Jump to content

పరోటా

ఇది మంచి వ్యాసం. మరింత సమాచారం కోసం ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
వికీపీడియా నుండి

పరాఠా
పెరుగు పక్కన వడ్డించిన, కొన్ని ముదురు మచ్చలతో బ్రౌన్ కలర్‌లో ఉన్న ఒక త్రిభుజాకార ఫ్లాట్‌బ్రెడ్
సాదా పరాఠా
ఇతర పేర్లు
  • పరోటా (దక్షిణ భారతదేశం)
  • పొరోటా (బెంగాల్)
  • బస్-అప్-షట్ (కరేబియన్)
  • ఫరాతా (మారిషస్)
  • పలాతా (మయన్మార్)
  • గొడంబ రోటీ (శ్రీలంక)
రకంఫ్లాట్‌బ్రెడ్ (రొట్టె)
Courseఅల్పాహారం (బ్రేక్‌ఫాస్ట్) లేదా ఇతర భోజనం
రాష్ట్రంఉత్తర భారత ఉపఖండం
Associated cuisineభారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, పాకిస్తాన్, శ్రీలంక, మాల్దీవులు, మారిషస్, ట్రినిడాడ్ మరియు టొబాగో, మయన్మార్, మలేషియా
ప్రధాన అనుఘటకాలుఆటా (లేదా మైదా), నెయ్యి (లేదా నూనె), నీరు, ఉప్పు
Ingredients generally usedవివిధ రకాల స్టఫింగ్‌లు (బంగాళాదుంప, క్యాలీఫ్లవర్, లేదా ముల్లంగి వంటివి)
Variationsమొఘలాయ్ పరాఠా, ఢాకాయ్ పరాఠా, కతి రోల్, పరాఠా రోల్
Similar dishesచపాతీ, థెప్లా

పరాఠా (, దీనిని ఇతర స్పెల్లింగ్‌లతో కూడా పిలుస్తారు) అనేది భారత ఉపఖండానికి చెందిన ఒక ఫ్లాట్‌బ్రెడ్ (రొట్టె). ఇది గోధుమ పిండి (సాధారణంగా హోల్ వీట్ ఆటా) ముద్దను నెయ్యితో మడతపెట్టి, లెంపలు (పొరలు) వచ్చేలా రుద్ది, పెనంపై తక్కువ నూనె లేదా నెయ్యితో కాల్చడం ద్వారా తయారవుతుంది. పరాఠాలో వివిధ రకాల కూరలను స్టఫింగ్ (లోపల పెట్టడం) చేయవచ్చు, వీటిలో బంగాళాదుంప అత్యంత సాధారణమైనది. భారతదేశంలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన ఫ్లాట్‌బ్రెడ్స్‌లో పరాఠా ఒకటి. మడతపెట్టిన, గోధుమ పిండితో చేసే ఈ వెర్షన్ ఉత్తర భారత ఉపఖండంలో విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. ఇది మైదా పిండిని ఉపయోగించే దక్షిణ భారత పరోటాకు భిన్నంగా ఉంటుంది. దీని రూపాంతరాలు మయన్మార్, మారిషస్, మలేషియా (అక్కడ దీనిని రోటీ కెనాయ్ అంటారు), మరియు కరేబియన్ (అక్కడ దీనిని బస్-అప్-షట్ అంటారు) వంటకాల్లో కూడా ఉన్నాయి.

పరాఠా పంజాబీ వంటకాల నుండి ఉద్భవించిందని కొన్నిసార్లు చెప్పబడినప్పటికీ, ఇది సిల్క్ రోడ్ (పట్టు మార్గం) ద్వారా భారతదేశంతో అనుసంధానించబడిన ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన ఇలాంటి ఫ్లాట్‌బ్రెడ్స్ నుండి పరిణామం చెంది ఉండవచ్చు. పర్షియన్ ఫ్లాట్‌బ్రెడ్ లేదా భారతదేశంలో అరబ్బులు పరిచయం చేసిన రొట్టెలు దీనికి మూలాలు కావచ్చు. 12వ శతాబ్దంలో పరాఠా వెర్షన్‌ల గురించిన సంస్కృత వంటకాల ప్రస్తావనలు కనిపించాయి. మొఘల్ సామ్రాజ్యం కాలంలో పరాఠా ప్రజాదరణ పెరిగింది, వారు దీనిని ఈ ప్రాంతమంతటా పరిచయం చేశారు. బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య కాలంలో, భారతదేశం నుండి వెళ్ళిన ఒప్పంద కార్మికులు పరాఠాను ఆగ్నేయాసియా, కరేబియన్ మరియు మారిషస్‌లకు పరిచయం చేశారు. భారతదేశంలో, 1947 విభజన తర్వాత పరాఠా యొక్క అనేక వెర్షన్లు ప్రాచుర్యం పొందాయి.

పరాఠాను భోజనంలో ప్రధాన భాగంగా తింటారు, దీనితో పాటు సైడ్ డిష్‌లుగా తరచుగా పెరుగు మరియు ఊరగాయలను నంజుకుంటారు. పరాఠాను ఏ పూట భోజనంలోనైనా తినవచ్చు; అల్పాహారం (బ్రేక్‌ఫాస్ట్) కోసం, దీనిని సాధారణంగా చాయ్ (టీ)తో కలిపి తీసుకుంటారు. లచ్చా పరాఠా వంటి కొన్ని రకాల పరాఠాలను గుండ్రని పొరలతో (spiraling layers) తయారు చేస్తారు. స్టఫ్డ్ పరాఠాలలో బంగాళాదుంపలను ఉపయోగించే ఆలూ పరాఠా; క్యాలీఫ్లవర్ ఉపయోగించే గోబీ పరాఠా; ముల్లంగి ఉపయోగించే మూలీ పరాఠా; మెంతి ఆకులను ఉపయోగించే మేథీ పరాఠా, మరియు మిన్స్ చేసిన మాంసం ఉపయోగించే కీమా పరాఠా ఉన్నాయి. పరాఠాను కతి రోల్ మరియు పరాఠా రోల్ వంటి ర్యాప్‌ల తయారీలో కూడా ఉపయోగిస్తారు.

పేర్లు

[మార్చు]

పరాఠా అనే పదం హిందీ నుండి వచ్చింది,[1] ఇది 'పొర' అనే అర్థం ఇచ్చే అనే పదం నుండి ఉద్భవించింది.[2] భారతీయ ఇంగ్లీష్ (Indian English) లో, ఈ రొట్టెను కేవలం బ్రెడ్ అని కాకుండా ఎప్పుడూ పరాఠా అనే నిర్దిష్ట పదం ద్వారానే పిలుస్తారు.[3]

పరాఠాను భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో విభిన్న పేర్లతో పిలుస్తారు.[4] దీని ప్రత్యామ్నాయ స్పెల్లింగ్‌లలో పరాంటా (parantha), ప్రాంటా (prantha),[5] పరాటా (parata),[6] ప్రాటా (prata), మరియు పరోటా (parotta) ఉన్నాయి.[7] దీనిని మయన్మార్‌లో () అని,[8] మారిషస్‌లో ఫరాతా (farata) అని పిలుస్తారు.[9] గల్ఫ్ దేశాలలో, అలాగే తూర్పు ఆఫ్రికాలో, చపాతీ అని పిలిచే రొట్టెలు పరాఠాను ఎక్కువగా పోలి ఉంటాయి.[10]

తయారీ విధానం

[మార్చు]
A thick circle of dough is folded around a filling of dal and herbs.
స్టఫ్డ్ పరాఠాలను తయారు చేసేటప్పుడు పిండిని రుద్దడానికి ముందే దాని లోపల కూర (స్టఫింగ్) పెడతారు.

ఎక్కువ శాతం భారతీయ రొట్టెల మాదిరిగానే, పరాఠా కూడా గోధుమలతో తయారవుతుంది మరియు ఇది పులియని రొట్టె (Unleavened bread).[11] దీని పిండి ముద్దను ఆటా (హోల్ వీట్ ఫ్లోర్), నీరు, మరియు ఉప్పుతో కలిపి, దానిపై నెయ్యి రాస్తారు.[12] నెయ్యికి బదులుగా నూనెను, లేదా గోధుమ పిండికి బదులుగా మైదా పిండిని (మైదా) కూడా ఉపయోగించవచ్చు;[13] మరింత మెత్తని, పొరలు పొరలుగా వచ్చే పరాఠాల కోసం మైదాను ఉపయోగిస్తారు.[14] ఇందులో కూరగాయలు, ఆకులు, మరియు మసాలా దినుసులను కూడా చేర్చవచ్చు;[15] సాదా పరాఠాలో సాధారణంగా వాము (ajowan) అనే మసాలాను ఉపయోగిస్తారు.[16]

ఉత్తర భారత ఉపఖండంలో విస్తృతంగా పండే ఒక రకమైన సాధారణ గోధుమ (common wheat) వల్ల పరాఠా వంటి ఉత్తర భారత రొట్టెలకు తేలికపాటి, మెత్తని (spongy) ఆకృతి లభిస్తుంది.[17] పరాఠాలో ఉపయోగించే పిండి సాధారణంగా తక్కువ ఎక్స్‌ట్రాక్షన్ (low extraction) కలిగి ఉంటుంది, అయితే కొన్నిసార్లు ఎక్కువ ఎక్స్‌ట్రాక్షన్ పిండిని కూడా ఉపయోగిస్తారు.[18] దీని తయారీలో ఆటాను జల్లించగా మిగిలిన బరుకైన ఉప ఉత్పత్తి అయిన రిజల్టెంట్ ఆటాను (resultant atta) కూడా ఉపయోగించవచ్చు.[19] వాణిజ్యపరమైన తయారీలలో, ముక్కలను ఒకదానికొకటి పట్టి ఉంచే బైండింగ్ ఏజెంట్‌గా (binding agent) బంగాళాదుంప ఫ్లేక్స్ (potato flakes) ఉపయోగించవచ్చు.[20]

Seven circles of dough are browning atop a large, convex griddle, and the cook is moving them using a spatula, preparing them as street food.
పరాఠాను తవా (tava) పై తక్కువ నూనెతో (shallow fried) కాలుస్తారు.

పిండిని చేత్తో కలుపుతారు.[21] దీనిని నూనె లేదా నెయ్యితో కలిపి చపాతీలా రుద్ది, ఆపై మడతపెడతారు.[22] పొరలు రావడం కోసం చేసే ఈ లామినేషన్ (Laminated dough) ప్రక్రియను రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సార్లు చేస్తారు. దీనివల్ల సాధారణంగా నాలుగు నుండి ఆరు పొరలతో కూడిన త్రిభుజాకారం ఏర్పడుతుంది;[23] దీనిని గుండ్రంగా లేదా చతురస్రాకారంలో కూడా మడతపెట్టవచ్చు.[5] స్టఫ్డ్ (కూర లోపల పెట్టిన) పరాఠాలను తయారు చేయడానికి, పిండిని ఉండలుగా చేసి, వాటిని రుద్దడానికి ముందే లోపల కూరను పెడతారు.[24] పరాఠాలను పెద్ద ఎత్తున రుద్దడానికి డఫ్ షీటింగ్ (dough sheeting) యంత్రాలను ఉపయోగించవచ్చు, ఇవి గంటకు వేలాది పరాఠాలను తయారు చేయగలవు.[25]

సాదా మరియు స్టఫ్డ్ పరాఠాలు రెండింటినీ ఇనుప పెనమైన తవా (tava) పై తక్కువ నూనె లేదా నెయ్యితో (shallow fried) గోధుమ రంగులోకి (browned) మారే వరకు కాలుస్తారు,[13] దీని కోసం అదనంగా నెయ్యిని వాడవచ్చు లేదా వాడకపోవచ్చు.[7] కొన్నిసార్లు, ముఖ్యంగా స్ట్రీట్ ఫుడ్ విక్రేతలు, పరాఠాను నూనెతో నిండిన లోతు లేని బాణలిలో వేయిస్తారు, అందువల్ల తవాపై కాల్చిన పరాఠా కంటే ఇందులో కొవ్వు పదార్థాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి.[26] కొన్ని వెర్షన్లను కాల్చడానికి (baked) బదులుగా ఓవెన్లలో తయారుచేస్తారు.[19] వడ్డించిన తర్వాత పరాఠాపై నెయ్యిని కూడా రాయవచ్చు.[27]

కాల్చే సమయంలో, పరాఠాలో స్పష్టమైన పొరలు ఏర్పడతాయి.[6] పిండిని మడతపెట్టే విధానం (లామినేషన్) వల్ల పరాఠా మెత్తగా, పొరలు పొరలుగా వస్తుంది.[28] దీని లామినేషన్ ప్రక్రియ మరియు పొరల ఆకృతి దాదాపు పఫ్ పేస్ట్రీ (puff pastry) లాగే ఉంటుంది,[29] కానీ పఫ్ పేస్ట్రీ లాగా ఇది ఉబ్బదు.[13] బేకింగ్‌కు బదులుగా పెనంపై వేయించడం (ఫ్రైయింగ్) వల్ల దీని పైభాగం కొద్దిగా క్రిస్పీగా (crispy) మారుతుంది.[30] పిండి పులియబెట్టకపోవడం వల్ల, తయారయ్యే ఆవిరి (steam) పరాఠా లోపలి భాగం మరియు పై పొర విడిపోవడానికి కారణమవుతుంది.[31]

పరాఠా దాదాపు చపాతీ లాగే ఉంటుంది, భౌతిక నిర్మాణంలో ఉన్న ఏకైక తేడా ఏమిటంటే పరాఠాలో నూనె లేదా నెయ్యి ఉపయోగించడమే,[32] అలాగే పరాఠాకు బహుళ పొరలు ఉంటాయి.[33] పరాఠా చపాతీ కంటే కొంచెం మందంగా[34] మరియు బరువుగా ఉంటుంది,[35] అలాగే దీని లోపలి భాగం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.[36] ఈ రెండు రొట్టెల యొక్క స్టార్చ్ (పిండిపదార్థం) లక్షణాలు భిన్నంగా ఉంటాయి, ఎందుకంటే పరాఠా లోపలి భాగంలో కొవ్వు ఉండటంతో పాటు పైన కొవ్వు పూత ఉండటం వల్ల ఉష్ణ బదిలీ (heat transfer) మరింత సమర్థవంతంగా జరుగుతుంది. చపాతీతో పోలిస్తే పరాఠా లోపలి భాగంలో ఉండే స్టార్చ్ రేణువులు రూపాంతరం చెంది, కుంచించుకుపోతాయి.[37] గుజరాతీ రొట్టె అయిన థెప్లా (thepla) చూసేందుకు పరాఠా మరియు చపాతీల కలయికలా కనిపిస్తుంది.[38]

పరాఠా పరిమాణం చపాతీ అంతటే ఉంటుంది;[39] ఒక పరాఠా బరువు దాదాపు 140 grams (4.9 oz) ఉంటుంది.[40] సాదా మరియు స్టఫ్డ్ పరాఠాలు రెండూ సుమారు 15 centimetres (5.9 in) వ్యాసం మరియు 3 మిమీ మందం కలిగి ఉంటాయి, సాదా పరాఠాలు కొన్నిసార్లు 2.5 మిమీ వరకు పలుచగా ఉంటాయి.[41] పరాఠా గట్టి ఆకృతిని కలిగి ఉంటుంది, కాబట్టి దీనిని చిక్కటి కూరలతో వడ్డించడానికి వీలవుతుంది.[35] స్టఫ్డ్ పరాఠా సాదా పరాఠా కంటే మెత్తని ఆకృతిని కలిగి ఉంటుంది.[42]

పరాఠాను త్వరగా తినేయవచ్చు; Appetite అనే జర్నల్‌లోని ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, 250 క్యాలరీల పరాఠాను తినడానికి దాదాపు 9 నిమిషాల సమయం పడుతుందని తేలింది.[43] ఢిల్లీలో 2020లో జరిగిన ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, పరాఠా యొక్క సగటు భాగం (portion size) 60 గ్రాములు ఉంటుంది, మహిళలు సగటున 1 పరాఠా మరియు పురుషులు 2 పరాఠాలు తింటారు.[44] యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో 2013 లో జరిగిన ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, పరాఠా సగటు భాగం పరిమాణం పిల్లలకు 121 గ్రాములు మరియు పెద్దలకు 100 గ్రాములుగా ఉంది.[45]

రకాలు

[మార్చు]

పరాఠా సాదా (plain) మరియు స్టఫ్డ్ (కూర లోపల పెట్టిన) రకాలు రెండింటిలోనూ లభిస్తుంది.[46] సాధారణంగా డజన్ల కొద్దీ రకాలను తింటారు.[39] వంట చేసే విధానం లేదా లోపల పెట్టే కూరను బట్టి ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మారుతుంటాయి.[7]

సాదా రకాలు

[మార్చు]
ఒక పెనంలో గట్టిగా చుట్టబడిన పిండి యొక్క అనేక గుండ్రని పొరలు.
విడిపోతున్న పొరలు పొరలుగా ఉన్న ఒక గుండ్రని ఫ్లాట్‌బ్రెడ్.
లచ్చా పరాఠా గుండ్రని పొరలను కలిగి ఉంటుంది.

భారతదేశంలో పరాఠాలలో రెండు వర్గాలు ఉన్నాయి: ఆటాతో చేసే ఉత్తర భారత పరాఠా, మరియు మైదాతో చేసే దక్షిణ భారత పరోటా.[47][35] ఇవి రెండూ ఒకేలా పొరలు పొరలుగా ఉంటాయి, కానీ దక్షిణ భారత వెర్షన్ రుద్ది మడతపెట్టడం కంటే పదేపదే సాగదీయడం మరియు చుట్టడం ద్వారా ఈ ఆకృతిని పొందుతుంది.[48][35]

పరాఠా యొక్క కొన్ని వెర్షన్లు గుండ్రంగా లేదా చతురస్రాకారంలో ఉంటూ గుండ్రని పొరలను (spiraling layers) కలిగి ఉంటాయి.[49] లచ్చా పరాఠా () అనేది ఒక రకమైన ఉత్తర భారత పరాఠా.[50] ఇందులో అనేక గుండ్రని పొరలు ఉంటాయి. పిండిని చపాతీలా రుద్ది, దానిని ఒక చుట్టలా (coil) చేసి, ఆపై మళ్లీ రుద్దడం ద్వారా ఇది తయారవుతుంది. ఇది క్రిస్పీ ఆకృతిని కలిగి ఉంటుంది మరియు సాధారణ పరాఠా పరిమాణంలోనే ఉంటుంది.[51] అనేది పెనం యొక్క వెనుక భాగంలో కాల్చే ఒక ఉత్తర భారత పరాఠా, ఇది రూమాల్ రోటీని తయారుచేసే విధానాన్ని పోలి ఉంటుంది.[52]

మొక్కజొన్న పిండి (Cornmeal), ఆటా, నల్లబెల్లం (palm sugar), వాము, మరియు పచ్చిమిర్చి ఉపయోగించి మక్కై పరాఠా (makkai paratha) తయారు చేస్తారు,[53] కాగా అల్లం మరియు మిరపకాయలను కోసం ఉపయోగిస్తారు.[39] శనగపిండి రకమైన సత్తు (Sattu) పిండిని సత్తు పరాఠా తయారు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు,[54] ఇది బీహార్, జార్ఖండ్, మరియు ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలలో తినే అల్పాహారం.[55][56] తూర్పు హిమాలయాలలో, గహత్ (gahat) అనే పప్పుధాన్యాన్ని పేస్ట్‌లా నూరి పరాఠా పిండిలో కలుపుతారు.[57] పోషక విలువల కోసం పరాఠాలను కొన్ని అసాధారణమైన పదార్థాలతో కూడా తయారు చేస్తుంటారు.[58] ఉదాహరణకు, దీనిని పోషక పదార్ధంగా మల్బరీ (mulberry) ఆకులతో తయారు చేయవచ్చు,[59] ఇది పిండి ఎక్కువ కాలం నిల్వ ఉండటానికి (shelf stability) కూడా సహాయపడుతుంది.[60] పిండి ముద్దలో కొన్నిసార్లు ఉపయోగించే ఇతర పదార్థాలలో తోటకూర గింజల పిండి (amaranth),[61] अविसे గింజలు (flaxseed),[62] జొన్న పిండి (sorghum flour),[63] మరియు కుట్టు పిండి (buckwheat flour) ఉన్నాయి.[64]

స్టఫ్డ్ రకాలు

[మార్చు]

స్టఫ్డ్ పరాఠాలలో అనేక రకాలు ఉన్నాయి. మసాలా దట్టించిన బంగాళాదుంప కూరను లోపల పెట్టే ఆలూ పరాఠా (aloo paratha) వీటిలో అత్యంత సాధారణమైనది.[65] ఆలూ పరాఠాలో కొత్తిమీర ఆకులు (coriander leaf), పచ్చిమిర్చి[66] మరియు ఆమ్‌చూర్ (amchoor), గరం మసాలా (garam masala) వంటి మసాలా దినుసులను ఉపయోగిస్తారు,[67] అలాగే ఇందులో పిండికి మరియు లోపల పెట్టే కూరకూ ఉండే నిష్పత్తి మారవచ్చు.[68] ఆలూ పరాఠాతో పాటు, పంజాబీ వంటకాల్లో సాధారణంగా కనిపించే స్టఫ్డ్ పరాఠాలు - క్యాలీఫ్లవర్‌తో చేసే గోబీ పరాఠా (gobhi paratha), మరియు ముల్లంగితో చేసే మూలీ పరాఠా (mooli paratha).[69] కీమా పరాఠాలో గొర్రె మాంసం వంటి మిన్స్ చేసిన మాంసం (keema) ఉపయోగిస్తారు,[7] కాగా మేథీ పరాఠాలో మెంతి ఆకులను ఉపయోగిస్తారు.[a] ఇతర సాధారణ స్టఫింగ్‌లలో బఠానీలు (మటర్), ఉల్లిపాయలు, పాలకూర, మరియు పనీర్ ఉన్నాయి.[71] ఆలూ పాలక్ పరాఠాలో బంగాళาదుంపలు మరియు పాలకూర రెండూ ఉంటాయి.[72] దాల్ పరాఠాలో ఉడికించిన పెసరపప్పు వంటి పప్పు (dal) ను లోపల పెడతారు.[73] పుదీనా పరాఠాలో పుదీనాను ఉపయోగిస్తారు.[74] తీపి పరాఠాలలో (బెల్లం పరాఠా) ఉన్నాయి.[75]

అండా పరాఠాలో కొట్టిన గుడ్డు ఉంటుంది; పరాఠాపై కేవలం గుడ్డు మిశ్రమాన్ని పూయవచ్చు లేదా కాల్చే సమయంలో గుдలు, ఉల్లిపాయలు, మిర్చి, కొత్తిమీర గింజలు, మరియు అల్లం కలిపిన స్టఫింగ్‌ను లోపల పెట్టవచ్చు.[38] అండా పరాఠా అనేది ఒక సాధారణ పంజాబీ అల్పాహారం.[76] గుజరాత్‌లోని సున్నీ బోహ్రాలలో, గుడ్డు పరాఠాను అని పిలుస్తారు, ఇది ఒక పండుగ వంటకం.[38]

పంజాబీ వంటకాల్లో, మిగిలిపోయిన ఆహార పదార్థాల (leftovers) నుండి కూడా తరచుగా స్టఫ్డ్ పరాఠాలను తయారు చేస్తారు.[77] ఉదాహరణకు, మిగిలిపోయిన అన్నం వంటకాలతో చేసే పరాఠాను అని పిలుస్తారు.[69] బతువా పరాఠా (Bathua paratha) లో ఉడికించిన ఆకుకూర అయిన చక్రవర్తి కూర బతువా మరియు పచ్చిమిర్చిని పిండితో కలుపుతారు. దీనిని ఉత్తర భారతదేశంలో శీతాకాలంలో అల్పాహారంగా తింటారు.[78][79] శనగపిండిని (besan) లోపల పెట్టి చేసే ఒక రకమైన పరాఠాను బిరాహి (birahi) అని పిలుస్తారు.[80] ఛత్తీస్‌గఢ్‌కు చెందిన ఒక రకమైన పరాఠాలో గోధుమ పిండి, బియ్యం పిండి, మరియు ఆకుకూరలు కలిపిన పిండిని ఉపయోగిస్తారు.[81] కోవా (khoa) ను కూడా పరాఠా స్టఫింగ్‌గా ఉపయోగించవచ్చు.[82] పరాఠా యొక్క ఆధునిక రూపాంతరాలలో చీజ్, పుట్టగొడుగులు (mushrooms), లేదా సోయా (Soy protein) వంటి పదార్థాలను ఉపయోగిస్తున్నారు,[77] మరియు పరాఠా యొక్క కొన్ని ఫ్యూజన్ (Fusion cuisine) వెర్షన్ల కోసం మాంసం స్టఫింగ్‌లను ఉపయోగిస్తారు.[83]

ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు

[మార్చు]

కర్ణాటక మరియు తమిళనాడు దక్షిణ భారత వంటకాల్లో తినే వెర్షన్ మైదాతో చేసిన చపాతీలా ఉంటుంది. మలబార్ పరోటా మరియు సిలోన్ పరోటా అని పిలిచే దక్షిణ భారత వైవిధ్యాలు లచ్చా పరాఠాను పోలి ఉంటాయి.[38] కేరళ వంటకాలకు చెందిన మలబార్ పరోటాలో, పిండిలో నూనె వేసి బాగా కలపడం ద్వారా పొరలు ఏర్పడతాయి.[77][50] కేరళకు చెందిన మరొక వంటకం కొత్తు పరోటా (kothu parotta), ఇది కట్ చేసిన పరోటా ముక్కలను ఇతర పదార్థాలతో కలిపి చేసే మిశ్రమం. వీచ్చు పరోటా (Veechu parotta) అనేది తమిళనాడులో తినే చతురస్రాకారపు పరోటా. సిలోన్ పరోటా కూడా దీనిని పోలి ఉంటుంది, అయితే దీనికి అదనంగా మిన్స్ చేసిన మాంసం కూర స్టఫింగ్ ఉంటుంది. తమిళనాడులోని మదురైలో బన్ (bun) ఆకారంలో ఉండే బన్ పరోటా అనే వైవిధ్యం ఉంది.[77] కర్ణాటకలోని బీదర్ బిదారీ పరాఠాకు నిలయం, ఇది సాధారణ పరాఠా కంటే కొద్ది మొత్తంలో రవ్వ (semolina) పిండిని చేర్చడం ద్వారా భిన్నంగా ఉంటుంది.[38]

బెంగాలీ వంటకాల్లో, సాధారణ పరాఠా - లేదా పోరోటా (porota) - త్రిభుజాకారంలో ఉంటుంది మరియు సాధారణంగా ఆటా మరియు మైదాలను కలిపి తయారు చేస్తారు.[4] ఇది హిందూ మరియు ముస్లిం బెంగాలీలు ఇరువురిలోనూ సాధారణం.[84] ఈ ప్రాంతంలో ఐదు లేదా ఆరు పొరలతో కూడిన గుండ్రని పరాఠాలు కూడా ఉన్నాయి.[85] ఢాకాయ్ పరాఠా అనేది నూనెలో డీప్-ఫ్రై చేయబడుతుంది మరియు ఇది మధ్యలో కాస్త ఖాళీగా ఉంటూ అనేక పొరలను కలిగి ఉంటుంది.[77] బంగ్లాదేశ్‌లోని ఢాకా నగరం పేరు మీదుగా దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది,[5] ఇది భారతదేశంలోని కోల్‌కతాలో కూడా కనిపిస్తుంది.[38] కొలకత్తాకు చెందిన మొఘలాయ్ పరాఠా అనే వంటకం, పరాఠా లోపల కొట్టిన గుడ్లు మరియు తరిగిన ఉల్లిపాయల మిశ్రమాన్ని,[77] కొన్నిసార్లు మిన్స్ చేసిన మాంసాన్ని పెట్టి మడతపెట్టడం ద్వారా తయారు చేయబడుతుంది.[38] ఇది స్టఫ్డ్ పరాఠాల యొక్క అత్యంత సంక్లిష్టమైన రూపాలలో ఒకటి.[14] మరొక బెంగాలీ వెర్షన్ అయిన పెటాయ్ పోరోటా (petai porota - ), వండిన తర్వాత చేతులతో పిసికి ముక్కలుగా చేయబడుతుంది,[4] ఇది కొత్తు పరోటాను పోలి ఉంటుంది.[77] It ఒక సాధారణ స్ట్రీట్ ఫుడ్ భోజనం, దీనిని ఘుగ్నీ లేదా ఆలూ దమ్ (aloo dum) తో కలిపి అల్పాహారంగా తింటారు.[86] విక్రేతలు పెటాయ్ పోరోటాలను బరువు (weight) ప్రకారం విక్రయిస్తారు.[4]

భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలు ప్రత్యేకమైన పరాఠా రూపాలను అందిస్తాయి.[75] వర్ఖీ పరాఠా () అనేది అవధి వంటకాల్లో ఒక వైవిధ్యం, ఇది లక్నోలో ఉద్భవించింది. ఇది మైదా పిండి మరియు పెద్ద మొత్తంలో నెయ్యితో తయారు చేయబడుతుంది, కొన్నిసార్లు చక్కెర మరియు కుంకుమపువ్వు (saffron) చేర్చి, మడతపెట్టి రుద్దుతారు.[87] తూర్పు ఉత్తర ప్రదేశ్ మరియు బీహార్‌లలో ఒక రకమైన పరాఠాను మఖుని (makhuni) అని పిలుస్తారు.[38] పాకిస్తాన్‌లోని హైదరాబాద్ నుండి ఉద్భవించిన దుల్హన్ పరాఠా (Dulhan paratha), దానికి చేసే విస్తృతమైన అలంకరణ కారణంగా ఆ పేరు పొందింది, ఇది ఒక పెళ్లికూతురు (ఉర్దూలో దుల్హన్) యొక్క అందమైన రూపాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది; ఈ వంటకం రుచికరమైన పదార్థాల కలయికకు ప్రసిద్ధి చెందింది.[88]

భారత ఉపఖండం వెలుపల కూడా పరాఠా వెర్షన్లు ఉన్నాయి.[77] కరేబియన్ వంటకాల్లో పాలు ఉపయోగించి చేసే క్రిస్పీ పరాఠాలు ఉంటాయి, వీటిని బస్-అప్-షట్ (buss-up-shut) అని పిలుస్తారు.[89] ట్రినిడాడ్ మరియు టొబాగోలో, దీనిని ఒక రకమైన రోటీగా వర్గీకరిస్తారు, ఎక్కువ నూనెను ఉపయోగించడం ద్వారా ఇది ఇతర రోటీల కంటే భిన్నంగా ఉంటుంది.[90] సురినామ్‌లో వడ్డించే రోటీ కూడా పరాఠా నుండే పరిణామం చెందింది.[91] మలేషియా వైవిధ్యం అయిన రోటీ కెనాయ్, ఒక రకమైన దక్షిణ భారత పరోటా.[35] బర్మీస్ వెర్షన్ అయిన పలాతా (palata), బఠానీల స్టఫింగ్‌తో కూడిన గోధుమ పిండి ముద్దను ఉపయోగించవచ్చు, దీనిపై వేయించిన ఉల్లిపాయలను (fried onion) చల్లి వడ్డిస్తారు. దీనిని చాప్‌స్టిక్స్ ఉపయోగించి తింటారు.[92] ఇతర బర్మీస్ వెర్షన్లలో అరటిపండు స్టఫింగ్ వెర్షన్ మరియు కందిపప్పు స్టఫింగ్ వెర్షన్ ఉన్నాయి, దీనిని బే పలాతా (bei palata) అని పిలుస్తారు.[8] ఆఫ్ఘన్ వెర్షన్, నాన్-ఇ-పరాంటా (naun-i-parauta) అని పిలువబడుతుంది, ఇది పులియబెట్టినది మరియు పెనంపై వండబడుతుంది.[93] శ్రీలంక వంటకాల్లో, పరాఠాను గొడంబ రోటీ (godamba roti) అని పిలుస్తారు.[94]

భారత ఉపఖండం వెలుపలి పరాఠా వెర్షన్లు

వడ్డించడం

[మార్చు]
పెరుగు (దహి), ఊరగాయతో వడ్డించిన మూలీ పరాఠా

పరాఠాను రోజులో ఏ పూట భోజనానికైనా వడ్డించవచ్చు.[13][95] ఉత్తర భారతీయ వంటకాల్లోని ఇతర ఫ్లాట్‌బ్రెడ్‌ల (రొట్టెల) వలెనే, ఇది కూడా సాధారణ భోజనంలో ప్రధానమైన భాగముగా వడ్డించబడుతుంది;[33] ఈ రొట్టెను చేతులతో ముక్కలుగా తెంపి, దానితో పాటు ఉండే ఇతర కూరలను నంజుకుంటూ తింటారు.[96] లోపల స్టఫింగ్ (కూరను దట్టించడం) చేసిన పరాఠా ఒక పూర్తి భోజనంగా సరిపోతుంది.[97]

పరాఠాతో పాటు అనేక రకాల ఇతర ఆహార పదార్థాలను వడ్డించవచ్చు.[95] వీటిలో సాధారణంగా కూరలు, సబ్జీ, ఊరగాయ, మరియు పెరుగు (దహి) వంటివి నంజుకుంటారు.[98] అదేవిధంగా, ఆలూ పరాఠా వంటి స్టఫ్డ్ పరాఠాలను సాధారణంగా పెరుగు లేదా ఊరగాయతో తింటారు.[99] బయట వీధి వ్యాపారులు అమ్మేటప్పుడు, పరాఠాతో పాటు పెరుగు లేదా ఊరగాయను కూడా కలిపి ఇస్తారు.[75] పరాఠాను టీ లేదా రైతాతో కూడా వడ్డించవచ్చు, దీనిని చుట్టలా చుట్టి (రోల్ చేసి) అందులో ముంచి తింటారు.[14] డెజర్ట్ (తీపి పదార్థం)గా తినాలనుకుంటే, పరాఠాను నల్ల బెల్లం/బ్రౌన్ షుగర్తో కలిపి తింటారు.[95]

కాశ్మీరీ వంటకాల్లో అన్నం ప్రధాన ఆహారమైనప్పటికీ, ఇంటికి వచ్చే అతిథులకు పరాఠాలను కోఫ్తాతో కలిపి వడ్డించడం ఒక సాధారణ ఆచారం.[38] మధ్యతరగతి బంగ్లాదేశీ వంటకాల్లో, పరాఠాను ఉదయం అల్పాహారంగా లేదా రాత్రి భోజనంగా తింటారు, మధ్యాహ్నం భోజనానికి మాత్రం అన్నానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తారు.[100] ఒడిశా వంటకాల్లో, దీనిని రాత్రి భోజనంలో కోడిగుడ్డు కూరతో తింటారు.[101] హర్యానా వంటకాల్లో, దీనిని పెసరపప్పు లేదా పెసలతో కలిపి తింటారు.[102] కేరళలో బీఫ్ (గోమాంసం)తో వడ్డించే పరోటా ఒక సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యత కలిగిన వంటకం.[77]

పాకిస్తాన్‌లో టీతో వడ్డించిన పరాఠా

ఉత్తర భారతదేశంలో పరాఠా తరచుగా ఉదయపు అల్పాహారంలో ఒక భాగంగా ఉంటుంది.[103] భారతదేశం మరియు పాకిస్తాన్‌లలో సాధారణ ఉదయపు అల్పాహారంలో పరాఠా, వెన్న, మరియు టీ ఉంటాయి,[104] దీనిని కోడిగుడ్లతో కలిపి కూడా తినవచ్చు.[105] కరాచీలో "చాయ్-పరాఠా" అనే పదం అల్పాహారానికి పర్యాయపదంగా మారింది. 1987లో జరిగిన ఒక సర్వే ప్రకారం, అక్కడ పరాఠా అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన అల్పాహారంగా తేలింది.[95] పరాఠాను ఊరగాయ, పెరుగుతో తినడం కూడా ఒక సాధారణ అల్పాహార పద్ధతి.[52] ఉత్తరప్రదేశ్ హిందూ వంటకాల్లో సాధారణ అల్పాహారంగా పరాఠాను ఏదైనా కూరతో లేదా తీపి హల్వాతో కలిపి వడ్డిస్తారు.[106] హైదరాబాదీ ముస్లిం వంటకాల్లో, పరాఠాను అల్పాహారం కోసం గుడ్లు లేదా మిన్స్డ్ మీట్ (ఖీమా)తో, లేదా మధ్యాహ్న భోజనం కోసం ఏదైనా మాంసం కూరతో జతచేస్తారు.[107] పంజాబ్, హర్యానాల్లో ఆలూ పరాఠా వంటి స్టఫ్డ్ పరాఠాలను, అలాగే సాదా పరాఠాలను ఉదయపు అల్పాహారంగా విస్తృతంగా తింటారు.[108]

పరాఠాలను రోల్స్ లేదా ర్యాప్స్ তৈరీ చేయడానికి కూడా ఉపయోగిస్తారు, వీటిలో సాధారణంగా కెబాబ్స్ ఉంచుతారు.[109] కోల్‌కతాలో ఉద్భవించిన కతి రోల్, ఒక కెబాబ్ లేదా ఇతర స్టఫింగ్స్‌ను కోడిగుడ్డు పూత పూసిన పరాఠాపై ఉంచి చుట్టే ఒక రకమైన ర్యాప్;[110] ఈ కతి రోల్‌లో ఉపయోగించే ఎగ్-కోటెడ్ పరాఠా, 'అండా పరాఠా' కంటే భిన్నంగా ఉంటుంది. ఇందులో పరాఠా కాలుతున్నప్పుడే దానిపై గుడ్డును పచ్చసొనతో సహా కలపడం జరుగుతుంది.[76] పాకిస్తాన్‌లో, ముఖ్యంగా కరాచీలో, పరాఠాలో చుట్టిన కెబాబ్‌ను "పరాఠా రోల్" అని పిలుస్తారు.[111] లక్నోలో, ఉల్టే తవే కా పరాఠా (బోర్లించిన పెనంపై కాల్చే పరాఠా)ను క్రిస్పీ కోన్ (శంకువు) ఆకారంలో వడ్డిస్తారు, ఇది గలౌతీ కెబాబ్‌కు సరైన జోడీగా భావిస్తారు.[75] భారతీయ నగరాల్లో లభించే ప్రసిద్ధ వీధి ఆహారమైన 'ఫ్రాంకీ' కూడా పరాఠాతో చేసే ఒక రకమైన ర్యాప్, దీనిలో రకరకాల స్టఫింగ్స్ ఉపయోగిస్తారు.[112] యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (UAE)లో, 'చిప్స్ ఒమన్' బ్రాండ్ పొటాటో చిప్స్‌ను పరాఠాలో ఉంచి ఒక రకమైన ర్యాప్ తయారు చేస్తారు.[113] బర్గర్ బన్‌కు బదులుగా పరాఠాను ఉపయోగించి చేసే 'పరాఠా బర్గర్' దుబాయ్‌లోని 'క్లే బై కరక్ హౌస్' అనే రెస్టారెంట్‌లో ఉద్భవించింది.[114]

పోషక విలువలు - రసాయన శాస్త్రం

[మార్చు]
పరాఠా, హోల్ వీట్, వాణిజ్యపరంగా తయారు చేయబడినది, ఫ్రోజెన్
Nutritional value per 100 g (3.5 oz)
శక్తి327 kcal (1,370 kJ)
45.36 g
చక్కెరలు4.15
పీచు పదార్థం9.6 g
13.20 g
6.36 g
విటమిన్లు Quantity
%DV†
థయామిన్ (B1)
10%
0.11 mg
రైబోఫ్లావిన్ (B2)
6%
0.076 mg
నియాసిన్ (B3)
12%
1.830 mg
పాంటోథెనిక్ ఆమ్లం (B5)
0%
0 mg
విటమిన్ బి6
6%
0.08 mg
ఫోలేట్ (B9)
0%
0 μg
Vitamin E
9%
1.35 mg
విటమిన్ కె
3%
3.4 μg
ఖనిజములు Quantity
%DV†
కాల్షియం
3%
25 mg
ఇనుము
12%
1.61 mg
మెగ్నీషియం
10%
37 mg
ఫాస్ఫరస్
17%
120 mg
పొటాషియం
3%
139 mg
సోడియం
30%
452 mg
జింక్
9%
0.82 mg
ఇతర భాగాలుపరిమాణం
నీరు33.5 g
USDA డేటాబేస్ లింక్
†Percentages are roughly approximated using US recommendations for adults.
Source: USDA Nutrient Database
ఆలూ పరాఠా (తాజాది, ఫోర్టిఫై చేయనిది)
Nutritional value per 100 g (3.5 oz)
 
Sugars6.0 g
3.3 g
6.1 g
MineralsQuantity
%DV†
Iron
25%
3.2 mg
Zinc
21%
2.0 mg
Other constituentsQuantity
Water58 g
బూడిద (Ash)2 g
†Percentages are roughly approximated using US recommendations for adults.
Source: [115]
మేథీ పరాఠా (తాజాది)
Nutritional value per 100 g (3.5 oz)
42.38 g
Starch0.49 g
Dietary fiber10.39 g
7.03 g
10.0 g
Other constituentsQuantity
Water27.19 g
బూడిద (Ash)2.96 g

Source: [116]

పరాఠాలో గోధుమలు ఉంటాయి, ఇవి శరీరానికి అవసరమైన క్యాలరీలు, ప్రొటీన్లు, మరియు ఖనిజాలను అందిస్తాయి.[117] ఇవి కార్బోహైడ్రేట్లకు ప్రధాన వనరుగా పనిచేస్తాయి.[118] పరాఠాలను నూనె లేదా నెయ్యిలో కాల్చడం వల్ల ఇతర ఫ్లాట్‌బ్రెడ్స్ (రొట్టెల) కంటే వీటిలో కొవ్వు పదార్థాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి.[119] ఆలూ పరాఠాలో కొవ్వు శాతం దాదాపు 3.3% ఉండగా, ఆకుకూరలతో స్టఫ్ చేసిన పరాఠాలలో కొవ్వు శాతం 5% వరకు ఉన్నట్లు కొలిచారు.[120] వినియోగదారుల ప్రాధాన్యతలను బట్టి జోడించే ఉప్పు పరిమాణం ఆధారంగా ఇందులో సోడియం కంటెంట్ ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉంది.[121] మలేషియాలో 2018లో జరిగిన ఒక అధ్యయనంలో రెస్టారెంట్ పరాఠాలలో చక్కెరను కూడా అధిక మొత్తంలో కలుపుతున్నట్లు కనుగొన్నారు.[122]

వాణిజ్యపరంగా ఉత్పత్తి చేయబడే సగటు పరాఠా ప్రతి 100 గ్రాములకు 306 ఆహార క్యాలరీలను (dietary calorie) అందిస్తుంది. ఈ భాగంలో 44.97 గ్రాముల కార్బోహైడ్రేట్లు (3.41 గ్రాముల చక్కెరతో కలిపి), 11.37 గ్రాముల కొవ్వు (5.23 గ్రాముల సంతృప్త కొవ్వు - saturated fat తో కలిపి), 6.92 గ్రాముల ప్రొటీన్, 3.96 గ్రాముల పీచుపదార్థం (fibre), మరియు 371.28 మిల్లీగ్రాముల ఉప్పు ఉంటాయి.[123] ఒమన్ ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ ప్రచురించిన వంటకం ప్రకారం ఇంట్లో తయారుచేసిన పరాఠాలో (100 గ్రాముల పరిమాణంలో) 394 క్యాలరీలు మరియు 13.8 గ్రాముల కొవ్వు ఉంటుంది.[124] పరాఠాలలో దాదాపు 7.8% చొప్పున అధిక మొత్తంలో ట్రాన్స్ ఫ్యాట్ (trans fat) కంటెంట్ ఉంటుంది.[104] పరాఠాలోని కొవ్వు పదార్థం ఇతర రొట్టెల కంటే తక్కువ గ్లైసెమిక్ ఇండెక్స్ (glycemic index) కలిగి ఉండటానికి దోహదం చేస్తుంది. పైన పేర్కొన్న ఇంట్లో తయారుచేసిన పరాఠా యొక్క గ్లైసెమిక్ ఇండెక్స్ 32 గా ఉంది,[125] కాగా పెరుగు మరియు నూనెతో చేసిన మేథీ పరాఠా గ్లైసెమిక్ ఇండెక్స్ దాదాపు 60 గా ఉంది, ఇది సాధారణ రోటీ కంటే తక్కువ.[126]

నెయ్యిని ఉపయోగించడం వల్ల పరాఠాలో విటమిన్ 'రెటినాల్' అధిక మొత్తంలో ఉంటుంది.[127] ఇందులో ఐరన్ (ఇనుము) మరియు విటమిన్ ఎ కూడా ఎక్కువగా ఉంటాయి;[40] దీని తయారీలో పామాయిల్ (palm oil) ఉపయోగించడం వల్ల విటమిన్ ఎ కంటెంట్ పెరుగుతుందని తేలింది.[128] యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని శాంపిల్స్ ఆధారంగా ఇందులో ఉండే సూక్ష్మపోషకాల (micronutrient) వివరాలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి:[129]

విటమిన్లు మరియు ఖనిజాలు[129]
విటమిన్ప్రతి 100 గ్రాములకుఖనిజంప్రతి 100 గ్రాములకు
రెటినాల్153 μgసోడియం99 mg
బీటా-కెరోటిన్97 μgమేగ్నీషియం51 mg
థయామిన్0.18 μgపొటాషియం160 mg
రైబోఫ్లావిన్0.05 mgకాల్షియం85 mg
నియాసిన్4.1 mgఇనుము (ఐరన్)2 mg
విటమిన్ బి60.14 mgజింక్1.2 mg
ఫోలేట్16 μg
విటమిన్ బి12స్వల్పం (Trace)
విటమిన్ సిస్వల్పం (Trace)
విటమిన్ డి0.1 μg

అదనపు పదార్థాలను చేర్చడం ద్వారా పరాఠాను మరింత పోషక సమతుల్య ఆహారంగా మార్చవచ్చు.[130] మేథీ పరాఠాలో పీచుపదార్థం మరియు కెరోటినాయిడ్లు (carotenoid) ఎక్కువగా ఉంటాయి, కాగా బతువా (చక్రవర్తి కూర) పరాఠాలో ఇనుము, కెరోటిన్ ప్రత్యేకంగా అధిక మొత్తంలో ఉంటాయి.[131]

పరాఠాలో తేమ శాతం (moisture content) 40% కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.[130] వండే సమయం తక్కువగా ఉండటం వల్ల పరాఠాలో తేమ కోల్పోవడం తక్కువగా ఉంటుంది[132] మరియు ప్రొటీన్ క్షీణత కూడా తక్కువగా జరుగుతుంది.[133] వండే సమయంలో ఇది తన బరువులో దాదాపు 40% కోల్పోతుంది.[132] మిశ్రమ పిండిని (composite flours) ఉపయోగించడం ద్వారా హెచ్చు పోషకాలతో కూడిన నాణ్యమైన పరాఠాలను తయారు చేయవచ్చని రుజువైంది.[134]

తేమ శాతం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల స్టఫ్డ్ పరాఠాలతో సహా అన్ని రకాల పరాఠాలు చాలా త్వరగా పాడైపోతాయి (perishable).[135] స్టఫ్డ్ పరాఠాలలో పన్నెండు నుండి ఇరవై నాలుగు గంటల్లోనే బూజు (mold growth) ఏర్పడుతుంది.[136] థర్మల్ ప్రాసెసింగ్ (Thermal processing) ద్వారా వీటి నిల్వ కాలాన్ని పెంచవచ్చని తేలింది;[137] అయితే, దీనివల్ల రొట్టె గట్టిపడటం, రంగు మారడం మరియు ఆకృతి కోల్పోవడం జరగవచ్చు. ఫుడ్ ఇరాడియేషన్ (Food irradiation) పద్ధతి ద్వారా పరాఠాను ఆరు నెలల కంటే ఎక్కువ కాలం నిల్వ చేయవచ్చని నిరూపించబడింది.[136] ఇతర నిల్వ పద్ధతులలో వాక్యూమ్ ప్యాకింగ్ (vacuum packing) మరియు సోర్బిక్ యాసిడ్ (sorbic acid) వంటి ప్రిజర్వేటివ్‌లను ఉపయోగించడం ఉన్నాయి.[138]

చరిత్ర

[మార్చు]
బాణాలు మరియు లేబుల్‌లతో కూడిన పటం. ఉత్తర భారతదేశంలోని పరాఠా, పర్షియాలోని వరాకీతో సహా సిల్క్ రోడ్ ద్వారా వచ్చిన ఇలాంటి ఫ్లాట్‌బ్రెడ్‌ల నుండి ఉద్భవించింది. దక్షిణ భారతదేశంలోని పరోటా, పర్షియా పరిసరాల నుండి సముద్ర వ్యాపార మార్గాల ద్వారా వచ్చింది. మొఘలులు భారతదేశంలో తూర్పు వైపుకు వెళతారు. భారతీయ ఒప్పంద కార్మికుల ద్వారా పరాఠా పరిచయం కావడం వల్ల మారిషస్‌లో ఫరాటా; మలేషియాలో రోటీ చనాయ్; మరియు కరేబియన్‌లో బస్ అప్ షట్ ఏర్పడ్డాయి.
సోనాల్ వేద్ సిద్ధాంతం ప్రకారం పరాఠా పర్షియన్ వరాకీ నుండి ఉద్భవించిందని, మరియు కురుష్ దలాల్ సిద్ధాంతం ప్రకారం దక్షిణ భారత పరోటా సముద్ర వ్యాపార మార్గాల ద్వారా పరిచయమైందని చూపే పరాఠా యొక్క చారిత్రక వ్యాప్తి పటం
ఉల్లిపొరకల పాన్‌కేక్
పరాఠాను పోలి ఉండే చైనీస్ ఉల్లిపొరకల పాన్‌కేక్ (స్కాన్ ప్యాన్‌కేక్), ఇది సిల్క్ రోడ్ ద్వారా భారతదేశానికి వ్యాపించి ఉండవచ్చు.

చరిత్రకారుడు పుష్పేష్ పంత్ ప్రాచీన భారతదేశంలో పరాఠా ఉన్నట్లు ఎటువంటి ఆధారాలు లేవని వ్రాయగా,[2] చరిత్రకారిణి చిత్రితా బెనర్జీ మాత్రం ఇది "పురాతన కాలం నుండి ఏదో ఒక రూపంలో ఉండి ఉండవచ్చు" అని పేర్కొన్నారు.[5] పరాఠా పంజాబీ వంటకాల్లో ఉద్భవించిందనే సిద్ధాంతం పంజాబీల మధ్య విస్తృతంగా నమ్మబడుతుంది.[77][7][b] పంజాబీ మరియు ఉత్తర భారతీయ వంటకాలతో దీనికి ఉన్న అనుబంధం ఎలా ఉన్నప్పటికీ, పరాఠాకు మహారాష్ట్రీయ, గుజరాతీ వంటకాలలోని 'పోలి' (పోలి) అనే ఫ్లాట్‌బ్రెడ్‌తో సంబంధం ఉందని తరచుగా చెప్పబడుతుందని బెనర్జీ రాశారు.[5] 'ది బ్లూమ్స్‌బరీ హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ క్యుసిన్' లో మేఘా కోహ్లీ రాసిన దాని ప్రకారం, పరాఠా పెషావర్ నగరంలో (ప్రస్తుత పాకిస్తాన్ ఉత్తర భాగం) ఉద్భవించింది.[48]

భారతదేశానికి ఉన్న సిల్క్ రోడ్ వంటి వ్యాపార మార్గాలు పర్షియా, మధ్య ఆసియా నుండి వివిధ రకాల రొట్టెలను, అలాగే చైనీస్ మరియు ఉయ్ఘర్ వంటకాలకు చెందిన 'కాంగ్ యూ బింగ్' (ఉల్లిపొరకల పాన్‌కేక్)ను పరిచయం చేసి ఉండవచ్చు, ఇవి పరాఠాను పోలి ఉంటాయి.[77][7] సోనాల్ వేద్ రాసిన 'Whose Samosa Is It Anyway?' అనే పుస్తకం ప్రకారం, పరాఠా అనేది పర్షియన్ 'వరాకీ' (పాలు ఉపయోగించి పొరలు పొరలుగా చేసే ఒక రకమైన రొట్టె) నుండి రూపాంతరం చెందిందని సూచిస్తుంది.[77] పంత్ సమర్థించిన మరొక సిద్ధాంతం ప్రకారం, భారతదేశానికి అరబ్బుల రాక తర్వాత పరాఠా కనుగొనబడింది. వారు పరిచయం చేసిన రుమాలి, ఖమీరి రోటీ వంటి రొట్టెలను స్థానిక పూరీతో కలపడం ద్వారా ఇది రూపుదిద్దుకుంది.[2] ఆహార మానవశాస్త్రవేత్త (Culinary anthropologist) కురుష్ దలాల్ ప్రకారం, దక్షిణ భారత 'పరోటా' ఉత్తర భారతదేశం నుండి కాకుండా, మలబార్ తీరంతో ఉన్న సముద్ర వ్యాపార మార్గాల ద్వారా మధ్య ఆసియా నుండి వచ్చింది. పరాఠా దక్షిణ భారతదేశం నుండి శ్రీలంక వంటకాల్లోకి కూడా ప్రవేశించింది.[77]

ప్రస్తుత కర్ణాటక ప్రాంతాన్ని పాలించిన పశ్చిమ చాళుక్య రాజు మూడవ సోమేశ్వరుడు క్రోడీకరించిన 12వ శతాబ్దపు సంస్కృత విజ్ఞాన సర్వస్వం 'మానసోల్లాస'లో వివిధ రకాల పరాఠాల వంటకాలు పేర్కొనబడ్డాయి. చరిత్రకారుడు కె. టి. అచ్చయ ప్రకారం, ఈ పుస్తకంలో జాబితా చేయబడిన పరాఠాలు ఆధునిక 'మండ రోటీ'ని పోలి ఉంటాయి.[140] వీటిలో 'పురాణ' (దీనిని అచ్చయ ప్రస్తుత పూరన్ పోలిగా అభివర్ణించారు), అలాగే 'మండ', 'వేస్తిక', మరియు 'పహాలిక' అనబడే స్టఫ్డ్ పరాఠాలు ఉన్నాయి,[141] వీటిలో పహాలిక అనేది తీపి వెర్షన్.[142] బెంగాల్‌లో, పదమూడవ శతాబ్దపు తుర్కిక్ దండయాత్ర వల్ల పరాఠా వంటి గోధుమ రొట్టెలు పరిచయమయ్యాయని ఆహార చరిత్రకారుడు జయంత సేన్‌గుప్తా పేర్కొన్నారు.[143] ఇస్లామిక్ కాలంలో, పరాఠాలు పంజాబ్ లోని ముస్లిం ప్రభువులకు మరియు హిందూ కులీనులకు సాధారణ ఆహారంగా ఉండేవి,[144] అలాగే ఢిల్లీ సుల్తనత్ కాలంలో కూడా పరాఠాను తినేవారు.[142]

మొఘల్ సామ్రాజ్య కాలంలో నాటి మొఘలాయ్ వంటకాలకు మరింత సంక్లిష్టమైన పదార్థాలను పరిచయం చేశారు, వీటిని పరాఠా వంటి ఆహారాల తయారీకి ఉపయోగించారు.[145] మొఘల్ వంటకాల పుస్తకాలలో పరాఠా తయారీ విధానాలు ఉన్నాయి.[139] మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ పాలనా కాలానికి చెందిన 'నుస్కా-ఇ-షాజహానీ' (Nushka-e-Shahjahani) లో ఇది కనిపించదు, దీన్ని బట్టి అప్పటికి ఇది ఇంకా అక్కడ ప్రాచుర్యంలోకి రాలేదని తెలుస్తుంది.[146] పంజాబ్ దండయాత్రల సమయంలోనే మొఘలులకు పరాఠాలు పరిచయమయ్యాయని బెనర్జీ పేర్కొన్నారు.[147] పరాఠా మొఘల్ పాలకులలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది, ఆ తర్వాత అది ఇస్లామిక్ భారతీయ వంటకాల్లో ప్రసిద్ధి చెందింది.[5] ఈ సమయంలోనే ఇది మరియు ఇతర ఫ్లాట్‌బ్రెడ్‌లు బెంగాల్‌లోని ఢాకాకు వ్యాపించాయి.[148] మొఘల్ కాలంలో తీపి పరాఠాలను కూడా తినేవారు.[149]

భారతదేశం నుండి ఒప్పంద కార్మికులుగా ఆగ్నేయాసియా, మారిషస్, మాల్దీవులు మరియు కరేబియన్ దేశాలకు పంపబడిన ప్రజలు అక్కడ పరాఠాను పరిచయం చేశారు.[77] ఇందులో ట్రినిడాడ్‌లోని బ్రిటిష్ కాలనీ కూడా ఉంది, ఇక్కడకు కార్మికులుగా వెళ్లిన భారతీయులు, యూరోపియన్ దిగుమతుల ఫలితంగా పరాఠా మరియు ఇతర రొట్టెల కోసం మైదా పిండిని (white flour) ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు.[90] కరేబియన్‌కు వెళ్లే వలస నౌకలలో, వంటవాళ్లు ఒకేసారి ఎక్కువ మందికి సరిపోయేలా పెద్ద పరాఠాలను తయారు చేయడానికి పెనాలను (tavas) ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు, దీని నుండి 'పరాఠా రోటీ' అనే వైవిధ్యమైన రూపం ఉద్భవించింది.[150] 1930ల ప్రాంతంలో భారతదేశంలోని చెన్నై నగరం నుండి వచ్చిన ప్రజల ద్వారా పరాఠా మలేషియాకు పరిచయమైంది;[151] అక్కడి 'రోటీ చనాయ్' (roti canai) అనే పదం చెన్నై నగరం పేరు నుండి ఉద్భవించింది.[152]

19వ శతాబ్దపు బ్రిటిష్ భారతదేశంలో, పరాఠా వంటి ఉత్తర భారత స్నాక్స్ ప్రారంభ రూపంలోని 'ఇండియన్ ఫాస్ట్ ఫుడ్' లో భాగంగా మధ్యాహ్న అల్పాహారంగా (tiffin snacks) తినబడేవి.[153] దీనిని పోలిన 'షీర్మాల్' అనే రొట్టె 19వ శతాబ్దంలో లక్నోలో ఒక రకమైన పరాఠాగా సృష్టించబడిందని చెబుతారు, అయితే ఇది పర్షియాలో ఉద్భవించి ఉండవచ్చు.[154] బెంగాల్‌లో, 1943 నాటి బెంగాల్ కరవు సమయంలో అన్నంతో పాటు గోధుమలు ప్రధాన ఆహారంగా మారడానికి ముందు, పరాఠా మరియు లూచీ వంటి గోధుమ ఆధారిత ఆహారాలు కేవలం ప్రత్యేక సందర్భాలలో (ఉదాహరణకు ఏకాదశి) మాత్రమే తినేవారు.[155]

1947 భారత విభజన సమయంలో, పంజాబీ శరణార్థులు ఆలూ, గోబీ, మూలీ, మేథీ, మరియు మటర్ వంటి వివిధ రకాల స్టఫ్డ్ పరాఠాలను ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు, ఆ తర్వాత పనీర్, ఖీమా స్టఫ్డ్ వెర్షన్లు వచ్చాయి. విభజన సమయంలోనే తందూర్‌లో కాల్చే పరాఠా భారతదేశానికి పరిచయమైందని, రోటీలు చల్లారిన తర్వాత కూడా గట్టిగా కాకుండా మెత్తగా ఉండాలనే ఉద్దేశంతో ఇది అమృత్‌సరి కుల్చా నుండి ఉద్భవించిందని పంత్ రాశారు. పరాఠాలు ఢాబాలలో ఒక సాధారణ వంటకంగా మారాయి; రోడ్డు పక్కన ఉండే ఢాబాలే 'లచ్చా పరాఠా', 'పుదీనా పరాఠా'లను కనిపెట్టాయని పంత్ పేర్కొన్నారు.[75] విభజన తర్వాతే ఢిల్లీలో పరాఠా ప్రాచుర్యం పొందిందని కొందరు అంటారు. అయితే, అంతకుముందే ఢిల్లీలోని పంజాబీల మధ్య ఇది విస్తృతంగా ఉందని ఓ'బ్రియన్ అభిప్రాయపడ్డారు, మరియు ప్రసిద్ధ పరాఠే వాలీ గల్లీలోని పరాఠా వ్యాపారులు తాము 1880ల నుండి అక్కడ ఉన్నామని పేర్కొంటున్నారు.[147] కరేబియన్‌లో, 20వ శతాబ్దపు చివరి భాగంలో విస్తృతంగా ప్రజాదరణ పొందిన మొఘలాయ్ వంటకాలలో పరాఠా ఒకటి.[89]

'గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్స్' గుర్తించిన ప్రకారం, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పరాఠా రికార్డు ఫిబ్రవరి 2024లో అమృత్‌సర్‌లో నమోదైంది. తాజ్ స్వర్ణ హోటల్‌కు చెందిన చెఫ్‌లు 35 కిలోల బరువున్న మేథీ పరాఠాను తయారు చేసి ఈ రికార్డు సృష్టించారు.[156][157]

ప్రాచుర్యం

[మార్చు]
పెద్ద పెనంపై ఒక వ్యక్తి ఆరు పరాఠాలను కాలుస్తున్నాడు, అతని వెనుక పరాఠా పిండి ముద్దలు ఉన్నాయి.
పరాఠాలను సాధారణంగా వీధి వ్యాపారులు ఎక్కువగా విక్రయిస్తుంటారు.

భారతదేశంలో చపాతీ, నాన్‌లతో పాటు పరాఠా అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన రొట్టెల్లో ఒకటి.[158] అంతేకాకుండా, కొద్దిపాటి నూనె లేదా నెయ్యితో పెనంపై కాల్చే (shallow-fried) రొట్టెల్లో ఇది అత్యంత సాధారణమైనది.[159] ఇది ప్రధానంగా ఉత్తర భారతీయ వంటకాలతో ముడిపడి ఉంది, అక్కడ గోధుమలు ప్రధాన ఆహార వనరుగా ఉన్నాయి[160] మరియు 'అట్టా' (గోధుమ పిండి) వినియోగం చాలా ఎక్కువ.[52] దక్షిణ భారతదేశంలోని హైదరాబాద్ నగరంలో 2022లో జరిగిన ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, ఇక్కడి సగటు వయోజనుడు రోజుకు 1 పరాఠా (లేదా 40 గ్రాములు) తింటున్నట్లు తేలింది.[121]

చపాతీ మరియు పూరీ లాగే, పరాఠాను కూడా తరచుగా ఇళ్లలోనే తయారు చేసుకుంటారు,[161] ఎందుకంటే పెనాలు (tavas) ప్రతి ఇంట్లోనూ సాధారణంగా ఉండే వస్తువులే.[97] భారతదేశంలో తక్షణమే తినగలిగే (Ready-to-eat) పరాఠాలు ఒక ప్యాకేజ్డ్ ఫుడ్ వలె విస్తృతంగా అమ్ముడవుతున్నాయి,[162] అలాగే వివిధ రకాల ఫ్రోజెన్ స్టఫ్డ్ పరాఠాలు (frozen stuffed paratha) కూడా విరివిగా లభిస్తాయి.[163] 'ఫింగర్‌లిక్స్' (Fingerlix) వంటి బ్రాండ్‌ల నుండి వండుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉండే (Ready-to-cook) పరాఠాలు విక్రయించబడుతున్నాయి.[164]

మార్కెట్లు, రోడ్ల పక్కన మరియు రవాణా స్టేషన్ల (బస్టాండ్లు, రైల్వే స్టేషన్లు) వద్ద తక్కువ ధరలో లభించే పౌష్టిక ఆహారంగా పరాఠాలను వ్యాపారులు విక్రయిస్తుంటారు.[75] హైవేలపై ఉండే పంజాబీ ఢాబాలలో పరాఠా ఒక ముఖ్యమైన వంటకం.[165] ఉత్తర భారతదేశంలో రంజాన్ (ఈద్-ఉల్-ఫితర్) పండుగ రోజున ఉపవాస దీక్షలను విరమించడానికి మసీదుల వెలుపల ఉండే వ్యాపారులు చాలా పెద్ద పరాఠాలను తయారు చేస్తారు. వీటిని ముక్కలుగా కోసి, హల్వాతో కలిపి అందిస్తారు.[166] అయితే, ప్రముఖ ఫుడ్ రైటర్ వీర్ సంఘ్వి ప్రకారం, వినూత్నమైన స్టఫ్డ్ వెర్షన్లు మినహా సాధారణ పరాఠాలను పెద్ద పెద్ద రెస్టారెంట్ చెఫ్‌లు అంతగా తయారు చేయరు.[167]

ఉత్తర భారత హిందూ సంప్రదాయాలలో, పరాఠాను 'పుక్కా ఆహారం' (కచ్చా మరియు పుక్కా ఆహారం) గా వర్గీకరించారు. పవిత్రతకు చిహ్నంగా భావించే నెయ్యితో దీనిని తయారు చేయడం వల్ల, అతిథులకు ఆతిథ్యం ఇచ్చేటప్పుడు లేదా పండుగల సమయంలో దీనిని వడ్డిస్తారు.[106] చారిత్రకంగా, సాంప్రదాయ హిందువులు ఈ పుక్కా ఆహార నియమాలను ఖచ్చితంగా పాటించేవారు; నూనె వాడకాన్ని తగ్గించాలనుకునే వారు (ఆరోగ్య లేదా ఆర్థిక కారణాల వల్ల) ఒక నాణేనికి గుడ్డను చుట్టి, దానితో పెనంపై చాలా పల్చని నూనె పొరను పూస్తూ చపాతీలా పరాఠాను కాల్చేవారు.[75] ఉత్తరాఖండ్‌లో ఆలూ పరాఠాను తక్షణ శక్తినిచ్చే ఆహారంగా భావిస్తారు మరియు నూనె లేకుండా కాల్చిన పరాఠాను గొంతు నొప్పికి నివారణగా చూస్తారు.[168]

ప్రాంతాల వారీగా

[మార్చు]

భారతీయ మరియు పాకిస్తానీ పంజాబ్ ప్రాంతాలలో పరాఠా రోజువారీ భోజనంలో ఒక సాధారణ భాగం,[169] కానీ గుజరాత్‌లో[170] లేదా కాన్పూర్ తూర్పున ఉన్న ఉత్తర భారత ప్రాంతాలలో ఇది అంతగా కనిపించదు.[171] ఉత్తర భారతదేశంలో తినే అనేక రొట్టెల వలె, పరాఠాను నేపాలీ వంటకాల్లో కూడా తింటారు.[172] బెнерజీ ప్రకారం, స్టఫ్డ్ పరాఠాలు ఉత్తర భారత వంటకాలతో ముడిపడి ఉన్నప్పటికీ, ఇప్పుడు అవి భారతదేశంలోని ప్రతి నగరానికి విస్తరించాయి.[173] పంజాబ్ నుండి బెంగాల్ వరకు భారతదేశం అంతటా ఆలూ పరాఠా లభిస్తుంది.[174] పర్వత ప్రాంతాలు మినహా పాకిస్తాన్‌లోని చాలా ప్రాంతాలలో కూడా ఇది సాధారణ ఆహారం.[175] ఉత్తర భారతదేశం మరియు కాశ్మీర్ ప్రాంతాలలో మూలీ పరాఠా (ముల్లంగి పరాఠా) బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది.[176]

వివిధ రకాల పదార్థాల ముందు నిలబడి, ఒక వ్యాపారి రెండు పరాఠాలను నూనెలో డీప్-ఫ్రై చేస్తున్నాడు.
ఢిల్లీలోని పరాఠే వాలీ గల్లీలో పరాఠాలను రకరకాల స్టఫింగ్స్‌తో నేరుగా నెయ్యిలో డీప్-ఫ్రై చేస్తారు.

ఢిల్లీలోని అనేక హోటళ్లలో పరాఠాలు వడ్డించబడతాయి.[50] ఈ నగరంలో మొదట బేక్ చేసి, ఆ తర్వాత ఫ్రై చేసే పరాఠాలు లభిస్తాయి. ఇవి ఎంత పెద్దవిగా ఉంటాయంటే ఒకే పరాఠాను ఇద్దరు ముగ్గురు పంచుకుని తినవచ్చు.[177] పాత ఢిల్లీలో 'పరాఠే వాలీ గల్లీ' (పరాఠాలు చేసేవారి సందు) ఉంది. ఇది పూర్తిగా పరాఠా రెస్టారెంట్లకే అంకితమైన ఒక చిన్న వీధి.[178] ఇక్కడ పరాఠాలలో ఎల్లప్పుడూ టొమాటో, నిమ్మకాయ, మిరపకాయలు మరియు పాపడ్ వంటి రకరకాల పదార్థాలను స్టఫింగ్‌గా ఉపయోగిస్తారు.[5] ఇక్కడి పరాఠాలను సాధారణ పద్ధతిలో కాకుండా నెయ్యిలో డీప్-ఫ్రై చేస్తారు,[75] ఇవి సాధారణ పరాఠాల కంటే స్టఫ్డ్ పూరీ లేదా బెడ్మి రొట్టెలను ఎక్కువగా పోలి ఉంటాయి.[179]

గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్ పైన ఉన్న హర్యానాకు చెందిన ఢాబాలు తమ పరాఠాలకు ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందాయి, వీటిలో ముర్తల్ లోని సుఖ్‌దేవ్ ఢాబా (Sukhdev Dhaba) మరియు గుల్షన్ ఢాబా (Gulshan Dhaba) ప్రముఖమైనవి.[180][181] ఈ ఢాబాలలో లభించే ముర్తల్ పరాఠాలను డీప్-ఫ్రై చేసి వడ్డిస్తారు.[77][181] ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ఆగ్రాలో ఉన్న 'రాంబాబు పరాఠా భండార్' అనే ప్రసిద్ధ దుకాణంలో 35 కిలోల బరువుండే అతి పెద్ద పరాఠాలను వండుతారు.[38]

మారిషస్‌లో పరాఠాను (స్థానిక భాషలో 'ఫరాటా' - farata అని పిలుస్తారు) అన్ని వర్గాల ప్రజలు తింటారు. దీనిని ఇళ్లలో చేసుకునే ఒక అద్భుతమైన వంటకంగా, ముఖ్యంగా వర్షం పడే వాతావరణంలో వేడివేడిగా తినే ఆహారంగా పరిగణిస్తారు.[9] మలేషియా/మయన్మార్‌లలో భారతీయ టీ దుకాణాలలో పరాఠా విరివిగా లభిస్తుంది.[8][92] మయన్మార్ జాతీయ నాయకుడు ఆంగ్ సాన్‌కు ఇష్టమైన ఆహారం కావడంతో, అతని జ్ఞాపకార్థం జరుపుకునే 'రక్తసాక్షుల దినోత్సవం' (Martyrs' Day) నాడు అక్కడి ప్రజలు పరాఠాను ప్రత్యేకంగా తింటారు.[182] కరేబియన్ దీవులలో లభించే భారతీయ ఫాస్ట్ ఫుడ్ వంటకాల్లో పరాఠా, ముఖ్యంగా ఆలూ పరాఠా ప్రముఖమైనది.[183]

యెమెన్ మరియు ఒమన్ వంటకాలలో కూడా పరాఠా విస్తృతంగా భాగమైపోయింది.[184] ఒమన్‌లోని ప్రజలు దీనిని భారతదేశంలోని ఏదో ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతానికి చెందినదిగా కాకుండా, ఒమానీ-ఇండియన్ సంస్కృతికి చిహ్నంగా భావిస్తారు.[185] నార్వే మరియు డెన్మార్క్‌ దేశాలకు వలస వెళ్లిన పాకిస్తానీయులు మారిన జీవనశైలి మరియు ఆరోగ్య కారణాల దృష్ట్యా పరాఠాల వినియోగాన్ని తగ్గించారు. వారు దీనిని రోజూ తినకుండా కేవలం వారాంతాల్లో (weekends) ప్రత్యేక అల్పాహారంగా తింటున్నారు.[186] యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ (UK)కి వలస వచ్చిన బ్రిటిష్ పాకిస్తానీయులు కూడా అల్పాహారంగా పరాఠాను తింటారు, అయితే వారిలో కొందరు దీనిని కేవలం ఒక సంప్రదాయ గుర్తింపుగా మాత్రమే చూస్తారు.[187] అమెరికాలోని భారతీయ వలసదారులలో (భారతీయ అమెరికన్లు) బిజీ జీవనశైలి కారణంగా దుకాణాల్లో కొనే రెడీమేడ్ పరాఠాల వాడకం ఎక్కువగా ఉంది.[188] యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని సౌత్ ఏషియన్ రెస్టారెంట్లలో[189] మరియు దక్షిణాఫ్రికాలోని పాకిస్తానీ రెస్టారెంట్లలో ఆలూ పరాఠా ఒక సాధారణ వంటకంగా వడ్డించబడుతుంది.[190]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Ayto, John (1 జనవరి 2012). "Paratha". The Diner's Dictionary (in ఇంగ్లీష్) (2 ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780199640249.001.0001. ISBN 978-0-19-964024-9.
  2. 1 2 3 Pant 2013, p. 30.
  3. ↑ Davydova 2011, p. 38.
  4. 1 2 3 4 Maitra Chakraborty, Barnini (9 మార్చి 2022). "Beaten to perfection: The pull of the 'petai porota'". The Telegraph. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 Banerji 2008, p. 119.
  6. 1 2 Davidson, Alan; Jaine, Tom (1 జనవరి 2014). "Parata". The Oxford Companion to Food. Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780199677337.001.0001. ISBN 978-0-19-967733-7.
  7. 1 2 3 4 5 6 Groundwater, Ben (11 ఆగస్టు 2025). "Many cuisines have a version of flatbread, but this might be the best". The Sydney Morning Herald. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  8. 1 2 3 Cummings 2000, p. 218.
  9. 1 2 Boswell 2019, p. 35.
  10. ↑ Rubel 2011, p. 143; Al-Habsi, Al-Khusaibi & Rahman 2019, p. 42.
  11. ↑ Pant 2010, p. 590.
  12. ↑ Sidhu, Seibel & Meyer 1990, pp. 337–338; Parimala & Sudha 2015, p. 74.
  13. 1 2 3 4 Carman, Tim (19 మార్చి 2020). "The 10 best breads in the world". The Washington Post. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  14. 1 2 3 El-Waylly, Sohla (8 డిసెంబరు 2025). "Paratha (Flaky South Asian Flatbread) Recipe". Serious Eats. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  15. ↑ Sengupta 2012, p. 80.
  16. ↑ Malhotra 2012, p. 124; Kohli 2024, p. 61.
  17. ↑ Fuller 2006, p. 24.
  18. ↑ Qarooni 1996, p. 22.
  19. 1 2 Haridas Rao & Sai Manohar 2003, p. 1034.
  20. ↑ Chauhan తదితరులు 2023, p. 5776.
  21. ↑ Hegde తదితరులు 2018, p. 20.
  22. ↑ Parimala & Sudha 2015, p. 70.
  23. ↑ Indrani తదితరులు 2011, p. 719.
  24. ↑ Ananthanarayan తదితరులు 2019, p. 135.
  25. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 143.
  26. ↑ Sanghvi, Visual (16 ఆగస్టు 2013). "Rude Food: fear of frying". Hindustan Times. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  27. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 21.
  28. ↑ Beranbaum 2003, p. 232.
  29. ↑ Rubel 2011, p. 143; Pant 2013, p. 30.
  30. ↑ Beranbaum 2003, p. 232; Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 43.
  31. ↑ Sidhu, Seibel & Meyer 1990, p. 338.
  32. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 93.
  33. 1 2 Platel 2020, p. 88.
  34. ↑ Mir & Shah 2019, p. 93.
  35. 1 2 3 4 5 Tan, Alethea (21 ఆగస్టు 2019). "Beginner's Guide to Indian Breads: 9 Types to Start With". Michelin Guide. Retrieved 1 ఫిబ్రవరి 2026.
  36. ↑ Haridas Rao & Sai Manohar 2003, p. 1033.
  37. ↑ Sidhu, Seibel & Meyer 1990, p. 338; Mir & Shah 2019, p. 93.
  38. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Pant 2013, p. 32.
  39. 1 2 3 Rubel 2011, p. 143.
  40. 1 2 Bender, David A. (1 జనవరి 2014). "Paratha". A Dictionary of Food and Nutrition (4 ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780191752391.001.0001. ISBN 978-0-19-175239-1.
  41. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, pp. 5–6.
  42. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 43.
  43. ↑ Pai, Ghugre & Udipi 2005, p. 266.
  44. ↑ Sharma & Chadha 2010, pp. 189–190.
  45. ↑ Khokhar తదితరులు 2013, p. 438.
  46. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 130.
  47. ↑ Prasada Rao & Hemalatha 2014, p. 287.
  48. 1 2 Kohli 2024, p. 61.
  49. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 5.
  50. 1 2 3 Awal, Vernika (3 జనవరి 2024). "Peeling the many layers of parathas across India". The New Indian Express. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  51. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, pp. 6, 13.
  52. 1 2 3 Ribeiro, Mini (6 జూన్ 2019). "What's in a bread? The story of the Indian bread basket". The Hindu. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  53. ↑ Bladholm 2000, p. 39.
  54. ↑ Kaur తదితరులు 2026, p. 1.
  55. ↑ Khatiar 2024, p. 186.
  56. ↑ Shrivastava, Tarishi (28 జనవరి 2026). "Sattu Paratha Recipe A High-Protein Traditional Indian Breakfast That Supports Weight Loss and Lasting Energy". Hindustan Times. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  57. ↑ Bhattacharyya, Thattantavide & Kumar 2023, p. 187.
  58. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 109.
  59. ↑ Saini తదితరులు 2023, p. 41.
  60. ↑ Jan తదితరులు 2021, p. 3912; Semwal తదితరులు 2023, p. 6504.
  61. ↑ Bhauso Patil & Jena 2020, p. 1236; Mani 2024, p. 18.
  62. ↑ Parikh & Pierce 2019, p. 76.
  63. ↑ Sen (b) 2024, p. 240.
  64. ↑ Sharma తదితరులు 2023, p. 252.
  65. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 4.
  66. ↑ Gill, Romy (1 సెప్టెంబరు 2018). "How to make Romy Gill's aloo paratha". The Independent. Retrieved 28 ఫిబ్రవరి 2026.
  67. ↑ Basak, Chakraborty & Singhal 2023, p. 3.
  68. ↑ Krishna, Priya (13 మే 2019). "Potatoes — stuffed, roasted, pan-fried and piled on buns — star in Indian cooking". The Washington Post. Archived from the original on 4 ఏప్రిల్ 2022. Retrieved 28 ఫిబ్రవరి 2026.
  69. 1 2 Chatterjee, Priyadarshini (28 ఆగస్టు 2023). "From Odisha's puri-upma to Punjab's chawal ka paratha, carb-on-carb treats from around India". Condé Nast Traveller. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  70. ↑ Ravindran 2024, p. 3570.
  71. ↑ Achaya 1998, p. 138; Beranbaum 2003, p. 232; Pant 2013, p. 31; Ananthanarayan తదితరులు 2019, p. 130.
  72. ↑ Bladholm 2000, p. 38.
  73. ↑ Dahiya తదితరులు 2014, p. 186.
  74. ↑ Herbst 2007, p. 488.
  75. 1 2 3 4 5 6 7 8 Pant 2013, p. 31.
  76. 1 2 Arora & Singh Kohli 2011, p. 42.
  77. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Ghose, Sandip (27 ఆగస్టు 2023). "Paratha, parotta, prata: How a humble flatbread went global". The New Indian Express. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  78. ↑ Sarkar తదితరులు 2015, p. 102.
  79. ↑ Prasad & Shivay 2019, p. 172.
  80. ↑ Achaya 1998, p. 138; Bladholm 2000, p. 39.
  81. ↑ Shukla 2021, p. 8.
  82. ↑ Sen (a) 2024, p. 200.
  83. ↑ Khara & Ruby 2019, p. 2.
  84. ↑ Banerji 1997, p. 28.
  85. ↑ Banerji 1997, p. 28; Bladholm 2000, p. 38.
  86. ↑ Alexander, Jaismita (8 జూన్ 2025). "The pull of petai porota: Kolkata's breakfast dish that is beaten to perfection — quite literally". The Telegraph. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  87. ↑ Kohli 2024, pp. 62–63.
  88. ↑ "Hyderabad's Famous Dulhan Paratha: The Paratha Queen - Dr. Saba Noor". Youlin Magazine (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 10 ఏప్రిల్ 2024.
  89. 1 2 Afroz 2000, p. 285.
  90. 1 2 Jayaram 2022, p. 272.
  91. ↑ Kraig & Sen 2013, p. 333.
  92. 1 2 Varma, Anshika (21 నవంబరు 2022). "Eating paratha with chopsticks and such other Indian-ish stories in Burma". Harper's Bazaar India. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  93. ↑ Buell తదితరులు 2020, p. 207.
  94. ↑ Liyanage 2020, p. 130.
  95. 1 2 3 4 Imtiaz, Saba (9 నవంబరు 2015). "The Under‑Appreciated Cousin of the World‑Famous Naan". Roads & Kingdoms. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  96. ↑ Beranbaum 2003, p. 232; Hegde తదితరులు 2018, p. 20.
  97. 1 2 Lewis, Sarina (11 అక్టోబరు 2011). "Knead to know your dough". The Sydney Morning Herald. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  98. ↑ Ananthanarayan తదితరులు 2019, pp. 130, 135.
  99. ↑ Arora & Singh Kohli 2011, p. 104; Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 7.
  100. ↑ Islam 1982, p. 12.
  101. ↑ Custodio తదితరులు 2021, p. 8.
  102. ↑ Dahiya తదితరులు 2014, p. 184.
  103. ↑ Platel 2020, p. 89.
  104. 1 2 Butt & Sultan 2009, p. 1279.
  105. ↑ Fox 2015, p. 701.
  106. 1 2 Sen 2009, p. 404.
  107. ↑ Sen 2009, p. 407.
  108. ↑ Sen (a) 2011, p. 3:97.
  109. ↑ Kraig & Sen 2013, p. 172.
  110. ↑ Kraig & Sen 2013, p. 180; Pant 2013, p. 32.
  111. ↑ Imtiaz, Aysha (19 జూలై 2023). "Why KFC failed to master Karachi's famed paratha rolls". BBC News. Retrieved 28 ఫిబ్రవరి 2026.
  112. ↑ Sapra & Bhattacharyya 2024, p. 360.
  113. ↑ Zacharias, Anna (27 నవంబరు 2013). "UAE National Day: in search of the Chips Oman sandwich". The National. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  114. ↑ Khan, Bushra (15 సెప్టెంబరు 2025). "Viral and trending: Dubai's Paratha Burger arrives in Hyderabad". The Siasat Daily. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  115. ↑ Kaul తదితరులు 2022, p. 7217.
  116. ↑ Shobana తదితరులు 2022, p. 58.
  117. ↑ Baig తదితరులు 2023, p. 3558.
  118. ↑ Ray తదితరులు 2018, p. 2.
  119. ↑ Ali తదితరులు 2010, p. 204; Boukid 2022, p. 3.
  120. ↑ Kaul తదితరులు 2022, p. 7216.
  121. 1 2 Baig తదితరులు 2023, p. 3559.
  122. ↑ Zainal Arifen తదితరులు 2024, p. 2.
  123. ↑ Boukid 2022, p. 4.
  124. ↑ Ali తదితరులు 2010, pp. 200–201.
  125. ↑ Ali తదితరులు 2010, pp. 203–204.
  126. ↑ Shobana తదితరులు 2022, p. 62.
  127. ↑ Khokhar తదితరులు 2013, pp. 437.
  128. ↑ Parimala & Sudha 2015, p. 76.
  129. 1 2 Khokhar తదితరులు 2013, pp. 439.
  130. 1 2 Kaul తదితరులు 2022, p. 7214.
  131. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 110.
  132. 1 2 Pai, Ghugre & Udipi 2005, p. 267.
  133. ↑ Eggum & Duggal 1977, p. 1056.
  134. ↑ Bhargava, Jyothi Lakshmi & Indrani 2012, p. 254; Ray తదితరులు 2018, p. 5.
  135. ↑ Khan తదితరులు 2014, p. 2190; Kaul తదితరులు 2022, p. 7214.
  136. 1 2 Khan తదితరులు 2014, pp. 2189–2190.
  137. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 132.
  138. ↑ Haridas Rao & Sai Manohar 2003, p. 1043.
  139. 1 2 O'Brien 2003, p. 97.
  140. ↑ Achaya 1998, p. 88.
  141. ↑ Achaya 2003, p. 85.
  142. 1 2 Sen (c) 2024, p. 406.
  143. ↑ Sengupta 2023, p. 132.
  144. ↑ Nijjar 1968, p. 162.
  145. ↑ Sengupta 2012, p. 74; Sengupta 2023, p. 134.
  146. ↑ Antani & Mahapatra 2022, p. 7.
  147. 1 2 O'Brien 2003, p. 149.
  148. ↑ Sengupta 2023, p. 135.
  149. ↑ Sengupta 2023, p. 137.
  150. ↑ Samaroo 2021, p. 32.
  151. ↑ Al-Karim & Abdul Ghani 2011, p. 160.
  152. ↑ Ray 2024, p. 217.
  153. ↑ Nandy 2004, pp. 12–13.
  154. ↑ Kohli 2024, p. 62.
  155. ↑ Mukherjee & Biswakarma 2025, p. 172.
  156. ↑ Saini, Neha (29 ఫిబ్రవరి 2024). "Guinness World Record for largest parantha made in holy city Amritsar". The Tribune. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  157. ↑ "Was it heavy! 37-kg parantha makes it to Guinness Book". Times of India. 29 ఫిబ్రవరి 2024. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  158. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 11.
  159. ↑ Achaya 1998, p. 138.
  160. ↑ Bharati & Kulkarni 2020, p. 44.
  161. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 9.
  162. ↑ Ghosh-Jerath తదితరులు 2024, p. 27; Bhargava, Jyothi Lakshmi & Indrani 2012, p. 247.
  163. ↑ Banerji, Ananthanarayan & Lele 2020, p. 154.
  164. ↑ Ananthanarayan తదితరులు 2019, p. 173.
  165. ↑ Bhattacharyya 2024, p. 125.
  166. ↑ Kraig & Sen 2013, pp. 175–176.
  167. ↑ Sanghvi, Vir (25 ఫిబ్రవరి 2026). "Have your loaf and eat it too!". Hindustan Times. Retrieved 25 ఫిబ్రవరి 2026.
  168. ↑ Kala & Nautiyal 2023, p. 40.
  169. ↑ Sen (b) 2012.
  170. ↑ Gilbert & Khokhar 2008, p. 206.
  171. ↑ Pant 2013, pp. 21–22.
  172. ↑ Sen (b) 2011, p. 188.
  173. ↑ Banerji 2008, p. 36.
  174. ↑ Arora & Singh Kohli 2011, p. 104.
  175. ↑ Miller 2022, p. 50.
  176. ↑ Saberi 2024, p. 302.
  177. ↑ Pant 2010, p. 16.
  178. ↑ O'Brien 2003, p. 149; Banerji 2008, p. 117; Kohli 2024, p. 61.
  179. ↑ Jaffrey 2008, pp. 121–122.
  180. ↑ Bhattacharyya 2024, pp. 125–126.
  181. 1 2 Balasubramaniam, Chitra (2 ఫిబ్రవరి 2013). "Food Safari: In search of Murthal Paratha The Hindu newspaper, 2-Feb-2013". The Hindu.
  182. ↑ Girke 2018, p. 150.
  183. ↑ Lal 2013, p. 108.
  184. ↑ Crawford-Oppenheimer 2011, p. 1:321.
  185. ↑ Jacob & Sharma 2018, p. 107.
  186. ↑ Mellin-Olsen & Wandel 2005, pp. 319–321, 334; Halkier & Jensen 2011, p. 477.
  187. ↑ Charsley & Bolognani 2017, p. 53.
  188. ↑ Sen (a) 2012; Trivedi-Grenier 2012.
  189. ↑ Khokhar, Roe & Swan 2012, p. 168.
  190. ↑ Connor & Charway 2020, p. 265.
  1. ↑ మేథీ పరాఠాలో కసూరీ మేథీని (kasuri methi) కూడా ఉపయోగించవచ్చు, ఇది మెంతులకు సంబంధించిన ఒక ఆకుకూర.[70]
  2. ↑ ఆహార చరిత్రకారుడు చార్మైన్ ఓ'బ్రియన్ కూడా పరాఠా పంజాబ్‌లో ఉద్భవించిందనే ప్రకటనను సమర్థిస్తున్నారు.[139]
ఉల్లేఖన లోపం: "lower-alpha" అనే గ్రూపులో <ref> ట్యాగులు ఉన్నాయి గానీ, దానికి సంబంధించిన <references group="lower-alpha"/> ట్యాగు కనబడలేదు
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=పరోటా&oldid=4898174" నుండి వెలికితీశారు