పాండవాణి
పాండవానీ (అర్థం: పాండవుల గీతాలు, కథలు) అనేది ప్రాచీన భారతీయ ఇతిహాసమైన మహాభారతంలోని కథలను గానం చేస్తూ వివరిస్తూ చెప్పే జానపద గాన శైలి. ఈ గానంలో సంగీత సహకారం కూడా ఉంటుంది. ఈ శైలిలో కథానాయకుడిగా పాండవులలో రెండవవాడైన భీముడు ప్రధానంగా కనిపిస్తాడు.
ఈ జానపద నాటక రూపం మధ్య భారతదేశంలోని ఛత్తీస్గఢ్ రాష్ట్రంలో, అలాగే పొరుగు ప్రాంతాలైన మధ్యప్రదేశ్, ఒడిశా, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ప్రసిద్ధి చెందింది.[1] ఝడూరామ్ దేవాంగన్, తీజన్ బాయి ఈ శైలికి అత్యంత ప్రసిద్ధ గాయకులు.[2] ఆధునిక కళాకారులలో రితు వర్మ ప్రముఖురాలు.[3] అలాగే శాంతిబాయి చేలక్[4], ఉషా బార్లే[5] వంటి కళాకారులు కూడా ప్రసిద్ధులు.
మూలాలు
[మార్చు]పాండవాణి గాన శైలికి సంబంధించిన మూలాలు ఖచ్చితంగా తెలియవు. అయితే దీని ప్రముఖ గాయని తీజన్ బాయి ప్రకారం, ఈ కళ మహాభారతం కాలం నాటి నుంచే ఉండి ఉండవచ్చు. ఆ కాలంలో చాలా మంది చదవలేకపోవడంతో కథలను తరతరాలకు మౌఖికంగా అందించేందుకు ఈ విధానం ఉపయోగించబడిందని ఆమె భావించింది.[6]
సంప్రదాయంగా పాండవాణిని కేవలం పురుషులే ప్రదర్శించేవారు. అయితే 1980ల నుండి మహిళలు కూడా పాండవాణి ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం ప్రారంభించారు.
ప్రతి సంస్కృతిలో కనిపించే కథకుల సంప్రదాయంలో భాగంగా పాండవాణిని అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఉదాహరణకు బెంగాల్కు చెందిన బౌల్ గాయకులు లేదా కథక్ కళాకారుల మాదిరిగా, ఇందులో కూడా ప్రాచీన ఇతిహాసాలు, కథలు, సంఘటనలు ప్రజలకు విద్యా, వినోద పరమైన రీతిలో వినిపించబడతాయి.
శైలి గురించి
[మార్చు]పాండవాణి అంటే పదశః పాండవుల కథలు లేదా గీతాలు అని అర్థం.[7]
ఈ ప్రదర్శనలో ప్రధాన గాయకుడు మహాభారతంలోని ఒక ఘట్టాన్ని (ప్రసంగం) నటిస్తూ, పాడుతూ వివరిస్తాడు. అతను ఒక చేతిలో చిన్న గంటలు, నెమలి ఈకలతో అలంకరించిన ఏక్తారా లేదా తంబూరా (తంత్రీ వాద్యం)ను, కొన్నిసార్లు మరో చేతిలో కర్తాళ్ (తాళాలు)ను పట్టుకుంటాడు.[8]
ప్రదర్శన కొనసాగుతున్న కొద్దీ కథ మరింత ఉత్కంఠభరితంగా మారుతుంది. ఆ సమయంలో తంబూరా ఒక వేదికా సాధనంగా మారుతుంది. అది కొన్నిసార్లు భీముని గదను, మరికొన్నిసార్లు అర్జునుని విల్లు లేదా రథాన్ని, ఇంకొన్నిసార్లు ద్రౌపది జుట్టును లేదా దుశ్శాసనుని సూచిస్తుంది.[9] ఇలా కథకుడు కథలోని అన్ని పాత్రలను ప్రదర్శించగలుగుతాడు. ఈ కళారూపంలో ప్రత్యేక వేదికా సామగ్రి లేదా దృశ్యాల అమరికలు ఉపయోగించరు. హావభావాలు, అనుకరణలు, ఉత్సాహభరితమైన నాటకీయ కదలికలతో గాయకుడు కథను సజీవంగా చూపిస్తాడు. కొన్నిసార్లు ఒక ఘట్టం ముగిసినప్పుడు లేదా విజయాన్ని సంబరంగా చూపించడానికి ఆకస్మిక నృత్యం కూడా చేస్తాడు.
ప్రధాన గాయకుడికి సాధారణంగా హార్మోనియం, తబలా, ఢోలక్, మంజీరా వాయిద్యకారులు, రెండు లేదా మూడు సహగాయకులు సహకరిస్తారు. వారు పల్లవిని పాడుతూ నేపథ్య గానాన్ని అందిస్తారు.[10] ప్రతి గాయకుడు తనదైన ప్రత్యేక శైలిని జోడిస్తాడు. కొందరు స్థానిక పదాలను చేర్చడం, సందర్భానుసారంగా కొత్త విషయాలను చొప్పించడం, సమకాలీన సంఘటనలపై వ్యాఖ్యానించడం వంటి మార్పులు చేస్తారు. కథ ముందుకు సాగుతున్న కొద్దీ నృత్య కదలికలు కూడా పెరిగి ప్రదర్శన మరింత భావోద్వేగభరితంగా మారుతుంది.
ప్రధాన గాయకుడు సహగాయకులతో నిరంతరం సంభాషిస్తూ ఉంటాడు. వారు ప్రశ్నలు అడగడం, వ్యాఖ్యానాలు చేయడం, మధ్యలో జోక్యం చేసుకోవడం ద్వారా ప్రదర్శనకు నాటకీయతను పెంచుతారు. మహాభారతంలోని ఒకే ఘట్టాన్ని అనేక గంటల పాటు ప్రదర్శించవచ్చు. సాధారణ కథనంగా ప్రారంభమైనది చివరికి సంపూర్ణ గాథగా మారుతుంది.
వైవిధ్యాలు (శైలి)
[మార్చు]- వేదమతి – ఈ కథన శైలి సబ్బల్ సింగ్ చౌహాన్ రచించిన దోహా-చౌపాల్ ఛందస్సులోని మహాభారతంపై ఆధారపడినదిగా చెప్పబడుతుంది. ఇక్కడ "వేద" అనే పదాన్ని సాహిత్య గ్రంథం అనే అర్థంలో ఉపయోగిస్తారు. ఈ శైలిని ఝడూరామ్ దేవాంగన్ ప్రసిద్ధి చేశాడు. ఈ శైలికి చెందిన ఇతర కళాకారులు పూనారామ్ నిషాద్, రితు వర్మ, రేవారామ్ సాహు.
- కపాలిక్ – ఈ శైలిలో కళాకారుడు మహాభారతంలోని ఘట్టాలు, పాత్రలపై స్వేచ్ఛగా కొత్త వ్యాఖ్యానాలు, సృజనాత్మక మార్పులు చేయగలడు. ఇక్కడ "కపాల" అనే పదం జ్ఞాపకం లేదా అనుభవాన్ని సూచిస్తుంది. తీజన్ బాయి ఈ శైలికి చెందిన ప్రముఖ కళాకారిణి. ఉషా బార్లే, శాంతిబాయి కూడా ఈ శైలిని ప్రదర్శిస్తారు.
ప్రజాదరణపై ప్రభావం
[మార్చు]హబీబ్ తన్వీర్ నాటకాలలో పాండవాణి ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆయన తన నాటకాలలో ఛత్తీస్గఢ్ జానపద గాయకులను ఉపయోగించి, పాండవాణికి ప్రత్యేకమైన స్వేచ్ఛా కథన శైలిని సృష్టించాడు.
పాండవాణి కళాకారులు
[మార్చు]ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Ministry of Tribal affairs felicitates Smt. Teejan Bai
- ↑ "Narrator, character – Teejan Bai plays all". The Tribune, Chandigarh. 16 November 2002. Retrieved 9 February 2016.
- ↑ Pandavani
- ↑ Wetmore, K.J.; Liu, S.; Mee, E.B. (2014). Modern Asian Theatre and Performance 1900–2000. Bloomsbury Publishing. p. 231. ISBN 9781408177211. Retrieved 30 November 2014.
- ↑ Ani | (2023-01-27). "Chhattisgarh: Pandwani singer Usha Barle honoured with Padma Shri for contribution to Art". The Economic Times (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2024-01-17.
- ↑ Teejan Bai Interview Archived 4 మార్చి 2001 at the Wayback Machine
- ↑ "The Hindu, 13 December, 2004". Archived from the original on 10 March 2007. Retrieved 27 November 2007.
- ↑ The Tribune, 16 November 2002
- ↑ Teejan Bai, Rediff.com
- ↑ "Ahmedabad, Feb 2000". Archived from the original on 6 November 2004. Retrieved 27 November 2007.