Jump to content

పర్యాటకం

లంకెలను మార్చు
వికీపీడియా నుండి

న్యూయార్క్ నగరంలోని టైమ్స్ స్క్వేర్ — ప్రపంచంలో అత్యంత రద్దీగా ఉండే పర్యాటక ప్రదేశాలలో ఒకటి

పర్యాటకం అనేది ప్రయాణంను వినోదం లేదా విశ్రాంతి కోసం చేయడం, అలాగే అటువంటి ప్రయాణాలను అందించే, మద్దతు ఇచ్చే వాణిజ్య కార్యకలాపాలును సూచిస్తుంది.[1][2]

ప్రపంచ పర్యాటక సంస్థ (UN Tourism) పర్యాటకాన్ని మరింత విస్తృతంగా నిర్వచిస్తూ, "పర్యాటకం కేవలం సెలవులు మాత్రమే కాకుండా, ప్రజలు తమ సాధారణ పరిసరాల వెలుపల ఒక సంవత్సరానికి మించకుండా, కనీసం 24 గంటలపాటు వినోదం, వ్యాపారం లేదా ఇతర కారణాల కోసం ప్రయాణించడం, అక్కడ నివసించడం" అని పేర్కొంటుంది.[3]

పర్యాటకం దేశీయ (తమ దేశంలోనే) లేదా అంతర్జాతీయ (విదేశాలకు) రూపంలో ఉంటుంది. అంతర్జాతీయ పర్యాటకం ఒక దేశం యొక్క చెల్లింపుల సమతుల్యంపై ప్రభావం చూపుతుంది.

2008 ద్వితీయార్థం నుండి 2009 చివరి వరకు, తీవ్రమైన ఆర్థిక మాంద్యం (చూడండి గ్రేట్ రిసెషన్), 2009లో వ్యాపించిన H1N1 ఇన్‌ఫ్లుయెంజా వైరస్ కారణంగా పర్యాటకుల సంఖ్య తగ్గింది.[4][5] తరువాత ఈ సంఖ్యలు మళ్లీ పెరిగినా, COVID-19 మహమ్మారి కారణంగా ఈ వృద్ధి ఆకస్మికంగా ఆగిపోయింది.[6]

ప్రపంచ పర్యాటక సంస్థ అంచనాల ప్రకారం, 2020లో అంతర్జాతీయ పర్యాటకుల సంఖ్య 58% నుండి 78% వరకు తగ్గి, సుమారు US$0.9–1.2 ట్రిలియన్ నష్టం కలిగించిందని పేర్కొంది.[7]

ప్రపంచవ్యాప్తంగా పర్యాటకం నుండి వచ్చే ఆదాయం 2005లో US$1.03 ట్రిలియన్ ( బిలియన్) కు చేరుకుంది, ఇది వాస్తవ పరంగా 3.8% వృద్ధిని సూచిస్తుంది.[8] 2012లో మొదటిసారి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అంతర్జాతీయ పర్యాటకుల సంఖ్య 1 బిలియన్‌ను దాటింది.[9] చైనా, రష్యా, బ్రెజిల్ వంటి దేశాలు పర్యాటక వ్యయాలలో గణనీయమైన వృద్ధిని నమోదు చేశాయి.[10]

ప్రపంచ పర్యాటకం మొత్తం హరిత గృహ వాయువులు ఉద్గారాలలో సుమారు 8% వాటాను కలిగి ఉంది.[11]

ఈ ప్రభావాలు స్థానిక సమాజాలకు, ఆర్థిక వ్యవస్థలకు ఎల్లప్పుడూ అనుకూలంగా ఉండవు. అందువల్ల, అనేక పర్యాటక అభివృద్ధి సంస్థలు ప్రతికూల ప్రభావాలను తగ్గించడానికి స్థిరమైన పర్యాటక విధానాలపై దృష్టి పెడుతున్నాయి. ఈ విధానం ఆర్థిక లాభాలను పర్యావరణ, సామాజిక బాధ్యతలతో సమతుల్యం చేయడాన్ని లక్ష్యంగా ఉంచుతుంది.

ప్రపంచ పర్యాటక సంస్థ ఈ విధానాలను ప్రోత్సహిస్తూ, 2017లో జరిగిన స్థిరమైన అభివృద్ధి కోసం అంతర్జాతీయ పర్యాటక సంవత్సరం వంటి కార్యక్రమాల ద్వారా పర్యాటకాన్ని సస్టైనబుల్ డెవలప్మెంట్ గోల్స్లో భాగంగా ప్రాముఖ్యతనిచ్చింది.[12]

పదవ్యుత్పత్తి

[మార్చు]

ఆంగ్ల భాషలో టూరిస్ట్ అనే పదం 1772లో ఉపయోగంలోకి వచ్చింది[13], టూరిజం అనే పదం 1811లో ఉపయోగించబడింది.[14][2]

ఈ పదాలు టూర్ అనే పదం నుండి ఉద్భవించాయి. ఇది పురాతన ఆంగ్లం turian నుండి, పురాతన ఫ్రెంచ్ torner నుండి, లాటిన్ tornare నుండి వచ్చింది, దీనర్థం "లాథ్ యంత్రంపై తిప్పడం" అని. ఈ పదానికి మూలం ప్రాచీన గ్రీకు tornos (τόρνος), అంటే "లాథ్" అని అర్థం.[15]

నిర్వచనలు

[మార్చు]

1936లో లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ ఒక విదేశీ పర్యాటకుడును "కనీసం 24 గంటలపాటు విదేశాలకు ప్రయాణించే వ్యక్తి"గా నిర్వచించింది.[16] తరువాత దాని వారస సంస్థ అయిన యునైటెడ్ నేషన్స్ 1945లో ఈ నిర్వచనాన్ని సవరించి, గరిష్టంగా ఆరు నెలలపాటు ఉండే వారిని కూడా ఇందులో చేర్చింది.[16]

1941లో హుంజికర్, క్రాఫ్ట్ పర్యాటకాన్ని "స్థిర నివాసం (స్థిర నివాసం) ఏర్పరచకుండా, ఆదాయ కార్యకలాపాలకు సంబంధం లేకుండా, నివాసేతరుల ప్రయాణం, నివాసం ద్వారా ఉద్భవించే సంఘటనలు, సంబంధాల సమాహారం"గా నిర్వచించారు.[17][18]

1976లో ఇంగ్లాండ్ పర్యాటక సంఘం ప్రకారం: "పర్యాటకం అనేది వ్యక్తులు తాము నివసించే, పనిచేసే ప్రదేశాల వెలుపల ఉన్న గమ్యస్థానాలకు తాత్కాలికంగా, స్వల్పకాలికంగా వెళ్లడం, అక్కడ చేసే కార్యకలాపాలు. ఇది అన్ని ఉద్దేశాల కోసం జరిగే ప్రయాణాలను కూడా కలిగి ఉంటుంది."[19]

1981లో ఇంటర్నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ సైంటిఫిక్ ఎక్స్‌పర్ట్స్ ఇన్ టూరిజం పర్యాటకాన్ని ఇంటి వెలుపల ఎంపికచేసిన ప్రత్యేక కార్యకలాపాల రూపంలో నిర్వచించింది.[20]

1994లో యునైటెడ్ నేషన్స్ తన పర్యాటక గణాంకాల సిఫార్సులులో మూడు రకాల పర్యాటకాలను గుర్తించింది:[21]

  • దేశీయ పర్యాటకం — ఒక దేశ నివాసితులు అదే దేశంలో ప్రయాణించడం
  • ఇన్‌బౌండ్ పర్యాటకం — విదేశీయులు ఆ దేశంలోకి ప్రయాణించడం
  • ఔట్‌బౌండ్ పర్యాటకం — ఆ దేశ నివాసితులు ఇతర దేశాలకు ప్రయాణించడం

ఈ వర్గీకరణల ఆధారంగా మరిన్ని సమూహాలు:

  • జాతీయ పర్యాటకం — దేశీయ, ఔట్‌బౌండ్ పర్యాటకం కలయిక
  • ప్రాంతీయ పర్యాటకం — దేశీయ, ఇన్‌బౌండ్ పర్యాటకం కలయిక
  • అంతర్జాతీయ పర్యాటకం — ఇన్‌బౌండ్, ఔట్‌బౌండ్ పర్యాటకం కలయిక

ఇటీవలి కాలంలో అంతరిక్ష పర్యాటకం, సముద్ర ప్రయాణాలకు సంబంధించిన క్రూయిజ్ నౌక పరిశ్రమలతో పర్యాటకం కొత్త స్థాయికి చేరుకుంది. కొన్నిసార్లు పర్యాటకం, ప్రయాణం అనే పదాలను ఒకే అర్థంలో ఉపయోగిస్తారు. అయితే, ప్రయాణం సాధారణంగా మరింత లక్ష్యంతో కూడినదిగా భావించబడుతుంది.

కొన్నిసార్లు పర్యాటకుడు అనే పదం విమర్శాత్మకంగా ఉపయోగించబడుతుంది, అంటే వారు సందర్శించే సంస్కృతులపై లోతైన ఆసక్తి లేని వ్యక్తి అని సూచిస్తుంది. దీనికి విరుద్ధంగా ప్రయాణికుడు అనే పదం ప్రత్యేకతను సూచిస్తుంది. పర్యాటక సమాజ శాస్త్రం ఈ భేదాలను, వాటి సామాజిక ప్రభావాలను అధ్యయనం చేస్తుంది.[22]

జపాన్‌లోని ఓఆరై ప్రాంతంలో సముద్ర తీరంలోని టోరీ గేట్ వద్ద కనిపించే ఉదయ సూర్యోదయం

పర్యాటకానికి అనేక రకాలున్నాయి. ముఖ్యంగా బయటి వాతావరణానికి సంబంధించిన పర్యాటకాన్ని మూడు ప్రధాన విభాగాలుగా వర్గీకరిస్తారు: ప్రకృతి, పర్యావరణ, సాహస పర్యాటకం.

  • ప్రకృతి పర్యాటకం — సాధారణంగా బయటి ప్రకృతి ప్రాంతాలలో జరిగే కార్యకలాపాలు; ఉదా: హైకింగ్, నడక, క్యాంపింగ్
  • పర్యావరణ పర్యాటకం — పర్యావరణ పరిరక్షణ, విద్య, స్థానిక ఆర్థికాభివృద్ధిపై దృష్టి పెట్టే పర్యాటకం
  • సాహస పర్యాటకం — నైపుణ్యం, ప్రమాదం, శారీరక శ్రమ అవసరమయ్యే కార్యకలాపాలు; ఉదా: రాఫ్టింగ్, ఐస్ క్లైంబింగ్, పర్వతారోహణం

పర్యాటక ఉత్పత్తులు

[మార్చు]

ప్రపంచ పర్యాటక సంస్థ ప్రకారం, పర్యాటక ఉత్పత్తి అనేది:[23]

"సహజ, సాంస్కృతిక, మానవ నిర్మిత వనరులు, ఆకర్షణలు, సదుపాయాలు, సేవలు, కార్యకలాపాల సమాహారం, ఇవి ఒక గమ్యస్థాన అనుభవాన్ని సృష్టించి, వినియోగదారులకు భావోద్వేగ అనుభూతిని కలిగిస్తాయి. ఇది ధర నిర్ణయించి పంపిణీ మార్గాల ద్వారా విక్రయించబడుతుంది, జీవన చక్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది."

పర్యాటక ఉత్పత్తులు అనేక సేవలను కలిగి ఉంటాయి:[24]

  • తక్కువ ఖర్చు హోమ్ స్టేల నుండి ఐదు నక్షత్రాల హోటళ్ల వరకు నివాస సదుపాయాలు
  • ఆహారం, పానీయం సేవలు
  • ఆరోగ్య సేవలు (ఉదా: మసాజ్)
  • అన్ని రకాల రవాణా సేవలు, బుకింగ్
  • ప్రయాణ సంస్థలు, గైడెడ్ టూర్స్, పర్యాటక మార్గదర్శకులు
  • సాంస్కృతిక సేవలు — మ్యూజియంలు, చారిత్రక ప్రదేశాలు
  • షాపింగ్
  • అదనపు సేవలు — విమానాశ్రయ పార్కింగ్, విమానాశ్రయ హోటళ్లు, ప్రయాణ బీమా

అంతర్జాతీయ పర్యాటకం

[మార్చు]
ప్రాంతాల వారీగా అంతర్జాతీయ పర్యాటకుల సంఖ్య

అంతర్జాతీయ పర్యాటకం అనేది దేశ సరిహద్దులను దాటి జరిగే పర్యాటకం. గ్లోబలైజేషన్ కారణంగా ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందింది. ప్రపంచ పర్యాటక సంస్థ ప్రకారం, పర్యాటకులు అనేవారు తమ సాధారణ పరిసరాల వెలుపల ఒక సంవత్సరానికి మించకుండా ప్రయాణించే వ్యక్తులు.[25]

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అంచనా ప్రకారం, ఏ సమయంలోనైనా సుమారు 500,000 మంది గాల్లో ప్రయాణంలో ఉంటారు.[26]

2010లో అంతర్జాతీయ పర్యాటకం US$919 బిలియన్‌కు చేరుకుంది.[27] 2010లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా 940 మిలియన్ కంటే ఎక్కువ పర్యాటకులు నమోదయ్యారు.[28] 2016 నాటికి ఈ సంఖ్య 1,235 మిలియన్లకు పెరిగింది, $1.22 ట్రిలియన్ ఆదాయం నమోదైంది.[29]

COVID-19 మహమ్మారి అంతర్జాతీయ పర్యాటకంపై తీవ్రమైన ప్రతికూల ప్రభావం చూపింది. అలాగే విమాన ప్రయాణం వంటి అంశాలు పర్యావరణంపై ప్రభావం చూపుతాయి. కొన్ని దేశాల్లో Airbnb వంటి సేవల కారణంగా అద్దెలు పెరిగినందుకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు కూడా జరిగాయి.

ఆధారం

[మార్చు]

పర్యాటకంలో సాధారణంగా పర్యాటకుడు తాను సందర్శిస్తున్న ప్రదేశాన్ని నిజమైన అనుభవంగా భావించడం అవసరం. డీన్ మెక్‌కానెల్ ప్రకారం, పర్యాటకుడు సందర్శించే ప్రాంతాన్ని ఒకేసారి ప్రామాణికమైనదిగా (నిజమైనదిగా), తన స్వంత జీవన అనుభవానికి భిన్నమైనదిగా చూడగలగాలి.[30][31]: 113 

"విచిత్రమైన" (ఎగ్జాటిక్) అనుభవాలను చూడడం ద్వారా, పర్యాటకులు తాము అలాంటివారు కాదని — అంటే తాము "విచిత్రం కాని", సాధారణ వ్యక్తులని — అర్థం చేసుకుంటారు.[31]

మెక్‌కానెల్ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఆధునిక పర్యాటక అనుభవాలలో "ప్రామాణికత", "విచిత్రత" అనే భావనలు ఆధునిక జీవనంతో పోలిస్తే అభివృద్ధి పరంగా తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నవిగా పరిగణించబడతాయి.[31]: 114 

చరిత్ర

[మార్చు]

ప్రాచీన కాలం

[మార్చు]
ఈజిప్ట్‌లోని లక్సోర్ నగరంలో ఉన్న లక్సోర్ దేవాలయం, లక్సోర్ యొక్క అంతర్గత భాగం యొక్క విస్తృత దృశ్యం.

వ్యక్తి తన స్థానిక ప్రాంతం వెలుపల వినోదం కోసం ప్రయాణించడం ప్రధానంగా ధనిక వర్గాలకే పరిమితమైంది. వారు ప్రపంచంలోని దూర ప్రాంతాలకు వెళ్లి గొప్ప భవనాలు, కళాఖండాలను చూడడం, కొత్త భాషలు నేర్చుకోవడం, భిన్న సంస్కృతులను అనుభవించడం, ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదించడం, విభిన్న వంటకాలను రుచిచూడడం చేసేవారు. షుల్గి కాలం నుంచే రాజులు రహదారులను రక్షించడం, ప్రయాణికుల కోసం విశ్రాంతి కేంద్రాలను నిర్మించడం గురించి గర్వంగా చెప్పుకున్నారు.

వినోద ప్రయాణం ఈజిప్ట్‌లో క్రీ.పూ. 1500 కాలంలోనే కనిపిస్తుంది. ప్రాచీన రోమ్లోని పర్యాటకులు రోమన గణతంత్రం కాలంలో స్పాలు, తీర ప్రాంత విశ్రాంతి కేంద్రాలు అయిన బాయే వంటి ప్రదేశాలను సందర్శించేవారు. రోమన్ ఉన్నత వర్గం తమ ఖాళీ సమయాన్ని భూమి లేదా సముద్రంలో గడిపి తమ విల్లా ఉర్బానా లేదా విల్లా మారిటిమాలకు ప్రయాణించేవారు. అనేక విల్లాలు కంపానియా, రోమ్ పరిసర ప్రాంతాలు, ఉత్తర అడ్రియాటిక్ ప్రాంతంలో బార్కోలా (ట్రియెస్టే సమీపంలో) ఉన్నాయి.

పౌసానియాస్ తన గ్రీస్ వివరణ అనే రచనను క్రీ.శ. రెండవ శతాబ్దంలో రాశాడు. ప్రాచీన చైనాలో, రాజకుటుంబ సభ్యులు టై పర్వతం, కొన్ని సందర్భాల్లో అన్ని ఐదు పవిత్ర పర్వతాలును సందర్శించేవారు.

మధ్యయుగం

[మార్చు]
జపాన్ పర్యాటకుడు గైడ్‌బుక్‌ను పరిశీలిస్తున్న దృశ్యం

పోస్ట్-క్లాసికల్ యుగంలో, క్రైస్తవ యాత్ర, బౌద్ధ యాత్ర, ఉమ్రా వంటి మతాలు యాత్ర సంప్రదాయాలను అభివృద్ధి చేశాయి. కాంటర్బరీ కథలు (సుమారు 1390లు), వెస్ట్‌కు ప్రయాణం (సుమారు 1592) వంటి రచనల్లో యాత్ర ప్రధాన అంశంగా ఉంది.

మధ్యయుగ ఇటలీలో పెట్రార్క్ 1336లో మోంట్ వెంటూక్స్ ఎక్కిన అనుభవాన్ని వర్ణిస్తూ ప్రయాణాన్ని ప్రశంసించాడు, ఆసక్తి లేకపోవడాన్ని విమర్శించాడు. ఇది ప్రయాణాన్ని స్వతంత్రంగా ఆనందం కోసం చేసే మొదటి ఉదాహరణల్లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.

చైనాలో, సాంగ్ వంశం కాలంలో "ప్రయాణ వర్ణన సాహిత్యం" ప్రాచుర్యం పొందింది. ఫాన్ చెంగ్డా, షు షియాకే వంటి రచయితలు భౌగోళిక, స్థల వివరాలను తమ రచనల్లో చేర్చారు. సు షి రచించిన స్టోన్ బెల్ పర్వత రికార్డు తాత్విక భావాలను ప్రతిపాదించింది.

గ్రాండ్ టూర్

[మార్చు]
1624లో బ్రస్సెల్స్‌లోని గ్యాలరీని సందర్శిస్తున్న పోలాండ్ యువరాజు

ఆధునిక పర్యాటకం "గ్రాండ్ టూర్" అనే యూరప్ చుట్టూ చేసే సంప్రదాయ ప్రయాణం నుండి ప్రారంభమైంది. ఇది ప్రధానంగా ఉన్నత వర్గ యువకులు (ప్రత్యేకంగా బ్రిటన్ నుండి) జర్మనీ, ఇటలీ వంటి దేశాలను సందర్శించేవారు.

1624లో పోలాండ్ యువరాజు వ్లాడిస్లావ్ IV వాసా యూరప్ అంతటా ప్రయాణించాడు. ఇది విద్యా ప్రయాణంగా పరిగణించబడింది, ఇటాలియన్ ఓపెరాను పోలాండ్‌లోకి తీసుకువచ్చింది.

ఈ సంప్రదాయం 1660 నుండి 1840ల వరకు కొనసాగింది. ఇది విద్యా అవకాశంగా, సామాజిక స్థితి గుర్తుగా మారింది. గోథే వంటి కళాకారులు, రచయితలు ఇటలీ, ఫ్రాన్స్, గ్రీస్ దేశాలలోని క్లాసికల్ కళను గొప్పగా ప్రశంసించారు.

వినోద ప్రయాణం ఆవిర్భావం

[మార్చు]
జర్మనీలోని ఆల్స్‌ఫెల్డ్ పట్టణం
బోస్నియా లోని స్లాటినా స్పా

వినోద ప్రయాణం పరిశ్రమ విప్లవం సమయంలో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లో అభివృద్ధి చెందింది. మొదట ఇది ఫ్యాక్టరీ యజమానులు, మధ్య తరగతికి మాత్రమే అందుబాటులో ఉండేది.

కాక్స్ & కింగ్స్ 1758లో స్థాపించబడిన మొదటి ప్రయాణ సంస్థగా గుర్తించబడింది.

ప్రయాణ రంగంలో ప్రముఖుడు థామస్ కుక్ 1841లో మొదటి ప్రజా రైల్వే పర్యటనను నిర్వహించాడు. తర్వాత ఆయన యూరప్, స్విట్జర్లాండ్, ఇటలీ, ఈజిప్ట్, అమెరికా వంటి దేశాలకు పర్యటనలను నిర్వహించాడు.

1855లో ఆయన మొదటి విదేశీ పర్యటనను పారిస్ ప్రదర్శన కోసం ఏర్పాటు చేశాడు. తరువాత "ఇన్‌క్లూజివ్ ట్రావెల్" విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు, ఇందులో ప్రయాణం, భోజనం, వసతి ఒకే ధరలో కలిపి అందించబడింది.

ఈ విధంగా పర్యాటకం సామాన్య ప్రజలకు కూడా అందుబాటులోకి వచ్చింది.

పర్యాటకం, సామ్రాజ్యం, "ఇతరీకరణ"

[మార్చు]
Jean-Léon Gérôme రచించిన "పాము మంత్రగాడు" చిత్రం (సుమారు 1879).
Gaspard de Toursky రచించిన "హరమ్‌లో అలంకరణ" చిత్రం.

పర్యాటకం సాధారణంగా సాంస్కృతిక ఆస్వాదన, వినోదంతో సంబంధం ఉన్నప్పటికీ, అది శక్తి సంబంధాలు, సాంస్కృతిక ప్రతినిధిత్వాలు, సంఘర్షణలతో కూడా నేరుగా సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.[32]

నిజానికి, ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో పర్యాటకం హింసాత్మక వలస పాలనతో పాటు అభివృద్ధి చెందింది.[33]

వలస పాలకులు తరచుగా రవాణా మౌలిక సదుపాయాలను అభివృద్ధి చేసి పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించారు, అయితే అదే సమయంలో స్థానిక ప్రజలను జాతి ఆధారంగా తక్కువగా చూపించే విధంగా ప్రతినిధిత్వాలు రూపొందించారు.[34]

యూరోపియన్ సంస్కృతిని ఉన్నతమైనది, నాగరికమైనదిగా చూపిస్తూ, ఇతర సంస్కృతులను తక్కువ స్థాయి, నాగరికత లేని, "పరిపాలించాల్సినవి"గా వర్ణించడం ద్వారా వలస హింసను న్యాయబద్ధం చేశారు.[35]

యూరోపియన్ ప్రజలు యూరోప్‌కు వెలుపల ఉన్న ప్రజలు, సంస్కృతులను భిన్నమైనవి, తక్కువ స్థాయి ఉన్నవిగా చిత్రీకరించారు. ఈ విధంగా సమాజాలను శ్రేణీకృతంగా చూపించే ప్రతినిధిత్వాలు అకడమిక్ పుస్తకాలు, ప్రయాణ డైరీలు, గైడ్‌బుక్‌లలో కనిపించాయి.[36][37][38]

ఈ విధంగా వలస ప్రాంతాల ప్రజలను తక్కువగా చూపడం ద్వారా వారిని "ఇతరీకరణ" (Othering) చేశారు.[38] "ఇతరీకరణ" అనేది వ్యక్తులు, సంస్కృతులను ఒకేసారి ఆకర్షణీయంగా, తక్కువగా చూపించే విధానం, ఇది ఆధిపత్యాన్ని స్థాపించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.[38] అలాగే, ఇది వారి స్వీయ ప్రతినిధిత్వాలను పట్టించుకోకుండా ఇతరులు వారిని ఎలా చూపిస్తున్నారనే దానిపై ఆధారపడుతుంది.[38]

1892లో ప్రచురితమైన Cook's Oriental Travellers Gazette ముఖచిత్రం

19వ శతాబ్దంలో, వలస ప్రాంతాల్లో పర్యాటకాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి టూరిజం సంస్థలు వాటిని యూరోపియన్ పర్యాటకులకు ఆకర్షణీయ గమ్యస్థానాలుగా చూపించాయి.[37]

దీని ఫలితంగా, పర్యాటక మీడియా వలస ప్రాంతాలను ప్రోత్సహించడమే కాకుండా, వాటి గురించి ప్రజల అభిప్రాయాలను కూడా ప్రభావితం చేసింది, పాశ్చాత్య సంస్కృతిని ఉన్నతంగా చూపే భావాలను బలపరిచింది.[39][40]

దీనికి ఒక ముఖ్య ఉదాహరణగా థామస్ కుక్ స్థాపించిన ప్రయాణ సంస్థ ఉంది. ఆయన సంస్థ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్యాకేజ్ టూర్లను నిర్వహించింది, “The Excursionist” అనే పత్రికను ప్రచురించింది.[41]

ఈ సంస్థ ఈజిప్ట్ వంటి ప్రాంతాలను "విచిత్రమైన కానీ సురక్షితమైన" ప్రదేశాలుగా చూపిస్తూ యూరోపియన్ పర్యాటకులను ఆకర్షించింది.[42]

థామస్ కుక్ & సన్ సంస్థ బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంతో కలిసి పనిచేసి నైల్ నదిపై స్టీమ్‌షిప్‌లు వంటి రవాణా వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేసింది.[43][33]

అదే సమయంలో ఇది యూరోకేంద్రిక, సామ్రాజ్యవాద రాజకీయాలను బలపరిచింది.[44][33]

ఈ కథనాలు, ముఖ్యంగా ఓరియంటలిజం సేకరణలో కనిపించే ప్రయాణ గైడ్‌బుక్‌లలో, వాస్తవ సంస్కృతుల కంటే యూరోపియన్ శక్తుల ప్రతీకాత్మక ఆధిపత్యాన్ని ఎక్కువగా ప్రతిబింబిస్తాయి.[45]

సమాజాలను "నాగరికం/అనాగరికం", "ఉన్నతం/తక్కువ" వంటి సరళ విభజనలుగా వర్గీకరించడం స్థానిక ప్రజల స్వరాన్ని అణిచివేసి, వారి సంస్కృతుల సంక్లిష్టతను దాచిపెట్టి, సామ్రాజ్యవాదం భావజాలాన్ని కొనసాగిస్తుంది.[46]

1945 తర్వాత పర్యాటకం

[మార్చు]

ద్వితీయ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత కాలంలో, విభిన్న సామాజిక నేపథ్యాల నుండి మరింత మంది వ్యక్తులు పర్యాటకంలో పాల్గొనే అవకాశాన్ని పొందారు.[47]

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో జాతి వేర్పాటు, పర్యాటకం

[మార్చు]

పౌర హక్కుల చట్టం అమలుకు ముందు, అమెరికాలో ప్రయాణించే నల్లజాతీయులు ప్రత్యేకమైన సమస్యలను ఎదుర్కొన్నారు.[48]

జిమ్ క్రో చట్టాలు ప్రజా రవాణా, వసతి సదుపాయాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు వంటి అనేక ప్రజా స్థలాలలో జాతి వేర్పాటును అమలు చేశాయి.[49][48]

నెగ్రో మోటరిస్ట్ గ్రీన్ బుక్ 1936 నుండి 1967 వరకు విక్టర్, ఆల్మా డ్యూక్ గ్రీన్ ప్రచురించిన ప్రయాణ గైడ్. ఇది అమెరికాలో జాతి వేర్పాటు కాలంలో నల్లజాతీయ పర్యాటకుల కోసం రూపొందించబడింది, వారు సురక్షితంగా ఉండగలిగే ప్రదేశాలను జాబితా చేసింది.[50]

ఈ గ్రీన్ బుక్‌తో కొన్ని ప్రముఖ కంపెనీలు కూడా సహకరించాయి. ఉదాహరణకు, ఎస్సో స్టాండర్డ్ ఆయిల్ కంపెనీ ఇందులో ప్రకటనలు ఇచ్చి, తమ పెట్రోల్ బంకుల్లో దీనిని విక్రయించింది.[50]

అమెరికా కస్టమ్స్ అండ్ బోర్డర్ ప్రొటెక్షన్ విభాగం ఫెడరల్ రిజిస్టర్‌లో ప్రచురించిన ప్రకటన ప్రకారం, డొనాల్డ్ ట్రంప్ పరిపాలన 2025 జనవరి 20న విదేశీ పర్యాటకులు అమెరికాలోకి ప్రవేశించే ముందు ఐదు సంవత్సరాల సోషల్ మీడియా రికార్డులను సమర్పించాల్సి ఉంటుందని ప్రకటించింది.[51]

ఈ నియమం వీసా వేవర్ ప్రోగ్రామ్ కింద ఉన్న 42 దేశాల ప్రయాణికులకు వర్తిస్తుంది, వీరు ఎలక్ట్రానిక్ అనుమతితో 90 రోజుల వరకు వీసా లేకుండా అమెరికాలో ప్రయాణించవచ్చు.[52]

ట్రంప్ పరిపాలన ఈ చర్యలను జాతీయ భద్రత కారణంగా అమలు చేస్తూ, తన ఎన్నికల ప్రచారంలో ప్రకటించినట్లుగా సరిహద్దు నియంత్రణను కఠినతరం చేసింది.[53][54][55][56][57][58]

యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు సంస్కృతి

[మార్చు]
ఈజిప్ట్‌లో బ్లూ షీల్డ్ ఫ్యాక్ట్-ఫైండింగ్ మిషన్
షానిదార్ గుహ ఉత్తర ఇరాక్లోని కుర్దిస్తాన్ ప్రాంతంలో ఎర్బిల్ గవర్నరేట్లో ఉంది

సాంస్కృతిక, సహజ వారసత్వం అనేక సందర్భాలలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా పర్యాటకానికి ప్రధాన ఆధారంగా నిలుస్తాయి. సాంస్కృతిక పర్యాటకం అనేది భారీ స్థాయిలో రాత్రి వసతులు, అమ్మకాలలో ప్రతిఫలించే ముఖ్యమైన మెగా ట్రెండ్‌లులో ఒకటి. యునెస్కో గమనించినట్లుగా, సాంస్కృతిక వారసత్వం పర్యాటకానికి అవసరమైనదే కాకుండా, దాని వల్ల ప్రమాదంలో పడే అవకాశమూ ఉంది. 1999లో రూపొందించిన "ICOMOS - అంతర్జాతీయ సాంస్కృతిక పర్యాటక చార్టర్" ఈ సమస్యలన్నింటిని ముందుగానే ప్రస్తావించింది.

పర్యాటక ప్రమాదాల కారణంగా, ఉదాహరణకు, లాస్కో గుహను పర్యాటకుల కోసం మళ్లీ నిర్మించారు. ఈ నేపథ్యంలో అతిగా పర్యాటకం (Overtourism) అనే పదం ముఖ్యమైన చర్చగా మారింది. అంతేకాకుండా, యుద్ధ ప్రాంతాలలో యునెస్కో దృష్టి సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని రక్షించడంపై ఉంటుంది, తద్వారా స్థానిక ప్రజలకు భవిష్యత్తులో ముఖ్యమైన ఆర్థిక వనరును కాపాడవచ్చు.

ఈ లక్ష్యాల కోసం యునైటెడ్ నేషన్స్, యునైటెడ్ నేషన్స్ శాంతి పరిరక్షణ దళాలు, బ్లూ షీల్డ్ ఇంటర్నేషనల్ వంటి సంస్థలతో యునెస్కో సన్నిహితంగా పనిచేస్తుంది. పర్యాటకం, యుద్ధాల ప్రభావాల నుండి సాంస్కృతిక ఆస్తులను రక్షించడానికి అంతర్జాతీయ, జాతీయ స్థాయిలో విస్తృతమైన పరిశోధనలు, కార్యక్రమాలు కొనసాగుతున్నాయి. ముఖ్యంగా పౌర, సైనిక సిబ్బందికి శిక్షణ ఇవ్వడం కూడా ఇందులో భాగం.

అయితే, స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యం అత్యంత ముఖ్యమైనది. బ్లూ షీల్డ్ ఇంటర్నేషనల్ స్థాపక అధ్యక్షుడు కార్ల్ వాన్ హాబ్స్‌బర్గ్ ఇలా అన్నారు: "స్థానిక సమాజం లేకుండా, స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యం లేకుండా, ఇది పూర్తిగా అసాధ్యం."[59]

[60]

[61]

[62]

పర్యాటక రూపాలు

[మార్చు]

సామూహిక పర్యాటకం

[మార్చు]
2007లో బార్సిలోనాలోని మెడిటరేనియన్ తీరంలో పర్యాటకులు

సామూహిక పర్యాటకం, దాని పర్యాటక ఆకర్షణలు పాశ్చాత్య వినియోగ సమాజాల ప్రధాన లక్షణాలలో ఒకటిగా అభివృద్ధి చెందాయి.[63] శాస్త్రవేత్తలు సామూహిక పర్యాటకాన్ని ముందుగా ప్రణాళిక చేసిన గ్రూప్ పర్యటనలుగా నిర్వచించారు. ఇవి సాధారణంగా పర్యాటక నిపుణుల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడతాయి.

ఈ పర్యాటకం 19వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లో అభివృద్ధి చెందింది, థామస్ కుక్ దీన్ని ప్రారంభించారు. ఆయన యూరప్‌లో వేగంగా విస్తరించిన రైల్వే వ్యవస్థను ఉపయోగించి, సామాన్య ప్రజలకు తక్కువ ధరలో ఒక రోజు పర్యటనలు అందించారు. అదనంగా, ధనికులకు యూరప్, ఇండియా, ఆసియా వంటి ప్రాంతాలకు దీర్ఘకాల పర్యటనలు కూడా అందించారు. 1890ల నాటికి ప్రతి సంవత్సరం 20,000 మందికి పైగా పర్యాటకులు థామస్ కుక్ & సన్ సేవలను వినియోగించారు.

పర్యాటక సంస్థలు, రవాణా సంస్థలు, హోటళ్ల మధ్య ఉన్న సంబంధం సామూహిక పర్యాటకానికి ముఖ్య లక్షణం. పెద్ద మొత్తంలో టికెట్లు కొనుగోలు చేయడం వల్ల కుక్ తక్కువ ధరలలో పర్యటనలను అందించగలిగాడు. ఆధునిక కాలంలో ప్యాకేజ్ టూర్ పద్ధతి కూడా ఇదే విధమైన భాగస్వామ్యాన్ని కొనసాగిస్తోంది.

20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఆటోమొబైల్‌లు, తరువాత విమానాల అభివృద్ధి వల్ల పర్యటనలు మరింత సులభమయ్యాయి. దీనివల్ల ఎక్కువ మంది ప్రజలు వినోద ప్రదేశాలకు వేగంగా చేరుకొని పర్యాటక ప్రయోజనాలను అనుభవించగలిగారు.

ఖండ యూరప్లో ప్రారంభ కాలంలోని సముద్ర తీర విశ్రాంతి కేంద్రాలు: హైలిగెన్‌డామ్ (1793లో బాల్టిక్ సముద్రం వద్ద స్థాపించబడింది), ఓస్టెండ్ ( బ్రస్సెల్స్ ప్రజలచే ప్రాచుర్యం పొందింది), బులోన్-సుర్-మెర్, డోవిల్ ( పారిస్ ప్రజల కోసం), టావోర్మినా ( సిసిలీలో). యునైటెడ్ స్టేట్స్లో మొదటి సముద్ర తీర విశ్రాంతి కేంద్రాలు అట్లాంటిక్ సిటీ, న్యూ జెర్సీ, లాంగ్ ఐలాండ్, న్యూయార్క్ రాష్ట్రంలో ఉన్నాయి.

20వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి మెడిటరేనియన్ తీర ప్రాంతం ప్రధాన సామూహిక పర్యాటక కేంద్రంగా మారింది. 1960లు, 1970లలో సామూహిక పర్యాటకం స్పానిష్ ఆర్థిక అద్భుతంలో ముఖ్య పాత్ర పోషించింది.[64]

1960లు, 1970లలో పర్యాటక ప్రభావాల వల్ల స్థానిక సమాజాలపై ప్రతికూల ప్రభావాలపై చర్చలు జరిగాయి. కానీ 1980ల తర్వాత పర్యాటకానికి ఉన్న సానుకూల ప్రభావాలు కూడా గుర్తించబడ్డాయి.[65]

ఇటీవల కాలంలో సామూహిక పర్యాటకం స్థానిక ప్రజలకు ఇబ్బందులను కలిగించే అంశంగా మారింది. ఉదాహరణకు, 2024 జూలైలో బార్సిలోనాలో పర్యాటకుల వల్ల గృహ వ్యయాలు పెరగడం కారణంగా స్థానిక ప్రజలు నిరసనలు చేపట్టారు.[66]

నిచ్ పర్యాటకం

[మార్చు]
For a more comprehensive list, see List of adjectival tourisms.
అల్మాడాలోని క్రైస్ట్ ది కింగ్ ఆలయం మతపరమైన పర్యాటకానికి ముఖ్య కేంద్రం

నిచ్ పర్యాటకం అనేది ప్రత్యేక లక్షణాలున్న పర్యాటక రూపాలను సూచిస్తుంది. ఇవి కాలక్రమేణా అభివృద్ధి చెందాయి.[67]

ఉదాహరణలు:

అంతరిక్ష పర్యాటకం

[మార్చు]
స్పేస్‌షిప్ టూ అంతరిక్ష పర్యాటక ప్రాజెక్ట్

అంతరిక్ష పర్యాటకం ఇప్పటివరకు పరిమిత స్థాయిలో మాత్రమే ఉంది. ప్రధానంగా రష్యా అంతరిక్ష సంస్థ దీనిని అందించింది. 2001లో డెన్నిస్ టిటో అంతరిక్షాన్ని సందర్శించిన మొదటి పర్యాటకుడు. వర్జిన్ గ్యాలాక్టిక్ వంటి సంస్థలు ఈ రంగంలో అభివృద్ధి చేస్తున్నారు.[68]

క్రీడా పర్యాటకం

[మార్చు]

క్రీడా పర్యాటకం ప్రేక్షకులను ఆకర్షించడంలో ముఖ్యమైనది. అయితే ట్రాఫిక్, విధ్వంసం వంటి ప్రతికూల ప్రభావాలు కూడా ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, 1992 శీతాకాల ఒలింపిక్స్ పర్యావరణానికి నష్టం కలిగించాయి.[69]

జల పర్యాటకం

[మార్చు]
మెడిటరేనియన్‌లో క్రూయిజ్ నౌక

జల పర్యాటకంలో క్రూయిజ్ ప్రయాణాలు ముఖ్యమైనవి. 1844లో P&O సంస్థ మొదట క్రూయిజ్ సేవలు ప్రారంభించింది.[70]

శీతాకాల పర్యాటకం

[మార్చు]
రోవానియెమీలోని సాంటా క్లాజ్ గ్రామం

స్విట్జర్లాండ్లోని సెంట్ మోరిట్జ్ శీతాకాల పర్యాటకానికి ఆద్యస్థలం. 1860లలో ఇది ప్రారంభమైంది.[71]

ప్రధాన స్కీ రిసార్ట్స్ యూరప్, కెనడా, యునైటెడ్ స్టేట్స్, జపాన్ వంటి దేశాల్లో ఉన్నాయి.

ఇటీవలి అభివృద్ధులు

[మార్చు]
జర్మనీలోని గమ్యస్థాన హోటల్: రోస్టాక్లోని యాట్ హార్బర్ రెసిడెన్స్, మెక్లెన్‌బర్గ్

గత కొన్ని దశాబ్దాలలో పర్యాటక రంగంలో గణనీయమైన వృద్ధి కనిపించింది, ముఖ్యంగా యూరప్‌లో చిన్నకాల అంతర్జాతీయ పర్యటనలు సాధారణమయ్యాయి. పర్యాటకులకు వివిధ బడ్జెట్‌లు, అభిరుచులు ఉండటంతో, వాటిని తీర్చేందుకు అనేక రకాల రిసార్టులు, హోటళ్లు అభివృద్ధి చెందాయి. కొంతమంది సాధారణ సముద్రతీర సెలవులను ఇష్టపడుతుంటే, మరికొందరు ప్రత్యేకమైన సెలవులు, ప్రశాంత ప్రదేశాలు, కుటుంబానికి అనుకూలమైన పర్యటనలు లేదా ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన గమ్యస్థాన హోటల్లను కోరుకుంటారు.

విమాన రవాణా మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి—ఉదాహరణకు జంబో జెట్‌లు, తక్కువ ఖర్చు విమాన సేవలు, సులభంగా చేరుకోగలిగే విమానాశ్రయాలు—పర్యాటకాన్ని మరింత చవకగా మార్చాయి. విమాన ఇంధనంపై పన్ను మినహాయింపు కూడా విమాన ప్రయాణ ఖర్చు తగ్గడానికి ఒక ముఖ్య కారణం. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) 2009లో ఏ సమయంలోనైనా సుమారు ఐదు లక్షల మంది విమానాల్లో ప్రయాణిస్తున్నారని అంచనా వేసింది.[26]

జీవనశైలిలో కూడా మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. ఉదాహరణకు, పదవీ విరమణ చేసిన వారు సంవత్సరం పొడవునా పర్యటనలు చేస్తుంటారు. మరో ముఖ్య అభివృద్ధి ఇంటర్నెట్ వాణిజ్యం ద్వారా పర్యాటక సేవల విక్రయాలు పెరగడం, వినియోగదారుల సమీక్షలు అందుబాటులో ఉండటం.[72] కొన్ని వెబ్‌సైట్లు ఇప్పుడు డైనమిక్ ప్యాకేజింగ్ సేవలను అందిస్తున్నాయి, ఇందులో వినియోగదారుడు కోరుకున్న ప్యాకేజీకి తక్షణమే ధర చూపబడుతుంది.

అయితే పర్యాటక రంగానికి కొన్ని ఆటంకాలు కూడా ఎదురయ్యాయి. ఉదాహరణకు, సెప్టెంబర్ 11 దాడులు, ఉగ్రవాదం వల్ల పర్యాటక గమ్యస్థానాలు ప్రమాదంలో పడ్డాయి, ముఖ్యంగా బాలి, యూరప్‌లోని కొన్ని నగరాలు. 2004 డిసెంబర్ 26న జరిగిన 2004 భారత మహాసముద్ర భూకంపం కారణంగా ఏర్పడిన సునామీ మాల్దీవులు సహా అనేక ఆసియా దేశాలను ప్రభావితం చేసింది. వేలాది మంది మరణించగా, పర్యాటక రంగం కొంతకాలం తీవ్రంగా దెబ్బతింది.[73]

2000లలో తక్కువ ధర లేదా ఉచిత వసతి పద్ధతులు ప్రాచుర్యం పొందాయి. ముఖ్యంగా హాస్టల్ మార్కెట్ పెరుగుదల, కౌచ్‌సర్ఫింగ్, ఎయిర్‌బీఎన్‌బీ వంటి సేవల వల్ల ఇది సాధ్యమైంది.[74] కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఆర్థిక వ్యవస్థలో పెద్ద భాగం పర్యాటకంపై ఆధారపడేలా మారింది, ఉదాహరణకు దుబాయి.[75]

స్థిరమైన పర్యాటకం

[మార్చు]

పర్యావరణ పర్యాటకం

[మార్చు]

పర్యావరణ పర్యాటకం (Ecotourism) అనేది సున్నితమైన, సహజమైన, రక్షిత ప్రాంతాలకు బాధ్యతాయుతంగా చేసే పర్యటన. ఇది తక్కువ ప్రభావంతో, చిన్న స్థాయిలో నిర్వహించబడుతుంది. ఇది పర్యాటకులకు అవగాహన కల్పించడం, సంరక్షణకు నిధులు సమకూర్చడం, స్థానిక సమాజాల ఆర్థికాభివృద్ధికి సహాయం చేయడం, వారి సాంస్కృతిక విలువలను గౌరవించడం వంటి లక్ష్యాలను కలిగి ఉంటుంది.

"స్మృతులను మాత్రమే తీసుకోండి, పాదముద్రలను మాత్రమే వదిలేయండి" అనే నినాదం ఈ రంగంలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతుంది. పర్యాటక గమ్యస్థానాలు ఇప్పుడు తక్కువ కార్బన్ ఉద్గారాలను లక్ష్యంగా చేసుకొని, పర్యావరణానికి అనుకూలమైన పద్ధతులను అనుసరిస్తున్నాయి.[76]

స్వచ్ఛంద సేవా పర్యాటకం

[మార్చు]

స్వచ్ఛంద సేవా పర్యాటకం (Volunteer tourism లేదా Voluntourism) ప్రధానంగా పాశ్చాత్య దేశాలలో పెరుగుతున్న పర్యాటక రూపం. ఇందులో పర్యాటకులు తమకంటే తక్కువ సౌకర్యాలు ఉన్న ప్రజలకు సహాయం చేయడానికి ప్రయాణిస్తారు, తద్వారా ప్రపంచ అసమానతలను తగ్గించాలనే లక్ష్యంతో ముందుకు సాగుతారు.

స్వచ్ఛంద సేవా పర్యాటకాన్ని “వివిధ కారణాల వల్ల, కొన్ని సమాజాల ఆర్థిక పేదరికాన్ని తగ్గించడానికి లేదా సహాయం చేయడానికి, ప్రణాళికాబద్ధంగా సెలవులను ఉపయోగించే పర్యాటకులు”గా నిర్వచించారు.[77]

వాలంటరీ సర్వీస్ ఓవర్సీస్ (VSO) అనే సంస్థ 1958లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లో స్థాపించబడింది. అలాగే పీస్ కార్ప్స్ (Peace Corps) కూడా 1958లో యునైటెడ్ స్టేట్స్లో స్థాపించబడింది. ఇవి పెద్ద స్థాయిలో స్వచ్ఛంద సేవకులను పంపిన మొదటి సంస్థలు. ప్రారంభంలో ఇవి ఆర్థికంగా వెనుకబడిన దేశాలను ఆధునికీకరించడానికి ఏర్పడ్డాయి, దీని ద్వారా కమ్యూనిజం ప్రభావాన్ని తగ్గించాలని భావించారు.

ఈ పర్యాటక విధానం సాధారణంగా స్థిరమైన (sustainable) ప్రయాణంగా ప్రశంసించబడుతుంది. పర్యాటకులు స్థానిక సంస్కృతిలో కలిసిపోవడానికి ప్రయత్నించడం, వినియోగదారుల దోపిడీ లక్షణాలున్న సామూహిక పర్యాటకంపై ఉన్న విమర్శలను నివారించడం ఇందులో భాగం.

అయితే, ఇటీవలి కాలంలో పండితులు ఈ విధానాన్ని విమర్శిస్తున్నారు. స్వచ్ఛంద సేవా పర్యాటకం స్థానిక కార్మిక వ్యవస్థను దెబ్బతీసే అవకాశం ఉందని, స్థానిక సమాజాలపై పాశ్చాత్య విధానాలను బలవంతంగా మోపే ప్రమాదం ఉందని వారు సూచిస్తున్నారు. స్థానిక సంప్రదాయాలు బలంగా లేని ప్రాంతాల్లో, స్వచ్ఛంద సేవకులు తమ అనుభవాలతో అసంతృప్తిగా మారి, సేవల కొరత ఏర్పడే పరిస్థితులు కూడా ఉన్నాయి.

ఇటీవలి కాలంలో వాలంటరీ సర్వీస్ ఓవర్సీస్ వంటి సంస్థలు సమాజ కేంద్రిత (community-centric) స్వచ్ఛంద సేవా కార్యక్రమాలపై దృష్టి పెట్టాయి. ఇందులో సమాజ భవిష్యత్తుపై నిర్ణయాధికారం స్థానిక ప్రజల చేతుల్లో ఉండేలా చూసే విధానాన్ని అనుసరిస్తున్నారు.

పేదల అనుకూల పర్యాటకం

[మార్చు]
సియెర్రా లియోన్‌లో కమ్యూనిటీ పర్యాటకం → బాధ్యతాయుతంగా పర్యాటకాన్ని నిర్వహించడానికి ప్రయత్నిస్తున్న ఒక సమాజం కథ

పేదల అనుకూల పర్యాటకం (Pro-poor tourism) అనేది అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో అత్యంత పేద ప్రజలకు సహాయం చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న పర్యాటక విధానం. అభివృద్ధి రంగంలో పనిచేసే సంస్థల దృష్టిని ఇది క్రమంగా ఆకర్షిస్తోంది. ఈ సమస్యను స్థానిక స్థాయిలో చిన్న ప్రాజెక్టుల ద్వారా, అలాగే పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖలు ఎక్కువ సంఖ్యలో పర్యాటకులను ఆకర్షించే ప్రయత్నాల ద్వారా పరిష్కరించేందుకు ప్రయత్నించారు.[78]

అయితే, ఓవర్సీస్ డెవలప్మెంట్ ఇన్స్టిట్యూట్ చేసిన పరిశోధన ప్రకారం, ఈ రెండు పద్ధతులూ పేదలకు ప్రత్యక్షంగా ప్రయోజనం చేకూర్చడంలో అంతగా ఫలవంతంగా ఉండవు. పర్యాటకుల ఖర్చులో కేవలం 25% లేదా అంతకంటే తక్కువ మాత్రమే పేదలకు చేరుతుంది (కొన్ని సందర్భాల్లో ఇది ఇంకా తక్కువగా ఉంటుంది). పేదలకు నేరుగా ప్రయోజనం చేకూరిన విజయవంతమైన ఉదాహరణలు టాంజానియాలో పర్వతారోహణ పర్యాటకం, లువాంగ్ ప్రబాంగ్ (లావోస్)లో సాంస్కృతిక పర్యాటకం ఉన్నాయి.[79]

ఇంకా అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో కూడా పట్టణ పునరుద్ధరణ ప్రాంతాలలో పేదల అనుకూల పర్యాటక సూత్రాలను అమలు చేసే అవకాశాలు ఉన్నాయి.[80]

మాంద్య పర్యాటకం

[మార్చు]

మాంద్య పర్యాటకం (Recession tourism) అనేది ప్రపంచ ఆర్థిక సంక్షోభం నేపథ్యంలో అభివృద్ధి చెందిన పర్యాటక ధోరణి. తక్కువ ఖర్చుతో ఎక్కువ విలువ కలిగిన అనుభవాలను అందించే ప్రయాణాలను ఇది సూచిస్తుంది. గతంలో ప్రాచుర్యం పొందిన సాధారణ పర్యాటక కేంద్రాలు, తక్కువ జీవన వ్యయం కారణంగా మాంద్య సమయంలో ఎక్కువగా ఆకర్షణీయంగా మారాయి.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉద్యోగ అవకాశాలు తగ్గిపోవడం, ఆర్థిక పరిస్థితులు క్షీణించడం వల్ల, పర్యాటకులు తమ డబ్బు ఎక్కువకాలం సరిపడేలా ప్రయాణాలను పొడిగించే ధోరణి కనిపించింది. దీని కారణంగా కొన్ని తక్కువ ఖర్చు ఉన్న పర్యాటక కేంద్రాలలో వ్యాపారం పెరిగింది.

ఈ భావన పర్యాటక పరిశోధనలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడలేదు. ఇది సాధారణంగా ఎక్కువగా తెలిసిన స్టేకేషన్ (Staycation) అనే తాత్కాలిక ధోరణికి సంబంధించినది.

సాధారణంగా పరిశోధనలు మాంద్యం పర్యాటక డిమాండ్‌పై తక్షణ ప్రభావాలపై ఎక్కువగా దృష్టి పెట్టాయి. అయితే, దీర్ఘకాలంలో పర్యాటక కేంద్రాల పోటీ స్థితిపై ప్రభావాలను తరచుగా పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు.[81]

వైద్య పర్యాటకం

[మార్చు]

వివిధ దేశాల మధ్య ఒకే వైద్య చికిత్సకు ఖర్చులో గణనీయమైన తేడా ఉన్నప్పుడు, ముఖ్యంగా దక్షిణాసియా, భారతదేశం, శ్రీలంక, తూర్పు యూరప్, క్యూబా, కెనడా వంటి ప్రాంతాలలో, తక్కువ ఖర్చు లేదా వేర్వేరు నియంత్రణ విధానాల ప్రయోజనాన్ని పొందేందుకు ఇతర దేశాలకు ప్రయాణించడం “వైద్య పర్యాటకం”గా పిలుస్తారు.[82][83]

విద్యా పర్యాటకం

[మార్చు]
షెచిన్, పోలాండ్లోని సముద్ర విజ్ఞాన కేంద్రం

విద్యా పర్యాటకం (Educational tourism) అనేది తరగతి గదికి బయట జ్ఞానం సంపాదించడం, నైపుణ్యాలను పెంపొందించుకోవడం వంటి లక్ష్యాలతో అభివృద్ధి చెందింది. Brent W. Ritchie నిర్వహించిన అధ్యయనం ప్రకారం, విదేశీ మార్పిడి కార్యక్రమాలలో పాల్గొనే ఉన్నత పాఠశాల విద్యార్థులపై పర్యాటకం విద్యా ప్రభావం చూపింది.[84]

ఈ పర్యాటకంలో ప్రధానంగా ఇతర దేశాలను సందర్శించి సంస్కృతి గురించి తెలుసుకోవడం, అధ్యయన పర్యటనలు, లేదా తరగతి గదిలో నేర్చుకున్న నైపుణ్యాలను వేరే వాతావరణంలో అమలు చేయడం జరుగుతుంది.[85]

ఈవెంట్ పర్యాటకం

[మార్చు]
పోలాండ్‌లోని లోజ్ నగరంలో నిర్వహించే Light Move Festival

ఈ రకమైన పర్యాటకం ఒక ప్రాంతానికి పర్యాటకులు ప్రత్యేక కార్యక్రమంలో పాల్గొనడానికి లేదా దాన్ని వీక్షించడానికి రావడంపై ఆధారపడుతుంది.[86]

ఉదాహరణకు ప్రతి సంవత్సరం ఆస్టిన్, టెక్సాస్లో జరిగే South by Southwest సంగీత, సాంకేతిక ఉత్సవం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజలను ఆకర్షిస్తుంది.

సృజనాత్మక పర్యాటకం

[మార్చు]
ఫ్రెండ్‌షిప్ ఫోర్స్ ఇంటర్నేషనల్ సందర్శకులు, హార్ట్‌వెల్, జార్జియా, అమెరికా

సృజనాత్మక పర్యాటకం (Creative tourism) అనేది సాంస్కృతిక పర్యాటకంలో భాగంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఇది పర్యాటకులు ఆతిథ్య సమాజ సంస్కృతిలో చురుకుగా పాల్గొనే విధానాన్ని సూచిస్తుంది.

ఈ భావనను Crispin Raymond, Greg Richards అభివృద్ధి చేశారు.[87] అలాగే యునెస్కో కూడా దీన్ని ప్రోత్సహిస్తూ, పర్యాటకులు స్థానిక సంస్కృతితో విద్యా, భావోద్వేగ, సామాజిక పరమైన అనుభవాన్ని పొందేలా చేస్తుందని పేర్కొంది.[88]

అనుభవాత్మక పర్యాటకం

[మార్చు]

అనుభవాత్మక పర్యాటకం (Experiential tourism) అనేది ఒక దేశం లేదా ప్రాంతాన్ని దాని చరిత్ర, ప్రజలు, ఆహారం, సంస్కృతి ద్వారా లోతుగా అనుభవించడం పై దృష్టి సారిస్తుంది.[89]

చీకటి పర్యాటకం

[మార్చు]
స్కల్ చాపెల్, పోలాండ్

చీకటి పర్యాటకం (Dark tourism) అనేది యుద్ధభూములు, హత్యలు జరిగిన ప్రదేశాలు, లేదా సామూహిక హింస స్థలాలను సందర్శించే పర్యాటకం.[90]

సామాజిక పర్యాటకం

[మార్చు]

సామాజిక పర్యాటకం (Social tourism) అనేది ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు కూడా పర్యటన అవకాశాలు కల్పించే విధానం. ఇందులో తక్కువ ఖర్చుతో వసతి సౌకర్యాలు, యువ హాస్టళ్లు వంటి ఏర్పాట్లు ఉంటాయి.[91]

డూమ్ పర్యాటకం

[మార్చు]
పెరిటో మోరెనో గ్లేసియర్, అర్జెంటినా

డూమ్ పర్యాటకం (Doom tourism) అనేది త్వరలో నశించే ప్రమాదంలో ఉన్న ప్రదేశాలను సందర్శించడం. ఉదాహరణకు కిలిమంజారో పర్వతం, పటగోనియా గ్లేసియర్లు, గ్రేట్ బ్యారియర్ రీఫ్.[92]

మత పర్యాటకం

[మార్చు]
సెయింట్ పీటర్స్ బసిలికా, వాటికన్ నగరం

మత పర్యాటకం అనేది యాత్రలు (pilgrimage) ద్వారా భక్తిని బలపరచడం లక్ష్యంగా ఉంటుంది.[93]

DNA పర్యాటకం

[మార్చు]

DNA పర్యాటకం అనేది వ్యక్తులు తమ పూర్వీకుల మూలాలను తెలుసుకుని, ఆ ప్రదేశాలను సందర్శించే పర్యాటకం. ఇది 2019 తర్వాత ప్రాచుర్యం పొందింది.[94]

నిద్ర పర్యాటకం

[మార్చు]

నిద్ర పర్యాటకం (Sleep tourism) అనేది నిద్ర సమస్యలు ఉన్నవారికి వైద్య చికిత్సలు లేదా విశ్రాంతి పద్ధతులను అందించే పర్యాటకం. ఇందులో నిద్రలేమి, గురక, శ్వాస సమస్యలు వంటి అంశాలపై దృష్టి సారిస్తారు.[95]

పర్యాటక ప్రభావాలు

[మార్చు]

పర్యాటక రంగం ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత

[మార్చు]
సుమారు 1898లోని బ్లాక్‌పూల్ ప్రొమెనేడ్ దృశ్యం

పర్యాటక రంగం సేవా రంగంలో భాగంగా, అనేక ప్రాంతాలకు, కొన్ని దేశాలకు ముఖ్యమైన ఆదాయ వనరుగా మారింది.[96] 1980లో జరిగిన ప్రపంచ పర్యాటక మానిలా ప్రకటనలో, ఇది “సామాజిక, సాంస్కృతిక, విద్యా, ఆర్థిక రంగాలపై ప్రత్యక్ష ప్రభావం చూపే దేశాల జీవితానికి అవసరమైన కార్యాచరణ”గా గుర్తించబడింది.[3][97]

పర్యాటకులు అవసరమైన వస్తువులు, సేవలు కోసం చేసే ఖర్చుల ద్వారా స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థకు పెద్ద మొత్తంలో ఆదాయం వస్తుంది. 2011 నాటికి, ఇది ప్రపంచ సేవల వాణిజ్యంలో సుమారు 30% వాటాను, మొత్తం ఎగుమతుల్లో 6% వాటాను కలిగి ఉంది.[8]

ఇది సేవా రంగంలో ఉద్యోగ అవకాశాలను కూడా సృష్టిస్తుంది.[98] అలాగే, ప్రయాణం మనసును విస్తరింపజేస్తుందని కూడా చెబుతారు.[99]

పర్యాటకంతో లాభపడే అతిథ్య రంగాలు:

  • రవాణా (విమానాలు, నౌకలు, రైళ్లు, టాక్సీలు)
  • వసతి (హోటళ్లు, హాస్టళ్లు, హోమ్‌స్టేలు, రిసార్టులు)
  • వినోద కేంద్రాలు (పార్కులు, రెస్టారెంట్లు, షాపింగ్ మాల్స్, థియేటర్లు)

ఇవే కాకుండా పర్యాటకులు కొనుగోలు చేసే స్మారక వస్తువులు కూడా ఆర్థిక వ్యవస్థకు తోడ్పడతాయి.

అయితే, ప్రతికూల ప్రభావాలు కూడా ఉన్నాయి. పర్యాటకం కొన్నిసార్లు స్థానిక ప్రజలను దాస్య స్థితిలో ఉంచే పరిస్థితులను సృష్టించవచ్చు.[100] ఇది ఆతిథ్య సమాజం, పర్యాటకుల మధ్య సంబంధాలను దెబ్బతీయవచ్చు.[101]

అదనంగా, పర్యాటకం స్థానిక పర్యావరణంపై ఒత్తిడిని పెంచుతుంది.[102]

పర్యాటక రంగానికి ప్రాథమికంగా ఆధారం:

  • సాంస్కృతిక ఆస్తులు
  • సాంస్కృతిక వారసత్వం
  • సహజ వనరులు

ప్రత్యేకంగా ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు పర్యాటకులను బాగా ఆకర్షిస్తాయి.

కొన్ని దేశాలలో ప్రభుత్వ వ్యవస్థలు కూడా పర్యాటకాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. ఉదాహరణకు బ్రిటిష్ రాజ కుటుంబం ప్రభావంతో ప్రతి సంవత్సరం బ్రిటన్‌కు లక్షలాది పర్యాటకులు వస్తారు, దీని ద్వారా ఆర్థిక లాభం కలుగుతుంది. అలాగే మధ్య యూరప్‌లో హాబ్స్‌బర్గ్ కుటుంబం కూడా పర్యాటకానికి ముఖ్య ఆకర్షణగా నిలుస్తోంది.[103]

పర్యాటక పరిశ్రమ వృద్ధి

[మార్చు]
సాంస్కృతిక పర్యాటకం: 2015లో ఆర్మేనియాలోని గేఘార్డ్ మఠం వద్ద పర్యాటకులు

2004లో ప్రపంచ పర్యాటక సంస్థ (UNWTO) అంచనా ప్రకారం, అంతర్జాతీయ పర్యాటకం సగటున సంవత్సరానికి 4 శాతం వృద్ధి చెందుతుందని భావించారు.[104] ఈ-కామర్స్ అభివృద్ధితో, పర్యాటక ఉత్పత్తులు ఇంటర్నెట్‌లో ప్రధానంగా వ్యాపారం చేయబడే వస్తువులుగా మారాయి.[105][106] పర్యాటక సేవలు మధ్యవర్తుల ద్వారా అందుబాటులోకి వచ్చినప్పటికీ, హోటళ్లు, ఎయిర్‌లైన్లు వంటి సేవలందించే సంస్థలు నేరుగా వినియోగదారులకు తమ సేవలను విక్రయించగలుగుతున్నాయి.[107][108]

2000ల చివరి మాంద్యం ప్రభావంతో, 2008 జూన్ నుండి అంతర్జాతీయ పర్యాటక రాకలు తగ్గడం ప్రారంభమైంది. 2007 నుండి 2008 వరకు మొదటి ఎనిమిది నెలల్లో వృద్ధి కేవలం 3.7 శాతంగా నమోదైంది. విమాన ప్రయాణ రంగంలో కూడా ఇది ప్రతిబింబించింది, సెప్టెంబర్ 2008లో నెగటివ్ వృద్ధి కనిపించింది, మొత్తం ప్రయాణికుల రద్దీ 3.3% మాత్రమే పెరిగింది. హోటల్ రంగంలో గదుల ఆక్యుపెన్సీ తగ్గింది. 2009లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా పర్యాటక రాకలు 3.8% తగ్గాయి.[109] అమెరికాలో 2009 మొదటి త్రైమాసికంలో ప్రయాణ డిమాండ్ 6% తగ్గింది, ఇది సెప్టెంబర్ 11 దాడులు తర్వాత కంటే తక్కువైనా, ఆర్థిక ఉత్పత్తి (GDP) తగ్గుదలతో పోలిస్తే రెండింతల వేగంతో పడిపోయింది.[110][111]

అయితే, దీర్ఘకాలంలో పర్యాటకం తగ్గిపోవడానికి సూచనలు లేవు.[112] UNWTO ప్రకారం, పర్యాటకులు ఇప్పుడు ప్రయాణాన్ని విలాసం కాకుండా అవసరంగా భావిస్తున్నారు, ఇది 2009లోనే పర్యాటక సంఖ్యలు తిరిగి పెరగడానికి కారణమైంది.[109]

ఒక్కో దేశంలో వ్యక్తికి గల పర్యాటక వ్యయం, ఆ దేశం గ్లోబల్ స్థాయిలో పోషించే పాత్ర మధ్య బలమైన సంబంధం ఉందని సూచించబడింది.[113]

బాధ్యతలు, బీమా

[మార్చు]

సెప్టెంబర్ 11 దాడులు తరువాత, పర్యాటక రంగంలో పనిచేసే సంస్థలు పర్యాటకుల భద్రతపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టాల్సి వచ్చింది. బీమా పొందడం కష్టమవడంతో, సంస్థలు ప్రమాద నిర్వహణ విధానాలను అమలు చేయాల్సి వచ్చింది. ఒప్పందంలో ఇచ్చిన సేవలను ఖచ్చితంగా అందించాల్సిన బాధ్యత కూడా పెరిగింది.[114]

పర్యాటక భద్రత

[మార్చు]

పర్యాటక భద్రత అనేది పర్యాటకుల భద్రతను ప్రభావితం చేసే అంశాలను అధ్యయనం చేసే ఉపశాఖ. ప్రమాదాలను వాటి ప్రభావం, స్వభావం ఆధారంగా అంచనా వేస్తారు.[115] ఉగ్రవాదం, ప్రకృతి విపత్తులు వంటి ప్రమాదాలు పర్యాటక రంగంపై ప్రభావం చూపుతాయి. ముఖ్యంగా ద్వీప దేశాలు ఈ ప్రభావానికి ఎక్కువగా గురవుతున్నాయి.[116]

COVID-19 మహమ్మారి ప్రభావం

[మార్చు]

2020లో COVID-19 మహమ్మారి కారణంగా ప్రయాణ నిషేధాలు అమలు చేయబడడంతో, విమాన, సముద్ర ప్రయాణాలు గణనీయంగా తగ్గాయి. దీని వల్ల పర్యాటక రంగం తీవ్రంగా దెబ్బతింది.[117] ప్రపంచ పర్యాటక సంస్థ ప్రకారం, 2020లో అంతర్జాతీయ ప్రయాణం 70% తగ్గింది, 217 దేశాలలో 165 దేశాలు పూర్తిగా పర్యాటకాన్ని నిలిపివేశాయి. అమెరికా 2020లో సుమారు 147 బిలియన్ డాలర్ల నష్టాన్ని చవిచూసింది, స్పెయిన్ 46.7 బిలియన్ డాలర్ల నష్టాన్ని ఎదుర్కొంది, ఆఫ్రికా దేశాలు కలిపి 55 బిలియన్ డాలర్ల నష్టాన్ని చవిచూశాయి.[మూలం అవసరం]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "Tourism | Definition, History, Types, Importance, & Industry | Britannica". Encyclopedia Britannica (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 6 సెప్టెంబరు 2025. Retrieved 5 డిసెంబరు 2025.
  2. ↑ 2.0 2.1 మూస:OED
  3. ↑ 3.0 3.1 "UNWTO technical manual: Collection of Tourism Expenditure Statistics" (PDF). World Tourism Organization. 1995. p. 10. Archived from the original (PDF) on 22 సెప్టెంబరు 2010. Retrieved 26 మార్చి 2009.
  4. ↑ "International tourism challenged by deteriorating global economy" (PDF). UNWTO World Tourism Barometer. 7 (1). జనవరి 2009. Archived from the original (PDF) on 17 అక్టోబరు 2013. Retrieved 17 నవంబరు 2011.
  5. ↑ "UNWTO World Tourism Barometer Interim Update" (PDF). UNWTO World Tourism Barometer. ఆగస్టు 2010. Archived from the original (PDF) on 17 అక్టోబరు 2013. Retrieved 17 నవంబరు 2011.
  6. ↑ "International Tourist Arrivals Reach 1.4 billion Two Years Ahead of Forecasts | UN Tourism". www.unwto.org. Retrieved 1 మే 2025.
  7. ↑ "International Tourist Numbers Could Fall 60-80% in 2020". www.unwto.org. Retrieved 16 సెప్టెంబరు 2020.
  8. ↑ 8.0 8.1 Magalhães, Bianca dos Santos (1 జూలై 2017). UNWTO Tourism Highlights: 2017 Edition (in ఇంగ్లీష్). World Tourism Organization (UNWTO). doi:10.18111/9789284419029. ISBN 978-92-844-1902-9.
  9. ↑ "UNWTO World Tourism Barometer" (PDF). UNWTO World Tourism Barometer. 11 (1). జనవరి 2013. Archived from the original (PDF) on 28 ఫిబ్రవరి 2013. Retrieved 9 ఏప్రిల్ 2013.
  10. ↑ "China – the new number one tourism source market in the world". World Tourism Organization. 4 ఏప్రిల్ 2013. Archived from the original on 8 ఏప్రిల్ 2013. Retrieved 9 ఏప్రిల్ 2013.
  11. ↑ Lenzen, Manfred; Sun, Ya-Yen; Faturay, Futu; Ting, Yuan-Peng; Geschke, Arne; Malik, Arunima (7 మే 2018). "The carbon footprint of global tourism". Nature Climate Change. 8 (6). Springer Nature Limited: 522–528. Bibcode:2018NatCC...8..522L. doi:10.1038/s41558-018-0141-x. ISSN 1758-6798. S2CID 90810502.
  12. ↑ Tourism and the Sustainable Development Goals – Journey to 2030, Highlights (in ఇంగ్లీష్). World Tourism Organization (UNWTO). 18 డిసెంబరు 2017. doi:10.18111/9789284419340. ISBN 978-92-844-1934-0.
  13. ↑ Griffiths, Ralph; Griffiths, G.E. (1772). "Pennant's Tour in Scotland in 1769". The Monthly Review, Or, Literary Journal. 46: 150. Retrieved 23 డిసెంబరు 2011.
  14. ↑ Harper, Douglas. "tour (n.)". Online Etymology Dictionary. Retrieved 23 డిసెంబరు 2011.
  15. ↑ "Origin and history of turn". etymonline.com. Retrieved 3 జూన్ 2016.
  16. ↑ 16.0 16.1 Theobald, William F. (1998). Global Tourism (2nd ed.). Oxford [England]: Butterworth–Heinemann. pp. 6–7. ISBN 978-0-7506-4022-0. OCLC 40330075.
  17. ↑ Hunziker, W; Krapf, K (1942). Grundriß Der Allgemeinen Fremdenverkehrslehre (in జర్మన్). Zurich: Polygr. Verl. OCLC 180109383.
  18. ↑ Spode, Hasso (1998). "Geschichte der Tourismuswissenschaft". In Haedrich, Günther (ed.). Tourismus-management: Tourismus-marketing Und Fremdenverkehrsplanung (in జర్మన్). Berlin: [u.a.] de Gruyter. ISBN 978-3-11-015185-5. OCLC 243881885.
  19. ↑ Beaver, Allan (2002). A Dictionary of Travel and Tourism Terminology. Wallingford: CAB International. p. 313. ISBN 978-0-85199-582-3. OCLC 301675778.
  20. ↑ International Association of Scientific Experts in Tourism. "The AIEST, its character and aims". Archived from the original on 26 నవంబరు 2011. Retrieved 29 మార్చి 2008.
  21. ↑ "Recommendations on Tourism Statistics" (PDF). Statistical Papers (83): 5. 1994. Retrieved 12 జూలై 2010.
  22. ↑ Edensor, Tim (1998). Tourists at the Taj: Performance and Meaning at a Symbolic Site (in ఇంగ్లీష్). Psychology Press. ISBN 978-0-415-16712-3.
  23. ↑ "Product Development | UNWTO". www.unwto.org (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 21 నవంబరు 2020. Retrieved 25 డిసెంబరు 2025.
  24. ↑ "Introduction to tourism". visitbritain.org. 11 ఏప్రిల్ 2020. Archived from the original on 11 ఏప్రిల్ 2020.
  25. ↑ "UNWTO technical manual: Collection of Tourism Expenditure Statistics" (PDF). World Tourism Organization. 1995. p. 14. Archived from the original (PDF) on 22 సెప్టెంబరు 2010. Retrieved 26 మార్చి 2009.
  26. ↑ 26.0 26.1 "Removed: news agency feed article". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 9 డిసెంబరు 2015. ISSN 0261-3077. Retrieved 25 డిసెంబరు 2025.
  27. ↑ "UNWTO World Tourism Barometer June 2009" (PDF). UNWTO World Tourism Barometer. 7 (2). World Tourism Organization. జూన్ 2011. Archived from the original (PDF) on 19 నవంబరు 2011. Retrieved 3 ఆగస్టు 2009.
  28. ↑ "2011 Highlights" (PDF). UNWTO World Tourism Highlights. UNWTO. జూన్ 2011. Archived from the original (PDF) on 13 జనవరి 2012. Retrieved 9 జనవరి 2012.
  29. ↑ World Tourism Organization (UNWTO) (1 జూలై 2017). UNWTO Tourism Highlights: 2017 Edition. World Tourism Organization (UNWTO). doi:10.18111/9789284419029. ISBN 978-92-844-1902-9.
  30. ↑ Maccannell, Dean (1999). The Tourist: A New Theory of the Leisure Class (in English) (2nd ed.). University of California Press. p. 12. ISBN 9780520218925.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  31. ↑ 31.0 31.1 31.2 Nolt, Steven (2016). The Amish and the Media | Johns Hopkins University Press Books. jhupbooks.press.jhu.edu. doi:10.1353/book.44948. ISBN 9781421419572. Retrieved 30 నవంబరు 2021.
  32. ↑ Hunter, F. Robert (2004). "Tourism and Empire: The Thomas Cook & Son Enterprise on the Nile, 1868–1914". Middle Eastern Studies. 40 (5): 28. doi:10.1080/0026320042000265666.
  33. ↑ 33.0 33.1 33.2 Baranowski, Shelley; Endy, Christopher; Hazbun, Waleed; Hom, Stephanie M.; Pirie, Gordon; Simmons, Tony; Zuelow, Eric G. E. (2015). "Tourism and Empire". Journal of Tourism History. 7 (1–2): 101. doi:10.1080/1755182X.2015.1063709.
  34. ↑ Hunter, F. Robert (2004). "Tourism and Empire: The Thomas Cook & Son Enterprise on the Nile, 1868–1914". Middle Eastern Studies. 40 (5): 28–29. doi:10.1080/0026320042000265666.
  35. ↑ Hunter, F. Robert (2004). "Tourism and Empire: The Thomas Cook & Son Enterprise on the Nile, 1868–1914". Middle Eastern Studies. 40 (5): 29. doi:10.1080/0026320042000265666.
  36. ↑ Zuelow, Eric G. E. (2016). "Chapter 5. Guidebooks and the importance of seeing the sights". A History of Modern Tourism. London: Palgrave Macmillan. pp. 76–90. ISBN 9780230369641.
  37. ↑ 37.0 37.1 MacKenzie, John M. (2005). "Chapter 1. Empires of Travel: British Guide Books and Cultural Imperialism in the 19th and 20th Centuries". In John K. Walton (ed.). Histories of Tourism: Representation, Identity and Conflict. Bristol, Blue Ridge Summit: Channel View Publications. p. 31. doi:10.21832/9781845410339-003. ISBN 978-1-84541-033-9.
  38. ↑ 38.0 38.1 38.2 38.3 Said, Edward W. (1979). Orientalism. New York: Vintage Books. p. 20. ISBN 9780394740676.
  39. ↑ Hunter, F. Robert (2004). "Tourism and Empire: The Thomas Cook & Son Enterprise on the Nile, 1868–1914". Middle Eastern Studies. 40 (5): 28–29. doi:10.1080/0026320042000265666.
  40. ↑ MacKenzie, John M. (2005). "Chapter 1. Empires of Travel: British Guide Books and Cultural Imperialism in the 19th and 20th Centuries". In John K. Walton (ed.). Histories of Tourism: Representation, Identity and Conflict. Bristol, Blue Ridge Summit: Channel View Publications. p. 21. doi:10.21832/9781845410339-003. ISBN 978-1-84541-033-9.
  41. ↑ Hunter, F. Robert (2004). "Tourism and Empire: The Thomas Cook & Son Enterprise on the Nile, 1868–1914". Middle Eastern Studies. 40 (5): 30. doi:10.1080/0026320042000265666.
  42. ↑ MacKenzie, John M. (2005). "Chapter 1. Empires of Travel: British Guide Books and Cultural Imperialism in the 19th and 20th Centuries". In John K. Walton (ed.). Histories of Tourism: Representation, Identity and Conflict. Bristol, Blue Ridge Summit: Channel View Publications. p. 20. doi:10.21832/9781845410339-003. ISBN 978-1-84541-033-9.
  43. ↑ Hunter, F. Robert (2004). "Tourism and Empire: The Thomas Cook & Son Enterprise on the Nile, 1868–1914". Middle Eastern Studies. 40 (5): 31–32. doi:10.1080/0026320042000265666.
  44. ↑ MacKenzie, John M. (2005). "Chapter 1. Empires of Travel: British Guide Books and Cultural Imperialism in the 19th and 20th Centuries". In John K. Walton (ed.). Histories of Tourism: Representation, Identity and Conflict. Bristol, Blue Ridge Summit: Channel View Publications. p. 25. doi:10.21832/9781845410339-003. ISBN 978-1-84541-033-9.
  45. ↑ Said, Edward W. (1979). Orientalism. New York: Vintage Books. p. 6. ISBN 9780394740676.
  46. ↑ Said, Edward W. (1979). Orientalism. New York: Vintage Books. p. 33. ISBN 9780394740676.
  47. ↑ Zuelow, Eric (2016). A History of Modern Tourism. Palgrave. pp. 149–164. ISBN 978-0-230-36965-8.
  48. ↑ 48.0 48.1 Zuelow, Eric (2016). A History of Modern Tourism. Palgrave. p. 171. ISBN 978-0-230-36965-8.
  49. ↑ Jackson, Antoinette T. (2020). Heritage, Tourism, and Race: The Other Side of Leisure. Taylor & Francis. pp. 12. ISBN 978-1-00-004806-3.
  50. ↑ 50.0 50.1 Jackson, Antoinette T. (2020). Heritage, Tourism, and Race: The Other Side of Leisure. Taylor & Francis. p. 13. ISBN 978-1-00-004806-3. Retrieved 2 మే 2025.
  51. ↑ "US travel group, foreign tourists leery of Trump plan to vet social media". Reuters. Retrieved 25 డిసెంబరు 2025.
  52. ↑ "US could ask tourists for five-year social media history before entry". www.bbc.com (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 10 డిసెంబరు 2025. Retrieved 13 డిసెంబరు 2025.
  53. ↑ "Foreign tourists could be required to disclose 5 years of social media histories under Trump administration plan". NBC News (in ఇంగ్లీష్). 10 డిసెంబరు 2025. Retrieved 13 డిసెంబరు 2025.
  54. ↑ "U.S. Plans to Scrutinize Foreign Tourists' Social Media History" (in ఇంగ్లీష్). 10 డిసెంబరు 2025. Archived from the original on 13 డిసెంబరు 2025. Retrieved 25 డిసెంబరు 2025.
  55. ↑ Romo, Vanessa (12 డిసెంబరు 2025). "What's on your TikTok page? U.S. looks to scour tourists' online profiles". NPR (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 13 డిసెంబరు 2025.
  56. ↑ Michael, Chris (10 డిసెంబరు 2025). "Tourists to US would have to reveal five years of social media activity under new Trump plan". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 13 డిసెంబరు 2025.
  57. ↑ Williams, Lauren Chadwick, Michael (10 డిసెంబరు 2025). "US plan would require some visitors to provide social media information from last 5 years". CNN (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 13 డిసెంబరు 2025.{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  58. ↑ Shamim, Sarah. "Why is Trump demanding travellers' social media handles; how will it work?". Al Jazeera (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 13 డిసెంబరు 2025.
  59. ↑ Rick Szostak: The Causes of Economic Growth: Interdisciplinary Perspectives. Springer Science & Business Media, 2009, ISBN 9783540922827; Markus Tauschek "Kulturerbe" (2013), p 166; Laurajane Smith "Uses of Heritage" (2006).
  60. ↑ "UNESCO Legal Instruments: Second Protocol to the Hague Convention of 1954 for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict 1999".; Roger O'Keefe, Camille Péron, Tofig Musayev, Gianluca Ferrari "Protection of Cultural Property. Military Manual." UNESCO, 2016, p 73; Action plan to preserve heritage sites during conflict - UNITED NATIONS, 12 Apr 2019 Archived 2020-05-27 at the Wayback Machine
  61. ↑ "Austrian Armed Forces Mission in Lebanon" (in జర్మన్). 28 ఏప్రిల్ 2019.; Jyot Hosagrahar: Culture: at the heart of SDGs. UNESCO-Kurier, April-Juni 2017.
  62. ↑ Usborne, Simon (27 సెప్టెంబరు 2016). "Don't look now, Venice tourists – the locals are sick of you". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 25 డిసెంబరు 2025.
  63. ↑ Pau Obrador Pons; Mike Crang; Penny Travlou, eds. (2016). Cultures of Mass Tourism: Doing the Mediterranean in the Age of Banal Mobilities. Taylor & Francis. p. 2. ISBN 9781317155652.
  64. ↑ S. Pack (2006). Tourism and Dictatorship Europe's Peaceful Invasion of Franco's Spain. Palgrave Macmillan US. p. 141. ISBN 9780230601161.
  65. ↑ Putova, Barbora (2018). "Anthropology of Tourism: Researching Interactions between Hosts and Guests". Czech Journal of Tourism. 7 (1): 71–92. doi:10.1515/cjot-2018-0004.
  66. ↑ Al Jazeera Staff. "'Tourists go home': Why Barcelona residents sprayed water on visitors". Al Jazeera. Retrieved 10 జూలై 2024.
  67. ↑ Lew, Alan A. (2008). "Long Tail Tourism: New geographies for marketing niche tourism products". Journal of Travel & Tourism Marketing.
  68. ↑ "The Economic Impact of Commercial Space Transportation". సెప్టెంబరు 2010. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  69. ↑ James Higham (2016). Sport Tourism Destinations.
  70. ↑ "CRUISE NEWS JUNE 2012". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  71. ↑ "Birthplace of winter tourism". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  72. ↑ Hollenbeck, Brett (2018). "Online Reputation Mechanisms and the Decreasing Value of Chain Affiliation". Journal of Marketing Research. 55 (5): 636-654. doi:10.1177/0022243718802844.
  73. ↑ "India Top Tourist Destinations & Attractions". Archived from the original on 8 జూన్ 2017. Retrieved 9 ఏప్రిల్ 2017.
  74. ↑ Marx, Patricia. "Couch-surfing the globe". The New Yorker.
  75. ↑ Cadene, Philippe (2013). Atlas of the Gulf States. p. 29.
  76. ↑ Entrepreneuring Sustainable Tourism, జాక్ సోయిఫర్ సంపాదకత్వంలో, లిస్బన్, 2008, ISBN 978-989-95976-0-0
  77. ↑ Wearing, S. (2001). Volunteer Tourism: Experiences that Make a Difference.
  78. ↑ Freire-Medeiros, B. (2014). Touring poverty. Routledge.
  79. ↑ Jonathan Mitchel (2009). "Value chain analysis and poverty reduction at scale". Overseas Development Institute. Archived from the original on 26 ఆగస్టు 2010. Retrieved 3 మే 2026.
  80. ↑ Butler, Richard; Curran, Ross; O'Gorman, Kevin D. (1 సెప్టెంబరు 2013). "Pro-Poor Tourism in a First World Urban Setting: Case Study of Glasgow Govan". International Journal of Tourism Research. 15 (5): 443–57. doi:10.1002/jtr.1888.
  81. ↑ Ramón, Ana (1 జనవరి 2014). "The effects of economic crises on tourism success: an integrated model". Tourism Economics.
  82. ↑ Neuman, William (17 ఫిబ్రవరి 2015). "Americans May See Appeal of Medical Tourism in Cuba". The New York Times.
  83. ↑ "Evolving medical tourism in Canada". Deloitte Canada. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  84. ↑ McGladdery, Christine A.; Lubbe, Berendien A. (2017). "Rethinking educational tourism". Tourism Review.
  85. ↑ Seraphin, H., et al. (2021). Tourism education and sustainable development.
  86. ↑ Inkson, Clare (2012). Tourism management: an introduction.
  87. ↑ Creative Tourism. 2009.
  88. ↑ "Creative Tourism". UNESCO.
  89. ↑ "Experiential travel". The New York Times. 2012.
  90. ↑ Dark Tourism. 2000.
  91. ↑ Tourism principles practices philosophies. 2009.
  92. ↑ "Tourism of doom".
  93. ↑ "Muslim world and its tourisms". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  94. ↑ "DNA tourism trend 2019".
  95. ↑ "Sleep tourism". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  96. ↑ Tassiopoulos, Dimitri (2008). New Tourism Ventures.
  97. ↑ Manila Declaration on World Tourism. 1980.
  98. ↑ "Tourism Highlights". 2012. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  99. ↑ "Travel broadens the mind". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
  100. ↑ The Challenge of Tourism. 1990.
  101. ↑ Issues in Cultural Tourism Studies. 2003.
  102. ↑ "Ecological footprint analysis as a tool to assess tourism sustainability". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  103. ↑ Uses of Heritage.
  104. ↑ "Long-term Prospects: Tourism 2020 Vision". World Tourism. 2004. Archived from the original on 19 జూన్ 2004.
  105. ↑ Lock, S. (3 జూలై 2018). "Online travel market - Statistics & Facts". Statista.
  106. ↑ Statista Research Department (23 జూలై 2019). "Digital travel sales worldwide from 2014 to 2020". Statista.
  107. ↑ Lu, Jie; Lu, Zi (1 జూలై 2004). "Development, Distribution and Evaluation of Online Tourism Services in China". Electronic Commerce Research. 4 (3): 221–39. doi:10.1023/B:ELEC.0000027981.81945.2a.
  108. ↑ Karanasios, Stan; Burgess, Stephen (1 మార్చి 2008). "Tourism and internet adoption: a developing world perspective". International Journal of Tourism Research. 10 (2): 169–82. doi:10.1002/jtr.649.
  109. ↑ 109.0 109.1 UNWTO. "UNWTO Tourism Highlights" (PDF). UNWTO. Archived from the original (PDF) on 5 జనవరి 2012. Retrieved 2 మే 2012.
  110. ↑ "Impacts of the World Recession and Economic Crisis on Tourism: North America".
  111. ↑ Ritchie, J.R. Brent; Amaya Molinar, Carlos Mario; Frechtling, Douglas C. (2011). "Impacts of the World Recession and Economic Crisis on Tourism: North America". Journal of Travel Research. 49 (1): 5–15. doi:10.1177/0047287509353193.
  112. ↑ Spencer, A., et al. (2021). Tourism Destination Management in a Post-Pandemic Context.
  113. ↑ "airports & tourists". Global Culture. 2007.
  114. ↑ Managing Tourist Health and Safety in the New Millennium. Taylor & Francis. 2013.
  115. ↑ Mansfeld, Y., & Pizam, A. (2006). Tourism, security and safety.
  116. ↑ Tourism Security. 2014.
  117. ↑ Tate, Curtis. "International tourism won't come back until late 2021". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=పర్యాటకం&oldid=4852885" నుండి వెలికితీశారు