పాతాళం
భారతీయ మతాలలో, పాతాళం (సంస్కృతం: पाताल, IAST: pātāla, అర్థం: పాదాల కింద ఉన్నది) అనేది విశ్వంలోని భూగర్భ లోకాలను సూచిస్తుంది. ఇవి భూమ్యస్థితికి దిగువన ఉన్నాయని భావించబడుతుంది.[1][2][3] పాతాళాన్ని తరచుగా పాతాళ లోకం లేదా అధోలోకం అని అనువదిస్తారు. పాతాళం స్వర్గం కంటే కూడా మరింత సుందరమైనదిగా వర్ణించబడింది. ఇది అద్భుతమైన రత్నాలు, సుందరమైన తోటలు, సరస్సులతో నిండి ఉన్నదిగా చెప్పబడుతుంది.
వజ్రయాన బౌద్ధంలో, అసురులు నివసించే గుహలను పాతాళానికి ప్రవేశద్వారాలుగా భావిస్తారు. ఈ అసురులు, ముఖ్యంగా స్త్రీ అసురులు, పద్మసంభవుడు వంటి ప్రసిద్ధ బౌద్ధ గురువులచే ధర్మపాలులు లేదా డాకినీలుగా “శాంతింపజేయబడి” (బౌద్ధంలోకి మార్పు చేయబడి) ఉన్నారని కథలు చెబుతాయి.[4]
హిందూ విశ్వసృష్టి సిద్ధాంతం ప్రకారం, విశ్వం మూడు లోకాలుగా విభజించబడింది: స్వర్గం, భూమి లేదా మర్త్యలోకం (భౌతిక/మానవ లోకం),, పాతాళం (స్థూల పరిమాణాల అధోలోకం).[5] పాతాళం ఏడు లోకాల లేదా లోకాల సమాహారంగా ఉంటుంది.[6][7] వీటిలో ఏడవది, అత్యంత దిగువన ఉన్న లోకాన్ని కూడా పాతాళం లేదా నాగలోకం అని పిలుస్తారు; ఇది నాగుల ప్రాంతం. దానవులు (దను సంతానం), దైత్యులు (దితి సంతానం), రాక్షసులు, అలాగే నాగులు (కద్రుకు పుట్టిన సర్ప-మానవ స్వరూప సంతానం) పాతాళంలోని వివిధ లోకాలలో నివసిస్తారని పురాణాలు చెబుతాయి.[1]
హిందూమతం
[మార్చు]విష్ణు పురాణంలో దివ్య సంచార ఋషి నారదుడు పాతాళాన్ని సందర్శించిన కథ ఉంది. నారదుడు పాతాళాన్ని స్వర్గం కంటే కూడా మరింత సుందరమైన ప్రదేశంగా వర్ణిస్తాడు. పాతాళం అద్భుతమైన రత్నాలు, సుందరమైన తోటలు, సరస్సులు, అందమైన అసుర యువతులతో నిండి ఉందని చెప్పబడింది. అక్కడి గాలిలో మధుర సువాసనలు వ్యాపించి, మధుర సంగీతంతో కలిసిపోయి ఉంటాయి. అక్కడి నేల తెలుపు, నలుపు, ఊదా, ఇసుకరంగు, పసుపు, రాతి రంగులతో పాటు బంగారు వర్ణంలో కూడా ఉంటుందని వర్ణించబడింది.[1][8]
భాగవత పురాణం ఈ ఏడు దిగువ లోకాలను బిల-స్వర్గాలు (“భూగర్భ స్వర్గాలు”) అని పిలుస్తుంది. ఇవి భూమికి దిగువన ఉన్న గ్రహాలు లేదా గ్రహవ్యవస్థలుగా భావించబడతాయి. ఈ ప్రాంతాలు విశ్వంలోని పై స్వర్గలోకాల కంటే కూడా మరింత వైభవవంతమైనవిగా వర్ణించబడ్డాయి. అక్కడ జీవితం సుఖసౌఖ్యాలు, సంపద, విలాసాలతో నిండి ఉంటుంది; ఎటువంటి దుఃఖం ఉండదు. అసుర శిల్పి మయుడు అక్కడ రాజభవనాలు, దేవాలయాలు, ఇళ్లు, ఉద్యానవనాలు, అతిథిగృహాలను నిర్మించాడు. పాతాళంలోని సహజ సౌందర్యం స్వర్గానికంటే మిన్నగా ఉందని చెప్పబడింది. దిగువ లోకాలలో సూర్యకాంతి లేకపోయినా, అక్కడ నివసించే వారు ధరించే రత్నాల కాంతి చీకటిని తొలగిస్తుంది. పాతాళంలో ముసలితనం, చెమట, వ్యాధి ఉండవు.[7]
విష్ణు పురాణం ప్రకారం,[1] పాతాళంలోని ఏడు లోకాలు ఒకదాని పైన మరొకటి అమర్చబడి, భూమి ఉపరితలం కింద డెబ్బై వేల యోజనల దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రతి లోకం పది వేల యోజనాల విస్తీర్ణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. విష్ణు పురాణంలో ఇవి పై నుండి క్రిందికి వరుసగా: అతల, విటల, నితల, గర్భస్తిమత్, మహాతల, సుతల, పాతాళ అని పేర్కొనబడింది. భాగవత పురాణం, పద్మ పురాణంలో ఇవి అతల, విటల, సుతల, తలాతల, మహాతల, రసాతల, పాతాళ అని చెప్పబడతాయి. శివ పురాణంలో మహాతల స్థానంలో తల అనే పేరు వస్తుంది. వాయు పురాణం వీటిని రసాతల, సుతల, విటల, గభస్తల, మహాతల, శ్రీతల, పాతాళగా పేర్కొంటుంది.[1]
ఈ ఏడు పాతాళ లోకాలు, వాటి పైన ఉన్న భూమిని తామసిక (అంధకార) స్వరూపం కలిగిన విష్ణు యొక్క సహస్రశిరస్సుల నాగరాజు శేషుడు తన తలపై ధరిస్తున్నాడని వర్ణించబడింది.[1][8] కొన్నిసార్లు శేషుడు పాతాళంలోని అత్యంత దిగువ లోకంలోనే నివసిస్తున్నాడని కూడా చెప్పబడుతుంది.[5] పాతాళ లోకాల కింద నరకం ఉంది; ఇది హిందూ నరకలోకం — అక్కడ పాపాత్ములు శిక్షలు అనుభవిస్తారు.[1]
పాతాళంలోని వివిధ లోకాలను భిన్నమైన అసురులు, నాగులు పాలిస్తారు. సాధారణంగా నాగులలో ప్రధానుడైన వాసుకి అత్యంత దిగువ లోకానికి అధిపతిగా పేర్కొనబడుతాడు.[1] వాయు పురాణం ప్రకారం, పాతాళంలోని ప్రతి లోకంలో ప్రత్యేక నగరాలు ఉన్నాయి. మొదటి లోకంలో దైత్యుడు నముచి, నాగుడు కాలీయ నగరాలు; రెండవ లోకంలో హయగ్రీవుడు, నాగుడు తక్షకుడు నగరాలు; మూడవ లోకంలో ప్రహ్లాదుడు, హేమక నగరాలు; నాలుగవ లోకంలో కాలనేమి, వైనతేయ నగరాలు; ఐదవ లోకంలో హిరణ్యాక్షుడు, కిర్మీరుడు నగరాలు; ఆరవ లోకంలో పులోముడు, వాసుకి నగరాలు ఉన్నాయని చెప్పబడింది. బలి పాతాళానికి సార్వభౌమ రాజుగా పాలిస్తున్నాడని వర్ణించబడింది.[1]
భాగవత పురాణం పాతాళంలోని ఈ ఏడు దిగువ లోకాల గురించి విపులమైన వివరణను అందిస్తుంది.[8] ఇలాంటి వివరణ దేవీ భాగవత పురాణంలో కూడా కనిపిస్తుంది.[9][8]
అతల
[మార్చు]అతలను మయుని కుమారుడైన బాలుడు పాలిస్తాడు. అతనికి మాయాశక్తులు ఉన్నాయని చెప్పబడుతుంది. బాలుడు ఒకసారి ఆవలించినప్పుడు మూడు రకాల స్త్రీలు ఉద్భవించారని పురాణం చెబుతుంది — స్వైరిణులు (“స్వేచ్ఛాయుత స్వభావం కలవారు”), వీరు తమ స్వజాతి పురుషులతోనే వివాహం చేసుకోవాలనుకుంటారు; కామిణులు (“కామాతురులు”), వీరు ఏ వర్గానికి చెందిన పురుషులతోనైనా వివాహం చేసుకుంటారు;, పుంశ్చలులు (“తమను పూర్తిగా అర్పించుకునేవారు”), వీరు తరచుగా భాగస్వాములను మార్చుకుంటుంటారు. ఒక పురుషుడు అతలలో ప్రవేశించినప్పుడు, ఈ స్త్రీలు అతనిని మోహింపజేసి లైంగిక శక్తిని పెంచే మత్తు కలిగించే గంజాయి పానీయాన్ని అందిస్తారు. తరువాత వారు ఆ ప్రయాణికుడితో రతిక్రీడల్లో పాల్గొంటారు. అప్పుడు అతడు తాను పదివేల ఏనుగుల బలం కలిగినవాడినని భావించి, మరణం సమీపిస్తున్న విషయాన్ని మరిచిపోతాడు.[9][8]
విటల
[మార్చు]విటలను హర-భవుడు (బహుశా శివుడు యొక్క ఒక స్వరూపం) పాలిస్తాడు. అతడు భూతాలు, పిశాచాలు వంటి అనుచర గణాలతో కలిసి బంగారు గనుల అధిపతిగా నివసిస్తాడు. అతని సహచరిణి భవానితో కలిసి జీవుల సృష్టికర్తగా వర్ణించబడుతాడు. వారి శృంగార రసాలు ఇక్కడ హాటకి అనే నదిగా ప్రవహిస్తాయని చెబుతారు. గాలి ప్రేరేపించిన అగ్ని ఈ నది నుండి త్రాగినప్పుడు, ఆ నీటిని “హాటక” అనే బంగారంగా ఉమ్మేస్తుంది. ఈ లోక నివాసులు ఆ ప్రాంతపు బంగారంతో అలంకరించబడుతుంటారు.[9][8]
సుతల
[మార్చు]సుతలను విశ్వకర్మ నిర్మించాడు. ఇది ధార్మిక అసురరాజు బలి రాజ్యం. విష్ణు యొక్క వామన అవతారమైన వామనుడు, బలి వద్ద మూడు అడుగుల భూమిని యాచించాడు. తన మూడు అడుగులతో మూడు లోకాలను ఆక్రమించి, మూడు లోకాలను జయించిన బలిని సుతలలోకానికి పంపించాడు. అయితే బలి విష్ణువుకు లొంగి తన సమస్త సంపదను సమర్పించినందుకు, విష్ణువు అతనిని స్వర్గరాజైన ఇంద్రునికంటే ధనవంతుడిని చేశాడు. బలి భక్తికి ఆకర్షితుడైన విష్ణువు, తానే స్వయంగా బలి రాజభవనానికి శాశ్వత ద్వారపాలకుడిగా నిలుస్తానని వరమిచ్చాడు. బలి ఇప్పటికీ ఈ లోకంలో విష్ణువును ఆరాధిస్తున్నాడని చెప్పబడుతుంది.[9][8]
తలాతల
[మార్చు]తలాతల అనేది మాయాజాలంలో ప్రావీణ్యం కలిగిన అసుర శిల్పి మయుని లోకం. త్రిపురాంతకుడు రూపంలో ఉన్న శివుడు, మయుని మూడు పురాలను ధ్వంసం చేశాడు. తరువాత మయునిపై సంతోషించి, ఈ లోకాన్ని అతనికి అనుగ్రహించి, తన రక్షణను వాగ్దానం చేశాడు.[9][8]
మహాతల
[మార్చు]మహాతల అనేది అనేక ఫణాలు కలిగిన నాగుల నివాసస్థలం. వీరు కద్రు సంతానం. ఇక్కడ కుహక, తక్షకుడు, కాలీయుడు, సుశేనుడు మొదలైన క్రోధవశ నాగులు తమ కుటుంబాలతో శాంతిగా నివసిస్తారు. అయితే వీరు ఎల్లప్పుడూ గరుడుడు పట్ల భయంతో ఉంటారు.[9][8]
రసాతల
[మార్చు]రసాతల అనేది విష్ణువు యొక్క విశ్వరూప పాదతలాల వద్ద ఉన్న లోకం. ఇది అసురులు — దానవులు, దైత్యుల నివాసం. వీరు బలవంతులు అయినప్పటికీ క్రూర స్వభావం కలవారు. వీరు దేవతల శాశ్వత శత్రువులుగా భావించబడుతారు. వీరు సర్పాల మాదిరిగా రంధ్రాలలో నివసిస్తారు.[9][8]
పాతాళం
[మార్చు]పాతాళం లేదా నాగలోకం అనేది అత్యంత దిగువ లోకం, నాగుల రాజ్యం. దీనిని వాసుకి (శివుని కంఠం చుట్టూ అలంకరించిన నాగుడు) పాలిస్తాడు. ఇక్కడ అనేక ఫణాలు కలిగిన నాగులు నివసిస్తారు. వారి ప్రతి ఫణంపై ఒక రత్నం అలంకరించబడి ఉంటుంది; ఆ రత్నాల కాంతి ఈ లోకాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.[9][8]
బౌద్ధం
[మార్చు]ప్రారంభ వజ్రయాన బౌద్ధంలో, పాతాళం అనేది నాగులు, అసురులు నివసించే భూగర్భ స్వర్గాల సమూహంగా భావించబడింది. ఇవి నరకలోకానికి పైభాగంలో ఉన్నట్లు పేర్కొనబడింది.[10]
అసురులు మేరుపర్వతంపై ఓడిపోయి పాతాళంలో స్థిరపడ్డారనే కథ హిందూ సంప్రదాయంలో ఉన్నప్పటికీ, బౌద్ధ గ్రంథాలలో వీరు శక్రుడు మంజుశ్రీ మంత్రశక్తిని ఉపయోగించి ఓడించినందువల్ల పాతాళంలోకి వెళ్లారని చెప్పబడింది; విష్ణువు చేతిలో ఓడిపోయారని కాదు.[11] మంజుశ్రీ పతాకాన్ని ధరించిన శక్రుడి రూపం ప్రతిమాశాస్త్రంలో కనిపించడానికి ఇదే కారణమని వివరణ ఇవ్వబడింది. పాతాళం క్రియాతంత్రాలతో సంబంధించబడింది. ఇవి కీల, తెర్తోన్, తెర్మా, జలమాయాజాల సంప్రదాయాలతో అనుబంధం కలిగివున్నాయి.[4] అలాగే ఇవి విద్యాధర (చైనీస్: 仙, 仚; పిన్యిన్: xiān) స్థితిని సాధించడానికీ సంబంధించినవిగా భావించబడుతున్నాయి.[12] ఈ ఆచారాలు ప్రారంభ టిబెటన్ బౌద్ధం, తాంగ్మి కాలంలో ప్రజాదరణ పొందినప్పటికీ, తరువాతి కాలంలో చాలా వరకు విస్మరించబడ్డాయి.[4]
రహస్య బౌద్ధంలో పాతాళం యొక్క ప్రాముఖ్యత, అది రసవాదం, మాయావిద్య లేదా విద్య, అమరత్వం, భోగాలకు మూలస్థానంగా భావించబడటంలో ఉంది. ముఖ్యంగా (పురుష) విద్యాధరుడు మానవేతర స్త్రీలతో సంభోగం చేయగల అవకాశంతో దీనికి ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత ఉన్నట్లు పేర్కొనబడింది.[13] అలాగే పాతాళాన్ని ప్రవహించే జలాల మూలంగా కూడా భావించారు.[14]
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Wilson 1865, pp. 209–213.
- ↑ Search for "patala" in: "Sanskrit Dictionary Search". ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 7 January 2018. gives results: "1. one of the 7 regions under the earth and the abode of the Nagas or serpents and asuras"
- ↑ Māṇi 1975, pp. 580–581.
- 1 2 3 Mayer 2007, p. 1.
- 1 2 Parmeshwaranand 2001, pp. 762–763.
- ↑ Classical Hindu mythology: a reader in the Sanskrit Purāṇas. అనువాదకులు: Dimmitt, Cornelia; van Buitenen, Johannes Adrianus Bernardus. Temple University Press. 1978. pp. 48–49, 348–350. ISBN 9781439904640.
- 1 2 Prabhupada. "Bhagavata Purana 5.24". The Bhaktivedanta Book Trust International, Inc. the original నుండి 4 January 2010 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 July 2010.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Dimmitt 2012, pp. 348–350.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Māṇi 1998, pp. 580–581.
- ↑ Mayer 2007, p. 3.
- ↑ Mayer 2007, p. 7.
- ↑ Mayer 2007, p. 2.
- ↑ Mayer 2007, p. 10.
- ↑ Mayer 2007, pp. 11–12.
గ్రంథసూచి
[మార్చు]- Dimmitt, Cornelia (2012). Classical Hindu Mythology: A Reader in the Sanskrit Puranas. Temple University Press. ISBN 978-1-4399-0464-0.
- Māṇi, Veṭṭaṃ (1975). Puranic Encyclopaedia: A Comprehensive Dictionary With Special Reference to the Epic and Puranic Literature. Delhi: Motilal Banarsidass. ISBN 0-8426-0822-2.
- Māṇi, Veṭṭaṃ (1998). Purāṇic Encyclopaedia: A Comprehensive Dictionary with Special Reference to the Epic and Purāṇic Literature. Motilal Banarsidass. ISBN 978-81-208-0597-2.
- Mayer, Robert (2007). "The Importance of the Underworlds: Asuras' Caves in Buddhism, and Some Other Themes in Early Buddhist Tantras Reminiscent of the Later Padmasambhava Legends". Journal of the International Association of Tibetan Studies. 3. the original నుండి 2023-02-13 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-05-25.
- Parmeshwaranand (2001). Encyclopaedic Dictionary of Puranas. Sarup & Sons. ISBN 978-81-7625-226-3.
- Wilson, Horace Hayman (1865). "Chapter V". The Vishnu Purana (Translation). London: Trübner & Co. pp. 209–213.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]
Media related to Pātāla at Wikimedia Commons
 | అబ్రహామిక్ |  | |
|---|---|---|---|
| అమెరికన్ | |||
| తూర్పు ఆసియా | |||
| భారతీయ | |||
| సమీప ప్రాచ్యం | |||
| యూరోపియన్ | |||
| ఇతరులు | |||