Jump to content

పాకిస్తాన్‌లో హిందూమతం

వికీపీడియా నుండి
పాకిస్తానీ హిందువులు
پاکستانی ہندو‬
లాస్బెలా జిల్లా, బలూచిస్తాన్‌లోని హింగ్లాజ్ మాత దేవాలయం వద్ద హోమాలు చేస్తున్న దృశ్యం
మొత్తం జనాభా
Increase 5,216,034 (2023 జనాభా లెక్కలు)
Increase (2.17%) పాకిస్తాన్ జనాభాలో [1]
Regions with significant populations
సింధ్4,901,107 (8.81%)
పంజాబ్249,716 (0.2%)
బలూచిస్తాన్59,107 (0.41%)
ఖైబర్ పఖ్తుంఖ్వా6,104 (0.02%)
మతాలు
హిందూధర్మం అన్ని శాఖలు
గ్రంథాలు
వేదాలు, ఉపనిషత్తులు, పురాణాలు, రామాయణం, భగవద్గీత
భాషలు
సంస్కృతం [2]
సింధీ (అధిక భాగం), పంజాబీ, బ్రహుయి, బలూచి, ఉర్దూ, పాష్తో మొదలైనవి.

పాకిస్థాన్‌లో ఇస్లాం తర్వాత హిందూ మతం రెండవ అతిపెద్ద మతం. పాకిస్థాన్ జనాభాలో 2.17% మంది, అంటే సుమారు 5.2 మిలియన్ల (52 లక్షల) కంటే ఎక్కువ మంది హిందువులు ఉన్నారు. పాకిస్థానీ హిందువులు ప్రధానంగా తూర్పు సింధ్ ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. దేశంలోనే అత్యధికంగా ఉమర్‌కోట్ జిల్లాలో 54.7% మంది హిందూ నివాసితులు ఉండగా, సంఖ్యాపరంగా థార్‌పార్కర్ జిల్లాలో అత్యధికంగా సుమారు 8,10,000 మంది హిందువులు ఉన్నారు. బలూచిస్థాన్, పంజాబ్, ఖైబర్ పఖ్తుంఖ్వాలో కూడా స్వల్ప సంఖ్యలో హిందువులు నివసిస్తున్నారు.

దక్షిణాసియాలో ముస్లింల కాలానికి ముందు, కొన్ని శతాబ్దాల క్రితం వరకు ఈ ప్రాంతంలో హిందూ మతం ప్రధాన విశ్వాసంగా ఉన్నప్పటికీ,[3][4][5][6]2023 పాకిస్థాన్ జనగణన ప్రకారం ప్రస్తుతం జనాభాలో వీరి వాటా కేవలం 2.17% (సుమారు 5.2 మిలియన్లు) మాత్రమే.[7] భారత విభజనకు ముందు, 1941 జనగణన ప్రకారం, పశ్చిమ పాకిస్థాన్‌లో (ప్రస్తుత పాకిస్థాన్) 14.6%[a], తూర్పు పాకిస్థాన్‌లో (ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్) 28% హిందువులు ఉండేవారు.[8][9][10] బ్రిటిష్ రాజ్ నుండి పాకిస్థాన్‌కు స్వతంత్రం వచ్చిన తర్వాత, 1941, 1951 జనగణనల ఆధారంగా పశ్చిమ పాకిస్థాన్‌కు చెందిన 5 మిలియన్ల (50 లక్షల) మంది హిందువులు, సిక్కులు శరణార్థులుగా భారతదేశానికి వలస వెళ్లారు.[11] ఆ తర్వాత జరిగిన మొదటి జనగణనలో (1951), పశ్చిమ పాకిస్థాన్ మొత్తం జనాభాలో హిందువులు 1.6% ఉండగా, తూర్పు పాకిస్థాన్‌లో 22% గా నమోదయ్యారు.[12][13]

చరిత్ర

[మార్చు]

1947 భారత్ విభజనకు ముందు

[మార్చు]
హింగ్లాజ్ మాత దేవాలయం గుహద్వారం
సింధు లోయ నాగరికత ప్రాంతాల విస్తీర్ణం

హిందుత్వ మూలాలు

[మార్చు]
పశుపతి ముద్ర

హిందూ మతానికి చెందిన అత్యంత పురాతన గ్రంథమైన ఋగ్వేదం, క్రీ.పూ. 1500 ప్రాంతంలో నేటి పాకిస్థాన్ లోని పంజాబ్ ప్రాంతంలో, సింధు నది ఒడ్డున రచించబడిందని నమ్ముతారు.[14]

భారతీయ ఇతిహాసమైన మహాభారతంలో సింధు రాజ్యం, దాని పాలకులు కీలక పాత్ర పోషించారు. అదనంగా, ఒక హిందూ పురాణ గాథ ప్రకారం, పాకిస్థాన్‌లోని లాహోర్ నగరాన్ని శ్రీరాముని కుమారుడు లవుడు, కసూర్ నగరాన్ని అతని సోదరుడు కుశుడు స్థాపించారు. వాయవ్య దిశలోని గాంధార రాజ్యం కూడా రామాయణ, మహాభారతాల్లో ప్రధాన భాగంగా ఉంది. పెషావర్, ముల్తాన్ వంటి అనేక పాకిస్థానీ నగరాల పేర్లకు సంస్కృత మూలాలు ఉన్నాయి.[15][16]

ఇస్లాం పూర్వ కాలం

[మార్చు]
మీర్పూర్ ఖాస్‌లో బయల్పడిన బ్రహ్మ కాంస్య విగ్రహం

వేద కాలం (క్రీ.పూ. 1500–500) ఇండో-ఆర్యన్ సంస్కృతికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ కాలంలోనే హిందూ మతానికి సంబంధించిన ప్రాచీన వేదాలు రచించబడ్డాయి. ఈ సంస్కృతి ఈ ప్రాంతంలో బలంగా స్థిరపడింది.[17] ముల్తాన్ ఒక ముఖ్యమైన హిందూ పుణ్యక్షేత్రంగా ఉండేది. వేద నాగరికత ప్రాచీన గాంధార నగరమైన తక్షశిల (నేటి పంజాబ్ ప్రాంతం)లో వర్ధిల్లింది, ఇది క్రీ.పూ. 1000 ప్రాంతంలో స్థాపించబడింది.[18]

ఈ ప్రాంతాన్ని వరుసగా అనేక ప్రాచీన సామ్రాజ్యాలు పాలించాయి: పర్షియాకు చెందిన అకెమెనిడ్ సామ్రాజ్యం (క్రీ.పూ. 519), క్రీ.పూ. 326లో అలెగ్జాండర్ సామ్రాజ్యం, క్రీ.పూ. 185 వరకు చంద్రగుప్త మౌర్యుడు స్థాపించి అశోకుడు విస్తరించిన మౌర్య సామ్రాజ్యం. డెమెట్రియస్ స్థాపించిన ఇండో-గ్రీక్ రాజ్యం (క్రీ.పూ. 180–165) గాంధార నుండి పంజాబ్ వరకు విస్తరించి, గ్రీకో-బౌద్ధ సంస్కృతిని పెంపొందించింది..[19] ప్రపంచంలోని తొలి విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒకటైన తక్షశిల, క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దంలో ఇక్కడే స్థాపించబడింది. ఇది అనేక మఠాలను కలిగి ఉండి, వ్యక్తిగత ప్రాతిపదికన విద్యను అందించేది. అలెగ్జాండర్ దండయాత్రల సమయంలో, ఇంకా 4వ లేదా 5వ శతాబ్దపు చైనా యాత్రికుల రికార్డుల్లో ఈ విశ్వవిద్యాలయ ప్రస్తావన ఉంది.[20]

సింధు ప్రాంతాన్ని పాలించిన రాయ్ రాజవంశం (క్రీ.శ. 489–632) తన ఉచ్ఛస్థితిలో ఈ ప్రాంతాన్ని ఏలింది.[21] ధర్మపాలుడు, దేవపాలుల ఆధ్వర్యంలో బంగ్లాదేశ్ నుండి ఉత్తర భారతదేశం మీదుగా పాకిస్థాన్ వరకు విస్తరించిన పాల రాజవంశం చివరి బౌద్ధ సామ్రాజ్యంగా నిలిచింది.

ప్రారంభ ముస్లిం విజయాలు, సింధు దండయాత్ర

[మార్చు]

మహమ్మద్ బిన్ ఖాసిమ్ సింధును జయించి, రాజా దాహిర్‌ను ఓడించిన తర్వాత పాకిస్థాన్‌లో ఇస్లామీకరణ ప్రారంభమైంది, దీనితో హిందువుల జనాభా తగ్గడం మొదలైంది.[22] ఆ తర్వాత గజనీలు, ఘోరీలు, ఢిల్లీ సుల్తానులు వంటి అనేక ఇస్లామిక్ దండయాత్రలు పాకిస్థాన్ ప్రాంతం గుండానే భారత ఉపఖండంలోకి ప్రవేశించాయి. దీని ఫలితంగా అనేకమంది బౌద్ధులు, హిందువులు ఇస్లాంలోకి మారారు.[23] మొఘల్ సామ్రాజ్య కాలం నాటికి, పాకిస్థాన్ ప్రాంతం ముస్లిం మెజారిటీ ప్రాంతంగా మారింది.[24]

స్వాతంత్ర్యం తరువాత (1947- ప్రస్తుతం)

[మార్చు]

పాకిస్థాన్ ఆవిర్భావ సమయంలో "బందీల సిద్ధాంతం" (Hostage Theory) ప్రతిపాదించబడింది. ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం, భారతదేశంలోని ముస్లిం మైనారిటీల రక్షణను నిర్ధారించడానికి, పాకిస్థాన్‌లోని హిందూ మైనారిటీలకు న్యాయమైన అవకాశాలు, రక్షణ కల్పించాలి.[25][26] పాకిస్థాన్ వ్యవస్థాపకుడు మహమ్మద్ అలీ జిన్నా, పాకిస్థాన్ రాజ్యాంగ పరిషత్తును ఉద్దేశించి ప్రసంగిస్తూ ఇలా పేర్కొన్నాడు: "కాలక్రమేణా హిందువులు హిందువులుగా, ముస్లింలు ముస్లింలుగా ఉండరని మీరు గుర్తిస్తారు—మతపరమైన అర్థంలో కాదు, ఎందుకంటే అది ప్రతి వ్యక్తి యొక్క వ్యక్తిగత విశ్వాసం. కానీ రాజకీయ అర్థంలో, రాజ్యపౌరులుగా అందరూ సమానమే."[27] అయితే, పాకిస్థాన్ రెండవ ప్రధాన మంత్రి ఖ్వాజా నజీముద్దీన్ దీనికి భిన్నంగా ఇలా అన్నాడు: "మతం అనేది వ్యక్తిగత విషయమని నేను అంగీకరించను. అలాగే ఒక ఇస్లామిక్ దేశంలో కుల, మత, విశ్వాసాలతో సంబంధం లేకుండా ప్రతి పౌరుడికి సమాన హక్కులు ఉంటాయనే విషయాన్ని కూడా నేను అంగీకరించను."[28]

1947లో పాకిస్థాన్ స్వాతంత్ర్యం పొందిన తర్వాత, పశ్చిమ పాకిస్థాన్ నుండి 5 మిలియన్లకు పైగా (1941 బ్రిటిష్ ఇండియా జనాభా లెక్కల ప్రకారం బలూచిస్తాన్, వాయవ్య సరిహద్దు రాష్ట్రాలు, సింధ్, పశ్చిమ పంజాబ్‌లలో 5.5 మిలియన్లు; 1951 పాకిస్థాన్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం 0.5 మిలియన్లు) హిందువులు, సిక్కులు భారతదేశానికి వెళ్ళిపోయారు. అలాగే 6.5 మిలియన్ల ముస్లింలు పాకిస్థాన్‌కు వలస వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నారు.[11] బ్రిటిష్ రాజ్‌లో నెలకొన్న తీవ్రమైన మతపరమైన ఉద్రిక్తతలు, పరస్పర అవిశ్వాసం, హింసాత్మక మూకల దాష్టీకం, మత వర్గాల మధ్య ఉన్న శత్రుత్వం ఈ భారీ వలసలకు కారణమయ్యాయి.[29] 1947 నాటి రక్తపాత హింసలో 10 లక్షల కంటే ఎక్కువ మంది ప్రాణాలు కోల్పోవడం, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత తమ పూర్వీకుల ఇళ్లను హడావిడిగా విడిచిపెట్టిన లక్షలాది మంది హిందువులు, ముస్లింలు, సిక్కుల హృదయాల్లో నిండిన భయం ఈ ద్వేషానికి నిదర్శనం.[30]

జనాభా లెక్కలు

[మార్చు]
పాకిస్తాన్‌లో హిందువుల జనాభా
సంవత్సరంజనాభా±% p.a.
1901 30,09,842—    
1911 27,66,581−0.84%
1921 29,57,680+0.67%
1931 32,98,570+1.10%
1941 39,81,565+1.90%
1951 5,31,131−18.24%
1961 6,21,805+1.59%
1972 9,00,206+3.42%
1981 12,76,116+3.95%
1998 24,43,614+3.90%
2017 44,44,870+3.20%
2023 52,17,216+2.71%
Source: [b][c][d][e][a][31][32][31][32][33][34][35][36][37][38][39][39][40][10][41][42]

బ్రిటిష్ ఇండియాలో దశాబ్దాల వారీగా జరిగిన జనాభా గణనలు, ప్రస్తుత పాకిస్థాన్‌గా పిలవబడే ప్రాంతాల్లోని మతపరమైన కూర్పును వెల్లడించాయి. ప్రస్తుత పాకిస్థాన్ ప్రాంతాల్లో 1901లో జరిగిన గణన ప్రకారం హిందువుల సంఖ్య సుమారు 3,009,842 గా ఉంది, ఇది మొత్తం జనాభాలో దాదాపు 17.1 శాతానికి సమానం.[b] 1911 నాటికి ఈ సంఖ్య 2,766,581 కి (14.7 శాతం) తగ్గింది.[c] 1921లో హిందువుల సంఖ్య 2,957,680 కి పెరగడమే కాకుండా, మొత్తం జనాభాలో వారి వాటా 15.3 శాతానికి చేరింది.[d] అయితే 1931లో వారి సంఖ్య 3,298,570 కి పెరిగినప్పటికీ, జనాభా శాతం మళ్లీ 14.7 కి తగ్గింది.[e][43][44][45][46][47][48][49]

1941లో దేశ విభజనకు ముందు జరిగిన చివరి గణన ప్రకారం, పశ్చిమ పాకిస్థాన్‌లో (ప్రస్తుత పాకిస్థాన్) హిందువులు 14.6 శాతంగా[a], తూర్పు పాకిస్థాన్‌లో (ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్) 28 శాతంగా ఉన్నారు.[9][10] 1947 ఆగస్టు 14న పాకిస్థాన్‌కు స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, అక్కడి 4.7 మిలియన్ల హిందువులు, సిక్కులు భారతదేశానికి వలస వచ్చారు.[11]

1951 జనాభా గణనలో, పశ్చిమ పాకిస్థాన్‌లో హిందువుల జనాభా 1.58 శాతంగా ఉండగా, తూర్పు పాకిస్థాన్‌లో 22.03 శాతంగా నమోదైంది.[50][51][52]అదే సమయంలో, ఉమ్మడి పాకిస్థాన్ (తూర్పు, పశ్చిమ కలిపి) మొత్తం జనాభాలో హిందువులు 12.9 శాతంగా ఉన్నారు. ఆ సమయంలో భారతదేశం తర్వాత అత్యధిక హిందూ జనాభా కలిగిన దేశంగా పాకిస్థాన్ నిలిచింది.[53]

1956లో పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వం కోహ్లీలు, మేఘవార్లు, భీల్‌లతో సహా 32 కులాలు, తెగలను (వీరిలో మెజారిటీ హిందువులు) షెడ్యూల్డ్ కులాలుగా ప్రకటించింది.[54][55] 1971లో బంగ్లాదేశ్ విడిపోయిన తర్వాత, పాకిస్థాన్ జనాభా గణనలో బంగ్లాదేశ్ జనాభా భాగం కాకపోవడంతో, పాకిస్థాన్‌లో హిందువులు, ఇతర ముస్లిమేతరుల జనాభా గణనీయంగా తగ్గింది.[56]

1998 పాకిస్థాన్ గణన ప్రకారం హిందువుల సంఖ్య 2,443,614 (దీనిలో 332,343 మంది షెడ్యూల్డ్ కులాల వారు ఉన్నారు). ఇది మొత్తం జనాభాలో 1.85 శాతానికి సమానం.[57][37] సింధ్ ప్రావిన్స్‌లో ఇది సుమారు 7.5 శాతంగా ఉంది.

2017 గణనలో హిందువుల సంఖ్య 4,444,870 (849,614 మంది షెడ్యూల్డ్ కులాల వారితో కలిపి) గా నమోదైంది, ఇది మొత్తం జనాభాలో 2.14 శాతం.[38][39] పాకిస్థాన్ జనాభా గణన షెడ్యూల్డ్ కులాల సభ్యులను హిందువుల నుండి వేరుగా చూపిస్తుంది. 2017లో వీరి జనాభా 0.41 శాతంగా (1998లో 0.25 శాతం నుండి పెరిగింది) అంచనా వేసింది.[39][37][53] అయితే, గణన సమయంలో చాలా మంది షెడ్యూల్డ్ కులాల వారు తమను తాము హిందువులుగానే నమోదు చేసుకోవడం వల్ల వారి వాస్తవ జనాభా ఇంకా ఎక్కువగా ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు.[58] అలాగే, జోగి వర్గం వంటి కొన్ని వర్గాలను పాకిస్థాన్‌లో అధికారికంగా షెడ్యూల్డ్ కులాల జాబితాలో చేర్చలేదు.[59]

పాకిస్థాన్ ఎన్నికల సంఘం సమాచారం ప్రకారం, 2018 నాటికి మొత్తం 1.77 మిలియన్ల హిందూ ఓటర్లు ఉన్నారు. ఉమర్‌కోట్‌లో 49 శాతం, థార్‌పార్కర్‌లో 46 శాతం ఓటర్లు హిందువులే.[60][61][62][63] పాకిస్థాన్ ఎన్నికల్లో మైనారిటీల అంచనాల ప్రకారం, 11 జిల్లాల్లో హిందువుల జనాభా 50,000 లేదా అంతకంటే ఎక్కువగా ఉంది. పంజాబ్‌లోని రహీమ్ యార్ ఖాన్ జిల్లా మినహా మిగిలిన అన్ని జిల్లాలు సింధ్ ప్రావిన్స్‌లోనే ఉన్నాయి.[64]

మతమార్పిడులు

[మార్చు]

పాకిస్థాన్‌లోని హిందూ సమాజం ఎదుర్కొంటున్న అతిపెద్ద సమస్యలలో ఒకటి మైనారిటీ హిందూ బాలికలను బలవంతంగా ఇస్లాంలోకి మార్చడం. ఒక అంచనా ప్రకారం, ఇలాంటి మత మార్పిడుల సంఖ్య ఏడాదికి 1,000 వరకు ఉంది.[65][66][67] పరిచయస్తులు, బంధువులు లేదా వధువుల కోసం వెతుకుతున్న పురుషులు తరచుగా ఈ బాలికలను కిడ్నాప్ చేస్తుంటారు. కొన్నిసార్లు వ్యవసాయ కూలీలుగా పనిచేసే తల్లిదండ్రులు చెల్లించాల్సిన బాకీలకు బదులుగా శక్తివంతులైన భూస్వాములు ఈ బాలికలను తీసుకెళ్తుంటారు;[68] అధికారులు కూడా దీనిని పట్టించుకోరు. ఒక ఘటనలో, ఒక భూస్వామి ఒక వ్యవసాయ కూలీ కూతురిని అపహరించి, ఆ కుటుంబం తనకు ఇవ్వాల్సిన $1,000 అప్పుకు పరిహారంగా ఆ టీనేజ్ అమ్మాయిని తీసుకున్నట్లు తప్పుగా పేర్కొన్నాడు.[69] ఘోట్కీ జిల్లాలోని భరచుండి షరీఫ్ దర్గా సంరక్షకుడు, రాజకీయ నాయకుడు అయిన అబ్దుల్ హక్ (మిత్తు మియాన్), ఉమర్‌కోట్ జిల్లాలోని దర్గా పీర్ సర్హందీ సంరక్షకుడు పీర్ అయూబ్ జాన్ సిర్హిందీ వంటి మతపరమైన వ్యక్తులు, సంస్థలు ఈ బలవంతపు మత మార్పిడులకు మద్దతు ఇస్తున్నారు. వీరికి సింధ్ ప్రావిన్స్‌లోని అధికార రాజకీయ పార్టీల మద్దతు, రక్షణ ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.[70][71][72] నేషనల్ కమిషన్ ఆఫ్ జస్టిస్ అండ్ పీస్, పాకిస్థాన్ హిందూ కౌన్సిల్ (PHC) ప్రకారం, సుమారు 1,000 మంది ముస్లిమేతర మైనారిటీ మహిళలను ఇస్లాంలోకి మార్చి, ఆపై బలవంతంగా పెళ్లిళ్లు చేస్తున్నారు. సింధ్‌లోని థార్‌పార్కర్, ఉమర్‌కోట్, మీర్పూర్ ఖాస్ జిల్లాల్లో ఇటువంటి ఘటనలు ఎక్కువగా నమోదవుతున్నాయి.[71][73]

నవంబర్ 2016లో, సింధ్ ప్రావిన్షియల్ అసెంబ్లీ బలవంతపు మత మార్పిడులకు వ్యతిరేకంగా ఒక బిల్లును ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించింది. అయితే, గవర్నర్ ఆ బిల్లును వెనక్కి పంపడంతో అది చట్టంగా మారలేదు. 'కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇస్లామిక్ ఐడియాలజీ','జమాత్-ఏ-ఇస్లామీ' వంటి రాజకీయ పార్టీలు ఈ బిల్లును సమర్థవంతంగా అడ్డుకున్నాయి.[74] 2019లో కూడా హిందూ రాజకీయ నాయకులు సింధ్ అసెంబ్లీలో బలవంతపు మత మార్పిడికి వ్యతిరేకంగా ఒక బిల్లును ప్రతిపాదించారు, కానీ అధికార పాకిస్థాన్ పీపుల్స్ పార్టీ (PPP) ఎమ్మెల్యేలు దానిని తిరస్కరించారు.[75]

వతన్ కార్డులు, జాతీయ గుర్తింపు కార్డులను సులభంగా పొందడం కోసం చాలా మంది హిందువులను ఇస్లాంలోకి మార్చుతున్నారు. మతం మారిన వారికి భూమి, డబ్బు కూడా ఇచ్చి ప్రలోభపెడుతున్నారు. ఉదాహరణకు, మాట్లీలోని మదర్సా బైతుల్ ఇస్లాం అనే దేవబందీ సెమినరీ, 2009-2011ల మధ్య 428 మంది పేద హిందువుల అప్పులను తీర్చి వారిని ఇస్లాంలోకి మార్చింది.[76] తట్టాలోని చోహర్ జమాలీ ప్రాంతంలో 250 మంది హిందువులు ఇస్లాంలోకి మారడం మరొక ఉదాహరణ.[77] బాబా దీన్ మహమ్మద్ షేక్ మిషన్ కూడా మత మార్పిడులను నిర్వహిస్తోంది; ఇది 1989 నుండి ఇప్పటివరకు 1,08,000 మందిని ఇస్లాంలోకి మార్చినట్లు సమాచారం.[78]

ఇక థార్ ప్రాంతంలోని ఐరిష్ క్రైస్తవ మిషనరీలు పేద హిందువులకు పాఠశాలలు, ఆరోగ్య క్లినిక్‌లు వంటి సౌకర్యాలను కల్పిస్తూ మత మార్పిడులకు ప్రోత్సహిస్తున్నాయి.[79] కొరియన్ క్రైస్తవ మిషనరీలు కూడా సింధ్‌లో చాలా చురుగ్గా ఉన్నాయి, ఇవి బాదిన్ నుండి థార్‌పార్కర్ వరకు పాఠశాలలను నిర్మించాయి.[80] 2012 ఒక్క సంవత్సరంలోనే కొరియన్ క్రైస్తవ మిషనరీలు 1,000 కంటే ఎక్కువ హిందూ కుటుంబాలను మత మార్పిడి చేశాయి. పాకిస్థాన్ దళిత నెట్‌వర్క్ సభ్యుడు సోనో కంఘరాణి ప్రకారం, కొరియన్ మిషనరీలు 2011 నుండి ఈ ప్రాంతంలో చురుగ్గా ఉన్నాయి. వీరు వ్యక్తులపై కాకుండా మొత్తం గ్రామాలను మార్చడంపై దృష్టి పెడతారు. ఆయన సమాచారం ప్రకారం, 2014, 2016 మధ్య రెండున్నర సంవత్సరాల కాలంలో సుమారు 200 నుండి 250 హిందూ గ్రామాలు క్రైస్తవ మతంలోకి మారాయి.[70]

సామాజిక, మత, రాజకీయ సంస్థలు

[మార్చు]
లాహోర్‌లో హోలీ వేడుకలు

"పాకిస్థాన్ హిందూ పంచాయత్", "పాకిస్థాన్ హిందూ కౌన్సిల్", "పాకిస్థాన్ హిందూ యూత్ కౌన్సిల్"[81], "పాకిస్థానీ హిందూ వెల్ఫేర్ అసోసియేషన్" మొదలైనవి దేశంలోని అత్యధిక ప్రాంతాల్లో సామాజిక, ఆర్థిక, మతపరమైన, రాజకీయ అంశాలపై హిందూ సమాజానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే ప్రధాన పౌర సంస్థలు. అయితే, ఖైబర్ పఖ్తున్ఖ్వాలోని హజారా ప్రాంతంలో 'శివ టెంపుల్ సొసైటీ ఆఫ్ హజారా' ప్రత్యేకంగా ఆ ప్రాంత ప్రయోజనాలను చూస్తుంది. ఇది మాన్సెహ్రా సమీపంలోని చిట్టి గట్టి గ్రామంలో ఉన్న శివాలయానికి ప్రత్యేక సంరక్షకురాలిగా కూడా వ్యవహరిస్తుంది. పాకిస్థాన్ హిందూ కౌన్సిల్ థార్‌పార్కర్ అంతటా 13 పాఠశాలలను నడుపుతోంది. పేద హిందూ జంటలకు సామూహిక వివాహాలను కూడా నిర్వహిస్తోంది.[82][83] దళిత సుజగ్ తెహ్రీక్ అనేది కోహ్లీ, భీల్, మేఘవార్, ఓడ్, భాగ్రీ వంటి షెడ్యూల్డ్ కులాల హిందూ వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించే ఒక సంస్థ.[84] ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఫర్ కృష్ణ కాన్షియస్‌నెస్ (ISKCON) కూడా పాకిస్థాన్‌లో తన ఉనికిని కలిగి ఉంది. ఇది ఉర్దూలోకి అనువదించబడిన భగవద్గీతను పంపిణీ చేయడంలో, ప్రచారం చేయడంలో నిమగ్నమై ఉంది. పాకిస్థాన్‌లోని పట్టణ ప్రాంతాల్లోని షెడ్యూల్డ్ కులాల హిందువులలో ఇస్కాన్‌కు పెద్ద సంఖ్యలో అనుచరులు ఉన్నారు. కుల వ్యవస్థను తిరస్కరించడం వల్ల ఇక్కడ ఇస్కాన్ ప్రభావం గణనీయంగా పెరిగింది..[85] 2015 నుండి ఇస్కాన్ అక్కడ రథయాత్రలను కూడా నిర్వహిస్తోంది.[86] పాకిస్థాన్ మైనారిటీల ప్రత్యేక సమస్యలను పర్యవేక్షించడానికి పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వంలో గతంలో 'మైనారిటీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ' ఉండేది. 2011లో పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వం దీనిని మూసివేసింది.[87][88] ఆ తర్వాత మైనారిటీల హక్కుల రక్షణ కోసం 'నేషనల్ హార్మొనీ మంత్రిత్వ శాఖ'ను ఏర్పాటు చేశారు.[89] అయితే 2013లో, మైనారిటీల నుండి వ్యతిరేకత వచ్చినప్పటికీ, నేషనల్ హార్మొనీ మంత్రిత్వ శాఖను మతపరమైన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖలో విలీనం చేశారు.[90]

హిందూ సముదాయాలు

[మార్చు]

సింధీ హిందువులు

[మార్చు]

పాకిస్థాన్‌లోని హిందువులలో సింధీ హిందువులు అతిపెద్ద సమూహం. వీరిలో అత్యధికులు సింధ్ ప్రావిన్స్‌లోనే నివసిస్తున్నారు. దేశ విభజన సమయంలో వీరిలో చాలా పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు భారతదేశానికి వలస వచ్చారు.[11]

తమిళ హిందువులు

[మార్చు]
కరాచీలో జాతర చేసుకుంటున్న తమిళ హిందువులు
పూజాసమయంలో మందిరంలో హిందూ పిల్లలు

బ్రిటిష్ పాలనలో కరాచీ నగరం అభివృద్ధి చెందుతున్న సమయంలో, 20వ శతాబ్దపు ఆరంభంలో కొన్ని తమిళ హిందూ కుటుంబాలు పాకిస్థాన్‌కు వలస వెళ్లాయి. ఆ తర్వాత శ్రీలంక అంతర్యుద్ధం సమయంలో వచ్చిన శ్రీలంక తమిళులు కూడా వీరితో కలిశారు. కరాచీలోని 'మద్రాసీ పారా' ప్రాంతంలో సుమారు 100 తమిళ హిందూ కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి.[91] కరాచీలో ఒకప్పుడు అతిపెద్ద తమిళ దేవాలయంగా ఉన్న 'మారిపాత మరియమ్మన్ ఆలయం' ఇప్పుడు కూల్చివేయబడింది. డ్రిగ్ రోడ్, కోరంగి ప్రాంతాల్లో కూడా స్వల్ప సంఖ్యలో తమిళ హిందువులు ఉన్నారు.[92]

కలాషా ప్రజలు

[మార్చు]

కలాషా ప్రజలు ప్రాచీన హిందూ మతంపై ఆధారపడిన ఒక ప్రత్యేక మతాన్ని అనుసరిస్తారు. వీరి ఆచారాల్లో వైదిక ప్రభావంతో పాటు అనిమిజం (ప్రకృతి ఆరాధన), షమానిజం వంటి అంశాలు కనిపిస్తాయి..[93][94] సాంస్కృతికంగా, మతపరంగా హిందువులతో కొన్ని పోలికలు ఉన్నప్పటికీ, పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వం వీరిని ఒక ప్రత్యేక జాతికి చెందిన మతస్థులుగా పరిగణిస్తుంది. వీరు ఖైబర్-పఖ్తున్ఖ్వా ప్రావిన్స్‌లోని చిత్రాల్ జిల్లాలో నివసిస్తున్నారు.[95]

నానక్ పంథీలు

[మార్చు]

సిక్కు మత స్థాపకుడైన గురునానక్‌ను హిందూ దేవతలతో పాటుగా ఆరాధించే హిందువులను 'నానక్ పంథీలు' అని పిలుస్తారు. నేడు సింధీ హిందువులలో చాలా పెద్ద భాగం తమను తాము నానక్ పంథీలుగా భావిస్తారు.[96]


వాల్మీకి హిందువులు

[మార్చు]

రామాయణ కర్త అయిన వాల్మీకి మహర్షిని ఆరాధించే వారిని వాల్మీకి లేదా బాల్మీకి హిందువులు అంటారు. విభజన తర్వాత వీరిలో చాలామంది క్రైస్తవ లేదా ఇస్లాం మతంలోకి మారారు. అయినప్పటికీ, మతం మారిన వారిలో కూడా చాలామంది ఇప్పటికీ వాల్మీకిని పూజిస్తూ, వాల్మీకి జయంతిని జరుపుకుంటారు.[97][98] లాహోర్‌లోని వాల్మీకి మందిరం వీరి ప్రధాన ఆరాధనా కేంద్రం. బాల్మీకిలలో అత్యధికులు షెడ్యూల్డ్ కులాలకు చెందినవారు.

పష్తూన్ హిందువులు

[మార్చు]

ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఇస్లామిక్ విజయాలకు పూర్వం, ఇప్పటి పష్తూన్ ప్రజలలో అత్యధికులు హిందూ మతాన్ని అనుసరించేవారు.[99] పఖ్తున్ ప్రాంతాలపై పదేపదే జరిగిన ఇస్లామిక్ దాడుల వల్ల చాలామంది ఇస్లాంలోకి మారారు లేదా ఆసియాలోని ఇతర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లారు. ఇప్పటికీ 'షీన్ ఖలై' (నీలి రంగు చర్మం గలవారు - పష్తూన్ మహిళల పచ్చబొట్టు రంగును బట్టి వచ్చిన పేరు) అని పిలువబడే ఒక చిన్న పష్తూన్ హిందూ సంఘం ఉంది. విభజన తర్వాత వీరు రాజస్థాన్‌లోని ఉన్నియారాకు వలస వచ్చారు. 1947కు ముందు వీరు బలూచిస్తాన్ ప్రావిన్స్‌లోని క్వెట్టా, లోరాలై, మైఖ్తర్ ప్రాంతాల్లో ఉండేవారు. వీరు ప్రధానంగా పష్తూన్ కాకర్ తెగకు చెందినవారు. నేటికీ వీరు పష్టో భాష మాట్లాడుతారు, 'అట్టన్' నృత్యం ద్వారా తమ సంస్కృతిని కాపాడుకుంటున్నారు.[100]

పంజాబీ హిందువులు

[మార్చు]

పాకిస్థాన్‌లోని పంజాబ్ ప్రావిన్స్‌లో, ముఖ్యంగా లాహోర్‌లో సుమారు 200 హిందూ కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి.[101][102] 1947 విభజన సమయంలో పంజాబీ హిందువులు దాదాపుగా అందరూ భారతదేశానికి వలస వచ్చారు. ప్రస్తుతం వీరిలో అధిక భాగం అమెరికా, జర్మనీ, ఇంగ్లాండ్, కెనడా, ఆస్ట్రేలియా వంటి దేశాల్లో స్థిరపడ్డారు. తాలిబన్లు, ఇతర మత ఛాందసవాదుల వేధింపుల కారణంగా ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి వలస వచ్చిన కొద్దిమంది ఆఫ్ఘన్ పంజాబీ హిందువులు కూడా బలూచిస్తాన్, పంజాబ్ ప్రాంతాల్లో ఉన్నారు.[103]

హిందూ దేవాలయాలు

[మార్చు]

1940లలో జరిగిన మతపరమైన హింస తదనంతర కాలంలో జరిగిన వేధింపుల కారణంగా పాకిస్థాన్‌లోని అనేక హిందూ దేవాలయాలు ధ్వంసమయ్యాయి. అయినప్పటికీ, హిందూ సమాజం, పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వం కొన్ని ప్రముఖ ఆలయాలను సంరక్షించి, రక్షించాయి. పాకిస్థాన్‌లోని కొన్ని పురాతన హిందూ దేవాలయాలు ముస్లింలతో సహా అన్ని మతాల భక్తులను ఆకర్షిస్తాయి.[104] ఒక సర్వే ప్రకారం, దేశ విభజన సమయంలో పాకిస్థాన్‌లో 428 హిందూ దేవాలయాలు ఉండగా, వాటిలో 408 ఆలయాలు ప్రస్తుతం బొమ్మల దుకాణాలుగా, రెస్టారెంట్లుగా, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలుగా, పాఠశాలలుగా మార్చబడ్డాయి. మిగిలిన వాటిలో 11 ఆలయాలు సింధ్‌లో, నాలుగు పంజాబ్‌లో, మూడు బలూచిస్తాన్‌లో, రెండు ఖైబర్ పఖ్తున్ఖ్వాలో ఉన్నాయి. అయితే, నవంబర్ 2019లో పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వం 400 హిందూ దేవాలయాల పునరుద్ధరణ ప్రక్రియను ప్రారంభించింది. పునరుద్ధరణ పూర్తయిన తర్వాత, ఈ ఆలయాలను పాకిస్థాన్‌లోని హిందువుల కోసం తిరిగి తెరుస్తారు.[105]

విద్య, అక్షరాస్యతా శాతం

[మార్చు]

పాకిస్థాన్ నేషనల్ కౌన్సిల్ ఫర్ జస్టిస్ అండ్ పీస్ (NCJP) నివేదిక ప్రకారం, పాకిస్థాన్‌లోని హిందూ (అగ్రవర్ణాలు) సగటు అక్షరాస్యత రేటు 34 శాతంగా ఉంది. అదేవిధంగా హిందూ షెడ్యూల్డ్ కులాల అక్షరాస్యత రేటు 19 శాతంగా ఉంది. వీటితో పోలిస్తే పాకిస్థాన్ జాతీయ సగటు అక్షరాస్యత రేటు 46.56 శాతంగా నమోదైంది.[106] పాకిస్థాన్ హిందూ సేవా వెల్ఫేర్ ట్రస్ట్ 2013లో నిర్వహించిన ఒక సర్వే ప్రకారం, పాకిస్థాన్‌లోని షెడ్యూల్డ్ కులాల హిందువుల అక్షరాస్యత రేటు కేవలం 16% మాత్రమే. బలవంతపు మత మార్పిడిల భయంతో షెడ్యూల్డ్ కులాలకు చెందిన హిందూ కుటుంబాలు తమ ఆడపిల్లలను పాఠశాలలకు పంపడం లేదని ఈ సర్వే పేర్కొంది. ప్రపంచంలోనే అత్యంత దారుణమైన అక్షరాస్యత రేటు కలిగిన దేశాలలో పాకిస్థాన్ కూడా ఒకటి. ఇక్కడి వ్యవసాయ వృద్ధి మందగించడానికి, ఆర్థిక వ్యవస్థ కుంటుపడటానికి అక్షరాస్యత లేకపోవడమే ప్రధాన కారణం. మొత్తం 120 దేశాల జాబితాలో పాకిస్థాన్ అక్షరాస్యత రేటు 113వ స్థానంలో ఉంది. ఇది ఆ దేశానికి, దాని ఆర్థిక అభివృద్ధికి ఒక ప్రధాన సమస్యగా మారింది.[107][108]

కొందరు హిందూ ప్రముఖులు

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "పాకిస్థాన్ మతపరమైన జనాభా గణాంకాలు - 2023" (PDF). Archived (PDF) from the original on 29 August 2021. Retrieved 21 July 2024.
  2. ↑ Khan, Nyla Ali (2013). The Fiction of Nationality in an Era of Transnationalism (in ఇంగ్లీష్). Routledge. ISBN 978-1-135-92304-4. Prior to the partition of India in 1947 into two separate nation-states, a group of Western-educated Indian Muslims who constituted the Muslim League, the pivotal Muslim political organization in undivided India, ardently advocated the logical of creating a separate homeland for Indian Muslims. There were also debates between the Sanskrit believers Hindus and Arabic believers Muslims.
  3. ↑ Maclean, Derryl N. (1989). Religion and Society in Arab Sind. Brill. p. 52. ISBN 90-04-08551-3.
  4. ↑ Stubbs, John H.; Thomson, Robert G. (2016-11-10). Architectural Conservation in Asia: National Experiences and Practice (in ఇంగ్లీష్). Taylor & Francis. p. 427. ISBN 978-1-317-40619-8. Archived from the original on 23 December 2022. Retrieved 23 December 2022. Perhaps best known as home to Asia's earliest cities, the Harappan sites of Mohenjo-Daro and Harappa, Pakistan's rich history includes contributions from prominent Buddhist, Hindu, Hellenistic, Jain and Zoroastrian civilizations, as well as those connected to its Islamic heritage.
  5. ↑ Malik, Iftikhar Haider (2006). Culture and Customs of Pakistan (in ఇంగ్లీష్). Greenwood Publishing Group. p. 47. ISBN 978-0-313-33126-8. Archived from the original on 23 December 2022. Retrieved 23 December 2022.
  6. ↑ "Population Distribution by Religion, 1998 Census" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. Archived from the original (PDF) on 23 November 2018. Retrieved 26 December 2016.
  7. ↑ "Population Census 2023" (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Pakistan Hindu Council. Archived from the original on 15 March 2018. Retrieved 2019-03-18.
  8. ↑ Ranganathan, Anand (9 January 2015). "The Vanishing Hindus of Pakistan – a Demographic Study". Newslaundry (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 16 May 2020. Retrieved 2020-05-11.
  9. 1 2 The Bobbs-Merrill Reprint Series in Geography. Bobbs-Merrill Company.
  10. 1 2 3 Hill, Kenneth H.; Seltzer, William; Leaning, Jennifer; Malik, Saira J.; Russell, Sharon Stanton; Makinson, C (2004). A Demographic Case Study of Forced Migration: The 1947 Partition of India (Report). Archived from the original on 18 October 2022. Retrieved 25 May 2020.
    Session 44: Understanding the Forced Migration of Trafficked Persons and Refugees. Population Association of America 2004 Annual Meeting Program (Report). Archived from the original on 14 June 2020. Retrieved 14 June 2020.
  11. 1 2 3 4 Hasan, Arif; Raza, Mansoor (2009). Migration and Small Towns in Pakistan. IIED. p. 12. ISBN 9781843697343. When the British Indian Empire was partitioned in 1847, 4.7 million Sikhs and Hindus left what is today Pakistan for India, and 6.5 million Muslims left India and moved to Pakistan.
  12. ↑ Chakraborty, Chandrima (2 October 2017). Mapping South Asian Masculinities: Men and Political Crises (in ఇంగ్లీష్). Routledge. ISBN 978-1-317-49462-1. Most of the Hindu population was in East Pakistan, where they constituted 22% of the population in 1951 and 18.4% in 1961. In West Pakistan, they represented only 1.6% (1951 and 1961) of the population.
  13. ↑ Humayun, Syed (1995). Sheikh Mujib's 6-point Formula: An Analytical Study of the Breakup of Pakistan (in ఇంగ్లీష్). Royal Book Company. ISBN 978-969-407-176-3. Interestingly, Hindus, who were the single largest minority, constituted 22% of East Wing population and only 1.6% of West Pakistan
  14. ↑ "Rigveda | Hindu literature". Encyclopædia Britannica. Archived from the original on 2 May 2015. Retrieved 2017-01-13.
  15. ↑ Gordon, A. D. D.; Gordon, Sandy (2014-08-05). India's Rise as an Asian Power: Nation, Neighborhood, and Region (in ఇంగ్లీష్). Georgetown University Press. pp. 7. ISBN 978-1-62616-074-3.
  16. ↑ Roy, Kumkum (2008-12-04). Historical Dictionary of Ancient India (in ఇంగ్లీష్). Scarecrow Press. pp. 52. ISBN 978-1-4616-5917-4.
  17. ↑ Rengel, Marian (15 December 2003). Pakistan: A Primary Source Cultural Guide (in ఇంగ్లీష్). The Rosen Publishing Group, Inc. pp. 58. ISBN 978-0-8239-4001-1.
  18. ↑ Singh, Sarina (2008). Pakistan & the Karakoram Highway (in ఇంగ్లీష్). Lonely Planet. pp. 376–377. ISBN 978-1-74104-542-0. Archived from the original on 12 April 2023. Retrieved 23 February 2021.
  19. ↑ Singh, Vipul (2008). The Pearson Indian History Manual for the UPSC Civil Services Preliminary Examination (in ఇంగ్లీష్). Pearson Education India. pp. 152–162. ISBN 978-81-317-1753-0.
  20. ↑ Muniapan, Balakrishnan; Shaikh, Junaid M. (January 2007). "Inderscience Publishers - linking academia, business and industry through research". World Review of Entrepreneurship, Management and Sustainable Development. 3 (1): 50–61. doi:10.1504/wremsd.2007.012130. Archived from the original on 28 February 2021. Retrieved 23 February 2021.
  21. ↑ Wink, André (1991) [1996]. Al-Hind the Making of the Indo-Islamic World: The Slave Kings and the Islamic Conquest : 11Th-13th Centuries (in ఇంగ్లీష్). BRILL. p. 152. ISBN 978-90-04-10236-1.
  22. ↑ Paracha, Nadeem F. (22 June 2015). "Why some in Pakistan want to replace Jinnah as the founder of the country with an 8th century Arab". Scroll.in (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 4 March 2021. Retrieved 2021-02-28.
  23. ↑ Avari 2013, pp. 8–9
  24. ↑ Chandra, Satish (2005). Medieval India: From Sultanat to the Mughals Part II. Har Anand Publications. pp. 365. ISBN 978-81-241-1066-9.
  25. ↑ Zamindar, Vazira Fazila-Yacoobali (2010). The Long Partition and the Making of Modern South Asia: Refugees, Boundaries, Histories. Columbia University Press. p. 72. ISBN 9780231138475. The logic of the hostage theory tied the treatment of Muslim minorities in India to the treatment meted out to Hindus in Pakistan.
  26. ↑ Dhulipala, Venkat (2015). Creating a New Medina: State Power, Islam, and the Quest for Pakistan in Late Colonial North India. Cambridge University Press. p. 19. ISBN 9781316258385. Archived from the original on 16 January 2023. Retrieved 19 March 2020. Within the subcontinent, ML propaganda claimed that besides liberating the 'majority provinces' Muslims it would guarantee protection for Muslims who would be left behind in Hindu India. In this regard, it repeatedly stressed the hostage population theory that held that 'hostage' Hindu and Sikh minorities inside Pakistan would guarantee Hindu India's good behaviour towards its own Muslim minority.
  27. ↑ "The inter-religious dialogue". Archived from the original on 1 November 2020. Retrieved 2018-07-18.
  28. ↑ Qasmi, Ali Usman (2015). The Ahmadis and the Politics of Religious Exclusion in Pakistan. Anthem Press. p. 149. ISBN 9781783084258. Nazim-ud-Din favored an Islamic state not just out of political expediency but also because of his deep religious belief in its efficacy and practicality...Nazim-ud-Din commented:'I do not agree that religion is a private affair of the individual nor do I agree that in an Islamic state every citizen has identical rights, no matter what his caste, creed or faith be'.
  29. ↑ Zamindar, Vazira Fazila-Yacoobali (2010). The Long Partition and the Making of Modern South Asia: Refugees, Boundaries, Histories (in ఇంగ్లీష్). Columbia University Press. pp. 40. ISBN 978-0-231-13847-5. Second, it was feared that if an exchange of populations was agreed to in principle in Punjab, ' there was likelihood of trouble breaking out in other parts of the subcontinent to force Muslims in the Indian Dominion to move to Pakistan. If that happened, we would find ourselves with inadequate land and other resources to support the influx.' Punjab could set a very dangerous precedent for the rest of the subcontinent. Given that Muslims in the rest of India, some 42 million, formed a population larger than the entire population of West Pakistan at the time, economic rationality eschewed such a forced migration. However, in divided Punjab, millions of people were already on the move, and the two governments had to respond to this mass movement. Thus, despite these important reservations, the establishment of the MEO led to an acceptance of a 'transfer of populations' in divided Punjab, too, 'to give a sense of security' to ravaged communities on both sides. A statement of the Indian government's position of such a transfer across divided Punjab was made in the legislature by Neogy on November 18, 1947. He stated that although the Indian government's policy was 'to discourage mass migration from one province to another.' Punjab was to be an exception. In the rest of the subcontinent migrations were not to be on a planned basis, but a matter of individual choice. This exceptional character of movements across divided Punjab needs to be emphasized, for the agreed and 'planned evacuations' by the two governments formed the context of those displacements.
  30. ↑ Gilmartin, David (1998). "Partition, Pakistan, and South Asian History: In Search of a Narrative". The Journal of Asian Studies. 57 (4): 1068–1095. doi:10.2307/2659304. ISSN 0021-9118. JSTOR 2659304. S2CID 153491691.
  31. 1 2 "CENSUS OF PAKISTAN, 1951 POPULATION ACCORDING TO RELIGION TABLE 6" (PDF). pp. 12–21. Archived (PDF) from the original on 26 March 2023. Retrieved 17 November 2024.
  32. 1 2 "Census of Pakistan, 1951 Population According to Religion Table 6 CensusIndgov site". Census Digital Library. Retrieved 17 November 2024.
  33. ↑ Population Census Organization Statistics Division, Government of Pakistan Islamabad (1972). "Statistical Report of Pakistan 1972". p. 20. Retrieved 17 November 2024.[permanent dead link]
  34. ↑ Population Census Organisation Statistics Division, Government of Pakistan, Islamabad (December 1984). 1981 Census Report of Pakistan. © Population Census Organisation Statistics Division, Government of Pakistan, Islamabad. p. 68. Retrieved 17 November 2024.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)[permanent dead link]
  35. ↑ Population Census Organisation Statistics Division, Government of Pakistan, Islamabad (December 1985). Handbook of Population Census Data, 1981. © Population Census Organisation Statistics Division, Government of Pakistan, Islamabad. p. 13. Retrieved 17 November 2024.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)[permanent dead link]
  36. ↑ Dr Iftikhar H. Malik. "Religious Minorities in Pakistan" (PDF). Archived from the original on 1 February 2021. Retrieved 12 February 2020.
  37. 1 2 3 "Population by Religion" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. Archived from the original (PDF) on 7 August 2003.
    "Population by religion". Population Census Organization, Government of Pakistan. Archived from the original on 2 April 2014.
    "Population by Religion" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. Archived from the original (PDF) on 29 March 2020. Retrieved 13 June 2020.
    Also reproduced at scribd.com Archived 7 నవంబరు 2020 at the Wayback Machine
  38. 1 2 "Population by Releigion" (PDF). Archived from the original (PDF) on 16 February 2022. Retrieved 27 July 2021.
  39. 1 2 3 4 Riazul Haq; Shahbaz Rana (27 May 2018). "Headcount finalised sans third-party audit". Archived from the original on 6 April 2023. Retrieved 23 January 2021.
  40. ↑ "4 Million Hindus persecuted in partition of the West Pakistan". World Hindu Council. 24 March 2019. Archived from the original on 27 February 2021. Retrieved 28 February 2021.
  41. ↑ "Has Pak's Hindu population dropped sharply". The Times of India. 10 February 2020. Archived from the original on 2021-01-09. Retrieved 2021-02-06.
  42. ↑ "As per as Pakistan government official estimation, there are 75 lakhs Hindus living in Pakistan in the year of 2021". News Indian Express. Archived from the original on 30 April 2021. Retrieved 30 April 2021.
  43. ↑ "Has Pak's Hindu population dropped sharply?". The Times of India. Archived from the original on 9 January 2021. Retrieved 6 February 2021.
  44. ↑ "The Vanishing Hindus of Pakistan – a Demographic Study". 9 January 2015. Archived from the original on 16 May 2020. Retrieved 11 May 2020.
  45. ↑ "No, Pakistan's non-Muslim population didn't decline from 23% to 3.7% as BJP claims". 12 December 2019. Archived from the original on 9 September 2020. Retrieved 16 December 2019.
  46. ↑ "Exiled analysts rue decline of Hinduism in Pakistan's Punjab province". ThePrint. 28 March 2022. Archived from the original on 18 March 2023. Retrieved 18 March 2023.
  47. ↑ "Pakistan's shrinking minority space". The Hindu. 31 July 2014. Archived from the original on 18 March 2023. Retrieved 18 March 2023.
  48. ↑ "Our vanishing Hindus". 13 June 2016. Archived from the original on 5 December 2022. Retrieved 18 March 2023.
  49. ↑ Roche, Elizabeth (19 January 2016). "Slow genocide of minorities in Pakistan: Farahnaz Ispahani". mint. Archived from the original on 20 December 2021. Retrieved 18 March 2023.
  50. ↑ D'Costa, Bina (2011). Nationbuilding, Gender and War Crimes in South Asia. Routledge. p. 100. ISBN 978-0-415-56566-0.
  51. ↑ "Area, Population, Density and Urban/Rural Proportion by Administrative Units". Statistics Division, Ministry of Economic Affairs and Statistics, Government of Pakistan. Archived from the original on 17 December 2003.
  52. ↑ "Census of Bangladesh". Banbeis.gov.bd. Archived from the original on 6 జూలై 2011. Retrieved 8 జూన్ 2013.
  53. 1 2 Hindus in South Asia & the Diaspora: A Survey of Human Rights, 2013. Hindu American Foundation. 2013. Archived from the original on 26 January 2016.
  54. ↑ Guriro, Amar; Khwaja, Aslam; Raza, Mansoor; Mansoor, Hasan (13 March 2016). "Caste and captivity: Dalit suffering in Sindh". Dawn. Archived from the original on 24 July 2019. Retrieved 24 July 2019.
  55. ↑ "Long behind Schedule: a Study on the plight of Scheduled Caste Hindus in Pakistan" (PDF). Indian Institute of Dalit Studies, New Delhi. 2008. Archived (PDF) from the original on 12 February 2021. Retrieved 24 July 2019.
  56. ↑ Rawat, Mukesh (12 December 2019). "No, Pakistan's non-Muslim population didn't decline". India Today (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 9 September 2020. Retrieved 16 December 2019.
  57. ↑ "Population Distribution by Religion, 1998 Census" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. Archived from the original (PDF) on 23 November 2018. Retrieved 26 December 2016.
  58. ↑ "Scheduled castes have a separate box for them, but only if anybody knew". Archived from the original on 25 January 2021. Retrieved 19 September 2020.
  59. ↑ Arisar, A. B. (2025-07-27). "SOCIETY: TRANSFORMING GEN JOGI". DAWN.COM (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-07-27.
  60. ↑ Khan, Iftikhar A. (28 May 2018). "Number of non-Muslim voters in Pakistan shows rise of over 30pc". Dawn. Archived from the original on 4 June 2018. Retrieved 13 June 2020.
  61. ↑ "Pakistan General Election: Non-Muslim voters increase by 30 percent in 5 years, Hindus most numerically significant minority". Firstpost. 22 July 2018. Archived from the original on 12 June 2018. Retrieved 12 June 2018.
  62. ↑ "Hindus of Pakistan reject CAA, do not want Indian Prime Minister Modi's offer of citizenship". Gulf News. 18 December 2019. Archived from the original on 18 December 2019. Retrieved 19 December 2019.
  63. ↑ "Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows". 4 March 2015. Archived from the original on 12 June 2018. Retrieved 9 August 2022.
  64. ↑ Aqeel, Asif (1 July 2018). "Problems with the electoral representation of non-Muslims". Herald (Pakistan). Archived from the original on 25 December 2018. Retrieved 12 June 2020.
  65. ↑ Imtiaz, Saba (14 August 2017). "Hindu Today, Muslim Tomorrow". The Atlantic (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 25 July 2018. Retrieved 15 July 2021.
  66. ↑ Sarfraz, Mehmal (2019-04-13). "In Pakistan, the problem of forced conversions". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2021-07-15.
  67. ↑ Abi-Habib, Maria; ur-Rehman, Zia (4 August 2020). "Poor and Desperate, Pakistani Hindus Accept Islam to Get By". The New York Times (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0362-4331. Archived from the original on 14 August 2020. Retrieved 15 July 2021.
  68. ↑ Gannon, Kathy (28 December 2020). "Each year, 1000 Pakistani girl forcibly converted to Islam". Associated Press. Archived from the original on 1 January 2021. Retrieved 1 January 2021.
  69. ↑ Inayat, Naila (15 February 2017). "Pakistan Hindus lose daughters to forced muslim marriages". USA Today. Archived from the original on 29 January 2020. Retrieved 2 January 2021.
  70. 1 2 Javaid, Maham (18 August 2016). "State of fear". Herald (Pakistan). Archived from the original on 8 March 2021. Retrieved 12 June 2020.
  71. 1 2 Quratulain, Fatima (19 September 2017). "Forced conversions of Pakistani Hindu girls". Daily Times (Pakistan). Archived from the original on 9 November 2020. Retrieved 20 January 2019.
  72. ↑ Daur, Naya (16 September 2019). "Who Is Mian Mithu?". Naya Daur Media (NDM), Pakistan. Archived from the original on 9 March 2021. Retrieved 12 June 2020.
  73. ↑
  74. ↑ Ackerman, Reuben; Rehman, Javaid; Johns, Morris (2018). "Forced Conversions & Forced Marriages in Sindh, Pakistan" (PDF). CIFORB, the University of Birmingham. Archived (PDF) from the original on 29 September 2018. Retrieved 20 November 2019.
  75. ↑ Tunio, Hafeez (9 October 2019). "PPP lawmakers turn down bill against forced conversions". The Express Tribune. Archived from the original on 10 February 2021. Retrieved 12 June 2020.
  76. ↑ Mandhro, Sameer; Imtiaz, Saba (21 January 2012). "Mass conversions: for Matli's poor Hindus, 'lakshmi' lies in another religion". The Express Tribune. Archived from the original on 22 June 2018. Retrieved 13 July 2021.
  77. ↑ "Pakistan to restore, hand over 400 Hindu temples". India Today (in ఇంగ్లీష్). 10 April 2019. Archived from the original on 9 July 2021. Retrieved 13 July 2021.
  78. ↑ Mandhro, Sameer (23 January 2012). "100,000 conversions and counting, meet the ex-Hindu who herds souls to the Hereafter". The Express Tribune. Archived from the original on 2 April 2019. Retrieved 13 July 2021.
  79. ↑ Ali, Naziha Syed (17 August 2017). "The truth about forced conversions in Thar". Dawn. Archived from the original on 2 September 2020. Retrieved 20 January 2019.
  80. ↑ Monitor, World Watch (2017-06-21). "Pakistan expels South Korean for 'illegal preaching' after murder of Chinese 'missionaries'". World Watch Monitor (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 27 May 2021. Retrieved 2021-05-27.
  81. ↑ "Hindu youth delegation calls on governor". Archived from the original on 24 June 2021. Retrieved 23 June 2021.
  82. ↑ "How long will govt neglect Tharparkar, asks MNA Ramesh Kumar". Pakistan Today. 22 April 2017. Archived from the original on 10 August 2019. Retrieved 10 August 2019.
  83. ↑ "79 Hindu couples tie the knot in mass wedding". Dawn. 7 January 2019. Archived from the original on 10 August 2019. Retrieved 10 August 2019.
  84. ↑ "Dalit sujag tehreek: Scheduled caste Hindus elect officers". ExpressTribune. Archived from the original on 26 July 2021. Retrieved 26 July 2021.
  85. ↑ Schaflechner, Jürgen (2018). Hinglaj Devi : identity, change, and solidification at a Hindu temple in Pakistan. New York, NY: Oxford University Press. p. 145,290. ISBN 9780190850555. OCLC 1008771979.
  86. ↑ "Rath Yatra travels the world". Orissa Post. Archived from the original on 22 April 2021. Retrieved 22 April 2021.
  87. ↑ "Cabinet approves devolution of seven ministries". Dawn. 28 June 2011. Retrieved 13 June 2020.{{cite news}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
  88. ↑ "Asian/Pakistan – Paul Bhatti appointed "Special Advisor" for Religious Minorities". Agenzia Fides. 24 March 2011. Archived from the original on 16 May 2020. Retrieved 13 June 2020.
  89. ↑ "Ministry of national harmony formed". The Express Tribune. 5 August 2011. Archived from the original on 25 February 2021. Retrieved 28 July 2019.
  90. ↑ "Concern over merger of ministries". Dawn. 24 June 2013. Archived from the original on 16 May 2020. Retrieved 13 June 2020.
  91. ↑ "The connection between Tamils and Pakistan". DT Next. 26 November 2017. Archived from the original on 11 November 2018. Retrieved 13 June 2020.
  92. ↑ Shahbazi, Ammar (20 March 2012). "Strangers to their roots, and those around them". The News. Archived from the original on 20 March 2012. Retrieved 13 April 2020.
  93. ↑ Witzel, Michael (2004). "Kalash Religion (extract from 'The Ṛgvedic Religious System and its Central Asian and Hindukush Antecedents')" (PDF). In A. Griffiths; J. E. M. Houben (eds.). The Vedas: Texts, Language and Ritual. Groningen: Forsten. pp. 581–636. Archived (PDF) from the original on 9 November 2013. Retrieved 7 August 2020.
  94. ↑ pace Fussman 1977
  95. ↑ Lazaridis, Iosif; Nadel, Dani; Rollefson, Gary; Merrett, Deborah C.; Rohland, Nadin; Mallick, Swapan; Fernandes, Daniel; Novak, Mario; Gamarra, Beatriz; Sirak, Kendra; Connell, Sarah (2016h). "Genomic insights into the origin of farming in the ancient Near East". Nature (in ఇంగ్లీష్). 536 (7617): 419–424. Bibcode:2016Natur.536..419L. doi:10.1038/nature19310. ISSN 1476-4687. PMC 5003663. PMID 27459054.
  96. ↑ Guriro, Amar (18 October 2016). "Struggling to revive Gurmukhi". Daily Times (Pakistan). Archived from the original on 7 September 2018. Retrieved 2 November 2018.
  97. ↑ Khalid, Haroon (14 August 2018). "'To see Lahore is to be born': A view of Pakistan's famed cultural heart. On Pak Independence Day, an edited excerpt from Haroon Khalid's book 'Imagining Lahore: The City That Is, The City That Was'". Daily O (part of India Today). Archived from the original on 16 May 2020. Retrieved 13 June 2020.
  98. ↑ Khalid, Haroon (21 July 2017). "Hindu past in an Islamic country: Living with new identities and old fears in Pakistan". The Scroll (India). Archived from the original on 17 May 2020. Retrieved 13 June 2020.
  99. ↑ Vogelsang, Willem (2001-11-28). The Afghans (in ఇంగ్లీష్). Wiley. ISBN 978-0-631-19841-3. Archived from the original on 12 April 2023. Retrieved 8 June 2021. During the 8th and 9th centuries AD the eastern terroritries of modern Afghanistan were still in the hands of non-Muslim rulers. The Muslims tended to regard them as Indians (Hindus), although many of the local rulers and people were apparently of Hunnic or Turkic descent. Yet, the Muslims were right in so far as the non-Muslim population of eastern Afghanistan was, culturally linked to the Indian sub-continent. Most of them were either Hindus or Buddhists
  100. ↑ Haidar, Suhasini (2018-02-03). "Tattooed 'blue-skinned' Hindu Pushtuns look back at their roots". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Archived from the original on 17 June 2021. Retrieved 2021-06-06.
  101. ↑ "Hindu community celebrates Diwali across Punjab". The Express Tribune. 8 November 2018. Archived from the original on 11 March 2020. Retrieved 18 December 2020.
  102. ↑ "Dussehra celebrated at Krishna Mandir". The Express Tribune. 23 October 2015. Archived from the original on 28 January 2022. Retrieved 18 December 2020.
  103. ↑ "Persecuted Hindus from Pakistan, Sikhs from Afghanistan make case for CAA". The Times of India (in ఇంగ్లీష్). TNN. 2019-12-25. Archived from the original on 21 May 2021. Retrieved 2021-05-21.
  104. ↑ "Ancient Pakistan temples draw devotees from across faiths". Times of India. TNN. 27 July 2014. Archived from the original on 5 November 2020. Retrieved 13 May 2020.
  105. ↑ "Pakistan to restore, hand over 400 Hindu temples". Gulf News. 13 November 2019. Archived from the original on 13 November 2019. Retrieved 13 November 2019.
  106. ↑ "Religious Minorities in Pakistan By Dr Iftikhar H.Malik" (PDF). Archived (PDF) from the original on 16 May 2020. Retrieved 9 April 2020.
  107. ↑ Abbasi, Kashif (2021-06-11). "Literacy rate stagnant at 60pc". DAWN.COM (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 25 August 2023. Retrieved 2023-08-25.
  108. ↑ "Low literacy rate in Pakistan" (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2022-04-11. Archived from the original on 25 August 2023. Retrieved 2023-08-25.

వివరణలు

[మార్చు]
  1. 1 2 3 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "Pakistan1941" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  2. 1 2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "Pakistan1901" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  3. 1 2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "Pakistan1911" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  4. 1 2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "Pakistan1921" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  5. 1 2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "Pakistan1931" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=పాకిస్తాన్‌లో_హిందూమతం&oldid=4910015" నుండి వెలికితీశారు