ, కార్యాలయంలోనూ, ప్రభుత్వ విభాగాలలోనూ, విశ్వవిద్యాలయాలలోనూ, లాభాపేక్ష లేని సంస్థలు మరియు పరిశ్రమలలోనూ పని చేస్తారు. వారికి భూమి ప్రతికోణం మరియు దానికి మన సమాజానికి ఉన్న బంధాన్ని తెలుసుకోవటానికి, పరిశోదించటానికి, పర్యవేక్షించటానికి, జాబితా చేయడానికి నిధులు అందుతాయి. విషయాలు భిన్నంగా ఉంటాయి ఎందుకంటే ఇది జీవశాస్త్ర అలాగే సామజిక శాస్త్రాల నిపుణ సమాశ్రాయల అనుసంధాన వలయం కనుక. వృత్తికి, కారణానికి అంకితమైనవారు నైతికతలు, విలువలు, శాస్త్రీయ కారణాల మీద ఆధారపడిన ప్రస్తుతపు జీవవైవిధ్య చిక్కుకు వసుధైక ప్రతిస్పందనకి మద్దతునిస్తున్నారు. సంస్థలు మరియు నాగరికులు జీవవైవిధ్య చిక్కునకు పరిరక్షణ చర్యా ప్రణాళికలద్వారా ప్రతిస్పందిస్తున్నారు, ఇది పరిశోధన, పర్యవేక్షణ, స్థానికం ద్వారా అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు చేరుకొనే విద్యా కార్యక్రమాలకు దారితీస్తున్నాయి.[3][4][5][6]

విషయ సూచిక

సందర్భం మరియు పోకడలు[మార్చు]

పరిరక్షణ జీవశాస్త్రజ్ఞులు పురాజీవశాస్త్ర గతం నుండి జీవావాసశాస్త్ర వర్తమానంవరకు జాతుల విలుప్తానికి సంబంధించిన సందర్భాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి పోకడలను, ప్రక్రియలను అధ్యయనం చేస్తారు. భూచరిత్రలో ఐదు ప్రధాన వసుధైక సాముహిక విలుప్తాలు నమోదయ్యాయని అందరూ ఆమోదించారు. వీటిలో కొన్ని: ది అర్దోవిషియన్ (440 మ్యా), దేవోనియన్ (370 మ్యా), పెర్మియన్–ట్రయాసిక్ (245 మ్యా), ట్రయాసిక్–జురాసిక్ (200 మ్యా), మరియు క్రేటషియస్ (65 మ్యా) విలుప్త దుస్సంకోచాలు. గడచిన 10,000 సంవత్సరాలలో భూమి జీవావాస వ్యవస్థల మీద మనిషి ప్రభావం విపరీతంగా ఉండడంతో శాస్త్రజ్ఞులు నశించిన జాతులని అంచనా వేయడానికి కష్టపడుతున్నారు;[13] చెప్పేదేంటంటే అడవుల నాశనం, దిబ్బల నాశనం, తడి నేలల ఎండబెట్టడం, ఇతర మానవ చర్యలు జాతులమీద మానవ అంచనా కంటే వేగంగా సాగుతున్నాయి. ప్రపంచవ్యాప్త ప్రకృతి కోసం నిధి తాజా జీవిత గ్రహ నివేదిక అంచనా ప్రకారం మనం ఈ గ్రహ జీవ పునరుత్పాదన సామర్ధ్యాన్ని దాటివేశాం, మన సహజ వనరుల అవసరాన్ని తీర్చడానికి 1.5 భూములు అవసరపడతాయి.[14]

ఆరవ పరాసత్వం[మార్చు]

వర్షారణ్యంలో జంతువుల సంబంధిత ప్రాముఖ్యతని చూపించే కళాత్మక దృశ్యం, అ) పిల్లల దృష్టినిసారాంశాన్ని ఆ) శాస్త్రీయ అంచనా ప్రాధాన్యతతో పోల్చడం. జంతువూ పరిమాణం దాని ప్రాముఖ్యతని ప్రతిబింబిస్తుంది.పిల్లల మానసిక దృశ్యం పెద్ద పిల్లుల, పక్షులు, సీతాకోకచిలుకలు, సరీసృపాలు వర్సెస్ నిజ సమాజ కీటకాల (చీమల వంటివి) ఆధిపత్యం మీద ప్రాముఖ్యతని నిలుపుతుంది.

పరిరక్షణ జీవశాస్త్రజ్ఞులు గ్రహపు నలుమూలలనుంచి మానవజాతి ఆరవ మరియు గొప్ప గ్రహ విలుప్త కార్యక్రమంగా జీవించి ఉన్నదన్న ఆధారాలను సేకరించి ప్రచురించడం చేస్తున్నారు.[15][16][17] సూచించిన దాని ప్రకారం మనం పూర్వప్రమాణరహిత అసంఖ్యాక జాతుల విలుప్తాల యుగంలో జీవిస్తున్నాం, ఇది హోలోసిన్ విలుప్త కార్యక్రమంగా కూడా పిలువబడుతుంది.[18] మొత్తం విలుప్త శాతం పూర్వరంగ విలుప్త శాతం కంటే ఇంచుమించు 100,000 రెట్లు ఎక్కువ.[19] అంచనా ప్రకారం గత 50, 000 ఏళ్ళలో కనీసం44 kilograms (97 lb) రెండు/మూడవ వంతు క్షీరద తెగలు, ఒకటిన్నర క్షీరద జాతులు విలుప్తమయ్యాయి. ఒక ఆలోచన ప్రకారం ఈ ఆరవ విలుప్త సమయం విభిన్నమైనది ఎందుకంటే 4 బిలియన్ సంవత్సరాల భూ చరిత్రలో వేరొక జీవ కారకం ద్వారా జరుగుతున్న మొదటి ప్రధాన విలుప్తం ఇది.[20][21][22] వసుధైక ఉభయచర బేరీజు[23] మిగత ఇతర సకశేరుక సమూహాల కంటే అధిక శాతం ఉభయచరాలు వేగంగా క్షీణిస్తున్నాయని నివేదించింది, 32% అన్ని మనుగడ సాగిస్తున్న జాతులు విలుప్తమయ్యే ప్రమాదంలో ఉన్నాయి. మనుగడ గల జనాభా క్షీణత కొనసాగింపులో ఉన్నాయి, వీటిలో 42% ప్రమాదంలో ఉన్నాయి. 1980 మధ్య నుంచి నిజ విలుప్త శాతాలు శిలాజ నమోదు నుండి కొలిచినదాని ప్రకారం 211 రెట్లు పెరిగాయి.[24] ఏమైనా "ప్రస్తుతపు ఉభయచర విలుప్త శాతం 25,039 నుండి 45,474 రెట్ల మధ్య వరకు పూర్వ రంగ ఉభయచర విలుప్త శాతాలున్నాయి."[24] మొత్తం విలుప్త పోకడ పర్యవేఖిస్తున్న ప్రతి ప్రధాన సకశేరుక సమూహంలో కనపడుతున్నది. ఉదాహరణకి 23% అన్ని క్షీరదాలు, 12% అన్ని పక్షులు అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సమాఖ్య (IUCN) ద్వారా ఎర్ర గుర్తుతో గుర్తించబడ్డాయి అంటే దీని అర్థం ఇవన్ని కూడా విలుప్తంయ్యే ప్రమాదంలో ఉన్నాయని.

మహాసముద్రాల మరియు దిబ్బల స్థితి[మార్చు]

ప్రపంచపు పగడపు దిబ్బల గ్లోబల్ బేరీజు నివేదిక కొనసాగుతున్న విపరీతమైన మరియు తీవ్రమైన శాతపు క్షీణతని సూచించాయి. 2000కి 27%పు ప్రపంచ పగడపు దిబ్బ జీవావాసవ్యవస్థలు ప్రభావవంతంగా నాశనమయ్యాయి. అధిక సమయ క్షీణత 1998 నాటకపు "బ్లీచింగ్" కార్యక్రమంలో ఏర్పడింది, ఇందులో ఇంచుమించు 16%పు ప్రపంచంలోని అన్ని పగడపు దిబ్బలు ఒక ఏడాదిలోపే మాయమయ్యాయి. పగడపు బ్లీచింగ్ పర్యావరణ ఒత్తిడుల మిశ్రమంతో ఏర్పడుతుంది, దీనిలో మహాసముద్ర ఉష్ణోగ్రత, క్షారత పెరగడం వలన సింబయాటిక్ ఆల్గే విడుదల పగడాల మరణం రెండు కలుగుతాయి.[25] గత పదేళ్ళల్లో పగడపు దిబ్బల జీవవైవిధ్య క్షీణత మరియు విలుప్తమయ్యే ప్రమాదం బాగా పెరిగింది. పగడపు దిబ్బల నష్టం వచ్చే శతాబ్దంలో విపరీతమయ్యే ప్రమాదముందని ఊహిస్తున్నారు, దీనివలన అనేక ఆర్థిక ప్రభావాలుంటాయి, గ్లోబల్ జీవవైవిధ్య సమతూకం దెబ్బతినే ప్రమాదం, కొన్ని వందల లక్షల ప్రజల ఆహార రక్షణ దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉంది.[26] పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం ప్రపంచ మహాసముద్రాల అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలలో ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తుంది[25] (జీవవైవిధ్యానికి సంబంధించిన ఇతర అంశాలు) ఉదా||[33][34]).

These predictions will undoubtedly appear extreme, but it is difficult to imagine how such changes will not come to pass without fundamental changes in human behavior.

J.B. Jackson[12]:11463

CO2 స్థాయిలు పెరగడం వలన మహాసముద్రాలు అమ్లీకరణం ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఇది ఎక్కువగా మహాసముద్ర సహజ వనరుల మీద ఆధారపడి జీవించే సమాజాలకి తీవ్రమైన ప్రమాద సూచి. ఒక బెంగ ఏంటంటే ఎక్కువశాతం అన్నిరకాల సముద్ర జాతులు మహాసముద్ర రసాయనశాస్త్రంలో జరుగుతున్నా మార్పులకి ప్రతిస్పందనగా దాన్ని తట్టుకొని మనుగడ సాగించలేవు.[27]

రాశి విలుప్తాన్ని మళ్ళించే ఆశలు ఆశాజనకంగా లేవు "[...] మహాసముద్రంలో 90%పు అన్ని పెద్ద (సగటు ఇంచుమించు ≥50 కే.జి) మహాసముద్ర జీవరాశి, బిల్లీచేపలు, సొరచేపలు"[12] మాయమయ్యాయి. ప్రస్తుత పోకడలమీద చేసిన శాస్త్రీయ సమీక్షలో మహాసముద్రం కేవలం కొన్ని మనుగడగల బహుళ-కణ జీవులు కేవలం సూక్ష్మజీవులు మాత్రమే మిగిలి సముద్ర జీవావాస వ్యవస్థని ప్రబలం చేస్తున్నాయని ఊహ.[12]

కీటకాలు మరియు ఇతర విభాగాలు[మార్చు]

చాలా ఎక్కువశాతం జీవవైవిధ్యాన్ని ప్రభావితం చేసే ఫంగై, లిచెన్, మొక్కలు మరియు కీటక[10][28][29] సమూహాలు సకశేరుకాలు అందుకోనేంత సామాజిక శ్రద్ధని కానీ అదే స్థాయి నిధులని కానీ అందుకోని విషశాస్త్ర విభాగాలు వీటిపై మంచి ధ్యాసని చూపుతున్నాయి. కీటక పరిరక్షణ కచ్చితంగా పరిరక్షణ జీవశాస్త్రంలో కీలక ప్రాధాన్యత కలది. కీటక విలువ జీవావాసంలో లెక్కించలేనిది ఎందుకంటే జీవిత సమూహాల జాతుల గొప్పదనపు కొలతలో ఇవి అసంఖ్యాకంగా ఉంటాయి. నేల మీది మహోన్నత జీవ ద్రవ్యరాశి మొక్కలు కీటక సంబంధాల వలనే నిలిచిఉన్నాయి. ఇంత గొప్ప ఆర్థిక విలువగల కీటకాలు గురించి సమాజం తరచుగా వ్యతిరేకంగా ప్రతిస్పందిస్తుంది, ఈ అందానికి సంబంధించి 'అనాహ్లాద' జీవులు వ్యతిరేకతను పొందుతాయి.[30][31]

ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షించిన కీటక ప్రపంచానికి సంబంధించిన ఒక అంశం తేనేటీగ మరియు ఆపిస్ మెల్లిఫెరా నిగూఢ అంతర్థానం. తేనేటీగలు వాటి చర్యల ద్వారా అందించే ఆవశ్యక పర్యావరణ సేవలైన పరాగసంపర్కంలాంటివి అనేక రకాల వ్యవసాయ పంటలకి మద్దతునిస్తాయి. ఖాళీ పట్టులను వదిలి ఈ గల అకస్మాత్తు అంతర్థానం లేదా కాలనీ కొలాప్స్ డిజార్డర్ (CCD) అసాధారణం కాదు. ఏమైనా 2006 నుండి 2007 వరకు 16-నెలల సమయంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ మొత్తంమీది 29%పు 577 మంది ఈ గల పెంపకదారులు CCD నష్టాలని దాదాపు 76% వారి కాలనీల నష్టాన్ని నివేదించారు. ఈ గల సంఖ్యలో ఈ హఠాత్ జనాభాశాస్త్ర నష్టం వ్యవసాయ క్షేత్రం మీద ప్రయాసని కలిగిస్తుంది. సాముహిక క్షీణత వెనకునున్న కారణం శాస్త్రవేత్తలకు అంతు చిక్కటం లేదు. తెగుళ్ళు, పురుగు మందులు, గ్లోబల్ వార్మింగ్ అన్నీ సాధ్యమైన కారణాలుగా భావిస్తున్నారు.[32]

పరిరక్షణ జీవశాస్త్రపు మరో ప్రత్యేకత దానిని కీటకాలు, అడవులు మరియు వాతావరణ మార్పుతో కలిపేది మౌంటైన్ పైన్ బీటిల్ డెన్డ్రోక్తోనస్ పొండేరోషియా ఎపిడమిక్ అఫ్ బ్రిటీష్ కొలంబియా, కెనడా, 1999 నుంచి అడవి నేలని జీవులకోసం470,000 kమీ2 (180,000 sq mi) వదిలివేసింది.[33] ఈ సమస్య గురించి బ్రిటీష్ కొలంబియా ప్రభుత్వం ఒక చర్యా ప్రణాళికని సిద్ధం చేసింది.[34]

This impact [pine beetle epidemic] converted the forest from a small net carbon sink to a large net carbon source both during and immediately after the outbreak. In the worst year, the impacts resulting from the beetle outbreak in British Columbia were equivalent to 75% of the average annual direct forest fire emissions from all of Canada during 1959–1999.

—Kurz et al.[35]

పరాన్న జీవుల పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం[మార్చు]

అధిక శాతం పరాన్నజీవ జాతులు విలుప్తంయ్యే ప్రమాదంలో ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని మనుషులు లేదా పెంపుడు జంతువుల వలన చీడ పురుగులుగా భావించబడి నాశనం చేయబడుతున్నాయి, కానీ వాటిలో చాలావరకు హానిరహితాలే. క్షీణతకి కారణాలలో ఆశ్రయకర్త జనాభాల నాశనం లేదా అతిధేయ జాతుల విలుప్తం కూడా కొన్ని.

జీవవైవిధ్యానికి బెదిరింపులు[మార్చు]

జీవవైవిధ్యానికి ఏర్పడుతున్న అనేక ప్రమాదాలలో రోగం మరియు వాతావరణ మార్పు రక్షిత ప్రాంతాల లోపలి హద్దుల దగ్గరకి చేరుతున్నాయి, వాటిని 'బాగా రక్షితం కాకుండా' వదిలి వేస్తున్నారు (ఉదా|| ఎల్లోస్టోన్ నేషనల్ పార్క్[36]) ఉదాహరణకి వాతావరణ మార్పు తరచుగా ఈ సందర్భంలో ఒక తీవ్ర ప్రమాదంగా కనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే జాతుల విలుప్తం మరియు వాతావరణంలోకి విడుదలైన కార్భన్ డయాక్సైడ్ ల మధ్య పునర్నివేశ ఉచ్చు ఉంది.[33][35] జీవావాసవ్యవస్థలు అధిక పరిమాణ కార్భన్ ని భూమి పరిస్థితులని సరిచేయడానికి అనుగుణంగా నిలువ ఉంచి ఆవృతం చేస్తాయి.[37] గ్లోబల్ వార్మింగ్ ప్రభావాలు గ్లోబల్ జీవవైవిధ్య రాశి విలుప్త దిశగా ఆశనిపాత ప్రమాదాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. విలుప్త ప్రమాదం 2050[38][39] నాటికి అన్ని జాతులలో 15 నుంచి 37 శాతపు స్థాయివరకు ఉండవచ్చని అంచనా లేదా వచ్చే 50 ఏళ్ళలో అన్ని జీవుల 50 శాతం.[10]

జీవవైవిధ్యానికి మరియు జీవావాసవ్యవస్థల ప్రక్రియలకి గల అతి ప్రాముఖ్య, కృత్రిమ ప్రమాదాలలో కొన్ని వాతావరణ మార్పు, రాశి వ్యవసాయం, అడవుల నాశనం, అతిగా గడ్డి మేయడం, నరికే-మరియు-కాల్చే వ్యవసాయం, నగరాభివృద్ధి, వన్యజీవిత వ్యాపారం, కాంతి కాలుష్యం మరియు పురుగుమందుల ఉపయోగం.[13][40][41][42] [43] [44] సహజావరణం విభాగీకరణం అనేక క్లిష్ట సవాళ్ళలో ఒకటి, ఎందుకంటే రక్షిత ప్రాంతాల గ్లోబల్ వలయం కేవలం 11.5% భూ ఉపరితలాన్ని ఆక్రమిస్తుంది.[45] విభాగీకరణం మరియు అనుసంధాన రక్షిత ప్రాంతాలు లేకపోవడంవలన ఏర్పడే గుర్తించదగ్గ పరిణామం గ్లోబల్ కొలమానం మీద జంతు వలస తగ్గిపోతుంది. భూమి అంతటా బిలియన్ టన్నుల జీవద్రవ్యరాశి పోషకాల ఆవృతానికి కారణం అన్నదాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని పరిరక్షణ జీవశాస్త్రానికి వలస తగ్గుదల తీవ్రమైన విషయం.[46]

Human activities are associated directly or indirectly with nearly every aspect of the current extinction spasm.

Wake and Vredenburg[15]

ఈ అంకెలు భావాన్నివ్వవు కానీ మానవ చర్యలు మాత్రం జీవావాసానికి కావలసినంత బాగు చెయ్యలేని నష్టాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. అన్ని స్థాయిలలో జీవవైవిధ్యంకోసం పరిరక్షణా నిర్వహణ మరియు ప్రణాళికతో జన్యువులనుండి జీవావాసాల వరకు మనుషులు ప్రకృతితో భరించే స్థాయిలో కలిసిఉండే మార్గానికి ఉదాహరణలున్నాయి.[47] ఏమైనా ప్రస్తుతపు రాశి విలుప్తాన్ని తిరగతిప్పడానికి చేస్తున్న మానవ ప్రయత్నానికి చాలా ఆలస్యమయ్యింది.[15]

భావనలు మరియు పునాదులు[మార్చు]

పరాసత్వ శాతాలను కొలవడం[మార్చు]

ఐదు ప్రధాన విలుప్త దుస్సంకోచాలు కాలం ద్వారా సముద్ర జంతు జాతులలో విలుప్త స్థాయిలను కొలవవచ్చు.బ్లూ గ్రాఫ్ ఈ కల వ్యవధిలోనైనా విలుప్తాల సుమారు శాతాన్ని (ఖచ్చిత సంఖ్యని కాదు) చూపిస్తుంది.

విలుప్త నిష్పత్తులు వివిధ పద్ధతులలో కొలుస్తారు. పరిరక్షణ శాస్త్రజ్ఞులు కొలిచి అనువర్తించేది శిలాజ నమోదుల, ఆశ్రయాల నష్ట నిష్పత్తులు, మిగతా బహుళ చరాంకాల సాంఖ్యక కొలతలు, [48] వీటిలో జీవవైవిధ్య నష్టం ఆశ్రయాల నష్ట నిష్పత్తి చర్యగా మరియు స్థల ఆక్రమణగా[49] అంచనాలను పొందడానికి లెక్కిస్తారు.[50] ఐస్లాండ్ జీవభౌగోళిక సిద్ధాంతం[51] జాతుల విలుప్త నిష్పత్తిని కొలవడానికి మరియు ప్రక్రియని రెండింటినీ శాస్త్రీయంగా అర్థం చేసుకోవడానికి అతి ముఖ్య సహాయంగా చెప్పవచ్చు. ప్రస్తుతపు నేపథ్య విలుప్త నిష్పత్తి ప్రతి కొన్ని సంవత్సరాలకి ఒక జాతిగా అంచనా వేయబడింది.[52]

జరుగుతున్న నష్టపోతున్న జాతుల కొలత చాలావరకు భూమి జాతులు వివరించబడలేదు లేదా విలువ కట్టలేదు అన్న నిజంతో ఇంకా సంక్లిష్టమవుతున్నది. ఎన్ని జాతులు నిజంగా మనుగడలో ఉన్నాయి అన్నదాని నుంచి (అంచనా స్థాయి: 3,600,000-111,700,000) [53] ఎన్ని జాతుల ద్విపాదాన్ని పొందాయి అన్నదాని వరకు అంచనాలు చాలా మారుతున్నాయి (అంచనా స్థాయి: 1.5-8 మిలియన్).[53] వివరించిన వాటిలో 1% కంటే తక్కువ జాతుల గురించి కేవలం వాటి మనుగడని దాటి అధ్యయనం చేయడం జరిగింది.[53] లెక్కలనుంచి IUCN 23% సకశేరుకాలు, 5% అకశేరుకాలు మరియు 70% మొక్కలు ప్రమాదస్థాయిలో లేదా అంతరించిపోయే దశలో ఉన్నాయని విలువ కట్టడం జరిగిందని నివేదించింది.[54][55]

వ్యవస్థాత్మక పరిరక్షణా ప్రణాళిక[మార్చు]

వ్యవస్థాత్మక పరిరక్షణా ప్రణాళిక అనేది సమర్థ మరియు ప్రభావవంతమైన రకాల ప్రత్యేక నమూనా సంగ్రహాన్ని గుర్తించి, తెలుసుకోవడానికి లేదా స్థానిక జీవావరణవ్యవస్థలకు మద్దతునిచ్చే వర్గాల అధిక ప్రాముఖ్య జీవవైవిధ్య విలువలని కాపాడడానికి ఒక ప్రభావవంతమైన పద్ధతి. మార్గ్యులేస్ మరియు ప్రెస్సి వ్యవస్థాత్మక ప్రణాళికా పద్ధతిలో ఆరు అంతరఅనుసంధాన దశలని గుర్తించారు:[56]

  1. ప్రణాళికా ప్రాంత జీవవైవిధ్యం మీద దత్తాంశాల కూర్పు
  2. ప్రణాళికా ప్రాంతం కోసం పరిరక్షణా లక్ష్యాలని గుర్తించడం
  3. మనుగడలో ఉన్న పరిరక్షణా ప్రాంతాల సమీక్ష
  4. అదనపు పరిరక్షణా ప్రాంతాలను ఎన్నుకోవడం
  5. పరిరక్షణా చర్యలను అమలుచేయడం
  6. పరిరక్షణా ప్రాంతాల అవసర విలువలని కాపాడడం

పరిరక్షణా జీవశాస్త్రజ్ఞులు క్రమం తప్పక నిధి ప్రతిపాదనల కోసం లేదా వారి యోజనా చర్యని ప్రభావవంతంగా సమన్వయించుకోవడానికి మరియు మంచి నిర్వహణా అభ్యాసాల గుర్తింపునకు వివరణాత్మక పరిరక్షణా యోజనలను తయారుచేస్తారు (ఉదా||[57]). వ్యవస్థాత్మక తంత్రాలు సాధారణంగా భౌగోళిక సమాచార వ్యవస్థల సేవలని నిర్ణయం చేసే ప్రక్రియలో ఉపయోగిస్తారు.

వృత్తిగా పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం[మార్చు]

పరిరక్షణ జీవశాస్త్ర సమాజం పరిరక్షణ నిపుణుల గ్లోబల్ వర్గం, వీరు పరిరక్షిత జీవవైవిధ్య శాస్త్రాన్ని మరియు అభ్యాసాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి అంకితమయ్యారు. పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం జీవశాస్త్రాన్ని దాటి తత్త్వం, న్యాయం, ఆర్థిక శాస్త్రం, మానవీయ శాస్త్రాలు, కళలు, మానవ శాస్త్రం, విద్య వంటి అంశాలను విషయంగా చేరుకున్నది.[4][5] జీవశాస్త్రంలోనే పరిరక్షణ జన్యుశాస్త్రం మరియు పరిణామాలు వాటిలో అవే అపార క్షేత్రాలు, కానీ ఈ విద్యా విభాగాలు పరిరక్షణ జీవశాస్త్రపు వృత్తి మరియు అభ్యాసానికి ప్రథమంగా ముఖ్యమైనవి.

[...] there are advocates and there are sloppy or dishonest scientists, and these groups differ.

Chan[58]

జీవశాస్త్రజ్ఞులు ప్రకృతిలో స్వాభావిక విలువని సూచించినపుడు పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం ఒక వస్తుగత శాస్త్రమా? పరిరక్షకులు నాణ్యతాయుత విశదీకరణాన్ని ఉపయోగించి పాలసీలకు మద్దతునిస్తున్నప్పుడు పక్షపాతం చూపిస్తారా? ఉదాహరణకి ఆశ్రయ ''క్షీణత'' లేదా ఆరోగ్య జీవావరణవ్యవస్థలు మొదలైనవాటి లాంటివి? అందరు శాస్త్రజ్ఞులు విలువలని కలిగిఉన్నట్లే పరిరక్షణ జీవశాస్త్రజ్నులు కూడా కలిగిఉంటారు. పరిరక్షణ జీవశాస్త్రజ్ఞులు ప్రకృతి వనరుల కారణాభూత మరియు వివేకవంత నిర్వహణని సూచిస్తారు, అలాగే శాస్త్రం, కారణం, తర్కం, విలువల కలగలుపు మిశ్రమాన్ని వారి పరిరక్షణ నిర్వహణ ప్రణాళికలలో వాడతారు.[4] ఈ రకమైన సూచనలు వైద్య వృత్తి ఆరోగ్య జీవనశైలి అవకాశాలను సూచించటంవంటిది, రెండూ కూడా మానవుడి మంచికి లాభదాయకం అంతేకాక వాటి విధానంలో శాస్త్రీయంగానే ఉంటాయి. చాలామంది పరిరక్షణ జీవశాస్త్రజ్ఞులు బాచిలర్ అఫ్ సైన్స్ని (లేదా విస్తృత ప్రకృతి అనుభవం) కలిగిఉండటమే కాకుండా అదనంగా వారి వృత్తిజీవితంలో తరచుగా నిపుణత హోదాని అందుకుంటారు (ఉదా||[35] [36]).

పరిరక్షణ జీవశాస్త్రంలో ఒక సమయంలో పరిరక్షణ జీవశాస్త్రాన్ని పెద్ద మొత్తంలో సమాజానికి సమస్య యొక్క పూర్తి కోణాన్ని వివరించగలిగే ఇంకా ప్రతిభావంతమైన విద్యావిభాగంగా మార్చడానికి ఒక కొత్త రీతి నాయకత్వం అవసరమనే ఉద్యమం వచ్చింది.[59] ఈ ఉద్యమం స్వీకృత నిర్వహణ పద్ధతికి సమాంతరమైన స్వీకృత నాయకత్వాన్ని ప్రతిపాదించింది. ఈ భావన క్రొత్త నాయకత్వ తత్వ సిద్ధాంతం మీద ఆధారపడి చారిత్రక అభిప్రాయాలైన అధికారం, పెత్తనం, ప్రబలత్వాలని ప్రక్కకి నెట్టివేస్తుంది. స్వీకృత పరిరక్షణ నాయకత్వం ప్రతిబింబిత మరియు అధిక నిష్పక్షపాతమైనది, ఇది ఉత్తేజపరిచే, ఉద్దేశ్యపూర్వక, వ్యావహారిక సంభాషణా మెలుకువలతో ఇతరులని అర్థవంతమైన మార్పు దిశగా పయనింపజేసే సమాజంలోని ఏ సభ్యుడికైనా అనువర్తిస్తుంది. స్వీకృత పరిరక్షణ నాయకత్వం మరియు పరిశీలనా కార్యక్రమాలు పరిరక్షణ జీవశాస్త్రజ్ఞుల ద్వారా ఆల్డో లియోపోల్డ్ నాయకత్వ కార్యక్రమాల వంటి సంస్థల ద్వారా చేయబడతాయి[60]

రక్షించడం[మార్చు]

సంరక్షకుడు పరిరక్షణా జీవశాస్త్రజ్నుడితో కలుగజేసుకొని సూత్రంతో విభేదిస్తాడు. సంరక్షకులు మానవుల జోక్యం నిలువరించే జాతులు మరియు ప్రకృతికి కొంత ప్రాంతాన్ని రక్షిత మనుగడ కోసం ఇవ్వడాన్ని సూచిస్తారు.[4] ఈ సందర్భంగా పరిరక్షకులు సంరక్షకులతో సామాజిక కోణంలో విభేదిస్తారు, పరిరక్షణా జీవశాస్త్రం సమాజాన్ని పూనుకొని సమాజం మరియు జీవావరణవ్యవస్థలు రెండింటినుంచి సమాన పరిష్కారాలని తెలుసుకొంతుంది.

నైతిక విలువలు[మార్చు]

పరిరక్షణా జీవశాస్త్రజ్ఞులు జీవశాస్త్ర మరియు సామాజిక శాస్త్రాలలో నైతిక విలువల అభ్యాసం చేసే అంతరఅంశ పరిశోధకులు. చాన్[58] పరిరక్షకులు జీవవైవిధ్యం కోసం కచ్చితంగా సూచించాలని కానీ అది శాస్త్రీయ నైతిక విధానంలో ఉండి ఇతర పోటీ విలువలకి వ్యతిరేకంగా సమాన సూచనని పెంపొందించరాదని చెప్పాడు. పరిరక్షకుడు పరిరక్షణా నైతిక వనరు ద్వారా జీవవైవిధ్య కారణాలని పరిశోధిస్తాడు [37], ఇది "అధిక సమయం అధిక సంఖ్యాక ప్రజల కోసం గొప్ప ఆహారాన్ని" అందించే కొలమానాలను గుర్తించేది.[4]:13

కొంతమంది పరిరక్షణా జీవశాస్త్రజ్ఞులు ప్రకృతి మానవకేంద్రీకృత ఉపయోగం నుండి లేదా ఉపయోగితావాదం నుండి స్వతంత్రమైన సహజ విలువని కలిగిఉంటుందని వాదిస్తారు. సహజ విలువ జన్యువు లేదా జాతి విలువ కట్టబడేది అవి మోయబడుతున్న జీవావరణ వ్యవస్థల ప్రయోజనం కోసం అవి ఉన్నాయి కాబట్టి అని సూచిస్తుంది. ఆల్డో లియోపోల్డ్ ఇటువంటి పరిరక్షణా నైతిక విలువల మీద రాసే సాంప్రదాయ భావుకుడు, ఇతని తత్త్వం, విలువలు, రచనలు నేటికి విలువ కలిగి ఆధునిక పరిరక్షణా జీవశాస్త్రజ్ఞుల చేత పునఃపఠించబడుతున్నాయి. ఈ వృత్తిలో ఉన్నవాళ్ళకి తరచుగా ఈ యన రచనలు చదువవలసిన అవసరం పడుతుంది.

పరిరక్షణా ప్రాముఖ్యతలు[మార్చు]

ఒక పై చార్ట్ చిత్రం వర్షారణ్యంలో సంబంధిత జీవద్రవ్యరాశి ప్రాతినిధ్యాన్ని పిల్లల దృష్టికోణ సారాంశపు చిత్ర లేఖనాలు మరియు కళలనుంచి (ఎడమ), నిజ జీవద్రవ్యరాశి శాస్త్రీయ అంచనా ద్వారా (మధ్య), జీవవైవిధ్య కొలమానం (కుడి). సమాజ కీటకాల జీవద్రవ్యరాశి (మధ్య) జాతుల సంఖ్యకి చాల దూరంలో ఉంటుందని గమనించాలి (కుడి).

ఐతే పరిరక్షణ శాస్త్ర వర్గంలో చాలామంది జీవవైవిధ్యాన్ని కాపాడడం [61]"ప్రాముఖ్యత మీద ఒత్తిడి" తెస్తున్నారు, జీవవైవిధ్య భాగాలైన జన్యువులకు, జాతులకు లేదా జీవావరణవ్యవస్థలకు ప్రాముఖ్యతనివ్వడం అన్న దానిమీద చర్చ జరిగింది (ఉదా|| బోవెన్, 1999) అలాగే జీవవైవిధ్య హాట్ స్పాట్స్ ను పరిరక్షించడం ద్వారా ప్రమాదంలో ఉన్న జాతుల మీద దృష్టి సారించే ప్రయత్నాల ప్రబలమైన పద్ధతి అమలులో ఉన్నది, కొంతమంది శాస్త్రవేత్తలు (ఉదా||[62]) మరియు పరిరక్షణ సంస్థలు ప్రకృతి పరిరక్షణ వంటివి జీవవైవిధ్య కోల్డ్ స్పాట్స్లో పెట్టుబడి పెట్టడం తక్కువ ఖరీదైన, తార్కిక మరియు సామాజిక సుసంగతమైనదని వాదిస్తున్నాయి.[63] వారి వాదన ప్రకారం ప్రతి జాతిని కనుగొనడం, పేరు పెట్టడం, పంపిణీని గుర్తించడం అన్నీ చెడు సలహా పరిరక్షణ కార్యక్రమాలు. వారిచ్చిన కారణం జాతుల జీవావరణ పాత్రల ప్రాముఖ్యతని అర్థం చేసుకోవడం ముఖ్యమని.[64]

జీవవైవిధ్యపు హాట్ స్పాట్స్ మరియు కోల్డ్ స్పాట్స్ లు జన్యువుల, జాతుల మరియు జీవావరణవ్యవస్థల స్థల గాఢతని గుర్తించే పద్ధతి, ఇవి భూమి ఉపరితలం మీద క్రమ పద్ధతిలో పంపిణీ చేయబడవు. ఉదాహరణకి "[...] 44% అన్నీ నాడీ మొక్కల జాతులు 35% నాలుగు సకశేరుక వర్గాల అన్నీ జాతులు 25 హాట్ స్పాట్స్ కి మాత్రమే నిర్భందించబడి కేవలం 1.4% భూమి ఉపరితల నేలని ఆక్రమించాయి."[65]

కోల్డ్ స్పాట్స్ కి ప్రాముఖ్యాన్ని ఇచ్చినవారు వాదించేది జీవవైవిధ్యానికి అవతల ఇతర కొలమానాలున్నాయని. వారు చెప్పేది హాట్ స్పాట్స్ ని ఉద్ఘాటించటం సామాజిక మరియు జీవావరణ సంబంధాలను భూమి జీవావరణవ్యవస్థల విస్తృత ప్రాంతాల ప్రాధాన్యతని తగ్గిస్తుందని, ఇక్కడ జీవవైవిధ్యం కంటే జీవద్రవ్యరాశి ఉన్నతంగా ఏలుతుంది.[66] అంచనా ప్రకారం 36% భూమి ఉపరితలం, 38.9% ప్రపంచపు సకశేరుకాలతో ఆక్రమించబడిఉన్నది, ఇది జీవవైవిధ్య హాట్స్పాట్ గా అర్హత సాధించడానికి అవసరమైన ప్రాంతీయ జాతులని కోల్పోయింది.[67] ఇంకా కొలతలు చూపించినదాని ప్రకారం జీవవైవిధ్యానికి రక్షణలు గరిష్ఠం చేయడం జీవావరణవ్యవస్థల సేవలని అనిర్దిష్టంగా ఎంచుకున్న ప్రాంతాల లక్ష్యాలకన్నా ఏమంత ఎక్కువగా గ్రహించలేదు.[68] జనాభా స్థాయి జీవవైవిధ్యం (అది కోల్డ్ స్పాట్స్) జాతుల స్థాయి కన్నా పది రెట్లు ఎక్కువ నిష్పత్తిలో మాయమవుతున్నాయి.[62][69] జీవద్రవ్యరాశి వర్సెస్ ప్రాంతీయతత్వ ప్రాధాన్యతల స్థాయిని చెప్పేటప్పుడు సాహిత్యంలో పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం మీద శ్రద్ధ ఎక్కువ చేసి చూపడం జరుగుతుంది, గ్లోబల్ జీవావరణవ్యవస్థ కార్భన్ నిల్వల ప్రమాద స్థాయిని కొలవడం ప్రాంతీయతత్వ పరిధిలోకి రావలసిన అవసరం లేదు.[33][35] హాట్ స్పాట్ ప్రాధాన్య పద్ధతి[70] స్టెప్పీలు, సెరెంగేటిలు, ఆర్కిటిక్ లేదా టైగా వంటి ప్రాంతాలలో అధికంగా పెట్టుబడి పెట్టదు. ఈ ప్రాంతాలు జనాభా (జాతులకి కాదు) అధిక బాహుళ్య జీవవైవిధ్య స్థాయికి[69], జీవావరణవ్యవస్థల సేవలకి దోహదం చేస్తాయి, వీటిలో సంప్రదాయక విలువ మరియు గ్రహ పోషక ఆవృతం ఉంటాయి.[71]

ExtinctionExtinctionExtinct in the WildCritically EndangeredEndangered speciesVulnerable speciesNear ThreatenedThreatened speciesLeast ConcernLeast ConcernIUCN conservation statuses

2006 IUCN ఎర్ర జాబితా వర్గాల సారాంశం.

హాట్ స్పాట్ పద్ధతికి అనుకూలంగా ఉన్నవాళ్లు గ్లోబల్ జీవావరణవ్యవస్థలో జాతులు స్థానాంతికరణం చేయలేని భాగాలు, అవి అధిక ప్రమాదంగల ప్రాంతాలలో కేంద్రీకృతమైనాయి, అందుకని గరిష్ఠ వ్యవస్థాత్మక రక్షణలు అందుకొంటున్నాయని చెపుతున్నారు.[72] వికీపిడియా జాతుల వ్యాసాలలో కనిపించే IUCN ఎర్ర జాబితావర్గాలు హాట్ స్పాట్ పరిరక్షణా పద్ధతి చర్యలకి ఉదాహరణలు; అరుదైనవి కానీ లేదా ప్రాంతీయం కానీ జాతులు తక్కువ శ్రద్ధ పొంది వారి వికీపిడియా వ్యాసాలలో ప్రాధాన్యత పట్టిక మీద తక్కువ తరగతిని పొందుతాయి. ఇది హాట్ స్పాట్ పద్ధతి ఎందుకంటే ప్రాధాన్యత జనాభా స్థాయి లేదా జీవద్రవ్యరాశి కన్నా జాతుల స్థాయి శ్రద్ధ వరకే లక్ష్యం చేయబడింది.[69] జాతుల ఉన్నతి మరియు జన్యు జీవవైవిధ్యం జీవావరణవ్యవస్థ స్థిరత్వం, జీవావరణవ్యవస్థ ప్రక్రియలు, పరిణామ స్వీకృతి మరియు జీవద్రవ్యరాశిని కలిగించడానికి దోహదం చేస్తాయి.[73] రెండు వైపులా అంగీకారమున్నప్పటికీ ఆ పరిరక్షణా జీవవైవిధ్యం విలుప్త నిష్పత్తిని తగ్గించడానికి మరియు ప్రకృతిలో స్వాభావిక విలువను గుర్తించడానికి అవసరం; చర్చ తక్కువ పరిరక్షణా వనరులని అతి తక్కువ ఖర్చు పద్ధతిలో ప్రాధాన్యత కలిగించడం వద్ద ఆగిపోతుంది.

ఆర్థిక విలువలు మరియు సహజ పెట్టుబడి[మార్చు]

పశ్చిమ లిబియాలో తాద్రర్ట్ అకాకాస్ ఎడారి, సహారాలో భాగం.

పరిరక్షణా జీవశాస్త్రజ్ఞులు ప్రకృతి యొక్క సంపద మరియు సేవలని కొలత నిర్ణయించడానికి, ఆ విలువలని గ్లోబల్ మార్కెట్ లావాదేవీలలో కనిపించేలా చేయడానికి ప్రముఖ గ్లోబల్ ఆర్థికవేత్తలతో కలిసి పని చేయడం మొదలుపెట్టారు.[74] ఈ రకమైన లెక్క పద్ధతిని సహజ పెట్టుబడి అంటారు, ఉదాహరణకి జీవావరణవ్యవస్థ విలువని అభివృద్ధికి దారి సుగమం చేసేముందు నమోదు చెయ్యాలి.[75] WWF తన జీవిత గ్రహ నివేదికని ప్రచురించింది, ఇది దాదాపు 1,686 సకశేరుక జాతుల (క్షీరదాలు, పక్షులు, చేప, సరీసృపాలు, ఉభయచరాలు) 5,000 జనాభాని పరీక్షించి జీవవైవిధ్య గ్లోబల్ సూచిని అందించింది, ఇది స్టాక్ మార్కెట్ వెతికినట్లు అదే పద్ధతిలో పోకడలను నివేదిస్తాయి.[76]

ఈ కొలమాన పద్ధతి, గ్లోబల్ ప్రకృతి ఆర్థిక లాభం G8+5 నేతలు మరియు యూరోపియన్ కమీషన్ ద్వారా బలపరచాబడ్డాయి.[74] మానవాళికి లాభం అందించే ఎన్నో జీవావరణవ్యవస్థ సేవల[77]ను ప్రకృతి ఆదుకొంటుంది.[78] అనేక భూ జీవావరణవ్యవస్థ సేవలు మార్కెట్ లేని ప్రజా వస్తువులు మరియు ధర లేదా విలువ ఉండదు.[74] స్టాక్ మార్కెట్ ఆర్థిక చిక్కును నమోదు చేసినపుడు వాల్ స్ట్రీట్ వర్తకులు జీవావరణవ్యవస్థలలో నిలువఉన్న గ్రహపు జీవిత సహజ పెట్టుబడి వర్తక నిలువల వ్యాపారంలో లేరు. సమాజానికి భరించదగిన విలువైన జీవావరణ సేవల సరఫరాని అందిస్తున్న సముద్రపు గుర్రాలు, ఉభయచరాలు, కీటకాలు, మరి ఇతర జీవుల పెట్టుబడి దస్త్రాలు సహజ స్టాక్ మార్కెట్లో లేవు.[78] సమాజపు జీవావరణ అడుగుజాడ గ్రహ జీవావరణవ్యవస్థల జీవ-పునరుత్పత్తి సామర్ధ్యాన్ని 30 శాతం పెంచాయి, ఇది 1970 నుండి 2005 వరకు క్షీణతని నమోదు చేసిన సకశేరుక జనాభాల శాతానికి సమానం.[76]

The ecological credit crunch is a global challenge. The Living Planet Report 2008 tells us that more than three quarters of the world’s people live in nations that are ecological debtors – their national consumption has outstripped their country’s biocapacity. Thus, most of us are propping up our current lifestyles, and our economic growth, by drawing (and increasingly overdrawing) upon the ecological capital of other parts of the world.

WWF Living Planet Report[76]

స్వాభావిక సహజ ఆర్థిక వ్యవస్థ మానవాళిని ఆదుకోవడంలో ముఖ్య పాత్రని పోషిస్తుంది, [79] దీనిలో గ్లోబల్ వాతావరణ రసాయనశాస్త్రం, పరాగసంపర్క పంటలు, తెగుళ్ళ నియంత్రణ, [80] మట్టి పోషకాలను ఆవృతం చేయడం, నీటి సరఫరాని శుద్ధి చేయడం, ఔషధాల మరియు ఆరోగ్య లాభాల పంపిణి, [81] లెక్కించ వీలు లేని జీవ మెరుగుదలల నాణ్యతా నియంత్రణలు ఉంటాయి. మార్కెట్లు మరియు సహజ పెట్టుబడుల, సమాజ ఆదాయ అసమానత మరియు జీవవైవిధ్య నష్టాల మధ్య బంధం, సహసంబంధం ఉంది. దీని అర్థం సంపద అసమానత గొప్పగా ఉన్న చోట్ల జీవవైవిధ్య నష్ట శాతాలు ఎక్కువగా ఉన్నాయని.[82]

మానవ విలువకి సంబంధించి సహజ పెట్టుబడితో నేరు మార్కెట్ పోలిక అనావశ్యకం, జీవావరణవ్యవస్థ సేవల ఒక కొలత ఏటా ట్రిల్లియన్ డాలర్ల మొత్తం చందాని సూచిస్తుంది.[83][84][85][86] ఉదాహరణకి ఒక ముక్క ఉత్తర అమెరికా అరణ్యాలు 250 బిలియన్ డాలర్ల వార్షిక విలువకి అప్పజెప్పబడ్డాయి;[87] ఇంకో ఉదాహరణగా తేనేటీగ పరాగ సంపర్కం 10 నుండి 18 బిలియన్ డాలర్ల విలువని ఏటా అందిస్తుందని అంచనా.[88] ఒక న్యూజిలాండ్ దీవి జీవావరణవ్యవస్థ సేవల విలువ ఆ ప్రాంతపు GDP అంత గొప్పదని ఆరోపించబడింది.[89] ఈ గ్రహ సంపద మానవ సమాజ అవసరాలు భూమి పునరుత్పత్తి సామర్ధ్యాన్ని దాటుతుండడంతో నమ్మశక్యం కానీ రీతిలో నష్టపోతుంది. ఐతే జీవవైవిధ్యం, జీవావరణవ్యవస్థలు లాఘవం గలవి, వీటిని నష్టపోయే ప్రమాదం అంటే మానవులు అనేక జీవావరణవ్యవస్థ క్రియలను సాంకేతిక ఆవిష్కరణ ద్వారా పునఃసృష్టించలేరు.

యుక్తియుత జాతుల భావనలు[మార్చు]

కీస్టోన్ జాతులు[మార్చు]

కీస్టోన్ జాతులుగా పిలువబడే కొన్ని జాతులు జీవావరణవ్యవస్థలో కేంద్ర సహాయక నాభిని ఏర్పరుస్తాయి. అటువంటి జాతుల నష్టం జీవావరణవ్యవస్థ చర్య కుప్పకూలిపోవడానికి దారితీస్తుంది, అలాగే సహామనుగడ జాతుల నష్టానికి కూడా.[4] కీస్టోన్ జాతుల ప్రాముఖ్యత వాటి సముద్రపు ఒట్టర్స్, సముద్రపు అర్చిన్స్, కెల్ప్ మొదలైనవాటి సంకర్షణ వలన స్టెల్లర్స్ సముద్రపు ఆవు, హైడ్రోడమాలిస్ గిగాస్ వంటి జీవుల విలుప్తంతో తెలుస్తుంది. కెల్ప్ బెడ్లు పెరిగి ఆహారపు గొలుసుకు మద్దతునిచ్చే ప్రాణులకి లోతు లేని నీటిలో నర్సరీలను ఏర్పరుస్తాయి. సముద్రపు అర్చిన్స్ మేతకి కెల్ప్ మీద ఆధారపడతాయి అలాగే సముద్రపు ఓట్టర్స్ మేతకి సముద్రపు అర్చిన్స్ మీద ఆధారపడతాయి. అధిక వేటవలన సముద్రపు అట్టర్స్ శీఘ్ర క్షీణతతో సముద్రపు ఓర్చిన్ జనాభా అనియంత్రంగా కెల్ప్ బెడ్స్ మీద పెరగడంతో జీవావరణవ్యవస్థ కూలిపోయింది. పరీక్షించకుండా వదిలివేయడంతో అర్చిన్స్ స్టెల్లర్స్ సముద్రపు ఆవు ఆహారమైన లోతు రహిత నీటి కెల్ప్ వర్గాలని నాశనం చేయడం అవి తొందరగా చావడానికి కారణమయింది.[90] సముద్రపు ఓట్టర్ కీస్టోన్ జాతి ఎందుకంటే కెల్ప్ బెడ్ల సహామనుగడ గల అనేక జీవావాస సహచరులు వాటి మనుగడకోసం ఓట్టర్స్ మీద ఆధారపడతాయి.

సూచి జాతులు[మార్చు]

NAMOS BC లోగో జీవావరణ గొడుగు భావనకి ఉదాహరణ (అడవులు మరియు చిత్తడినెలలు) ఉభయచరాలు ఫ్లాగ్ షిప్ జాతులని సూచించడంతో కలిపి.

సూచి జాతులకి సంకుచిత జీవావాస అవసరాలు ఉంటాయి, అందుకే అవి జీవావరణవ్యవస్థ ఆరోగ్యాన్ని పరిశీలించడానికి ఉపయోగకర లక్ష్యాలవుతాయి. ఉభయచరాల వంటి కొన్ని జంతువులు వాటి పార్శ్వ-పారగమ్య చర్మం మరియు తడినేలలతో అనుసంధనల వలన వాతావరణ హానికి సున్నితంగా ఉండి మైనర్స్ కేనరీగా పని చేస్తాయి. సూచి జాతులు కాలుష్యం లేదా మరి ఇతర మానవ కార్యక్రమాల అనుసంధానంతో వాతావరణ క్షీణతని గుర్తించడానికి చేసే ప్రయత్నంలో పర్యవేక్షించబడతాయి.[4] సూచి జాతుల పర్యవేక్షణ అనేది గుర్తించదగ్గ వాతావరణ ప్రభావం ఉన్నదా, దాని సూచనలు లేదా ప్రక్రియా మార్పులను నిర్ణయించడానికి కొలమానం, ఉదాహరణకి విభిన్న అరణ్య సిల్వికల్చర్ చికిత్సలు, నిర్వహణా కార్యక్రమాలు, లేదా జీవావాసవ్యవస్థ ఆరోగ్యం మీద పురుగుమందుల దుష్ప్రభావాన్ని కొలవడం మొదలైనవి.

ప్రభుత్వ నియంత్రకులు, వ్యవస్థాపకులు, లేదా NGOలు క్రమం తప్పక సూచి జాతులను పర్యవేక్షిస్తారు, పద్ధతి ప్రభావవంతంగా ఉండటానికి అనేక ప్రయోగాత్మక పరిగణనలు పరిమితులతో జత కలిసిఉంటాయి.[91] సాధారణంగా ప్రభావవంతమైన పరిరక్షణా కొలమానం కోసం సంక్లిష్టానికి హానిని నిలువరించే, తరచుగా ఊహించలేనటువంటి, జీవావరణవ్యవస్థల గతి నుండి ప్రతిస్పందనకి బహుళ సూచిలను (జన్యువులు, జనాభాలు, జాతులు, వర్గాలు, ప్రకృతిదృశ్యం) సూచిస్తారు (నోస్స్, 1997[19]:88-89)

గొడుగు మరియు వాడ జాతులు[మార్చు]

గొడుగు జాతికి ఉదాహరణ మోనార్క్ సీతాకోకచిలుక ఎందుకంటే దీని సుదీర్ఘమైన వలసలు మరియు అలంకార విలువల వలన. మోనార్క్ ఉత్తర అమెరికా మొత్తం బహుళ జీవావాస వ్యవస్థలని చుడుతూ వలస పోతుంది, కనుక దిని మనుగడకి ఎక్కువ ప్రాంతం అవసరమవుతుంది. మోనార్క్ సీతాకోకచిలుకని రక్షించే ఎటువంటి ప్రయత్నాలైనా ఒకే సమయంలో గొడుగు మరి ఇతర జాతులనీ ఆవాసాల రక్షణని భరించాల్సిఉంటుంది. గొడుగు జాతి తరచుగా వాడ జాతికి ఉపయోగిస్తారు, జైంట్ పాండా, నీలి తిమింగలం, పులి, కొండ గొరిల్లా మరియు మోనార్క్ సీతాకోకచిలుక మొదలైనవాటికి పరిరక్షణ ప్రమాణాల కోసం ప్రజల శ్రద్ధని, మద్దతుని కల్పించడానికి.[4]

చరిత్ర[మార్చు]

The conservation of natural resources is the fundamental problem. Unless we solve that problem, it will avail us little to solve all others.

Theodore Roosevelt[92]

సహజ వనరుల పరిరక్షణ[మార్చు]

గ్లోబల్ జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ మరియు రక్షణ ప్రయత్నాలు అరుదైన దృగ్విషయం.[6] గ్లోబల్ పరిరక్షణ యుగం ముందు పరిరక్షణ కాలం వస్తుంది. కొంత మంది చరిత్రకారులు దీనిని 1916 జాతీయ పార్కుల శాసనంతో ముడిపెట్టారు, ఇందులో జాన్ మ్యూర్ 'పాడుచేయకుండా ఉపయోగించడం' అన్న నినాదం ఉంది. ఇది క్రమంగా 1959లో డైనోసార్ జాతీయ స్మారకంలో ఆనకట్ట కట్టాలన్న ప్రతిపాదనని తొలగించేవరకు వచ్చింది.[93]

ఏమైనా సహజ వనరుల పరిరక్షణ చరిత్ర పరిరక్షణ కాలం ముందుని కూడా దాటిపోతుంది. వనరుల విలువలు ప్రకృతితో నేరు బంధాల ద్వారా అవసరాన్ని మించిపోయాయి. వర్గ సమన్వయము లేదా నియంత్రణ, ఒకదానికి మించి ఎక్కువ తీసుకొనే స్థానిక స్వార్థ ప్రయోజనాలని నివారించడం అవసరమయ్యింది, అలాగే మిగతా వర్గంనుంచి అధిక కాల సరఫరాకి రాజీపడడం.[6] ఈ సమాజ సందిగ్ధత సహజ వనరుల నిర్వహణకి సంబంధించి తరచుగా "సామాన్యుల విషాదంగా" పిలువబడుతుంది.[94][95] ఈ సూత్రంనుండి పరిరక్షణ జీవశాస్త్రజ్ఞులు అన్నీ సంస్కృతుల నుండి వర్గ వనరుల ఆధారిత విలువలని, వర్గ వనరుల ఘర్షణ పరిష్కారాన్ని కనుగొనవచ్చు.[6] ఉదాహరణకి అలస్కన్ త్లింగిట్ ప్రజలు మరియు పసిఫిక్ ఈ శాన్య హైడాలకి కులాల మధ్య సోకేయే సాల్మోన్ వేటకి సంబంధించి వనరుల హద్దులు, నియమాలు, నిబంధనలు ఉన్నాయి. ఈ నియమాలు వారు దాటిన ప్రతి నది మరియు ప్రవాహాల జీవిత-కాల వివరాలు తెలిసిన కుల పెద్దల ద్వారా నిర్దేశించబడతాయి.[6][96] సంస్కృతులు నియమాలు, ఆచారాలు పాటించి వర్గ వనరుల నిర్వహణకి సంబంధించి అభ్యాసాన్ని నిర్వహించిన ఉదాహరణలు చరిత్రలో అనేకమున్నాయి.[97]

పరిరక్షణ విలువలు తొలి మత మరియు తత్వ రచనలలో కూడా కనిపించాయి. తావో, షింటో, హిందూ, ఇస్లామిక్, బుద్దిస్ట్ సంప్రదాయాలలో ఉదాహరణలున్నాయి.[6][98] గ్రీకు తత్వంలో ప్లేటో పచ్చిక బయలు క్షీణత గురించి బాధపడ్డాడు: "ఇప్పుడు ఏం మిగిలిందంటే, చెప్పడానికి, రోగంతో వృధా అయిన దేహపు ఆస్తిపంజరం; గొప్ప, మెత్తటి మట్టి తొలగించి కేవలం ఖాళీ జిల్లా తడిక మిగిలింది."[99] బైబిల్ లో మోసెస్ ద్వారా దేవుడు ప్రతి ఏడవ ఏటా భూమికి పండించడం నుండి విశ్రాంతి ఇవ్వాలని ఆదేశించాడు.[6][100] 18వ శతాబ్దానికి పూర్వం యురోపియన్ సంస్కృతిలో ఎక్కువగా ప్రకృతిని ఆరాధించడం నాస్తికంగా భావించబడేది. వన్యత్వం తిట్టబడేది ఐతే వ్యవసాయ అభివృద్ధి పొగడబడేది.[101] ఏమైనా AD 680 ఫార్నే ద్వీపాలలో సెయింట్ కుత్బెర్ట్ ద్వారా అతని మత నమ్మకాలకి ప్రతిస్పందనగా వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం స్థాపించబడింది.[6]

తొలి ప్రకృతివాదులు[మార్చు]

జాన్ జేమ్స్ అడుబోన్ చిత్రించిన తెల్ల గేర్ డేగలు

ప్రకృతి చరిత్ర 18వ శతాబ్దంలో ప్రధాన స్థానాన్ని ఆక్రమించుకుంది, గొప్ప సాహాసయాత్రలు మరియు యూరోప్, ఉత్తర అమెరికాలలో ప్రముఖ ప్రజా ప్రదర్శనల ఏర్పాటుతో ప్రారంభమయ్యింది. 1900 నాటికి జర్మనీలో 150 ప్రకృతి చరిత్రా సంగ్రహాలయాలు, గ్రేట్ బ్రిటన్లో 250, యునైటెడ్ స్టేట్స్లో 250, ఫ్రాన్స్లో 300 ఉన్నాయి.[102] సంరక్షణవేత్తల లేదా పరిరక్షణవేత్తల ఆర్ద్రతలు 18వ శతాబ్దపు చివరి నుండి 20వ శతాబ్దపు మొదటివరకు జరిగిన అభివృద్ధి. 19వ శతాబ్దపు ప్రకృతి చరిత్ర తీవ్రతతో పుట్టిన ఆకర్షణ మిగతా సంగ్రహకర్తల ద్వారా విలుప్తమవ్వక ముందే అరుదైన నమూనాలను సేకరించాలనే లక్ష్యం.[101][102] అతని కళానైపుణ్యం మరియు గగన జీవన శృంగార చిత్రణ అనేకమంది పక్షి ఉత్సాహవంతులని మరియు పరిరక్షణ సంస్థలని ఉత్తేజపరిచినప్పటికీ జాన్ జేమ్స్ అడుబోన్ రచనలు ఆధునిక ప్రమాణాల ప్రకారం పక్షి పరిరక్షణకి సంబంధించి అతని గాఢతని సేకరించిన వందలకొద్దీ నమూనాల ద్వారా తెలుపుతాయి.[102] అతని వలన స్ఫూర్తి పొంది అడుబోన్ సమాజం మొదటి అధ్యాయం 1905లో పక్షులను రక్షించాలన్న ఉద్దేశంతో ప్రారంభమయ్యింది.[103]

వచ్చేది పరిరక్షణ యుగం[మార్చు]

జీవావరణవ్యవస్థా సేవల ఆధునిక భావన 19వ శతాబ్దం చివరిలో ఏర్పడింది. "దేశంయొక్క వస్తు సంపదని అధికంచేయడంలో ప్రకృతి చరిత్రా ప్రయోజనం లేదా దాని అన్వయం సందేహించనవసరంలేనిది. జంతుశాస్త్రం, వృక్షశాస్త్రం, భూగర్భశాస్త్రం మొదలైనవి మన సౌలభ్యం, సౌకర్యం, ఆరోగ్యం మరియు సంపదని ప్రభావం చేసేంత కలవకపోవడం పెద్ద తప్పు."[104] ఏమైనా ఈ వ్యాసం కొనసాగుతూ వ్యవసాయ తెగుళ్ళ భయాలు మరియు వాటి నాశనాన్ని అనుకూల పరిచే ప్రయోజనాన్ని ప్రకృతి చరిత్రా ద్వారా అర్థం చేసుకుంటూ చర్చిస్తుంది.

In the department of Woods and Forestry we should teach on the principals of conservation and teach on the lessons of economy rather than of waste in the natural resources of our country.

American Museum of Natural History, 1909[105]

1800 మొదట్లో అలెగ్జాండర్ వోన్ హంబోల్డ్, డెకాండోల్లే, లైల్, డార్విన్ ల కృషి వలన జీవభౌగోళికశాస్త్రం మొదలయ్యింది;[106] వారి ప్రయత్నాలు ముఖ్యంగా జాతులనీ వాటి వాతావరణానికి కలపడానికి ఉండేవి, ఇక్కడ ప్రకృతివాద సాంప్రదాయ భాగం పూర్తీ స్థాయి పరిరక్షణ జీవశాస్త్రంగా మారింది. డార్విన్ ఉదాహరణకి పక్షులని వేటాడి, చంపి వాటిని ప్రకృతి చరిత్రా పెట్టెలో వరుసగా విక్టోరియన్ సంప్రదాయం ప్రకారం పెట్టేవాడు.

పరిరక్షణ జీవశాస్త్ర ఆధునిక మూలాలు 19వ శతాబ్దపు చివరిలో కనిపిస్తాయి, ముఖ్యంగా ఇంగ్లాండ్ మరియు స్కాట్లాండ్ లలో ఎన్లైట్మెంట్ సమయం.[101][107] కొంతమంది భావుకులు వారిలో ముఖ్యంగా లార్డ్ మోన్ బోడ్దో, [107] "ప్రకృతిని భద్రపరచడం" యొక్క ప్రాముఖ్యతని విశదీకరించాడు; ఈ తొలి ఉద్ఘాటనలు క్రిస్టియన్ వేదాంతంలో నుండి పుట్టాయి.

20వ శతాబ్దపు పరిరక్షణ[మార్చు]

యోసేమైట్ జాతీయవనం గ్లేషియర్ శిఖరం మీద రూజ్వెల్ట్ మరియు మ్యూర్.

20వ శతాబ్దంలో యునైటెడ్ కింగడం, యునైటెడ్ స్టేట్స్, కెనడాలో చర్యలుజాన్ మ్యూర్, థియోడోర్ రూజ్వెల్ట్, ఆల్డో లియోపోల్డ్ ల ఆలోచనల ఆశ్రయ ప్రాంత రక్షణని ప్రస్ఫుటం చేసాయి. ఐతే కెనడియన్ కానీ యునైటెడ్ కింగడం ప్రభుత్వాలు కానీ యునైటెడ్ స్టేట్స్ 19వ శతాబ్దం చివరిలో చేసినల్టు జాతీయ వనాల సృష్టి చేయలేదు, వారి జీవితాన్ని వన్యజీవన సంరక్షణకి అంకితం చేసిన గుర్తుంచోకోదగిన ముందుచూపుగల సమాజ సేవకులు చాలామందిఉన్నారు. ఈ చారిత్రక వ్యక్తులలో కొంతమంది చార్లెస్ గోర్డాన్ హెవిట్[38] మరియు జేమ్స్ హార్కిన్.[108]

పరిరక్షణ అనే పదం 19వ శతాబ్దం చివరలో ఉపయోగంలోకి వచ్చింది మరియు నిర్వహణని సూచిస్తుంది, ముఖ్యంగా కలప, చేప, ఆట, మంచి మట్టి, పచ్చిక నేల మరియు పోషకాల వంటి సహజ వనరుల ఆర్థిక కారణాలకోసం. అదనంగా అడవుల సంరక్షణ (అటవీశాస్త్రం), వన్యజీవనం (వన్యజీవన శరణార్థులు), ఉద్యానవనభూములు, వన్యత్వం, నీటి షెడ్లని సూచిస్తాయి. పశ్చిమ యూరోప్ 19వ శతాబ్దపు పరిరక్షణ జీవశాస్త్రపు అభివృద్ధికి మూలం, ముఖ్యంగా బ్రిటీష్ రాజ్య సముద్రపు పక్షుల సంరక్షణా శాసనం 1869. మైనా యునైటెడ్ స్టేట్స్ తొరియో అరణ్య చట్టం 1891తో మొదలుపెట్టి జాన్ మ్యూర్ 1892లో సైర్రా క్లబ్ స్థాపించడం, 1895లో న్యూయార్క్ జూలాజికల్ సమాజాన్ని స్థాపించడం, థియోడ్రే రూజ్వెల్ట్ 1901 నుండి 1909 వరకు ప్రారంభించిన వరుసక్రమ జాతీయ వనాల ఏర్పాటు వంటి దోహదాలు ఈ క్షేత్రంలో చాలా చేసింది.[109]

20వ శతాబ్దపు మధ్య వరకు వ్యక్తిగత జాతుల పరిరక్షణ లక్ష్యంగా ఎటువంటి ప్రయత్నాలు మొదలవలేదు, దక్షిణ అమెరికాలో న్యూయార్క్ జూలాజికల్ సమాజం ద్వారా చేయబడిన పెద్ద పులుల పరిరక్షణ గుర్తించదగిన ప్రయత్నాలలో ఒకటి.[110] 20వ శతాబ్దపు మోఅదట్లో న్యూయార్క్ జూలాజికల్ సమాజం ప్రత్యేక జాతుల సంరక్షణలకి వస్తుగత భావనల్ని వృద్ధి చేయడం మరియు పరిరక్షణ ప్రాధాన్యతలనిబట్టి అత్యవషర ప్రదేశాల స్థిరత్వం కోసం అవసరమైన పరిరక్షణ అధ్యయనాలను నిర్వహించడం; హెన్రీ ఫెయిర్ ఫీల్డ్ ఒస్బోర్న్ జూ., కార్ల్ ఈ . అకేలే, ఆర్చీ కార్ మరియు ఆర్చీ కార్ III పనులు ఈ యుగంలో గుర్తించదగినవి.[111][112][ఉల్లేఖన అవసరం] ఉదాహరణకి అకేలే విరుంగా పర్వతాలకి సాహసయాత్ర చేసి కొండ గొరిల్లాని వన్యపరంగా పరిశీలించి ఆ జాతి మరియు ప్రాంతం పరిరక్షణ ప్రాధాన్యతలని కలిగిఉన్నాయని ఒప్పించాడు. ఆల్బర్ట్ I బెల్జియం కొండ గొరిల్లా రక్షణ చట్టం తెచ్చి ఆల్బర్ట్ జాతీయ వనం (తరువాత విరుంగా జాతీయ వనంగా పేరు మారింది) ఏర్పాటు చేసేందుకు వస్తుగతంగా ఒప్పించాడు, ఇది ఇప్పుడు ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర కాంగో.[113]

1970 నాటికి యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో ప్రాథమికంగా పని ప్రమాదస్థాయి జాతుల చట్టం[114] క్రింద కెనడా ప్రమాదంలో ఉన్న జాతుల చట్టం (SARA) తోపాటు, ఆస్ట్రేలియా, స్వీడన్, యునైటెడ్ కింగడంలలో వృద్ధి చెందిన జీవవైవిధ్య చర్యా ప్రణాళికలలో ప్రారంభమై వందల జాతుల ప్రత్యేక రక్షణా చట్టాలు ఏర్పడ్డాయి. యునైటెడ్ దేశాలు విశిష్ట సాంస్కృతిక స్థలాలను లేదా మానవాళి సామాన్య వారసత్వ సహజ ప్రాముఖ్యత గల స్థలాలను పరిరక్షించే దిశగా గుర్తించదగిన రీతిలో పనిచేశాయి. ఈ కార్యక్రమం 1972లో UNESCO సాధారణ సమావేశం ద్వారా స్వీకరించబడింది. 2006కి మొత్తం 830 స్థలాలు జాబితా అయ్యాయి: 644 సాంస్కృతిక, 162 సహజ. జాతీయ చట్టం ద్వారా ఆక్రమిత జీవ పరిరక్షణ చేసిన మొదటి దేశం యునైటెడ్ స్టేట్స్, ఇది వెంటవెంటనే ప్రమాదస్థాయి జాతుల చట్టం[115] (1966) మరియు జాతీయ పర్యావరణ పాలసీ చట్టాలను (1970) [116] జారీచేసింది, ఈ రెండూ కలిసి ప్రధాన నిధి మరియు రక్షణ కొలమానాలను పెద్ద స్థాయి ఆశ్రయ రక్షణా, ప్రమాద జాతుల పరిశోధనకి కేటాయించాయి. ఇతర పరిరక్షణా అభివృద్ధులు ప్రపంచమంతా జరిగాయి. ఉదాహరణకి ఇండియా వన్యజీవన రక్షణా చట్టం 1972ని [39] జారీ చేసింది.

1980లో నగర పరిరక్షణ ఉద్యమం గుర్తించదగ్గ అభివృద్ధి. బర్మింగ్ హమ్, UKలో ఏర్పాటు చేసిన ఒక స్థానిక సంస్థతో UK అంతటా విదేశాల్లో కంటే శీఘ్ర అభివృద్ధి జరిగింది. గడ్డివేర్ల ఉద్యమంగా కూడా పేరుపొందిన దీని తొలి అభివృద్ధి నగర వన్యజీవనం వైపుకి విద్యా పరిశోధనని మళ్ళించడం. మొదట్లో విడిగా భావించినప్పటికీ ఈ ఉద్యమ పరిరక్షణ దృష్టి నేడు పరిరక్షణ ఆలోచనలో ముఖ్యోద్దేశ్యంగా మారిన ఇతర మానవ చర్యలతో విడతీయలేనంతగా కలుపబడిఉంది. కావలసినంత పరిశోధనా ప్రయత్నం నేడు నగర పరిరక్షణా జీవశాస్త్రంవైపు మల్లుతున్నది. పరిరక్షణా జీవశాస్త్ర సమాజం 1985లో ఉద్భవించింది.[117]

1992కి ప్రపంచపు అనేక దేశాలు జీవ వైవిధ్య సమ్మతితో జీవ వైవిధ్య పరిరక్షణా నియమాలకు కట్టుబడి ఉంటున్నాయి;[118] అలాగే చాలా దేశాలు జీవవైవిధ్య చర్యా ప్రణాళికల కార్యక్రమాలైన వారి సరిహద్దులలో ఉన్న ప్రమాద స్థాయి జాతులను పరిరక్షించడం, దానితోపాటు అనుబంధ ఆశ్రయాలను రక్షించడం వంటివి మొదలుపెట్టాయి. ఇన్స్టిట్యుట్ అఫ్ ఏకాలజి మరియు ఎన్విరాన్మెంటల్ మేనేజ్మెంట్ మరియు పర్యావరణం కోసం సమాజం వంటి పరిపక్వ సంస్థలతో 1990 చివరిలో ఈ రంగంలో వృత్తినిపుణత పెరిగింది.

2000 నుండి ప్రకృతిదృశ్య కొలమాన పరిరక్షణా భావన ప్రాధాన్యతని సంతరించుకొంది, ఒకే-జాతి లేదా ఒకే-ఆవాస కేంద్రిత చర్యలకి తక్కువ ఉద్ఘాటన ఇవ్వడం జరిగింది. జీవావరణవ్యవస్థ పద్ధతి కంటే చాలామంది ముఖ్యస్థాయి పరిరక్షకుల సూచన, శ్రద్ధలు కొన్ని ఉన్నత-సరళి జాతులను రక్షించే పని చేసేవారి గురించి ఉన్నాయి.

జీవావరణశాస్త్రం జీవతలపు పనులను వివరించింది; అంటే మానవుల ఇతర జాతుల, భౌతిక వాతావరణాల మధ్య గల సంక్లిష్ట అంతర సంబంధాలు. పెరుగుతున్న మానవ జనాభా, అనుసంధాన వ్యవసాయం, పరిశ్రమలు, కాలుష్యం మొదలైనవి జీవావరణ సంబంధాలు ఎంత సులభంగా భంగమావుతున్నాయో విశిదీకరిస్తున్నాయి.[119]

The last word in ignorance is the man who says of an animal or plant: "What good is it?" If the land mechanism as a whole is good, then every part is good, whether we understand it or not. If the biota, in the course of aeons, has built something we like but do not understand, then who but a fool would discard seemingly useless parts? To keep every cog and wheel is the first precaution of intelligent tinkering.

Aldo Leopold, A Sand County Almanac

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

సూచనలు[మార్చు]

  1. 1.0 1.1 Wilcox, Bruce A.; Soulé, Michael E.; Soulé, Michael E. (1980). Conservation biology: an evolutionary-ecological perspective. Sunderland, Mass: Sinauer Associates. ISBN 0-87893-800-1.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  2. Soule ME; Soule, Michael E. (1986). "What is Conservation Biology?" (PDF). BioScience. American Institute of Biological Sciences. 35 (11): 727–34. doi:10.2307/1310054. JSTOR 10.2307/1310054.
  3. 3.0 3.1 Soule, Michael E. (1986). Conservation Biology: The Science of Scarcity and Diversity. Sinauer Associates. p. 584. ISBN 0878937951, 9780878937950 (hc) Check |isbn= value: invalid character (help).
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 Hunter, Malcolm L. (1996). Fundamentals of conservation biology. Oxford: Blackwell Science. ISBN 0-86542-371-7.
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 Meffe, Gary K.; Martha J. Groom (2006). Principles of conservation biology (3rd సంపాదకులు.). Sunderland, Mass: Sinauer Associates. ISBN 0-87893-518-5.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 6.9 van Dyke, Fred (2008). Conservation Biology: Foundations, Concepts, Applications, 2nd ed. Springer Verlag. p. 478. ISBN 978-1-4020-6890-4 (hc) Check |isbn= value: invalid character (help). ఉదహరింపు పొరపాటు: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "Dyke08" అనే పేరును విభిన్న కంటెంటుతో అనేక సార్లు నిర్వచించారు
  7. జే. డగ్లస్. 1978. జీవశాస్త్రజ్ఞులు పరిరక్షణా మాన్యంకోసం యూఎస్ ని అర్థించారు. నేచర్ Vol. 275, 14 సెప్టెంబర్ 1978. జే. డగ్లాస్. 1978. నేచురల్ సైన్స్. సైన్సు వార్తలు. సెప్టెంబర్ 19, 1996
  8. సమావేశ నిర్వహణ కూడా తనలోతను జన్యుశాస్త్రం మరియు జీవావరణశాస్త్రాల మధ్య దురాన్ని తగ్గించే ప్రయత్నం. పరిణామ జన్యుశాస్త్రవేత్త సోల్, గోధుమ జన్యుశాస్త్రవేత్త సర్ ఒట్టో ఫ్రాన్కెల్ తో ఆ సమయంలో క్రొత్త క్షేత్రమైన పరిరక్షణా జన్యుశాస్త్రాన్ని ముందుకి తీసుకెళ్ళడానికి పని చేసాడు. జేర్డ్ డైమండ్విల్కాక్స్ సమావేశానికి సలహా ఇచ్చినతను, ఇతను వర్గ జీవావరణశాస్త్ర అనువర్తనం మీద మరియు పరిరక్షణ కోసం ఐస్లాండ్ జీవభౌగోళిక శాస్త్ర సిద్ధాంతం మీద శ్రద్ధ కలిగిన వ్యక్తి. విల్కాక్స్ మరియ థామస్ లవ్ జాయ్ ఇద్దరూ కలిసి 1977 జూన్ లో సమావేశం ప్రణాళికని ప్రారంభించారు, లవ్ జాయ్ ప్రపంచ వన్యజీవన నిధిలో విత్తన నిధికోసం ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నప్పుడు జన్యుశాస్త్రం మరియు జీవావరణశాస్త్రం రెండూ ప్రాతినిధ్యం వహించాలని భావించాడు. విల్కాక్స్ జీవ శాస్త్రాలు పరిరక్షణా అనువర్తనంతో ముడిపడిఉన్నప్పుడు పరిరక్షణా జీవశాస్త్రం అనే క్రొత్త పదాన్ని వదలని సూచించాడు. తదనుగుణంగా సోల్, విల్కాక్స్ వారిద్దరూ 6-9, 1978 లో పెట్టిన కార్యక్రమంలో సమావేశంకోసం వ్రాసారు, దీని పేరు ఫస్ట్ ఇంటర్నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ ఆన్ రిసెర్చ్ ఇన్ కన్జర్వేషన్ బయాలజీ , "ఈ కార్యక్రమ ఉద్దేశ్యం క్రొత్త విద్యావిభాగం పరిరక్షణా జివశ్స్త్ర అభివృద్ధి--ఒక బహుళ విద్యావిభాగ క్షేత్రం దీని దృష్టి జనాభా జీవావరణశాస్త్రం, వర్గ జీవావరణశాస్త్రం, సామాజిక జీవశాస్త్రం , జనాభా జన్యుశాస్త్రం,పునరుత్పత్తి జీవశాస్త్రం నుండి తీసుకున్నది." సమావేశంలో జంతు ప్రతుత్పత్తికి సంబంధించిన ఈ అంశాల చేర్పు జూ మరియు చిక్కిన ప్రత్యుత్పత్తి వర్గాల మద్దతు మరియు పాల్గొనడాన్ని ప్రతిబింబించింది.
  9. Wilson, Edward Raymond (2002). The future of life. Boston: Little, Brown. ISBN 0-316-64853-1.
  10. 10.0 10.1 10.2 Koh LP, Dunn RR, Sodhi NS, Colwell RK, Proctor HC, Smith VS (2004). "Species coextinctions and the biodiversity crisis". Science. 305 (5690): 1632–4. doi:10.1126/science.1101101. PMID 15361627. Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  11. మిలీనియం జీవావరణవ్యవస్థ బేరీజు (2005). పర్యావరణ వ్యవస్థలు మరియు మానవ ఉనికి: జీవవైవిధ్యం అంచనా. వరల్డ్ రిసోర్స్ ఇన్స్టిట్యుట్, వాషింగ్టన్, డిసి.[1]
  12. 12.0 12.1 12.2 12.3 Jackson JB (2008). "Colloquium paper: ecological extinction and evolution in the brave new ocean". Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 105 (Suppl 1): 11458–65. doi:10.1073/pnas.0802812105. PMC 2556419. PMID 18695220. Unknown parameter |month= ignored (help)
  13. 13.0 13.1 Ehrlich, Anne H.; Ehrlich, Paul R. (1981). Extinction: the causes and consequences of the disappearance of species. New York: Random House. ISBN 0-394-51312-6.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  14. [2]
  15. 15.0 15.1 15.2 Wake DB, Vredenburg VT (2008). "Colloquium paper: are we in the midst of the sixth mass extinction? A view from the world of amphibians". Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 105 (Suppl 1): 11466–73. doi:10.1073/pnas.0801921105. PMC 2556420. PMID 18695221. Unknown parameter |month= ignored (help)
  16. [3]
  17. జాతీయ సర్వే జీవవైవిధ్య చిక్కుని బయటపెట్టింది - శాస్త్రీయ నిపుణుల నమ్మకం ప్రకారం మనం భూ చరిత్రలోనే అతి శీఘ్ర రాశి విలుప్తపు మధ్య దశలో ఉన్నాం అమెరికన్ ప్రకృతి చరిత్ర సంగ్రహాలయపు వెబ్ సైట్ నుండి "జీవ సత్యం"
  18. May, Robert Lewis; Lawton, John (1995). Extinction rates. Oxford [Oxfordshire]: Oxford University Press. ISBN 0-19-854829-X.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  19. 19.0 19.1 Carroll, C. Dennis; Meffe, Gary K. (1997). Principles of conservation biology. Sunderland, Mass: Sinauer. ISBN 0-87893-521-5.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  20. Avise JC, Hubbell SP, Ayala FJ (2008). "Colloquium paper: in the light of evolution II: biodiversity and extinction". Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 105 Suppl 1: 11453–7. doi:10.1073/pnas.0802504105. PMC 2556414. PMID 18695213. Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  21. వివాదాస్పదమైనప్పటికీ ఆదిమ వేట సాంకేతికతని ఉపయోగించే వేటగాళ్ళ చిన్న జట్లు మూడవ వంతు పెద్దజంతుజాల విలుప్తానికి దారి తీయించే సామర్ధ్యం కలవి:టర్వే మరియు రిస్లే (2006) స్టెల్లర్స్ సముద్రపు ఆవు విలుప్త నమూనాని చూపిస్తుంది. బయోల్. లెట్. 2, 94–97. [4]
  22. ఇది కూడా చూడండి: [5] మమ్మోత్స్ ను దెబ్బ తీస్తున్న గగన ప్రభావాలని గురించి తెలుసుకొనేందుకు.
    Kennett DJ, Kennett JP, West A; et al. (2009). "Nanodiamonds in the Younger Dryas boundary sediment layer". Science. 323 (5910): 94. doi:10.1126/science.1162819. PMID 19119227. Unknown parameter |month= ignored (help); Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  23. [6]
  24. 24.0 24.1 ఎం. ఎల్. మెకల్లం. (2007). వెన్నుముకలేని జీవుల పతనమా లేదా నశించిపోవడమా? ప్రస్తుత పతనాలు డ్వర్ఫ్ వెనకటి నశించే అనుపాతం. జర్నల్ అఫ్ హేర్పేటాలజీ, 41(3): 483–491. https://www.herpconbio.org/~herpconb/McCallum/amphibian%20extinctions.pdf
  25. 25.0 25.1 Australian State of the Environment Committee. (2001). Australia state of the environment 2001: independent report to the Commonwealth Minister for the Environment and Heritage (PDF). Collingwood, VIC, Australia: CSIRO Publishing. ISBN 0-643-06745-0. మూలం (PDF) నుండి 2007-02-21 న ఆర్కైవు చేసారు.
  26. Carpenter KE, Abrar M, Aeby G; et al. (2008). "One-third of reef-building corals face elevated extinction risk from climate change and local impacts". Science. 321 (5888): 560–3. doi:10.1126/science.1159196. PMID 18653892. Unknown parameter |month= ignored (help); Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  27. ది రాయల్ సొసైటీ. 2005. వాతావరణ కార్భన్ డయాక్సైడ్ పెరుగుదల వలన మహాసముద్ర ఆమ్లికరణం. పాలసీ డాక్యుమెంట్ 12/05. ISBN 0-85403-617-2 దిగుమతి
  28. Thomas JA, Telfer MG, Roy DB; et al. (2004). "Comparative losses of British butterflies, birds, and plants and the global extinction crisis". Science. 303 (5665): 1879–81. doi:10.1126/science.1095046. PMID 15031508. Unknown parameter |month= ignored (help); Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  29. Dunn RR (2005). "Modern Insect Extinctions, the Neglected Majority" (PDF). Conserv. Biol. 19 (4): 1030–6. doi:10.1111/j.1523-1739.2005.00078.x. మూలం ([dead link]) నుండి 2006-09-19 న ఆర్కైవు చేసారు.
  30. [176] ^ ఎడ్వర్డ్ O. విల్సన్. 1987. ప్రపంచాన్ని నడిపే చిన్న విషయాలు (అకశేరుకాల ప్రాముఖ్యత మరియు పరిరక్షణ). పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం, 1(4):pp. 344-346 [7]
  31. ఎం. జే. సాంవేస్. 1993 జీవవైవిధ్య పరిరక్షణలో కీటకాలు: కొన్ని ధృక్పధాలు మరియు నిర్దేశకాలు. జీవవైవిధ్యం మరియు పరిరక్షణ, 2:258-282
  32. Holden C (2006). "Ecology. Report warns of looming pollination crisis in North America". Science. 314 (5798): 397. doi:10.1126/science.314.5798.397. PMID 17053115. Unknown parameter |month= ignored (help)
    Stokstad E (2007). "Entomology. The case of the empty hives". Science. 316 (5827): 970–2. doi:10.1126/science.316.5827.970. PMID 17510336. Unknown parameter |month= ignored (help)
  33. 33.0 33.1 33.2 Running SW (2008). "Climate change. Ecosystem disturbance, carbon, and climate". Science. 321 (5889): 652–3. doi:10.1126/science.1159607. PMID 18669853. Unknown parameter |month= ignored (help)
  34. [8]
  35. 35.0 35.1 35.2 Kurz WA, Dymond CC, Stinson G; et al. (2008). "Mountain pine beetle and forest carbon feedback to climate change" (PDF). Nature. 452 (7190): 987–90. doi:10.1038/nature0677710.1038/nature06777. PMID 18432244. Unknown parameter |doi_brokendate= ignored (help); Unknown parameter |month= ignored (help); Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  36. McMenamin SK, Hadly EA, Wright CK (2008). "Climatic change and wetland desiccation cause amphibian decline in Yellowstone National Park". Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 105 (44): 16988–93. doi:10.1073/pnas.0809090105. PMC 2579365. PMID 18955700. Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  37. Wyman, Richard L. (1991). Global climate change and life on earth. New York: Routledge, Chapman and Hall. ISBN 0-412-02821-2.
  38. Thomas CD, Cameron A, Green RE; et al. (2004). "Extinction risk from climate change". Nature. 427 (6970): 145–8. doi:10.1038/nature0212110.1038/nature02121. PMID 14712274. Unknown parameter |doi_brokendate= ignored (help); Unknown parameter |month= ignored (help); Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  39. 2050 నాటికి వేడి మిలియన్ జాతులని ముంచుతుంది, అధ్యయనం ప్రకారం
  40. Sodhi NS, Bickford D, Diesmos AC; et al. (2008). "Measuring the meltdown: drivers of global amphibian extinction and decline". PLoS ONE. 3 (2): e1636. doi:10.1371/journal.pone.0001636. PMC 2238793. PMID 18286193. Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  41. టి. లాంగ్ కోర్ మరియు సి. రిచ్. (2004). జీవావరణ కాంతి కాలుష్యం. ఫ్రంట్ ఎకోల్ ఎన్విరాన్ 2004; 2(4): 191–198.[9]
  42. డేలనీ, గుమల్, బెన్నెట్: మార్కెట్ స్థలంలో ఆసియా జీవవైవిధ్యం తుడిచిపెట్టుకుపోతుంది. జీవ-ఔషధం, 2004 [10]
  43. సుత్నేర్, బెన్నెట్: శాస్త్రవేత్తలు చెప్పినదాని ప్రకారం ఆసియా వన్యజీవితానికి గొప్ప ప్రమాదం వేట. జీవ-ఔషధం, 2002 [11]
  44. హన్సె, జే: గ్లోబ్ మొత్తం మీద వన్యజీవన వ్యాపారం "ఖాళీ అడవి సిండ్రోమ్" ని సృష్టిస్తుంది. మొంగాబి.కామ్, జనవరి 19, 2009 [12]
  45. Rodrigues AS, Andelman SJ, Bakarr MI; et al. (2004). "Effectiveness of the global protected area network in representing species diversity". Nature. 428 (6983): 640–3. doi:10.1038/nature0242210.1038/nature02422. PMID 15071592. Unknown parameter |doi_brokendate= ignored (help); Unknown parameter |month= ignored (help); Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  46. Wilcove DS, Wikelski M (2008). "Going, going, gone: is animal migration disappearing". PLoS Biol. 6 (7): e188. doi:10.1371/journal.pbio.0060188. PMC 2486312. PMID 18666834. Unknown parameter |month= ignored (help)
    మరియు చూడండి [72]
  47. జి. స్కిమిడ్ట్. 2005. జీవావరణశాస్త్రం & మానవశాస్త్రం: భవిష్యత్తు లేని క్షేత్రాలు? జీవావరణ మరియు వాతావరణ మానవ శాస్త్రం. 1(1): 13-15. [13] [14]
  48. [15]
  49. డి. ఐ. మెకంజీ, జే. డి. నికోలస్, జే. ఇ. హైన్స్, ఎం. జి. నట్సన్, మరియు ఎ. బి. ఫ్రాంక్లిన్. (2003) స్థల ఆక్రమణ అంచనా, కాలనీకరణం, ఒక జాతి అసంపూర్ణంగా గుర్తించినపుడు స్థానిక విలుప్తం. జీవావరణశాస్త్రం, 84(8): 2200–2207 [16]
  50. [17]
  51. Wilson, Edward Raymond; MacArthur, Robert H. (2001). The theory of island biogeography. Princeton, N.J: Princeton University Press. ISBN 0-691-08836-5.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  52. Raup DM (1991). "A kill curve for Phanerozoic marine species". Paleobiology. 17 (1): 37–48. PMID 11538288.
  53. 53.0 53.1 53.2 [176] ^ ఎడ్వర్డ్ O. విల్సన్. 2000. పరిరక్షణ జీవశాస్త్ర భవిష్యత్తు మీద. పరిరక్షణ జీవశాస్త్రం, 14(1): 1-3
  54. IUCN ఎర్ర-జాబితా సంఖ్యలు (2006)
  55. IUCN ఈ సంఖ్యల ప్రయోజనంకోసం అపాయకర నుండి తీవ్ర అపాయకరవాటిని లేదా ప్రమాదస్థాయిలో ఉన్నవాటిని వేరుచేయదు.
  56. Margules CR, Pressey RL (2000). "Systematic conservation planning" (PDF). Nature. 405 (6783): 243–53. doi:10.1038/3501225110.1038/35012251. PMID 10821285. మూలం (PDF) నుండి 2006-09-01 న ఆర్కైవు చేసారు. Unknown parameter |doi_brokendate= ignored (help); Unknown parameter |month= ignored (help)
  57. ఉభయచర పరిరక్షణ చర్యా ప్రణాళిక ఒక ఉదాహరణ [18].
    మరియు చూడండి [72]
  58. 58.0 58.1 Chan KM (2008). "Value and advocacy in conservation biology: crisis discipline or discipline in crisis?" (PDF). Conserv. Biol. 22 (1): 1–3. doi:10.1111/j.1523-1739.2007.00869.x10.1111/j.1523-1739.2007.00869.x. PMID 18254846. మూలం (PDF) నుండి 2009-02-25 న ఆర్కైవు చేసారు. Unknown parameter |doi_brokendate= ignored (help); Unknown parameter |month= ignored (help)
  59. Manolis JC, Chan KM, Finkelstein ME, Stephens S, Nelson CR, Grant JB, Dombeck MP (2009). "Leadership: A new frontier in conservation science". Conserv. Biol.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  60. http://leopoldleadership.org/content/
  61. ఈ మధ్యనే విలుప్త జీవుల సంఘం. "విలుప్తమైన జాతుల గురించి ఎందుకు పట్టించుకోవాలి?". URL ఉపయోగించినది జూలై 30, 2006.
  62. 62.0 62.1 జి. డబ్ల్యూ. లక్, జి. సి. డైలీ మరియు పి. ఆర్. ఎహ్ర్లిచ్. (2003). జనాభా వైవిధ్యం మరియు పర్యావరణ విధానాల సేవలు. 18, (7): 331-336 [19]
  63. ఇక్కడ సూచించిన వ్యాసంలో రచయితలు జీవవైవిధ్య ప్రధాన అంశాలను జీవావరణవ్యవస్థ సేవల విలువలకి వ్యతిరేకంగా గుర్తించి జీవవైవిధ్య ప్రాధాన్యత మీద ప్రచురించిన పటాలు జీవావరణవ్యవస్థ సేవా విలువ అననుపాత భాగాన్ని కలిగిఉన్నాయని చూపించారు. డబ్ల్యూ. ఆర్. టర్నేర్, కే. బ్రన్దోన్, టి. ఎం. బ్రూక్స్, ఆర్. కోస్తంజా, జి. ఎ. బి. డా ఫోన్సేకా, మరియు ఆర్. పోర్టేల. 2007. గ్లోబల్ జీవవైవిధ్య మరియు జీవావరణ సేవల పరిరక్షణ. జీవసామాన్యశాస్త్రం, 57(10): 868-873. [20]
  64. Molnar J, Marvier M, Karieva P (2004). "The sum is greater than the parts". Conserv. Biol. 18 (6): 1670–1. doi:10.1111/j.1523-1739.2004.00l07.x.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  65. Myers N, Mittermeier RA, Mittermeier CG, da Fonseca GA, Kent J (2000). "Biodiversity hotspots for conservation priorities". Nature. 403 (6772): 853–8. doi:10.1038/3500250110.1038/35002501. PMID 10706275. Unknown parameter |doi_brokendate= ignored (help); Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  66. Underwood EC, Shaw MR, Wilson KA; et al. (2008). "Protecting biodiversity when money matters: maximizing return on investment". PLoS ONE. 3 (1): e1515. doi:10.1371/journal.pone.0001515. PMC 2212107. PMID 18231601. Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  67. Leroux SJ, Schmiegelow FK (2007). "Biodiversity concordance and the importance of endemism". Conserv. Biol. 21 (1): 266–8, discussion 269–70. doi:10.1111/j.1523-1739.2006.00628.x10.1111/j.1523-1739.2006.00628.x. PMID 17298533. Unknown parameter |doi_brokendate= ignored (help); Unknown parameter |month= ignored (help)
  68. Naidoo R, Balmford A, Costanza R; et al. (2008). "Global mapping of ecosystem services and conservation priorities". Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 105 (28): 9495–500. doi:10.1073/pnas.0707823105. PMC 2474481. PMID 18621701. Unknown parameter |month= ignored (help); Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  69. 69.0 69.1 69.2 Wood CC, Gross MR (2008). "Elemental conservation units: communicating extinction risk without dictating targets for protection" (PDF). Conserv. Biol. 22 (1): 36–47. doi:10.1111/j.1523-1739.2007.00856.x10.1111/j.1523-1739.2007.00856.x. PMID 18254851. Unknown parameter |doi_brokendate= ignored (help); Unknown parameter |month= ignored (help)
  70. గ్లోబల్ పరిరక్షణా నిధి వాటి వ్యవస్థాత్మక ప్రచారంలో జీవవైవిధ్య లోపాయకారి అంశాలను పక్కన పెట్టే నిధి సంస్థకి ఉదాహరణ. [21]
  71. Kareiva P, Marvier M (2003). "Conserving biodiversity coldspots" (PDF). American Scientist. 91: 344–51. మూలం (PDF) నుండి 2009-02-25 న ఆర్కైవు చేసారు.
  72. [22]
  73. ఈ క్రింది వ్యాసాలు జీవవైవిధ్యం, జీవద్రవ్యరాశి మరియు జీవావరణ వ్యవస్థ స్థిరత్వాల మధ్య బంధాన్ని సూచించే పరిశిధనలకి ఉదాహరణలు:[23]
    Cardinale BJ, Wright JP, Cadotte MW; et al. (2007). "Impacts of plant diversity on biomass production increase through time because of species complementarity". Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 104 (46): 18123–8. doi:10.1073/pnas.0709069104. PMC 2084307. PMID 17991772. Unknown parameter |month= ignored (help); Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  74. 74.0 74.1 74.2 European Communities (2008). The economics of ecosystems and biodiversity. Interim Report (PDF). Wesseling, Germany: Welzel+Hardt. ISBN 978-92-79-08960-2.
  75. ఆర్. కోస్తంజా, ఆర్. డి’ఆర్గే, ఆర్. డి గ్రూట్, ఎస్. ఫార్బెర్క్, ఎం. గ్రాస్సో, బి. హన్నోన్, కే. లిమ్బర్గ్, ఎస్. నయీం, ఆర్. వి. ఓ’నెయిల్, జే. పరూయిలో, ఆర్. జి. రస్కిన్, పి. సుట్తోంక్ మరియు ఎం. వాన్ డెన్ బెల్ట్. ప్రపంచ జీవావరణవ్యవస్థ సేవల మరియు సహజ పెట్టుబడుల విలువ. నేచర్, 387: 253-260 [24]
  76. 76.0 76.1 76.2 WWF. "World Wildlife Fund" (pdf). Retrieved January 8, 2009. Cite web requires |website= (help)
  77. [25]
  78. 78.0 78.1 మిలీనియం జీవావరణవ్యవస్థ బేరీజు. (2005). పర్యావరణ వ్యవస్థలు మరియు మానవ ఉనికి: జీవవైవిధ్యం అంచనా. ప్రపంచ వనరు సంస్థ, వాషింగ్టన్, DC. [26]
  79. [27]
  80. "Bees get plants' pests in a flap". BBC News. 2008-12-22. Retrieved 2010-04-01.
  81. Mitchell R, Popham F (2008). "Effect of exposure to natural environment on health inequalities: an observational population study". Lancet. 372 (9650): 1655–60. doi:10.1016/S0140-6736(08)61689-X. PMID 18994663. Unknown parameter |month= ignored (help)
  82. Mikkelson GM, Gonzalez A, Peterson GD (2007). "Economic inequality predicts biodiversity loss". PLoS ONE. 2 (5): e444. doi:10.1371/journal.pone.0000444. PMC 1864998. PMID 17505535.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  83. ప్రపంచ వనరుల కార్యక్రమ ఉద్యోగులు. (1998). జీవావరణవ్యవస్థ సేవల విలువ కట్టడం . ప్రపంచ వనరులు 1998-99. [28]
  84. Committee on Noneconomic and Economic Value of Biodiversity, Board on Biology, Commission on Life Sciences, National Research Council. (1999). Perspectives on biodiversity: valuing its role in an everchanging world. Washington, D.C: National Academy Press. ISBN 0-309-06581-X.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  85. జీవావరణవ్యవస్థ సేవల విలువ కట్టడం: ఒక నేపథ్యకుడు
  86. జీవావరణవ్యవస్థ సేవలు: ట్రిలియన్లలో అంచనా విలువ
  87. కెనడియన్ అరణ్య సమావేశం: కార్భన్ సంగ్రహం, నీటి పరిశుద్ధికరణ, ఇతర బోరియల్ అరణ్య జీవావరణసేవలు విలువ $250 బిలియన్/సంవత్సరానికి అంచనా వేయబడింది
  88. APIS, వాల్యుం 10, నెంబర్ 11, నవంబర్ 1992, ఎం.టి. శాన్ ఫోర్డ్: తేనేటీగ పరాగసంపర్కపు అంచనా విలువ
  89. ప్రాంతీయ సంఘం, వైకటో: దాగున్న ఆర్ధికాదాయం
  90. పి. కే. అండెర్సన్. (1996). పోటీ, తస్కరణ, స్టెల్లర్స్ సముద్రపు ఆవు, హైడ్రోడమలిస్ గిగాస్ పరిణామం మరియు విలుప్తం. సముద్ర క్షీరద శాస్త్రం, 11(3):391-394
  91. Landres PB, Verner J, Thomas JW (1988). "Ecological Uses of Vertebrate Indicator Species: A Critique" (PDF). Conserv. Biol. 2 (4): 316–28. doi:10.1111/j.1523-1739.1988.tb00195.x.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  92. Theodore Roosevelt, Address to the Deep Waterway Convention Memphis, TN, October 4, 1907
  93. Davis, Peter (1996). Museums and the natural environment: the role of natural history museums in biological conservation. London: Leicester University Press. ISBN 0-7185-1548-X.
  94. Hardin G (1968). "The Tragedy of the Commons". Science. 162 (5364): 1243–8. doi:10.1126/science.162.3859.1243. PMID 9563937. Unknown parameter |month= ignored (help)
  95. సమూహ ఎన్నిక కన్నా వ్యక్తిగత ఎన్నిక మీద అభిమానం చూపే చోట పరిణామ ప్రభావంగా కూడా గుర్తించబడుతుంది. తాజా చర్చల కోసం చూడండి:Kay CE (1997). "The Ultimate Tragedy of Commons". Conserv. Biol. 11 (6): 1447–8. doi:10.1046/j.1523-1739.1997.97069.x.
    మరియు Wilson DS, Wilson EO (2007). "Rethinking the theoretical foundation of sociobiology" (PDF). Q Rev Biol. 82 (4): 327–48. doi:10.1086/522809. PMID 18217526. మూలం ([dead link]) నుండి 2008-09-08 న ఆర్కైవు చేసారు. Unknown parameter |month= ignored (help)
  96. మాసోన్, రాచెల్ మరియు జ్యుడిత్ రామోస్. (2004). త్లింగిట్ ప్రజల సంప్రదాయ జీవావరణ జ్ఞానం సోకేయే సాల్మన్ ఫిషరీ అఫ్ ది డ్రై బే ప్రాంతానికి సమబంధించి, డిపార్ట్మెంట్ అఫ్ ది ఇంటీరియర్ నేషనల్ పార్క్ సర్వీస్ మరియు ది యకుటాట్ త్లింగిట్ ట్రైబ్ ల మధ్య సహకార ఒప్పంద ఆఖరి నివేదిక (FIS) పథకం 01-091, యకుటాట్, అలాస్కా.[29]
  97. Wilson, David Alec (2002). Darwin's cathedral: evolution, religion, and the nature of society. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-90134-3.
  98. Primack, Richard B. (2004). A Primer of Conservation Biology, 3rd ed. Sinauer Associates. pp. 320pp. ISBN 0-87893-728-5 (pbk) Check |isbn= value: invalid character (help).
  99. హమిల్టన్, ఇ., మరియు హెచ్. కెయిర్న్స్ (eds). 1961. ప్లేటో: సేకరించిన మాటలు. ప్రిన్స్టన్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, ప్రిన్స్టన్, ఎన్ జే
  100. ది బైబిల్, లేవిటికస్, 25:4-5
  101. 101.0 101.1 101.2 Evans, David (1997). A history of nature conservation in Britain. New York: Routledge. ISBN 0-415-14491-4.
  102. 102.0 102.1 102.2 Farber, Paul Lawrence (2000). Finding order in nature: the naturalist tradition from Linnaeus to E. O. Wilson. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-6390-2.
  103. http://www.audubon.org/centennial/timeline_intro.php#
  104. పేజి 91, సి. డి. విల్బేర్ లో. (1861). ఇల్లినాయిస్ ప్రకృతి చరిత్రా సమాజపు లావాదేవీలు. ఇల్లినాయిస్ ప్రకృతి చరిత్రా సమాజం. [30]
  105. page 26 in H. F. Osborn. The American Museum of Natural History, Its Origin, Its History: Its Origin, Its History, the Growth of Its Departments to December 31, 1909. Irving Press
  106. జీవ భౌగోళికశాస్త్ర మరియు పరిరక్షణజీవశాస్త్ర స్వల్ప చరిత్ర
  107. 107.0 107.1 Cloyd, E. L. (1972). James Burnett, Lord Monboddo. New York: Oxford University Press. p. 196. ISBN 0198124376.
  108. కెనడాలో వన్యజీవన పరిరక్షణ మరియు సంరక్షణ చరిత్ర సమీక్షా మరియు ఉపోద్ఘాతంకోసం, చూడండి Foster, Janet (1997). Working for wildlife: the beginning of preservation in Canada (2nd సంపాదకులు.). Toronto: University of Toronto Press. ISBN 0-8020-7969-5.
  109. [31] పర్యావరణ కాలఅవధి 1890-1920
  110. ఎ.ఆర్. రాబినోవిట్జ్, చిరుతపులి: ప్రపంచపు మొదటి చిరుతపులి సంరక్షణ ఏర్పాటు కోసం ఒక మనిషి పోరాటం , అర్బోర్ హౌస్, న్యూ యార్క్, ఎన్.వై. ( 1986)
  111. Carr, Marjorie Harris; Carr, Archie Fairly (1994). A naturalist in Florida: a celebration of Eden. New Haven, Conn: Yale University Press. ISBN 0-300-05589-7.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  112. హెన్రీ ఫెయిర్ ఫీల్డ్ ఒస్బోర్న్ జూ. జీవితచరిత్ర సారాంశం
  113. అకేలెయ్, సి., 1923. ఉజ్వలమైన ఆఫ్రికాలో న్యూ యార్క్, డబల్ డే. 188-249.
  114. యూ.ఎస్. ప్రమాదస్థాయి జాతుల చట్టం (7 యూ.ఎస్.సి. § 136, 16 యూ.ఎస్.సి. § 1531 et seq.) ఆఫ్ 1973, వాషింగ్టన్ డిసి, యూ.ఎస్. ప్రభుత్వ ముద్రణా కార్యాలయం
  115. 1966 యూ.ఎస్. ప్రమాదస్థాయి జాతుల చట్టం తదనంతర సవరణలతో
  116. 42 యూఎస్ సి 4321 జాతీయ పర్యావరణ పాలసీ చట్టం(2000): చట్టంయొక్క పూర్తి వాచకం
  117. [32]
  118. జీవ వైవిధ్యం మీద సమావేశపు అధికారిక పేజ్
  119. Gore, Albert (1992). Earth in the balance: ecology and the human spirit. Boston: Houghton Mifflin. ISBN 0-395-57821-3.

మరింత చదవడానికి[మార్చు]

మూస:Further reading cleanup

శాస్త్రీయ సాహిత్యం
  • బి. డబ్ల్యు. బోవెన్, (1999). భద్రపరచేది జన్యువులనా, జాతులనా, లేదా పర్యావరణ విధానాలనా? పరిరక్షణ సిద్దాంతం యొక్క విరిగిన పునాదులను నయం చేయటం . కణ ఆవరణశాస్త్రం, 8:S5-S10.[40]
  • టి. ఎం. బ్రూక్స్, ఆర్. ఏ. మిట్టర్ మియర్, జి. ఏ. బి. డా ఫోన్సెక, జే. గేర్లాక్, ఎం. హోఫ్ఫ్ మ్యాన్, జే. ఎఫ్. లమోరియక్స్, సి. జి. మిట్టర్ మియర్, జే. డి. పిల్గ్రిం, మరియు ఏ. ఎస్. ఎల్. రోడ్రిగ్యుయస్. (2006). గ్లోబల్ జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ ప్రాముఖ్యతలు. సామాన్యశాస్త్రం 313 (5783), 58.
  • పి. కారేయివ, ఎం. మర్వియర్. (2003) పరిరక్షణ జీవవైవిధ్య చల్లమచ్చలు. అమెరికన్ శాస్త్రజ్ఞుడు 91 (4) :344-351.[41]
  • ఎం. ఎల్. మెక్కల్లం. (2008) ఉభయచర క్షీణత లేదా విలుప్తం? ప్రస్తుత పతనాలు డ్వర్ఫ్ వెనకటి నశించే అనుపాతం. జర్నల్ అఫ్ హేర్పేటాలజీ, 41 (3) : 483–491. విలుప్తాలు.pdf
  • ఎన్. మేయర్స్, ఆర్. ఏ. మిట్టర్ మేయర్, సి. జి. మిట్టర్ మేయర్, జి. ఏ. బి. డా ఫోన్సెక మరియు జే. కెంట్. (2000). పరిరక్షణ ప్రాముఖ్యతల కోసం జీవవైవిధ్య ప్రధానగుర్తులు. ప్రకృతి 403, 853-858.[42]
  • బి. డబ్ల్యు. బోవెన్, (1999). భద్రపరచేది జన్యువులనా, జాతులనా, లేదా పర్యావరణ విధానాలనా? పరిరక్షణ సిద్దాంతం యొక్క విరిగిన పునాదులను నయం చేయటం . కణ ఆవరణశాస్త్రం, 8:S5-S10.[43]
  • టి. ఎం. బ్రూక్స్, ఆర్. ఏ. మిట్టర్ మేయర్, జి. ఏ. బి. డా ఫోన్సెక, జే. గేర్లాక్, ఎం. హోఫ్ఫ్ మ్యాన్, జే. ఎఫ్. లమోరియక్స్, సి. జి. మిట్టర్ మేయర్, జే. డి. పిల్గ్రిం, మరియు ఎ. ఎస్. ఎల్. రోడ్రిగ్యూస్. (2006). గ్లోబల్ జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ ప్రాముఖ్యతలు. సైన్స్ 313 (5783), 58.
  • పి. కారేయివ, ఎం. మర్వియర్. (2003) జీవవైవిధ్య లోపాలను పరిరక్షించడం. అమెరికన్ సైంటిస్ట్ 91 (4) :344-351. [44]
  • ఎం. ఎల్. మెక్కలం. (2008) ఉభయచర క్షీణత లేదా విలుప్తం? ప్రస్తుత పతనాలు డ్వర్ఫ్ వెనకటి నశించే అనుపాతం. జర్నల్ అఫ్ హేర్పేటాలజీ, 41 (3) : 483–491. [45]
  • ఎన్. మేయర్స్, ఆర్. ఏ. మిట్టర్ మేయర్, సి. జి. మిట్టర్ మేయర్, జి. ఏ. బి. డా ఫోన్సెక మరియు జే. కెంట్. (2000). పరిరక్షణ ప్రాముఖ్యతల కోసం జీవవైవిధ్య ప్రధాన అంశాలు. నేచర్ 403, 853-858.[46]
  • డి. బి. వేక్ మరియు వి. టి. వ్రేదేన్ బర్గ్. (2008). మనం ఆరవ సమూహ వినాశనం మధ్యలో ఉన్నామా? వెన్నుముక లేని ప్రాణుల లోకం నుంచి ఒక సమీక్ష. PNAS, 105 (1) : 11466-11473. [47]
పాఠ్య పుస్తకాలు
  • Larry B. Crowder; Marine Conservation Biology Institute; Elliott A. Norse (2005). Marine conservation biology: the science of maintaining the sea's biodiversity. Washington, DC: Island Press. ISBN 1-55963-662-9.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  • Primack, Richard B. (2004). A primer of Conservation Biology. Sunderland, Mass: Sinauer Associates. ISBN 0-87893-728-5.
  • Primack, Richard B. (2006). Essentials of Conservation Biology. Sunderland, Mass: Sinauer Associates. ISBN 0-87893-720-X.
  • Wilcox, Bruce A.; Soulé, Michael E.; Soulé, Michael E. (1980). Conservation Biology: an evolutionary-ecological perspective. Sunderland, Mass: Sinauer Associates. ISBN 0-87893-800-1.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  • Kleiman, Devra G.; Thompson, Katerina V.; Baer, Charlotte Kirk (2010). Wild Mammals in Captivity. Chicago, Illinois: University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-44009-5.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
సామాన్య అ-కల్పన
  • Christy, Bryan (2008). The Lizard King: The true crimes and passions of the world's greatest reptile smugglers. New York: Twelve. ISBN 0-446-58095-3.
అనుకాలికాలు
శిక్షణ చేతిపుస్తకం
  • White, James Emery; Kapoor, Promila (1992). Conservation biology: a training manual for biological diversity and genetic resources. London: Commonwealth Science Council, Commonwealth Secretariat. ISBN 0-85092-392-1.CS1 maint: multiple names: authors list (link)

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

మూస:Biology-footer