Jump to content

పాకిస్థానీ రూపాయి

వికీపీడియా నుండి
پاکستانی روپیہ (పాకిస్తానీ రూపాయి)
ISO 4217
CodePKR (numeric: 586)
Subunit0.01
Unit
Unitరూపాయి
Symbol𞱱‎ (వాడుకలో అంతగా లేదు) ఉర్దూలో
లాటిన్‌లో Re/Rs
Denominations
Subunit
 1⁄100పైసా
(నిలిపివేయబడింది); పైసా డినామినేషన్ నాణేలు 2013లో చట్టబద్ధమైన ద్రవ్యంగా చెలామణిలో లేకుండా పోయాయి[1]
Banknotes
 Freq. usedరూ. 10, రూ. 20, రూ. 50, రూ. 100, రూ. 500, రూ. 1,000, రూ. 5,000
 Rarely usedరూ. 75
Coins
 Freq. used1 రూపాయి, 2 రూపాయలు, 5 రూపాయలు, 10 రూపాయలు
Demographics
Date of introduction1948; 78 సంవత్సరాల క్రితం (1948)
Replacedభారతీయ రూపాయి
User(s) Pakistan
Issuance
Central bankస్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్
Printerపాకిస్తాన్ సెక్యూరిటీ ప్రింటింగ్ కార్పొరేషన్
Mintపాకిస్తాన్ మింట్
Valuation
Inflation0.7% (మార్చి 2025)

పాకిస్తానీ రూపాయి (Urdu: روپیہ; ISO కోడ్: PKR; గుర్తు: 𞱱; సంక్షిప్త రూపం: Re (ఏకవచనం), Rs (బహువచనం)) పాకిస్తాన్ ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ అధికారిక కరెన్సీ. గతంలో దీనిని వంద పైసలుగా (Urdu: پیسہ) విభజించేవారు; అయితే, 2013 నుండి పైసా డినామినేషన్ నాణేలు చట్టబద్ధమైన ద్రవ్యంగా (లీగల్ టెండర్) చెలామణిలో లేవు. కరెన్సీ జారీని స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ నియంత్రిస్తుంది. 1949లో పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం దీనిని అధికారికంగా స్వీకరించింది. 1949 వరకు నాణేలు, నోట్లను రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా జారీ చేసి నియంత్రించేది. ఆ తర్వాత భారత ప్రభుత్వం, రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా వీటి బాధ్యతను పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం, స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్‌లకు అప్పగించాయి.

పాకిస్తానీ ఆంగ్లంలో, పెద్ద విలువల రూపాయలను వేలల్లో లెక్కగడతారు; లక్ష (లక్షలు); కోటి (కోట్లు); అరబ్ (బిలియన్); ఖరబ్ (వంద బిలియన్లు). అంకెలను ఇప్పటికీ వేలల్లోనే సమూహపరుస్తారు.

చరిత్ర

[మార్చు]
1947కు ముందు బహావల్పూర్ రాష్ట్రంలో ఉపయోగించిన వెండి రూపాయి నాణెం.
1947కు ముందు బహావల్పూర్ రాష్ట్రంలో ఉపయోగించిన బంగారు రూపాయి నాణెం.
1947లో కొత్త దేశమైన పాకిస్తాన్‌లో చట్టబద్ధమైన ద్రవ్యంగా ఉపయోగించడానికి భారతీయ రూపాయలపై 'గవర్నమెంట్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్' అని ముద్రించారు.

'రూపియా' అనే పదం "రూప్య" అనే సంస్కృత పదం నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం "చెక్కిన వెండి, ఒక వెండి నాణెం",[2] ఇది ప్రాథమికంగా "చక్కని ఆకారం గలది" అనే విశేషణం నుండి వచ్చింది, దీనికి "ముద్రించబడినది, అచ్చువేయబడినది" అనే నిర్దిష్ట అర్థం ఉంది, అక్కడి నుండే "నాణెం" అనే పదం వచ్చింది. ఇది "రూప" (ఆకారం, పోలిక, ప్రతిమ) అనే నామవాచకం నుండి ఉద్భవించింది. 1540 నుండి 1545 వరకు షేర్ షా సూరి తన పాలనా కాలంలో ప్రవేశపెట్టిన నాణేన్ని సూచించడానికి 'రూపయ' అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు.

నిపుణుల కమిటీ సలహా మేరకు, విభజనకు ముందున్న బ్రిటిష్ రాజ్ గవర్నర్ జనరల్ 1947 ఆగస్టు 14న పాకిస్తాన్ (మానిటరీ సిస్టమ్ అండ్ రిజర్వ్ బ్యాంక్) ఆర్డర్, 1947ను జారీ చేశారు. ఇది 1948 సెప్టెంబర్ 30 వరకు భారతదేశం, పాకిస్తాన్ రెండింటికీ తాత్కాలిక ద్రవ్య అధికార సంస్థగా రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ను నియమించింది. ఈ పరివర్తన కాలంలో, ఆర్‌బిఐ, భారత ప్రభుత్వం జారీ చేసిన కరెన్సీ నోట్లు పాకిస్తాన్‌లో చట్టబద్ధమైన ద్రవ్యంగా కొనసాగాయి. 1948 ఏప్రిల్ 1 నుండి చెలామణి అయ్యేలా ఈ నోట్లపై ఉర్దూ, ఆంగ్లంలో 'గవర్నమెంట్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్' శాసనాలను ముద్రించడానికి కూడా ఈ ఉత్తర్వు అనుమతించింది.[3] భారతీయ రూపాయి లాగానే, ఇది మొదట 16 అణాలుగా విభజించబడింది, ప్రతి అణా 4 పైస్‌లు (pice) లేదా 12 పై (pie) లకు సమానం.

విభజన జరిగిన మొదటి ఏడు నెలల పాటు, ఆర్‌బిఐ, భారత ప్రభుత్వం జారీ చేసిన కరెన్సీ పాకిస్తాన్‌లో చలామణిలో కొనసాగింది. 2, 5, 10, 100 రూపాయల డినామినేషన్లలో సవరించిన ఆర్‌బిఐ నోట్లు, భారత ప్రభుత్వం నుండి 1-రూపాయి నోట్లు తర్వాత ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. ఈ మార్పులలో భాగంగా నోట్ల ముందు భాగంలో ఆంగ్లంలో "గవర్నమెంట్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్", ఉర్దూలో "హుకుమత్-ఎ-పాకిస్తాన్" అని ముద్రించారు.[3]

భారత, పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వాల మధ్య 1948 ప్రారంభంలో కుదిరిన ఒప్పందం ఫలితంగా పాకిస్తాన్ (మానిటరీ సిస్టమ్ అండ్ రిజర్వ్ బ్యాంక్) ఆర్డర్, 1947కు సవరణ జరిగింది, పాకిస్తాన్ ద్రవ్య అధికార సంస్థగా ఆర్‌బిఐ పాత్రను 1948 సెప్టెంబర్ 30 నుండి 1948 జూన్ 30కి కుదించారు. అదే సమయంలో, పాకిస్తాన్‌కు శాసనాలతో కూడిన భారతీయ నోట్లను సరఫరా చేసే ఏర్పాటును ఆర్‌బిఐ 1948 జూన్ 30న ముగించింది.[3]

1961 జనవరిలో, కరెన్సీని దశాంశీకరించారు, రూపాయిని 100 పైస్‌లుగా విభజించారు, తర్వాత అదే సంవత్సరంలో ఆంగ్లంలో దీనిని పైసాగా పేరు మార్చారు. అయితే, 1996 నుండి పైసా డినామినేషన్‌తో నాణేలు జారీ చేయబడలేదు.

1972లో, కొత్తగా స్వతంత్రం పొందిన బంగ్లాదేశ్ ప్రారంభంలో పాకిస్తానీ రూపాయితో సమానత్వంతో టాకాను ప్రవేశపెట్టింది. ఆ తర్వాత, బంగ్లాదేశ్‌లో పాకిస్తానీ రూపాయి చట్టబద్ధత కోల్పోయింది.

నాణేలు

[మార్చు]
2
3
నికెల్‌తో తయారైన మొదటి పాకిస్తానీ రూపాయి నాణెం, 1948.
1965లో మొదటిసారిగా ఉపయోగించిన ఐదు పైసల నాణెం
1972లో మొదటిసారిగా ఉపయోగించిన 1 పైసా నాణెం
1974లో ఉపయోగించిన 5 పైసల నాణెం

1948లో 1 పైస్, 1/2 అణా, 1 అణా, 2 అణాలు, 1/4 రూపాయి, 1/2 రూపాయి, 1 రూపాయి డినామినేషన్లలో నాణేలను ప్రవేశపెట్టారు. 1 పై నాణేలు 1951లో జోడించబడ్డాయి. 1961లో 1, 5, 10 పైస్ నాణేలు జారీ చేయబడ్డాయి, తర్వాత అదే సంవత్సరంలో 1 పైసా, 5, 10 పైసల నాణేలు వెలువడ్డాయి. 1963లో 10, 25 పైసల నాణేలను ప్రవేశపెట్టారు, తర్వాతి సంవత్సరం 2 పైసల నాణేలు వచ్చాయి. 1 రూపాయి నాణేలను 1979లో తిరిగి ప్రవేశపెట్టారు, ఆ తర్వాత 1998లో 2 రూపాయలు, 2002లో 5 రూపాయల నాణేలు వచ్చాయి. 2 పైసల నాణేలు చివరిసారిగా 1976లో ముద్రించబడ్డాయి, 1 పైసా నాణేల ఉత్పత్తి 1979లో నిలిచిపోయింది. 5, 10, 25, 50 పైసల నాణేల ఉత్పత్తి 1996లో నిలిపివేయబడింది. 2 రూపాయల నాణేలలో రెండు వైవిధ్యాలు ఉన్నాయి: చాలా వాటిలో బాద్షాహీ మసీదు పైన మేఘాలు ఉంటాయి, కానీ కొన్నింటిలో ఉండవు. 1 రూపాయి, 2 రూపాయల నాణేలను 2007లో అల్యూమినియంతో మార్చారు.[citation needed]

పైసా డినామినేషన్ నాణేలు 2013లో చట్టబద్ధమైన ద్రవ్యంగా చలామణిలో లేకుండా పోయాయి, దీంతో 1 రూపాయి నాణెం కనీస చట్టబద్ధమైన ద్రవ్యంగా మిగిలిపోయింది.[1] 2015 అక్టోబర్ 15న, పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం తక్కువ పరిమాణం, బరువుతో, బంగారు రంగులో ఉన్న సవరించిన 5 రూపాయల నాణేన్ని ప్రవేశపెట్టింది, ఇది రాగి-నికెల్-జింక్ కూర్పుతో తయారు చేయబడింది.[citation needed] 2016లో 10 రూపాయల నాణేన్ని కూడా చెలామణిలోకి తెచ్చారు.[citation needed]

2019లో, గురు నానక్ 550వ జయంతి వేడుకలను పురస్కరించుకుని పాకిస్తాన్‌లోని కర్తార్‌పూర్‌లో కొత్త గురుద్వారా ప్రారంభోత్సవానికి నివాళిగా పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం 50 రూపాయల జ్ఞాపకార్థ నాణేన్ని ప్రవేశపెట్టింది.[4]

ప్రస్తుతం చెలామణిలో ఉన్న నాణేలు
విలువ వాడుకలో ఉన్న సంవత్సరాలు కూర్పు ముందు వైపు చిత్రం వెనుక వైపు చిత్రం
1 రూపాయి 1998 – ప్రస్తుతం కంచు (1998–2006)
అల్యూమినియం (2007–ప్రస్తుతం) 		ఖైద్-ఏ-ఆజం,
మహ్మద్ అలీ జిన్నా 		హజ్రత్ లాల్ షాబాజ్ ఖలందర్ సమాధి,
సెహ్వాన్ షరీఫ్
2 రూపాయలు 1998 – ప్రస్తుతం ఇత్తడి (1998–1999)
నికెల్-బ్రాస్ (1999–2006)
అల్యూమినియం (2007–) 		చంద్రవంక, నక్షత్రం బాద్షాహీ మసీదు, లాహోర్
5 రూపాయలు 2002 – ప్రస్తుతం కుప్రోనికెల్ (2002–2011)
రాగి-జింక్-నికెల్ (2015–ప్రస్తుతం) 		సంఖ్య "5"
10 రూపాయలు 2016 – ప్రస్తుతం నికెల్-బ్రాస్ ఫైసల్ మసీదు, ఇస్లామాబాద్

నోట్లు

[మార్చు]

1948 ఏప్రిల్ 1న, పాకిస్తాన్ లోపల మాత్రమే ఉపయోగించడానికి వీలుగా రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా, భారత ప్రభుత్వం పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం తరపున తాత్కాలిక నోట్లను జారీ చేశాయి. వీటిని భారతదేశంలో మార్చుకునే అవకాశం లేదు. నాసిక్‌లోని ఇండియా సెక్యూరిటీ ప్రెస్‌లో ముద్రించబడిన ఈ నోట్లలో భారతీయ నోట్ల ప్లేట్‌లను ఉపయోగించారు. వీటి ముందు భాగంలో వాటర్‌మార్క్ ప్రాంతంలో పైన ఆంగ్లంలో "GOVERNMENT OF PAKISTAN", కింద ఉర్దూలో "హుకుమత్-ఎ-పాకిస్తాన్" అని చెక్కబడి (ఓవర్‌ప్రింట్ చేయబడలేదు) ఉంటాయి. ఈ నోట్లపై ఉన్న సంతకాలు భారతీయ బ్యాంకింగ్, ఆర్థిక అధికారులవే.[5] అదనంగా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌కు చెందిన థామస్ డి లా రూ అండ్ కంపెనీ, బ్రాడ్‌బరీ విల్కిన్సన్ అండ్ కంపెనీ పాకిస్తాన్ కోసం వివిధ డినామినేషన్లను తయారు చేశాయి.[3]

పాకిస్తాన్‌లో బెంగాలీ రాష్ట్ర భాషగా ఉన్నందున బెంగాలీ వ్రాతతో ఉన్న పాత పాకిస్తానీ రూపాయి నోటు.

స్వాతంత్ర్యం తర్వాత, పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం 1949లో పాకిస్తాన్ సెక్యూరిటీ ప్రింటింగ్ కార్పొరేషన్ (PSPC) పేరుతో జాతీయ భద్రతా ముద్రణా కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. థామస్ డి లా రూ అండ్ కో. లిమిటెడ్ (40% వాటాతో), పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం (60% వాటాతో) భాగస్వామ్యంతో ఈ సంస్థ 7.5 మిలియన్ రూపాయల మూలధనంతో ప్రారంభమైంది. పాకిస్తాన్ గవర్నర్ జనరల్ 1949 మార్చి 11న కరాచీలో ఈ కేంద్రానికి శంకుస్థాపన చేశారు. నకిలీ నోట్ల భయం, భారతదేశంతో ప్రాంతీయ భద్రతా సమస్యల కారణంగా ముద్రణ పద్ధతిని ఎంచుకోవడంలో PSPC లితోగ్రాఫిక్ పద్ధతి కంటే ఇంటాగ్లియో ప్రక్రియను ఎంచుకుంది. ఈ నిర్ణయం అత్యున్నత-భద్రతా ముద్రణ సాంకేతికత పట్ల ప్రాధాన్యతను ప్రతిబింబించింది.[3]

1948లో 1 రూపాయి, 5 రూపాయలు, 10 రూపాయలు, 100 రూపాయల డినామినేషన్లలో సాధారణ ప్రభుత్వ నోట్ల జారీ ప్రారంభమైంది. ప్రభుత్వం 1980ల వరకు 1 రూపాయి నోట్లను జారీ చేస్తూనే ఉంది, అయితే 1953లో స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ మరొక నోట్ల జారీని చేపట్టి 2 రూపాయలు, 5 రూపాయలు, 10 రూపాయలు, 100 రూపాయల నోట్లను జారీ చేసింది. కేవలం కొన్ని 2 రూపాయల నోట్లు మాత్రమే జారీ చేయబడ్డాయి. 1957లో 50 రూపాయల నోట్లను చేర్చారు, 1985లో 2 రూపాయల నోట్లను తిరిగి ప్రవేశపెట్టారు. 1986లో 500 రూపాయల నోట్లను ప్రవేశపెట్టారు, తర్వాతి సంవత్సరం 1,000 రూపాయల నోట్లు వచ్చాయి. 1998, 2002లలో 2 రూపాయలు, 5 రూపాయల నోట్ల స్థానంలో నాణేలు వచ్చాయి. 2005లో 20 రూపాయల నోట్లను చేర్చారు, ఆ తర్వాత 2006లో 5,000 రూపాయల నోట్లు వచ్చాయి. 1971 వరకు పాకిస్తాన్ నోట్లు ద్విభాషా రూపంలో ఉండేవి. తూర్పు పాకిస్తాన్ (ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్) రాష్ట్ర భాష బెంగాలీ కావడంతో ఉర్దూ వచనంతో పాటు బెంగాలీ భాష అనువాదాన్ని (ఇక్కడ కరెన్సీని టాకా గా పేరు మార్చారు) కలిగి ఉండేవి.[6]

PSPC 1952-53 ఆర్థిక సంవత్సరంలో స్వంతంగా 1 రూపాయి, 5 రూపాయల నోట్లను జారీ చేయడం ప్రారంభించింది. ఈ నోట్లు గతంలో థామస్ డి లా రూ అండ్ కంపెనీ తయారు చేసిన వాటిని పోలి ఉంటాయి, అయితే 1-రూపాయి నోటులో ఒక ముఖ్యమైన మార్పు ఉంది: బ్రిటిష్ వెర్షన్ల ఊదా రంగు వెనుక భాగానికి భిన్నంగా అండర్-ప్రింట్ లేకుండా నీలిరంగు వెనుక భాగం ఉంటుంది. ఈ కొత్త డిజైన్ 1953 జనవరి 31న చెలామణిలోకి వచ్చింది.[3]

1963 డిసెంబర్ 14న, స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ తన సొంత ముద్రణాలయాన్ని ప్రారంభించింది, చివరకు జాతీయ బ్యాంక్ నోట్ల ఉత్పత్తి అంతటినీ తన ఆధీనంలోకి తీసుకుంది. తర్వాత, డి లా రూ డిజైన్ మాదిరిగానే 1 రూపాయి నోటును గులాబీ, నీలం అండర్-ప్రింట్‌తో పాటు ఊదా రంగు వెనుక భాగాన్ని చేర్చేలా సవరించారు. 1-రూపాయి నోటు వైవిధ్యాలు సీరియల్ నంబర్ ఫాంట్, సంతకం శైలులలోని వ్యత్యాసాల ద్వారా గుర్తించబడతాయి.[3]

PSPC 1953 జూలై నుండి తక్కువ డినామినేషన్ నోట్లను ముద్రిస్తున్నప్పటికీ, 1953 సెప్టెంబర్‌లో విడుదలైన 100 రూపాయల నోటు మూడవ సిరీస్ మొదటగా UKలోని థామస్ డి లా రూ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడింది. ఆ తర్వాత ఈ నోట్లను PSPC ముద్రించింది, ఉత్పత్తి మూలంలో మార్పు సీరియల్ నంబర్ ఫాంట్‌లోని వ్యత్యాసాల ద్వారా గుర్తించబడుతుంది.[3]

నోట్ల లక్షణాలు

[మార్చు]

1 రూపాయి, 2 రూపాయల నోట్లు మినహా అన్ని నోట్ల ముందు భాగంలో మహ్మద్ అలీ జిన్నా చిత్రపటంతో పాటు ఉర్దూలో వ్రాత ఉంటుంది. నోట్ల వెనుక భాగాలు డిజైన్‌లో మారుతూ ఆంగ్ల వచనాన్ని కలిగి ఉంటాయి. వెనుక భాగంలో కనిపించే ఏకైక ఉర్దూ వచనం ప్రవక్త హదీసు యొక్క ఉర్దూ అనువాదం, "నిజాయితీతో కూడిన జీవనోపాధిని వెతకడం ఒక ఆరాధనా చర్య." ఇది حصول رزق حلال عبادت ہے (హసూల్-ఎ-రిజ్క్-ఎ-హలాల్ ఇబాదత్ హై) అని ఉంటుంది.

నోట్లు పరిమాణం, రంగులో మారుతూ ఉంటాయి, పెద్ద డినామినేషన్లు చిన్న వాటి కంటే పొడవుగా ఉంటాయి. అన్నీ బహుళ రంగులను కలిగి ఉంటాయి. అయితే, ప్రతి డినామినేషన్‌లో ఒక రంగు ప్రధానంగా ఉంటుంది. భద్రతా ప్రయోజనాల కోసం అన్ని నోట్లు వాటర్‌మార్క్‌ను కలిగి ఉంటాయి. పెద్ద డినామినేషన్ నోట్లలో వాటర్‌మార్క్‌గా జిన్నా చిత్రం ఉండగా, చిన్న నోట్లలో చంద్రవంక, నక్షత్రం ఉంటాయి. ప్రతి నోటులో వివిధ రకాల భద్రతా దారాలు (సెక్యూరిటీ త్రెడ్స్) కూడా ఉంటాయి.

నోట్ల జాబితా

[మార్చు]
2005 సిరీస్‌కు ముందున్న నోట్లు[7]
విలువ కొలతలు ప్రధాన రంగు వివరణ – వెనుక వైపు స్థితి
1 రూపాయి 95 × 66 మి.మీ గోధుమ లాహోర్‌లోని మహ్మద్ ఇక్బాల్ సమాధి ఇకపై చలామణిలో లేవు
2 రూపాయలు 109 × 66 మి.మీ ఊదా లాహోర్‌లోని బాద్షాహీ మసీదు
5 రూపాయలు 127 × 73 మి.మీ ముదురు ఎరుపు (బర్గుండి) బలూచిస్తాన్‌లోని ఖోజాక్ టన్నెల్
10 రూపాయలు 141 × 73 మి.మీ ఆకుపచ్చ లర్కానా జిల్లాలోని మొహెంజో-దారో
50 రూపాయలు 154 × 73 మి.మీ ఊదా, ఎరుపు లాహోర్‌లోని లాహోర్ కోట యొక్క ఆలంగిరి గేట్
100 రూపాయలు 165 × 73 మి.మీ ఎరుపు, నారింజ పెషావర్‌లోని ఇస్లామియా కాలేజ్
500 రూపాయలు 175 × 73 మి.మీ ఆకుపచ్చ, లేత గోధుమ (టాన్), ఎరుపు, నారింజ ఇస్లామాబాద్‌లోని స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్
1,000 రూపాయలు నీలం లాహోర్‌లోని జహంగీర్ సమాధి

స్టేట్ బ్యాంక్ కొత్త నోట్ల సిరీస్‌ను ప్రారంభించింది, పాత డిజైన్‌లను క్రమంగా నిలిపివేసి కొత్త, మరింత సురక్షితమైన వాటిని తీసుకువచ్చింది.

2005 సిరీస్
విలువ కొలతలు ప్రధాన రంగు వివరణ తేదీ మూలాలు
ముందు వైపు వెనుక వైపు వాటర్‌మార్క్ జారీ ఉపసంహరణ రద్దు
5 రూపాయలు 115 × 65 మి.మీ ఆకుపచ్చ కలగలిసిన బూడిద (గ్రీనిష్ గ్రే) మహ్మద్ అలీ జిన్నా గ్వాదర్ పోర్ట్ మహ్మద్ అలీ జిన్నా, "5" 2008 జూలై 8 2011 డిసెంబర్ 31 2012 డిసెంబర్ 31 [8][9]
10 రూపాయలు ఆకుపచ్చ బాబ్-ఎ-ఖైబర్ (ఖైబర్ పాస్ ప్రవేశద్వారం) మహ్మద్ అలీ జిన్నా, "10" 2006 మే 27 ప్రస్తుతం చలామణిలో ఉన్నాయి [10]
20 రూపాయలు 123 × 65 మి.మీ ముదురు ఎరుపు (బర్గుండి) మొహెంజో-దారో మహ్మద్ అలీ జిన్నా, "20" 2005 ఆగస్టు 13 [11]
నారింజ 2008 మార్చి 22 [12]
50 రూపాయలు 131 × 65 మి.మీ ఊదా కె2 మహ్మద్ అలీ జిన్నా, "50" 2008 జూలై 8 [13]
100 రూపాయలు 139 × 65 మి.మీ ఎరుపు ఖైద్-ఎ-ఆజం రెసిడెన్సీ మహ్మద్ అలీ జిన్నా, "100" 2006 నవంబర్ 11 [14]
500 రూపాయలు 147 × 65 మి.మీ ముదురు ఆకుపచ్చ బాద్షాహీ మసీదు మహ్మద్ అలీ జిన్నా, "500" 2006 నవంబర్ 11 [15]
1,000 రూపాయలు 155 × 65 మి.మీ నీలం పెషావర్‌లోని ఇస్లామియా కాలేజ్ మహ్మద్ అలీ జిన్నా, "1000" 2007 ఫిబ్రవరి 26 [16]
5,000 రూపాయలు 163 × 65 మి.మీ గోధుమ ఫైసల్ మసీదు మహ్మద్ అలీ జిన్నా, "5000" 2006 మే 27 [17]
మూస:Standard banknote table notice

ప్రత్యేక నోట్లు

[మార్చు]

హజ్ యాత్రికుల నోట్లు

[మార్చు]

పాకిస్తాన్ 1949లో విదేశీ మారక నియంత్రణలను అమలులోకి తెచ్చింది, సౌదీ అరేబియాలో హజ్ కోసం అవసరమైనప్పుడు మినహా కరెన్సీ ఎగుమతి, దిగుమతులను పరిమితం చేసింది. ఇది స్మగ్లింగ్‌కు దారితీయడంతో యాత్రికుల ఉపయోగం కోసం పాకిస్తాన్ ప్రత్యేక హజ్ యాత్రికుల నోట్లను జారీ చేసింది.[18] ఆంగ్లంలో "For pilgrims from Pakistan for use in Saudi Arabia and Iraq" (సౌదీ అరేబియా, ఇరాక్‌లలో ఉపయోగించడానికి పాకిస్తాన్ నుండి వచ్చిన యాత్రికుల కోసం) అనే ఓవర్‌ప్రింట్ ద్వారా ఇవి వేరుగా గుర్తించబడేవి.[19]

ఇతర మార్పిడి పద్ధతులను పరిశీలించినప్పటికీ, పాకిస్తానీ యాత్రికుల్లో ఉన్న అధిక స్థాయి నిరక్షరాస్యత, అటువంటి మార్పిడి సాధనాలను కొనుగోలు చేయడానికి అయ్యే అదనపు ఖర్చుల కారణంగా ప్రభుత్వం ఈ మార్పిడి పద్ధతుల నుండి వెనక్కి తగ్గింది. ఈ హజ్ నోట్ల జారీని అనుమతిస్తూ 1950 మే నెలలో స్టేట్ బ్యాంక్ ఉత్తర్వు వెలువడింది.

పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం పేరుతో కాకుండా స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ పేరుతో 1972లో కొత్త నోట్ల సిరీస్ విడుదలైంది. వీటికి ఆంగ్లంతో పాటు ఉర్దూ ఓవర్‌ప్రింట్ కూడా ఉంది, దానిపై "For Hajj [sic] pilgrims from Pakistan for use in Saudi Arabia only" (సౌదీ అరేబియాలో మాత్రమే ఉపయోగించడానికి పాకిస్తాన్ నుండి వచ్చిన హజ్ యాత్రికుల కోసం) అని రాయబడింది. ప్రామాణిక నోట్లలో వచ్చిన మార్పులకు అనుగుణంగా 1975, 1978లలో కొత్త నోట్లను ముద్రించారు.[19] హజ్ నోట్ల వినియోగం 1978 వరకు కొనసాగింది.

ఈ తేదీ వరకు, తదుపరి గవర్నర్ల సంతకాలతో కొత్త నోట్లను ముద్రించాల్సిన అవసరం లేకుండానే నిల్వ ఉన్న నోట్లను ఉపయోగించారు. హజ్ యాత్రికుల నోట్ల వాడకం నిలిపివేయబడిన తర్వాత, మిగిలి ఉన్న నోట్ల నిల్వలో చాలా భాగం నాశనం చేయబడిందని నమ్ముతారు. అయితే, స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ ద్వారా బ్యాంక్ నోట్ డీలర్‌కు విక్రయించిన తర్వాత చాలా నోట్లు కలెక్టర్ల మార్కెట్లోకి ప్రవేశించాయి.

పాకిస్తాన్ 75వ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ జ్ఞాపకార్థ నోటు

[మార్చు]

2022 ఆగస్టు 14న, పాకిస్తాన్ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం 75వ వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ జ్ఞాపకార్థ 75 రూపాయల నోటు డిజైన్‌ను విడుదల చేసింది. ఈ నోటుపై స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ మాజీ గవర్నర్ రజా బాకిర్ సంతకం చేశారు. దీనిని 2022 సెప్టెంబర్ 30 నుండి ప్రజలకు అందుబాటులోకి తీసుకువచ్చారు.[20][21]

స్టేట్ బ్యాంక్ 75వ వార్షికోత్సవ నోటు

[మార్చు]

2023 జూలై 4న, స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ (SBP) గవర్నర్ జమీల్ అహ్మద్ సెంట్రల్ బ్యాంక్ 75వ వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని 75 రూపాయల జ్ఞాపకార్థ నోటును ప్రవేశపెట్టారు.[22]

భద్రతా లక్షణాలు

[మార్చు]

రూ. 75 జ్ఞాపకార్థ నోటులో ఇతర కరెన్సీ నోట్ల మాదిరిగానే భద్రతా లక్షణాలు పొందుపరచబడ్డాయి. నోటును వెలుతురులో పట్టుకున్నప్పుడు స్పష్టంగా కనిపించే ఉర్దూ సంఖ్య '75', మారుతున్న హోలోగ్రాఫిక్ రెయిన్‌బో ప్రభావంతో కూడిన ప్యూర్ ఇమేజ్ సెక్యూరిటీ త్రెడ్, 'SBP', '75' ల సూక్ష్మ అక్షరాలు (మైక్రో-లెటరింగ్) మొదలైనవి ఇందులో ఉన్నాయి.

అంతేకాకుండా, నోటుపై ఉన్న చిత్రపటాలు, సంఖ్యలు ఉబ్బెత్తుగా (రైజ్డ్ ప్రింటింగ్) ముద్రించబడ్డాయి, దీని వల్ల దృష్టి లోపం ఉన్నవారు కూడా నోటును గుర్తించగలరు.

చట్టబద్ధమైన హోదాపై వివాదాలు

[మార్చు]

ఈద్ అల్-ఫితర్ సమయంలో, పాకిస్తాన్ వ్యాప్తంగా దుకాణదారులు రూ. 75 నోట్లను అంగీకరించడానికి నిరాకరించారు. ఇది నోటు రద్దు కానుందన్న వదంతులకు దారితీసింది.

దీనిపై స్పందించిన SBP ప్రతినిధి అబిద్ కమర్, సెంట్రల్ బ్యాంక్ అధికారిక ట్విట్టర్ ఖాతాలో ఒక వీడియోను పోస్ట్ చేస్తూ, రూ. 75 జ్ఞాపకార్థ నోటు లావాదేవీలకు పూర్తిగా చెల్లుబాటు అవుతుందని ప్రజలకు హామీ ఇచ్చారు. SBP తన చట్టంలోని సెక్షన్ 25 ప్రకారం అన్ని కరెన్సీలను జారీ చేస్తుందని, రూ. 75 నోటుకు ఎటువంటి గడువు తేదీ లేదని ఆయన వివరించారు.

ప్రభుత్వం ఈ నోటును ఉపసంహరించిందని లేదా నిలిపివేసిందని వస్తున్న వార్తలను కూడా కమర్ ఖండించారు.[23][24]

పాకిస్తాన్ 75వ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం కోసం 2022లో జారీ చేయబడిన జ్ఞాపకార్థ నోటుపై ఖైద్-ఎ-ఆజం, ఫాతిమా జిన్నా, అల్లామా ఇక్బాల్, సర్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్ చిత్రాలు ఉన్నాయి. ఈ ఎంపిక కొంత వివాదాన్ని సృష్టించింది. పాకిస్తాన్ మొదటి ప్రధానమంత్రి లియాఖత్ అలీ ఖాన్ వంటి వారిని విస్మరించడం సమంజసం కాదని కొందరు వ్యక్తులు భావించారు.[22]

సరఫరా

[మార్చు]

చట్టబద్ధమైన ద్రవ్యంగా ఉన్న రూ. 75 జ్ఞాపకార్థ నోటు మొత్తం డబ్బు సరఫరాపై ఎటువంటి ప్రభావం చూపదని ఆయన వివరించారు. ఈ సంవత్సరం చెలామణి అవుతున్న 4.3 బిలియన్ నోట్లలో, కేవలం 65 మిలియన్ నోట్లు మాత్రమే రూ. 75 డినామినేషన్ గలవి. కాబట్టి ఇది పరిమిత, ఏకకాల విడుదలగా ఉంటుంది.[22]

హజ్ నోట్లు
చిత్రం విలువ ప్రధాన రంగు వివరణ – వెనుక వైపు ఉపయోగించిన కాలం
ముందు వైపు వెనుక వైపు
10 రూపాయలు ముదురు ఊదా లాహోర్‌లోని షాలిమార్ గార్డెన్స్ 1960–1969
ముదురు నీలం లర్కానాలోని మొహెంజో-దారో 1970–1976
100 రూపాయలు ముదురు నారింజ ఇస్లామియా కాలేజ్ (పెషావర్)
పాకిస్తాన్ స్వాతంత్ర్య 50వ, 75వ వార్షికోత్సవం కోసం ప్రత్యేక నోట్లు
చిత్రం విలువ ప్రధాన రంగు వివరణ – ముందు వైపు వివరణ – వెనుక వైపు ఉపయోగించిన కాలం
ముందు వైపు వెనుక వైపు
5 రూపాయలు ముదురు ఊదా ఖైద్-ఏ-ఆజం మహ్మద్ అలీ జిన్నా బహా-ఉద్-దిన్ జకారియా సమాధి, ముల్తాన్ 1997
జ్ఞాపకార్థ సంచికలు
విలువ కొలతలు ప్రధాన రంగు వివరణ జారీ తేదీ మూలాలు
ముందు వైపు వెనుక వైపు వాటర్‌మార్క్
75 రూపాయలు 147 × 65 మి.మీ ఆకుపచ్చ మహ్మద్ అలీ జిన్నా, మహ్మద్ ఇక్బాల్, ఫాతిమా జిన్నా, సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్ మార్ఖోర్, దేవదారు చెట్టు మహ్మద్ అలీ జిన్నా, "75" 2022 సెప్టెంబర్ 30 [25]
139 × 65 మి.మీ నీలం మహ్మద్ అలీ జిన్నా, స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ భవనం ఫాతిమా జిన్నా జూలై 2023 [26]

మారకపు రేటు

[మార్చు]
అమెరికన్ డాలర్ - పాకిస్తానీ రూపాయి మారకపు రేటు

1948, 1955 జూలై మధ్య కాలంలో పాకిస్తానీ రూపాయి విలువను సుమారుగా ఒక అమెరికన్ డాలర్‌కు రూ.3/31 గా స్థిరపరిచారు. ఆ తర్వాత, భారతీయ రూపాయి విలువకు సరిపోయేలా 30% మూల్యహీనీకరణ చేసి దీనిని సుమారు డాలర్‌కు రూ.4/76 గా మార్చారు.[27] ఈ స్థిర మారకపు రేటు 1972 మే 11 వరకు కొనసాగింది, అప్పుడు రూపాయి విలువను డాలర్‌కు రూ.11 కి తగ్గించారు.[28]

ప్రారంభంలో, 1949లో స్టెర్లింగ్ మూల్యహీనీకరణ జరిగే వరకు భారతీయ, పాకిస్తానీ రూపాయలు సమాన విలువను కలిగి ఉండేవి. ఆ సమయంలో భారతదేశం కూడా మూల్యహీనీకరణ చేసినప్పటికీ పాకిస్తాన్ చేయలేదు. దీని కారణంగా 1955లో పాకిస్తానీ రూపాయిని మూల్యహీనీకరణ చేసి తిరిగి భారతీయ రూపాయితో సమానంగా చేసేవరకు, భారతీయ రూపాయితో పోలిస్తే పాకిస్తానీ రూపాయి 44% ఎక్కువ విలువను కలిగి ఉండేది. 1966లో భారతదేశం తన కరెన్సీని మూల్యహీనీకరణ చేసే వరకు ఈ సమానత్వం కొనసాగింది.

1971లో నిక్సన్ షాక్ తర్వాత ఏ అమూల్యమైన లోహానికి పేపర్ కరెన్సీని మార్చుకునే విధానాన్ని అమెరికా నిలిపివేసినప్పటి నుండి పాకిస్తానీ రూపాయి ఫియట్ మనీగా మారింది. బ్రెట్టన్ వుడ్స్ వ్యవస్థ పతనానికి ముందు, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం కోసం అమెరికన్ డాలర్‌కు స్థిర మారకపు రేటుతో కరెన్సీని పెగ్ చేసేవారు, డాలర్‌ను కేవలం విదేశీ ప్రభుత్వాలు మాత్రమే బంగారంగా మార్చుకునే అవకాశం ఉండేది.

జనరల్ జియా-ఉల్-హక్ ప్రభుత్వం నిర్వహించే (మేనేజ్డ్) ఫ్లోట్‌ విధానానికి మారిన 1982 వరకు రూపాయిని పౌండ్ స్టెర్లింగ్‌తో పెగ్ చేసేవారు. ఫలితంగా, 1982-83, 1987-88 మధ్య రూపాయి విలువ 38.5% తగ్గింది, ముడిపదార్థాల దిగుమతి వ్యయం వేగంగా పెరిగింది. ఇది పాకిస్తాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థపై ఒత్తిడి తెచ్చింది, పారిశ్రామిక రంగాన్ని దెబ్బతీసింది. ఈ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు అమెరికన్ డాలర్‌తో పోలిస్తే పాకిస్తానీ రూపాయి విలువ తగ్గుతూనే వచ్చింది, ఆ తర్వాత పాకిస్తాన్ సాధించిన భారీ కరెంట్ ఖాతా మిగులు డాలర్‌తో పోలిస్తే రూపాయి విలువను పెంచింది. ఆ తర్వాత దేశ ఎగుమతుల పోటీతత్వాన్ని కాపాడుకునేందుకు స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ వడ్డీ రేట్లను తగ్గించి, డాలర్లను కొనుగోలు చేయడం ద్వారా మారకపు రేటును స్థిరీకరించింది.

ఎన్నికల తర్వాత 2008 సంవత్సరం రూపాయికి వినాశకరమైనదిగా పేర్కొనబడింది: 2007 డిసెంబర్, 2008 ఆగస్టు మధ్య కాలంలో ఇది తన విలువలో 23% కోల్పోయింది. 1999 నాటి తిరుగుబాటులో అధ్యక్షుడు పర్వేజ్ ముషారఫ్ పాత్రకు గాను ఆయన్ని అభిశంసిస్తారనే భయాలతో అమెరికన్ డాలర్‌తో పోలిస్తే రూపాయి విలువ రూ.79/20 రికార్డు స్థాయి కనిష్టానికి పడిపోయింది.[29]

చట్టవిరుద్ధమైన డాలర్ లావాదేవీలకు పాల్పడిన ఎక్స్ఛేంజ్ కంపెనీలపై పాకిస్తాన్ ఫెడరల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ ఏజెన్సీ దేశవ్యాప్తంగా దాడులు నిర్వహించింది. సరైన పత్రాలు లేకుండా అనధికారిక మార్గాల ద్వారా డాలర్ల క్రయవిక్రయాలు చేయడం ఇందులో భాగం. ఈ చర్యల తర్వాత, 2023 సెప్టెంబర్ చివరి నుండి అక్టోబర్ మధ్య వరకు పాకిస్తానీ రూపాయి విలువ పుంజుకుంది.[30] అప్పటి నుండి, 2023 సెప్టెంబర్‌లో అమెరికన్ డాలర్‌తో పోలిస్తే ఉత్తమ పనితీరు కనబరిచిన కరెన్సీగా పాకిస్తానీ రూపాయి నిలిచింది.[30]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ 1.0 1.1 "The News International: Latest News Breaking, Pakistan News". Archived from the original on 24 డిసెంబరు 2013. Retrieved 28 ఏప్రిల్ 2018.
  2. ↑ "Etymology of rupee". 20 సెప్టెంబరు 2008. Archived from the original on 10 నవంబరు 2013. Retrieved 25 జూలై 2013.
  3. ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 "The Banknotes of Pakistan 1947-1972". www.pjsymes.com.au.
  4. ↑ "Pakistan issues coin to mark Guru Nanak's 550th birth anniversary". hindustantimes. 15 June 2019. Retrieved 23 June 2020.
  5. ↑ Linzmayer, Owen (2012). "Pakistan". The Banknote Book. San Francisco, CA: www.BanknoteNews.com. Archived from the original on 29 ఆగస్టు 2012.
  6. ↑ Roshaan, Hamid. "A collection of Pakistani Currency Notes". Archived from the original on 13 జూన్ 2014. Retrieved 26 మే 2014.
  7. ↑ "Banknotes and Coins Under Circulation" (PDF). State Bank of Pakistan. Archived (PDF) from the original on 9 సెప్టెంబరు 2008. Retrieved 17 సెప్టెంబరు 2008.
  8. ↑ "Banknotes - Rupees 5". State Bank of Pakistan (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Karachi. Archived from the original on 20 August 2008. Retrieved 3 July 2023.
  9. ↑ Maqbool, Imran (8 July 2011). "Demonetization of Rs 500 Old-Design and Rs 5 Banknotes" (PDF). State Bank of Pakistan (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Karachi. Archived from the original (PDF) on 25 July 2011. Retrieved 3 July 2023.
  10. ↑ "Banknotes - Rupees 10". State Bank of Pakistan (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Karachi. Archived from the original on 8 August 2008. Retrieved 3 July 2023.
  11. ↑ "Pakistan Bank Note (Rupees 20)". State Bank of Pakistan (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Karachi. Archived from the original on 5 September 2008. Retrieved 3 July 2023.
  12. ↑ "Banknotes - Rupees 20". State Bank of Pakistan (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Karachi. Archived from the original on 4 September 2008. Retrieved 3 July 2023.
  13. ↑ "Banknotes - Rupees 50". State Bank of Pakistan (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Karachi. Archived from the original on 4 September 2008. Retrieved 3 July 2023.
  14. ↑ "Banknotes - Rupees 100". State Bank of Pakistan (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Karachi. Archived from the original on 17 September 2008. Retrieved 3 July 2023.
  15. ↑ "Banknotes - Rupees 500". State Bank of Pakistan (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Karachi. Archived from the original on 17 September 2008. Retrieved 3 July 2023.
  16. ↑ "Banknotes - Rupees 1000". State Bank of Pakistan (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Karachi. Archived from the original on 19 September 2008. Retrieved 3 July 2023.
  17. ↑ "Banknotes - Rupees 5000". State Bank of Pakistan (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Karachi. Archived from the original on 15 September 2008. Retrieved 3 July 2023.
  18. ↑ "HAJ NOTES". State Bank of Pakistan Museum. Retrieved 2025-02-16.
  19. ↑ 19.0 19.1 "Haj Notes". State Bank of Pakistan Museum. Retrieved 20 February 2023.
  20. ↑ "SBP reveals Rs75 commemorative banknote". The Express Tribune (in ఇంగ్లీష్). 2022-08-14. Retrieved 2024-11-08.
  21. ↑ "State Bank Officially Unveils Rs. 75 Commemorative Note". Propakistani.
  22. ↑ 22.0 22.1 22.2 Alam, Kazim (2023-07-05). "New note marks 75 years of SBP's founding". DAWN.COM (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2024-11-08.
  23. ↑ "The Rs. 75 Bank Note is Still Fully Legal: State Bank". Propakistani.
  24. ↑ "Rs75 note like other currency notes is acceptable: SBP" (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2023-04-28. Retrieved 2024-11-08.
  25. ↑ "Commemorative Banknotes". State Bank of Pakistan (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Karachi. Archived from the original on 3 July 2023. Retrieved 3 July 2023.
  26. ↑ "Commemorative Banknotes". State Bank of Pakistan (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Karachi. Archived from the original on 5 July 2023. Retrieved 5 July 2023.
  27. ↑ Tirmizi, Farooq (2018-12-31). "The rupee is falling. Let it crash". Profit by Pakistan Today (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2024-06-17.
  28. ↑ "From The Past Pages Of Dawn: 1972: Fifty Years Ago: Rupee devalued". DAWN.COM (in ఇంగ్లీష్). 2022-05-12. Retrieved 2024-06-17.
  29. ↑ "Pakistan rupee falls to new low". BBC News. 15 ఆగస్టు 2008. Archived from the original on 30 ఆగస్టు 2008. Retrieved 17 సెప్టెంబరు 2008.
  30. ↑ 30.0 30.1 Shan, Lee Ying (2023-10-18). "This currency is now the world's top performer, after rebounding from record lows". CNBC (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2023-11-24.

బయటి లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=పాకిస్థానీ_రూపాయి&oldid=4856103" నుండి వెలికితీశారు