Jump to content

ప్యాపువా న్యూ గినీ

లంకెలను మార్చు
వికీపీడియా నుండి
(పాపువా న్యూగినియా నుండి దారిమార్పు చెందింది)
పాపువా న్యూ గినీ జెండా

ప్యాపువా న్యూ గినీ ఓషియానియా భూభాగానికి చెందిన ఒక దేశం. ఇది న్యూ గినీ ద్వీపంలో తూర్పు అర్ధ భాగంలో, ఆస్ట్రేలియాకు ఉత్తరంగా పసిఫిక్ మహాసముద్రానికి నైరుతి దిక్కున ఉన్న మెలనేషియా అనే ప్రాంతంలో కొన్ని దీవుల్లో విస్తరించి ఉంది. దీని రాజధాని ఆగ్నేయ తీరాన విస్తరించి ఉన్న పోర్ట్ మోర్స్‌బై. ఇది 4,62,840 చ.కి.మీ విస్తీర్ణంతో ప్రపంచంలో మూడో అతి పెద్ద ద్వీప దేశం.[1]

జాతీయ స్థాయిలో ఈ దేశం 1884 నుంచి మూడు వలస రాజ్యాలచేత పరిపాలించబడింది. 1975 నుంచి ఈదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చింది. దీనికి మునుపు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ సమయం నుంచి సుమారు అరవై ఏళ్ళ పాటు ఆస్ట్రేలియా పరిపాలనలో ఉంది. అదే సంవత్సరంలో కామన్ వెల్త్ కూటమిలో భాగమైంది. ప్యాపువా న్యూ గినీ ప్రపంచంలోనే అత్యంత భిన్న సంస్కృతులు గల దేశాల్లో ఒకటి. ఇది ప్రధానంగా గ్రామీణ జనాభా కలిగిన దేశం. 2019 నాటికి ఈ దేశ జనాభాలో కేవలం 13.25% మాత్రమే పట్టణాలు, నగరాల్లో జీవిస్తున్నారు.[2] ఈ దేశంలో 851 భాషలు ఉనికిలో ఉన్నాయి. ఇందులో 11 భాషలు మాట్లాడేవారు కనుమరుగైపోయారు.[3]

అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి సంస్థ ఈ దేశాన్ని అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశంగా గుర్తించింది. ఇక్కడ సుమారు 40 శాతం జనాభా బయటివారి ఆర్థిక సహాయం లేకుండానే స్వయం సమృద్ధి విధానాలతో జీవనం సాగిస్తున్నారు.[4]

పేరు వెనుక చరిత్ర

[మార్చు]

పాపువా అనేది అనిశ్చిత మూలం కలిగిన స్థానిక పదం నుండి ఉద్భవించింది. దీనిని ఇప్పుడు న్యూ గినియా అని పిలువబడే ద్వీపంలోని కనీసం భాగాలను సూచించడానికి స్థానికంగా ఇప్పటికే ఉపయోగించబడి ఉండవచ్చు. 1526లో పోర్చుగీసు అన్వేషకుడు జార్జి డి మెనెజెసు ఈ ద్వీపానికి ఇల్హాసు డోసు పాపువాసు అని పేరు పెట్టాడు.[5][6] "పాపువా" అనే పదం అప్పటి నుండి న్యూ గినియాలోని వివిధ ప్రాంతాలకు వర్తింపజేయబడింది. దీనిని పాపువా భూభాగం "పాపువా న్యూ గినియా"లో చేర్చారు.[7]: 147 [8]: 11 

"న్యూ గినియా" (న్యూవా గినియా) అనేది స్పానిషు అన్వేషకుడు నిగొ ఆర్టిజు డి రెటెజె చేత సృష్టించబడిన పేరు. 1545లో ఆఫ్రికాలోని గినియా తీరంలో తాను ఇంతకు ముందు చూసిన వ్యక్తులతో ప్రజల పోలికను ఆయన గమనించాడు. గినియా దాని పదానికి శబ్దవ్యుత్పత్తి పరంగా పోర్చుగీసు పదం గినే నుండి ఉద్భవించింది. ఈ పేరు సారూప్యమైన వ్యుత్పత్తి శాస్త్రాలు పంచుకునే అనేక స్థల నామంలలో ఒకటి. దీని అర్థం "కాలిన ముఖం" లేదా ఇలాంటిది. ఇది నివాసితుల ముదురు రంగు చర్మాన్ని సూచిస్తుంది.[6] దేశం పేరుతో దీని ఉపయోగం జర్మనీ న్యూ గినియా నుండి వచ్చింది. తరువాత న్యూ గినియా భూభాగం పాపువా భూభాగంతో ఐక్యమైంది.[7]: 147 

చరిత్ర

[మార్చు]

మొదటి స్థావరం

[మార్చు]
స్త్రీ గేబులు చిత్రం, సావోసు ప్రజలు, బిషపు మ్యూజియంలో సముద్ర కళ

పురావస్తు ఆధారాలు శరీర నిర్మాణపరంగా ఆధునిక మానవులు మొదట న్యూ గినియా, ఆస్ట్రేలియాగా మారిన ప్రాంతానికి అలాగే బిస్మార్కు ద్వీపసమూహానికి 42,000 నుండి 45,000 సంవత్సరాల క్రితం వచ్చారని సూచిస్తున్నాయి. బౌగెను‌విల్లే 28,000 సంవత్సరాల క్రితం స్థిరపడింది. మరింత దూరంలో ఉన్న మానసు ద్వీపం 20,000 సంవత్సరాల క్రితం స్థిరపడింది. ఈ వలసలు ఆఫ్రికా నుండి మానవులు చేసిన తొలి వలసలలో ఒకటిగా గుర్తించబడింది. వచ్చిన జనాభా చరిత్రపూర్వ కాలంలో ప్రపంచంలోని మిగిలిన ప్రాంతాల నుండి సాపేక్షంగా ఒంటరిగా ఉంది.[8]: 11 [9] పెరుగుతున్న సముద్ర మట్టాలు సుమారు 10,000 సంవత్సరాల క్రితం ఆస్ట్రేలియా నుండి న్యూ గినియాను వేరు చేసింది. అయితే ఆదిమ ఆస్ట్రేలియన్లు, న్యూ గినియా ప్రజలు జన్యుపరంగా ఒకరి నుండి ఒకరు వేరుపడ్డారు. న్యూగినియా ప్రజలు సుమారు 37,000 సంవత్సరాల క్రితం కాలనికి చెందిన పూర్వీకులని భావిస్తున్నారు.[10]

క్రీ.పూ. 7000 ప్రాంతంలో న్యూ గినియా ఎత్తైన ప్రాంతాలలో వ్యవసాయం స్వతంత్రంగా అభివృద్ధి చేయబడింది. ఇది ప్రపంచంలోని ప్రజలు స్వతంత్రంగా మొక్కలను పెంపకం చేసిన కొన్ని ప్రాంతాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.[11] సరైన వ్యవసాయానికి ముందు సాగో, కానారియం ఇండికం, కరుకా వంటి కొన్ని మొక్కలను ఇప్పటికే పెంపకం చేశారు.[8]: 13  లాపిటా సంస్కృతికి చెందిన ఆస్ట్రోనేషియను-మాట్లాడే ప్రజలు 3,300 సంవత్సరాల క్రితం బిస్మార్కు ద్వీపసమూహానికి చేరుకున్నారని పురావస్తు ఆధారాలు చూపిస్తున్నాయి.[12]: 252  వారు ఈ సమయంలో ప్రధాన భూభాగంలో కూడా స్థిరపడ్డారో లేదో తెలియదు. అయితే దాదాపు క్రీపూ 500 నుండి తీరప్రాంతాలలో వారి ఉనికికి బలమైన ఆధారాలు ఉన్నాయి.[12]: 256  ఈ సంఘాలు పెద్ద వాణిజ్య నెట్వర్కు‌లతో సంకర్షణ చెందాయి.[13] ఈ వ్యాపార నెట్వర్కుల ద్వారానే అరటి, చెరకు న్యూ గినియా నుండి ఇతర ప్రాంతాలకు తరలిపోయాయి.[14]: 52–53 

వస్తువులకు డిమాండు మలుకు దీవులు, తైమూరులకు మారడంతో క్రీశ 300 వాణిజ్యం దాదాపు తగ్గింది. 16వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతం మీద యూరోపియన్ల ఆసక్తి పెరిగిన తర్వాత సుల్తానేటు ఆఫ్ టిడోరు మీద డచు ప్రభావం పెరిగింది. ఈ సుల్తానేటు ద్వారా డచు అధికారులు పశ్చిమ న్యూ గినియా మీద తమ వాదనలను విస్తరించారు.[14]: 16–17  17వ శతాబ్దం చివరిలో పునరుద్ధరించబడిన న్యూ గినియా తూర్పు ప్రాంతాలకు వాణిజ్యం వ్యాపించడం ప్రారంభమైంది. డమ్మరు గం, సీ కొకార్ను,ముత్యాలు, కొబ్బరి, గొర్రెలు, బర్డు-ఆఫ్-పారడైజు ఈకలు వంటి వస్తువులకు గిరాకీ పెరిగింది.[14]: 18 

న్యూ గినియాలో, కమ్యూనిటీలు ఆర్థికంగా వాణిజ్య నెట్వర్కు‌ల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. అయితే కొన్ని రాజకీయ పొత్తులను పక్కన పెడితే ప్రతి కమ్యూనిటీ ఎక్కువగా స్వతంత్రంగా జీవనాధార వ్యవసాయం మీద ఆధారపడి పనిచేసింది.[15]: 51  వస్తువులు తరచుగా స్థిరపడిన గొలుసుల వెంట వర్తకం చేయబడ్డాయి. కొంతమంది గ్రామస్థులు పొరుగు గ్రామాల భాషలతో సుపరిచితులుగా ఉన్నారు. కొన్నిసార్లు తెలుసుకుంటారు (అయితే భాషణ రాజకీయ విధేయతకు గుర్తు కాదు). సముద్ర ప్రాంతాలలో కొన్ని విస్తృత వాణిజ్య నెట్వర్కు‌లు ఉన్నాయి.[16]: 132–133  ఈ మార్గాల్లో ప్రజలు ఎక్కువ దూరం కదలకపోయినా వస్తువులు స్థానిక మార్పిడుల ద్వారా చాలా దూరం తరలించబడ్డాయి. సాంస్కృతిక పద్ధతులు వాటి వెంట విస్తరించి ఉండవచ్చు.[17]: 19–20  ఈ సంబంధాలు ఉన్నప్పటికీ యూరోపియను పాలనలో పెద్ద రాజకీయ సంస్థల సృష్టికి ఎటువంటి ఆధారం లేదు. చాలా సందర్భాలలో చారిత్రాత్మకంగా విరుద్ధమైన సంబంధాలను లేదా ఎటువంటి సంబంధం లేని సంఘాలను ఒకచోట చేర్చింది.[18]: 11 

యూరోపియను ప్రభావం

[మార్చు]

చైనా, ఆగ్నేయాసియా నుండి కొన్ని నౌకలు ఈ ద్వీపాన్ని అప్పుడప్పుడు సందర్శించి ఉండవచ్చు. న్యూ గినియా కమ్యూనిటీలతో కొంత సంబంధం ఉండే అవకాశం ఉంది.[19]: 10  పోర్చుగీసు అన్వేషకుడు ఆంటోనియో డి అబ్రూ, న్యూ గినియా ద్వీపాన్ని కనుగొన్న మొదటి యూరోపియను.[7]: 152  పోర్చుగీసు వ్యాపారులు దక్షిణ అమెరికా చిలగడదుంపను మలుకుకు పరిచయం చేశారు. అక్కడి నుండి ఇది 17వ లేదా 18వ శతాబ్దంలో మొదట దక్షిణ తీరం నుండి నేటి పాపువా న్యూ గినియాలోకి వ్యాపించి ఉండవచ్చు. ఇది త్వరలోనే లోతట్టు ప్రాంతాలకు వ్యాపించి ప్రధాన ఆహారంగా మారింది.[14]: 165, 282–283 [14]: 282  చిలగడదుంప పరిచయం బహుశా ఇతర వ్యవసాయ మార్పులతో పాటు సాంప్రదాయ వ్యవసాయం సమాజాలను మార్చివేసింది. పెద్ద మనవ సామాజిక నిర్మాణం వ్యాప్తికి దారితీసింది. చిలగడదుంప మునుపటి ప్రధానమైన చేమ[20]ను భర్తీ చేసింది. దీని ఫలితంగా ఎత్తైన ప్రాంతాలలో జనాభా గణనీయంగా పెరిగింది.[21]

1800ల నాటికి డచు ఈస్టు ఇండీసుతో కొంత వాణిజ్యం జరిగింది. 1860ల నుండి న్యూ గినియా నుండి వచ్చిన ప్రజలను బ్లాక్బర్డింగు వాణిజ్యంలో భాగంగా క్వీన్సు‌ల్యాండు, ఫిజిలకు బానిసలుగా తీసుకెళ్లారు. ఇది 1884లో నిలిపివేయబడింది.[22] తిరిగి వచ్చిన ప్రజలలో ఎక్కువ భాగం తీరప్రాంత పాపువాకు వచ్చి చేరారు. న్యూ గినియాకు తిరిగి వచ్చిన వారు పశ్చిమ దేశాలతో తమ సంబంధాలను వారితోనే తీసుకువచ్చారు. కానీ అతిపెద్ద ప్రభావం టోకు పిసిను భాషగా సృష్టించబడింది.[23]: 9–10 

న్యూ గినియా 1884 నుండి 1919 వరకు. జర్మనీ, బ్రిటను న్యూ గినియా తూర్పు సగం నియంత్రించాయి

మారిస్టు మిషనరీలు వుడు‌లార్కు ద్వీపానికి వచ్చినప్పుడు 1847 సెప్టెంబరు 15న న్యూ గినియాకు క్రైస్తవ మతం పరిచయం చేయబడింది.[24][25] పాశ్చాత్య సంస్కృతికి, మతానికి మిషన్లు ప్రాథమిక వనరులుగా ఉన్నాయి.[23]: 9  1848లో ద్వీపం పశ్చిమ అర్ధభాగాన్ని నెదర్లాండ్సు స్వాధీనం చేసుకుంది.[14]: 278  సమీపంలోని టోర్రెసు స్ట్రెయిటు దీవులు] 1878లో క్వీన్స్‌ల్యాండుచే ఆక్రమించబడ్డాయి.[14]: 280  క్వీన్సు‌ల్యాండు 1883లో న్యూ గినియాలో కొంత భాగాన్ని ఆక్రమించుకోవడానికి ప్రయత్నించింది.[7]: 152 [26]: 227  1884లో ద్వీపం తూర్పు అర్ధభాగం ఉత్తరాన జర్మనీ, దక్షిణాన యునైటెడు కింగ్‌డమ్ మధ్య విభజించబడింది.[27]: 302  జర్మనీ న్యూ గినియా కంపెనీ మొదట్లో తోటలను అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రయత్నించింది. కానీ ఇది విజయవంతం కానప్పుడు వస్తు మార్పిడి వ్యాపారంలో పాల్గొనడం ప్రారంభించింది.[14]: 219–221  బ్రిటిషు ప్రాంతంలో 1895లో మాంబారే నది సమీపంలో బంగారం కనుగొనబడింది.[28]

బ్రిటిషు 1884లో ఆగ్నేయ న్యూ గినియా విలీనం

1888లో బ్రిటిషు ప్రొటెక్టరేటు‌ను బ్రిటను విలీనం చేసుకుంది. 1902లో పాపువాను ఆస్ట్రేలియా,కొత్తగా సమాఖ్య, బ్రిటిషు డొమినియను, అధికారానికి సమర్థవంతంగా బదిలీ చేశారు. 1905 పాపువా చట్టం ఆమోదంతో ఈ ప్రాంతం అధికారికంగా పాపువా భూభాగంగా పేరు మార్చబడింది.[26]: 227  ఆస్ట్రేలియను పరిపాలన 1906లో అధికారికంగా మారింది.[28] పాపువా పూర్తిగా ఆస్ట్రేలియను భూభాగంగా విలీనం చేయబడింది.[26]: 225 

యూరోపియను పాలనలో న్యూ గినియా జనాభాలో సామాజిక సంబంధాలు మారాయి. గిరిజన పోరాటం తగ్గింది. అయితే కొత్త పట్టణ ప్రాంతాలలో నగదు పంట ఆర్థిక వ్యవస్థలో పాల్గొనడానికి ప్రజలు తరలివెళ్లడంతో ఎక్కువ కలయిక జరిగింది. వలస పాలనాధికారులు, స్థానికుల మధ్య ఉన్న పెద్ద అసమానత వలస ప్రభుత్వాలు కార్గో కల్టులు అని పిలిచే వాటి ఆవిర్భావానికి దారితీసింది.[15]: 52–53  అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రభావాలలో ఒకటి స్థానిక ప్రయాణంలో మార్పులు. వలస అధికారులు గిరిజన యుద్ధాన్ని నిషేధించారు. పని కోసం తరలివెళ్లడం సాధారణమైంది. అయితే రోడ్లు లోతట్టు ప్రాంతాల మధ్య కనెక్టివిటీని పెంచాయి.[17]: 20–22 

వలస అధికారులు సాధారణంగా వ్యక్తిగత గ్రామ ప్రతినిధులతో కలిసి పనిచేశారు. అయినప్పటికీ జర్మనీ లేదా బ్రిటిషు అధికారులు పరోక్ష పాలన ప్రభావవంతమైన వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయలేదు.[29]: 209–210  జర్మనీ న్యూ గినియాలో ఇప్పటికే ఉన్న పిడ్జిను భాష అయిన టోకు పిసిను స్థానిక స్వీకరణ ద్వారా వ్యాప్తి చెందడం ప్రారంభమైంది. జర్మనీ అధికారులు అయిష్టంగానే దీనిని ఉపయోగించారు.[16]: 135–137  బ్రిటిషు, ఆస్ట్రేలియను పాలనలో ఉన్న ప్రాంతాలలో మోటు భాష పిడ్జిను వెర్షను అయిన హిరి మోటు, డి ఫ్యాక్టో అధికారిక భాషగా స్థాపించబడింది.[16]: 137–139 

1914లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమైన తరువాత ఆస్ట్రేలియను దళాలు న్యూ గినియా, యుద్ధం అంతటా దానిని ఆక్రమించింది.[30] యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత లీగు ఆఫ్ నేషన్సు ఈ ప్రాంతాన్ని 1921 మే 9న నుండి క్లాస్ "సి" లీగు ఆఫ్ నేషన్సు ఆదేశం భూభాగంగా నిర్వహించడానికి ఆస్ట్రేలియాకు అధికారం ఇచ్చింది. ఇది న్యూ గినియా భూభాగంగా మారింది.[7]: 152 [26]: 228 [28] పాపువా భూభాగం, న్యూ గినియా కొత్త ఆదేశం విడివిడిగా నిర్వహించబడ్డాయి.[26]: 228  1920లలో బులోలోలో బంగారం కనుగొనబడింది. అన్వేషకులు ద్వీపంలోని ఇతర ప్రాంతాలను శోధించారు. హైలాండు లోయలు 1930లలో అన్వేషకులచే అన్వేషించబడ్డాయి. వాటిలో ఒక మిలియను కంటే ఎక్కువ మంది నివసించినట్లు కనుగొనబడింది.[28]

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం-ఆస్ట్రేలియను పాలన

[మార్చు]
ఆస్ట్రేలియను దళాలు బునా–గోనా యుద్ధం, 1943 జనవరి 7న జపనీసు స్థానాల మీద దాడి చేశాయి.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో న్యూ గినియా పోరాటం (1942–1945) ప్రధాన భూభాగం ఆఫ్షోరు దీవులలో జరిగింది. సుమారు 2,16,000 మంది జపనీసు, ఆస్ట్రేలియను, యుఎస్ సైనికులు మరణించారు.[31] జపనీసు దళాలు దాదాపు పోర్టు మోర్స్బీకి చేరుకున్న భూ యుద్ధంలో స్థానిక సైనికుల నుండి గణనీయమైన సహకారం లభించింది.[22] యుద్ధ సమయంలో రెండు భూభాగాల పౌర ప్రభుత్వం నిలిపివేయబడింది. ఉమ్మడి సైనిక ప్రభుత్వం భర్తీ చేయబడింది.[26]: 228 

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం స్థానికులు, విదేశీయుల మధ్య వ్యత్యాసాల పురాణాన్ని తుడిచిపెట్టింది. విస్తృతంగా ప్రపంచం, ఆధునిక సామాజిక, ఆర్థిక ఆలోచనలను జనాభా బహిర్గతం పెరిగింది. ఇది గణనీయమైన జనాభా కదలికలకు దారితీసింది. ఆస్ట్రేలియా పాలిత రెండు భూభాగాల్లోని వారు పంచుకునే ఉమ్మడి గుర్తింపు స్థాపనను ప్రారంభించింది.[15]: 53  టోకు పిసిను హిరి మోటు రెండూ కమ్యూనికేషను‌ను సులభతరం చేయడానికి మరింత సాధారణమయ్యాయి. రేడియో ప్రసారాల కోసం ఉపయోగించబడ్డాయి.[16]: 139  టోక్ పిసిన్ పాపువాలో విస్తృతంగా వ్యాపించడం ఈ యుద్ధంలో మొదటిసారిగా సంభవించింది.[7]: 149, 152  యుద్ధ సమయంలో స్థాపించబడిన రెండు ప్రాంతాల ఉమ్మడి పాలన యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత కూడా కొనసాగింది.[16]: 134 [27]: 302 

1964లో ఆస్ట్రేలియను గస్తీ అధికారి

1946లో న్యూ గినియాను ఆస్ట్రేలియను పాలనలో యునైటెడు నేషన్సు ట్రస్టు టెరిటరీగా ప్రకటించారు.[22] 1949లో పాపువాన్లు ఆస్ట్రేలియను పౌరులుగా మారారు.[26]: 223  ఆస్ట్రేలియా అధికారికంగా పాపువా, న్యూ గినియాలను పాపువా న్యూ గినియా భూభాగంగా కలిపింది.[22][28] 1949 నుండి పాపువా, న్యూ గినియా రెండింటిలోనూ గ్రామ మండళ్ళు మొదట సృష్టించబడ్డాయి. సంవత్సరాలుగా సంఖ్య క్రమంగా పెరుగుతోంది.[32]: 174–175  ఇవి ప్రత్యామ్నాయ శక్తి నిర్మాణాలను సృష్టించాయి. ఇవి కొన్నిసార్లు సాంప్రదాయ నాయకులతో నిండి ఉన్నప్పటికీ పరిపాలనా లేదా వ్యాపార అనుభవం ఉన్న నాయకుల వైపు మార్పు ప్రారంభమైంది.[29]: 211 

ఆస్ట్రేలియను పాలన రాజకీయ లక్ష్యాలు అనిశ్చితంగా ఉన్నాయి. స్వాతంత్ర్యం, ఆస్ట్రేలియను రాష్ట్రంగా మారడం రెండూ సాధ్యమైన భవిష్యత్తులుగా పరిగణించబడ్డాయి.[27]: 303–305  1960లు - 1970లలో జనాభాలో ఎక్కువ మంది అధికారిక ఆర్థిక వ్యవస్థలో పాల్గొనడం ప్రారంభించడంతో గణనీయమైన సామాజిక మార్పులు సంభవించాయి. ఇది మరింత స్థానిక బ్యూరోక్రసీ అభివృద్ధికి దారితీసింది. దీనితో పాటు, ఆస్ట్రేలియను నిర్వాహకులు ఉమ్మడి జాతీయ గుర్తింపును ప్రోత్సహించారు.[15]: 57  ఇంగ్లీషును ఆస్ట్రేలియను అధికారులు ఒక సంభావ్య ఏకీకృత భాషగా ప్రవేశపెట్టారు. అనేక మంది పాపువా న్యూ గినియన్లు దీనిని ప్రతిష్ఠాత్మక భాషగా భావించారు.[16]: 150 

1950లలో వైమానిక సర్వేలు ఎత్తైన ప్రాంతాలలో మరింత జనావాసాలున్న లోయలను కనుగొన్నాయి.[28] యుద్ధం తర్వాత ఆస్ట్రేలియను పరిపాలన పునఃస్థాపన తర్వాత ఆ నియంత్రణ విస్తరణ జరిగింది. గతంలో ఎక్కువగా నియంత్రించబడని ఎత్తైన ప్రాంతాలతో సహా.[16]: 134 [27]: 303 [33] కొన్ని తెగలు 1960లు - 1970ల వరకు పాశ్చాత్యులచే సంపర్కం లేనిగా మిగిలిపోయాయి.[7]: 149  ఎత్తైన ప్రాంతాల పరిపాలన ఈ ప్రాంతంలో కాఫీ సాగును విస్తృతంగా విస్తరించడానికి దారితీసింది.[27]: 303  1964 ఎన్నికలు ఆ తరువాత జరిగిన 1968 ఎన్నికలు ఆ ప్రాంతంలోని ప్రజలకు రాజకీయ వ్యవస్థను పరిచయం చేయడానికి రాజకీయ ప్రచారాలతో పాటు జరిగాయి.[34]: 107  1968 “ఎన్నికలకు ముందు మొదటి రాజకీయ పార్టీ పాంగు పాటి ఏర్పడింది.[27]: 306 

బౌగెంవిల్లేలో రియో టింటో ద్వారా మైనింగు అన్వేషణ 1964లో ప్రారంభమైంది. దీనికి స్థానిక భూస్వాముల నుండి ప్రతిఘటన ఎదురైంది. అయితే బౌగెను‌విల్లే కాపరు కార్పొరేషను స్థాపించబడింది. పెద్ద గనిని నిర్వహించడం ప్రారంభించింది. ప్రతిఘటన ఎక్కువ స్వయంప్రతిపత్తి కోరికతో పరస్పరం అనుసంధానించబడింది.[35] బౌగైను‌విల్లే భౌగోళికంగా బ్రిటిషు సోలమను దీవులకు దగ్గరగా ఉంది. దాని ప్రజలు ఆ ప్రాంతంలోని ఇతరుల కంటే సోలమను దీవుల వారితో సాంస్కృతికంగా ముడిపడి ఉన్నారు.[36] అయితే పాపువా న్యూ గినియా, ఆర్థిక స్థావరాన్ని వ్యవసాయం నుండి మాత్రమే వైవిధ్యపరచడంలో ఈ గని కీలకమైనదిగా భావించబడింది.[27]: 306 

ఆస్ట్రేలియా ప్రతిపక్ష నాయకుడు గౌఫ్ విట్లాం 1969లో పాపువా న్యూ గినియాను సందర్శించారు. విట్లాం ఈ ప్రాంతంలో స్వయం పాలనను ఎన్నికల అంశంగా చేసుకుని 1972లోనే స్వయం పాలనకు పిలుపునిచ్చారు.[33] 1971 మార్చిలో హౌస్ ఆఫ్ అసెంబ్లీ ఈ భూభాగం తదుపరి పార్లమెంటులో స్వయం పాలన కోరుకోవాలని సిఫార్సు చేసింది. దీనికి ఆస్ట్రేలియా అంగీకరించింది.[34]: 110–111  1971 జూన్ లో జెండా, చిహ్నం స్వీకరించబడ్డాయి.[26]: 229  జూలైలో తొలగించబడింది. ఆ ప్రాంతాన్ని "పాపువా న్యూ గినియా"గా పేరు మార్చారు.[28]

విట్లాం తొలి సందర్శన సమయం తరువాత గణనీయమైన సామాజిక మార్పులతో పాటు రాజకీయ చర్చ గణనీయంగా తీవ్రమైంది.[27]: 306  జూలైలో జరిగిన 1972 పాపువా న్యూ గినియా సార్వత్రిక ఎన్నికలలో మైఖేలు సోమారే ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్నికయ్యారు.[30][37]: 17  సోమారే ప్రాంతీయ ఉద్యమాలతో మెరుగైన సంబంధాన్ని కోరుకున్నారు. ఇది స్థానిక సమూహాల సంఖ్యను పెంచింది. కానీ వాటి ప్రాముఖ్యతను కూడా తగ్గించి జాతీయ రాజకీయ వ్యవస్థలో చేరమని వారిని ప్రోత్సహించింది.[15]: 75–77  1972 డిసెంబరు‌లో ఆస్ట్రేలియను సమాఖ్య ఎన్నికలలో విట్లాం ప్రధానమంత్రిగా ఎన్నికయ్యారు. విట్లాం ప్రభుత్వం 1973 చివరిలో స్వయం పాలనను ఏర్పాటు చేసింది.[33] 1975 ఏప్రిల్లో ప్రత్యేక కరెన్సీగా కినా ప్రవేశపెట్టబడింది.[38]: 377 

పాపువా న్యూ గినియా నుండి వచ్చిన ప్రత్యేక పిలుపులకు ప్రతిస్పందించడం కంటే విట్లాం ప్రభుత్వ అంతర్గత విధానాల ద్వారా స్వాతంత్ర్యం కోసం ఒత్తిడి పెరిగింది.[26]: 224  "దేశం" అనే భావన భూభాగంలో చాలా మందికి విదేశీగా మిగిలిపోయింది. బలమైన భాగస్వామ్య జాతీయ గుర్తింపు లేదు.[26]: 229  1970ల ప్రారంభంలో స్వాతంత్ర్యం పెద్ద తెగలు ఇతరుల మీద ఆధిపత్యం చెలాయించేందుకు, విదేశీ భూసేకరణకు ఎక్కువ ప్రమాదాన్ని సృష్టిస్తుందనే భయాలు ఉన్నాయి. స్థానిక రాజకీయ నాయకుల చర్యల కారణంగా స్వాతంత్ర్యం కోసం స్థానిక ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడింది.[22] 1975 సెప్టెంబరు 1న పాపువా న్యూ గినియా స్వాతంత్ర్యం షెడ్యూలు చేయబడిన తేదీకి కొంతకాలం ముందు బౌగెను‌విల్లే ప్రభుత్వం స్వయంగా స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించింది.[15]: 72 [23]: 45 [30] ప్రతిస్పందనగా ప్రావిన్సు‌కు చెల్లింపులు నిలిపివేయబడ్డాయి.[28] స్వాతంత్ర్యానికి ముందు ఇతర ప్రాంతీయ ఉద్యమాలు ఉద్భవించాయి. పాపువా బెసేనా పార్టీ పాపువా భూభాగాన్ని న్యూ గినియా నుండి వేరు చేయడానికి ప్రయత్నించింది. అయితే హైలాండ్సు లిబరేషను ఫ్రంటు తీరప్రాంతం ద్వారా హైలాండు ప్రాంతాల ఆధిపత్యాన్ని నిరోధించడానికి ప్రయత్నించింది. చిన్న సమూహాలు కొత్త ప్రావిన్సుల ఏర్పాటుకు మద్దతు ఇచ్చాయి.[15]: 72–74  అయినప్పటికీ పాపువా న్యూ గినియా స్వాతంత్ర్య చట్టం 1975 సెప్టెంబరు ఆమోదించబడింది. 1975 సెప్టెంబరు 16ని స్వాతంత్ర్య తేదీగా నిర్ణయించింది.[23]: 45  సోమారే దేశం మొదటి ప్రధానమంత్రిగా కొనసాగారు.[30]

స్వాతంత్ర్యం

[మార్చు]

స్వాతంత్ర్యం తరువాత వ్యవసాయ, ఆర్థిక, విద్యా, వైద్య సిబ్బందితో సహా చాలా మంది ఆస్ట్రేలియను అధికారులు ఈ ప్రాంతాన్ని విడిచిపెట్టారు. వారి వారసులకు చాలా తక్కువ శిక్షణ అందించబడింది.[33] ఇది పునర్నిర్మాణానికి అవసరమైన సామర్థ్యాన్ని కోల్పోవడానికి దారితీసింది. ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాలకు సేవ చేయడంలో.[37]: 18  1980ల నాటికి సైన్యంతో సహా పౌరసేవ రాజకీయీకరించబడింది. ప్రభావంగా జవాబుదారీతనం తగ్గింది.[18]: 13 

స్పష్టంగా నిర్వచించబడిన రాజకీయ పార్టీలతో రెండు-పార్టీ వ్యవస్థ అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడానికి విఫలమైన ప్రయత్నంగా ఓటింగు వ్యవస్థను ఫస్టు పాస్టు ది పోస్టుగా మార్చారు.[39]: 3  రాజ్యాంగ మార్గాల ద్వారా జాతీయ ప్రభుత్వాలు మారాయి. 1977 ఎన్నికలు తర్వాత సోమారే ప్రధానమంత్రి పదవిని నిలుపుకున్నారు. 1980లో అవిశ్వాస తీర్మానం ద్వారా పదవీచ్యుతుడయ్యారు.1982 ఎన్నికలు తర్వాత ఆయన మళ్ళీ ప్రధానమంత్రి అయ్యారు. కానీ 1985లో మరో అవిశ్వాస తీర్మానంలో ఓడిపోయారు.[37]: 18 

1976 ఆగస్టులో జాతీయ ప్రభుత్వంతో జరిగిన ఒప్పందం ప్రారంభ స్వాతంత్ర్య ప్రకటనను పరిష్కరించినప్పటికీ[23]: 45  బౌగెను‌విల్లే సమస్య స్వాతంత్ర్యం తర్వాత కూడా కొనసాగింది.[36] 1975–76లో బౌగెను‌విల్లే ద్వీపంలో జరిగిన వేర్పాటువాద ఉద్యమం ప్యాపువా న్యూ గినియా రాజ్యాంగంలో మార్పుకు దారితీసింది. ప్రావిన్షియలు ఆర్గానికు లా ఆన్ ప్రొవిన్షియలు ప్రభుత్వం చట్టబద్ధంగా 19 ప్రావిన్సులకు అధికారాన్ని వికేంద్రీకరించడం.[32]: 179 [37]: 26  ప్రాంతీయ ప్రభుత్వ దుర్వినియోగ సంఘటనల తరువాత ప్రాంతీయ ప్రభుత్వ అధికారాన్ని తగ్గించాలనే సోమారే ప్రతిపాదన దేశంలోని కొన్ని ద్వీప ప్రావిన్సుల నుండి మరింత వేర్పాటు బెదిరింపులను తెచ్చిపెట్టింది.[32]: 189 [37]: 27 [40]: 257 

ఆస్ట్రేలియను పాలనలో యుద్ధం గణనీయంగా తగ్గినప్పటికీ 1970లలో ఎత్తైన ప్రాంతాలలో గిరిజన పోరాటాలు పెరిగాయి. ఈ ప్రాంతాలు తక్కువ కాలం పాటు బయటి నియంత్రణలో ఉన్నాయి. అంటే పూర్వపు గిరిజన సంఘర్షణ ఇప్పటికీ గుర్తుకు వచ్చింది. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత తిరిగి ప్రారంభమైంది. 1979లో అక్కడ మొదటి అత్యవసర పరిస్థితి ప్రకటించబడింది. అయినప్పటికీ అది ఇలాంటి జోక్యాలు హింసను అణచివేయలేదు. నగరాల్లో నిరుద్యోగం అసమతుల్య లింగ నిష్పత్తులు అంటే గిరిజన పోరాటాలు ముఠాల ఆవిర్భావంగా రూపాంతరం చెందాయి. ముఠా హింస 1984లో పోర్టు మోర్స్బీలో అత్యవసర పరిస్థితికి దారితీసింది. ఇది పాపువా న్యూ గినియా డిఫెన్సు ఫోర్సు (పిఎన్‌జిడిఎఫ్) జోక్యానికి దారితీసింది. ఇది ప్రభావవంతంగా ఉంది. పోలీసు ఇతర చోట్ల సైనిక జోక్యాలకు దారితీసింది. పోలీసులు. సైన్యం రెండూ మరింత రాజకీయీకరించబడ్డాయి. వారిలో క్రమశిక్షణ తక్కువ అయుంది. ప్రతిస్పందనగా ప్రైవేటు సెక్యూరిటీకి డిమాండు పెరిగింది. విదేశీ పెట్టుబడులు నిరోధించబడ్డాయి.[37]: 29, 32 [39]: 8–9 [40]: 260–261, 264, 270 [41]: 239–241  1995లో ప్రాంతీయ ప్రభుత్వాలు సంస్కరించబడ్డాయి. సంబంధిత జాతీయ ఎంపిలు అనేక మంది నియమిత సభ్యులతో రూపొందించబడ్డాయి. వారి బాధ్యతలలో కొన్ని స్థానిక ప్రభుత్వాల వైపుకు బదిలీ చేయబడ్డాయి. ఈ స్థాయిలో సామర్థ్యం లేకపోవడం వల్ల గణనీయమైన వివాదానికి కారణమయ్యాయి. ఈ సామర్థ్యం లేకపోవడం అంటే జాతీయ ఎంపి స్థానిక స్థాయిలో గణనీయమైన అధికారాలను పొందారు.[32]: 174 [39]: 11 

బౌగెను‌విల్లే గని నిర్మాణం పూర్తయిన తర్వాత ఉపాధి అవసరాలు తగ్గాయి. దీనివల్ల యువకులు గని ఉనికి నుండి తక్కువ ప్రయోజనం పొందారు. 1988లో బౌగెను‌విల్లే మీద తిరిగి తిరుగుబాటు ప్రారంభమైంది. బౌగెను‌విల్లే ప్రభుత్వానికి, జాతీయ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడింది. 1989 మేలో గని మూసివేయబడిన తర్వాత బౌగెను‌విల్లే రివల్యూషనరీ ఆర్మీ (బిఆర్‌ఎ) స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించింది. జాతీయ ప్రభుత్వం 1990లో వైదొలిగి ప్రావిన్సు‌ను దిగ్బంధించింది. ఈ వివాదం సంక్లిష్టమైన అంతర్గత అంతర్యుద్ధంగా మారింది. 1990 చివరిలో జాతీయ భద్రతా దళాలు ద్వీపంలోకి తిరిగి ప్రవేశించాయి. స్థానిక మిత్రదేశాలతో కలిసి నెమ్మదిగా మరింత నియంత్రణను పొందాయి.[22][36][40]: 266–267  1994 అక్టోబరులో ప్రభుత్వం, కొంతమంది తిరుగుబాటుదారుల మధ్య ఒక ఒప్పందం కుదిరింది. 1995లో ఒక పరివర్తన బౌగెను‌విల్లే ప్రభుత్వం స్థాపించబడింది. అయినప్పటికీ బిఆర్‌ఎతో పోరాటం కొనసాగింది.[28] 1997లో బౌగెను‌విల్లేలో జోక్యం చేసుకోవడానికి కిరాయి సైనికులను నియమించడం మీద శాండు‌లైను వ్యవహారం జాతీయ ప్రభుత్వాన్ని కూల్చివేసింది. న్యూజిలాండు మధ్యవర్తిత్వంలో జరిగిన శాంతి చర్చల తరువాత 1998 జనవరిలో కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం కుదిరింది.[30][39]: 12 

స్వాతంత్ర్య మొదటి దశాబ్దం నెమ్మదిగా కానీ స్థిరమైన ఆర్థిక వృద్ధిని చూసింది. ఒక్ టెడి మైను 1982లో ప్రారంభించబడింది. 1975లో ప్రభుత్వ ఆదాయంలో 40%గా ఉన్న ఆస్ట్రేలియా బడ్జెటు‌కు అందించే వాటా 1988లో 17%కి పడిపోయినప్పటికీ మెరుగైన పన్నులు ప్రభుత్వ వ్యయాన్ని కొనసాగించడానికి అనుమతించాయి.[27]: 312–313  బౌగెను‌విల్లే గని మూసివేత ప్రభుత్వ ఆర్థిక సమస్యలకు దారితీసింది. అయితే చమురు, ఖనిజాలు, అటవీ ఉత్పత్తుల ఎగుమతుల విస్తరణ 1990ల ప్రారంభంలో ఆర్థిక పునరుద్ధరణకు దారితీసింది. అయితే ఈ పెరుగుదల అసమానతను తగ్గించలేదు. ప్రభుత్వ సేవలు క్షీణించాయి.[40]: 263–264  ప్రభుత్వ వ్యయం పెరగడం ఫలితంగా అప్పు పెరగడం గణనీయమైన ఆర్థిక ఇబ్బందులకు దారితీసింది. పాపువా న్యూ గినియను కినా 1994లో విలువ తగ్గించబడింది. తేలియాడే మారకపు రేటు మీద ఉంచబడింది. 1995లో దేశం ప్రపంచ బ్యాంకు నుండి అత్యవసర రుణాన్ని పొందింది.[27]: 313–314  1997 ఎన్నికల్లో కేవలం 4 మంది అభ్యర్థులు మాత్రమే మొత్తం మెజారిటీని సాధించారు. విజేతలలో 95 (87%) మందికి 30% కంటే తక్కువ ఓట్లు వచ్చాయి. 1999లో ప్రభుత్వం పార్లమెంటు మారిన తర్వాత రాజకీయ సంస్కరణలను తీసుకురావడానికి రాజ్యాంగ అభివృద్ధి కమిషను స్థాపించబడింది. ఫలితంగా వచ్చిన రాజకీయ పార్టీలు అభ్యర్థుల సమగ్రత మీద సేంద్రీయ చట్టం రిజిస్టర్డు పార్టీలకు ప్రజా నిధులను సృష్టించింది. మహిళా అభ్యర్థుల ఎంపికను ప్రోత్సహించింది. పార్టీ హోపింగు కోసం శిక్షలను విధించింది. ప్రధానమంత్రి ఎన్నికయ్యే ముందు స్వతంత్ర ఎంపీలు ప్రధానమంత్రికి ఓటు వేయకుండా లేదా సంకీర్ణాల్లో చేరకుండా కూడా ఇది నిషేధించింది.[39]: 3–7  మరొక చర్య ఏమిటంటే, ఫస్ట్ పాస్టు ది పోస్టు నుండి లిమిటెడు ప్రిఫరెన్షియలు ఓటు సిస్టం (ఎల్‌పివి)కి మారడం ప్రారంభించడం ఇది ప్రత్యామ్నాయ ఓటు వెర్షను.[18]: 17 [42]: 2 

బౌగెను‌విల్లే శాంతి ఒప్పందం 2001లో సంతకం చేయబడింది. దీని కింద బౌగెను‌విల్లే ఇతర ప్రావిన్సుల కంటే అధిక స్వయంప్రతిపత్తిని పొందుతుంది. భవిష్యత్తులో స్వాతంత్ర్య ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరుగుతుందని అంగీకరించబడింది.[28][30][36] 2002 ఎన్నికలు హింసలో పెరుగుదల కనిపించింది.[28] 2004లో పిఎన్‌జి పోలీసులకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఆస్ట్రేలియను పోలీసులను పిఎన్‌జికి తీసుకువచ్చారు. సుప్రీంకోర్టు తీర్పు తర్వాత చాలా మంది మరుసటి సంవత్సరం అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయినప్పటికీ ఇది దేశంలో దీర్ఘకాలిక ఆస్ట్రేలియను పోలీసు ఉనికిని ప్రారంభించింది.[30] 2009లో పార్లమెంటు రెండు అదనపు ప్రావిన్సులు: హేలా ప్రావిన్సు, ప్రస్తుత సదరను హైలాండ్సు ప్రావిన్సులో కొంత భాగం ఉంది. జివాకా ప్రావిన్సు, వెస్ట్రను హైలాండ్సు ప్రావిన్సును విభజించడం ద్వారా ఏర్పడింది.[43]

2011లో పార్లమెంటు ఎన్నికైన ప్రధాన మంత్రి పీటర్ ఓ'నీల్ (ఎంపీలలో అధిక సంఖ్యలో ఓటు వేశారు). సుప్రీం కోర్టు పదవిని నిలుపుకున్నట్లు భావించిన సోమారే మధ్య రాజ్యాంగ సంక్షోభం ఏర్పడింది.[44]: 207–211  రాబోయే ఎన్నికలను ఆలస్యం చేయాలని పార్లమెంటు ఓటు వేసింది. అయితే వారికి దీన్ని చేయడానికి రాజ్యాంగబద్ధమైన అధికారం లేదు పాపువా న్యూ గినియా ఎలక్టోరలు కమిషను సన్నాహాలు కొనసాగించింది.[44]: 207–211  2012 జాతీయ ఎన్నికలు షెడ్యూలు ప్రకారం జరిగాయి. ఓ'నీల్ మరోసారి పార్లమెంటు మెజారిటీతో ప్రధానమంత్రిగా ఎన్నికయ్యారు. సోమారే ఓ'నీల్ ప్రభుత్వంలో చేరారు. కోర్టు న్యాయమూర్తులు సోమారేకు మద్దతు ఇచ్చిన ఇతరుల మీద ఉన్న అభియోగాలు ఎత్తివేయబడ్డాయి. న్యాయవ్యవస్థ నియంత్రణను ప్రధానమంత్రి కార్యాలయాన్ని ప్రభావితం చేసే చట్టాన్ని రద్దు చేశారు.[30][44]: 207–211 

ద్రవీకృత సహజ వాయువు ఎగుమతులు 2014లో ప్రారంభమయ్యాయి. అయితే ధరలు తగ్గడం అలాగే చమురు ధరలు తగ్గడం వల్ల ప్రభుత్వ ఆదాయం అంచనా కంటే తక్కువగా ఉంది. రుణం-జిడిపి నిష్పత్తి పెరిగింది. 2019 నాటికి పాపువా న్యూ గినియా హెచ్‌డిఐ రేటింగు పసిఫికు‌లో అత్యల్పంగా ఉంది.[42]: 4  2015 మార్చిలో బౌగైను‌విల్లే మైనింగు చట్టం మైనింగు మీద ‌నియంత్రణను జాతీయ ప్రభుత్వం నుండి బౌగైను‌విల్లే ప్రభుత్వానికి మార్చింది. ఖనిజాలు రాష్ట్రానికి బదులుగా కస్టమరీ భూమి యజమానులకే చెందుతాయని. భవిష్యత్తులో వెలికితీత మీద భూ యజమానులకు వీటోలు ఇస్తాయని కూడా ఇది పేర్కొంది.[36][45]

2012–2017 ఓ'నీల్ ప్రభుత్వం అవినీతి కుంభకోణాలతో సతమతమైంది.[28] 2017 సార్వత్రిక ఎన్నికలులో ఓ'నీల్ ప్రధానమంత్రిగా తిరిగి వచ్చారు. అయితే ప్రారంభంలో చిన్న సంకీర్ణంతో. ఈ ఎన్నికల్లో కొన్ని ప్రాంతాలలో ఓటర్లను విస్తృతంగా భయపెట్టడం జరిగింది. సీట్ల ఫలితాల నివేదికలో జాప్యం జరిగింది.[46]: 253–255  ఆర్థిక కుంభకోణాలు అలాగే ఎపిఎసి పాపువా న్యూ గినియా 2018 సమావేశం కోసం ఖరీదైన కార్ల కొనుగోలు మీద విమర్శలు, ఓ'నీలు మీద ఒత్తిడిని సృష్టించాయి. ప్రభుత్వం నుండి ఫిరాయింపులకు దారితీశాయి.[46]: 255–258  2019 మేలో ఓ'నీలు ప్రధానమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేసి ఆయన స్థానంలో జేమ్సు మారపే నియమితులయ్యారు.[47]

ప్రభుత్వం 2019 నవంబరు 23ని ఒక బంధించని స్వాతంత్ర్య ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ కోసం ఓటింగు తేదీగా నిర్ణయించింది[48][49] బౌగైను‌విల్లే స్వయంప్రతిపత్తి ప్రాంతంలో.[50] ఓటర్లు స్వాతంత్ర్యానికి (98.31%) అత్యధికంగా ఓటు వేశారు.[51][52] 2022 ఎన్నికలులో ప్రధాన మంత్రి జేమ్సు మారపే పిఎ ఎన్‌జియు పార్టీ ఏ పార్టీకి లేనంత ఎక్కువ స్థానాలను గెలుచుకుంది. దీనితో జేమ్సు మారపే పిఎన్‌జి ప్రధాన మంత్రిగా కొనసాగారు.[53]

ప్రభుత్వం - రాజకీయాలు

[మార్చు]
The Head of State and King of Papua New Guinea:
Charles III
since
9 September 2022
The Governor-General of Papua New Guinea:
Bob Dadae
since
28 February 2017
The Prime Minister of Papua New Guinea:
James Marape
since
30 May 2019

పాపువా న్యూ గినియా కామన్వెల్తు రాజ్యంలో సభ్యదేశం, 3వ చార్లెసు రాజుగా ఉన్నారు. చక్రవర్తి ప్రతినిధి పాపువా న్యూ గినియా గవర్నరు జనరలు, ఆయనను ఏకసభ్య పాపువా న్యూ గినియా జాతీయ పార్లమెంటు ఎన్నుకుంటారు.[54]: 9  జాతీయ పార్లమెంటు పాపువా న్యూ గినియా ప్రధాన మంత్రిని ఎన్నుకుంటుంది. ఆయనను గవర్నరు జనరలు నియమిస్తారు. ఇతర మంత్రులను ప్రధానమంత్రి సలహా మేరకు గవర్నరు జనరలు నియమిస్తారు. దేశ మంత్రివర్గంగా పనిచేసే పాపువా న్యూ గినియా జాతీయ కార్యనిర్వాహక మండలిను ఏర్పరుస్తారు. జాతీయ పార్లమెంటులో 111 సీట్లు ఉన్నాయి, వాటిలో 22 స్థానాలను 21 ప్రావిన్సులు నేషనలు నేషనలు క్యాపిటల్ డిస్ట్రిక్టు గవర్నర్లు ఆక్రమించారు. గరిష్ఠంగా ఐదు సంవత్సరాలు కొనసాగుతారు.[54]: 9 [55]

పాపువా న్యూ గినియా స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుండి నిరంతర ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికలు, ప్రభుత్వంలో మార్పులను నిర్వహిస్తోంది.[18]: 10 [42]: 1  సీట్ల ఫలితాలు తరచుగా పోటీ చేయబడినప్పటికీ ఎన్నికల మొత్తం ఫలితాలు అంగీకరించబడతాయి.[42]: 7  పిఎన్‌జిలో ఎన్నికలు అనేక మంది అభ్యర్థులను ఆకర్షిస్తాయి.[18]: 17  ఓటింగు పరిమిత ప్రాధాన్యత ఓటు వ్యవస్థ (ఎల్‌పివి) ద్వారా జరుగుతుంది. ఇది ప్రత్యామ్నాయ ఓటు వెర్షను.[18]: 17 [42]: 2  ఈ వ్యవస్థ కింద ఓటర్లు కనీసం ముగ్గురు అభ్యర్థులకు ప్రాధాన్యత ఓట్లు ఇవ్వాలి.[56]

రాజకీయ పార్టీలు ఉన్నప్పటికీ, అవి సైద్ధాంతికంగా విభిన్నంగా లేవు. బదులుగా అవి సాధారణంగా వాటి సభ్యుల మధ్య ఏర్పడిన పొత్తులను ప్రతిబింబిస్తాయి. 1972 నుండి అన్ని ప్రభుత్వాలు సంకీర్ణాలుగా ఉన్నాయి. ఏర్పడినప్పుడు, అటువంటి సంకీర్ణాలు అస్థిరంగా ఉంటాయి. ఎందుకంటే పార్టీ హోపింగు,[39]: 3 [42]: 7 ను "యో-యో" రాజకీయాలు అని పిలుస్తారు. దాదాపు అన్ని పార్టీలు ఇతరులతో సంకీర్ణాన్ని ఏర్పరచుకున్నాయి,[18]: 13  కొన్ని సంకీర్ణాల్లో 10 వరకు వేర్వేరు పార్టీలు ఉంటాయి. మంత్రి పదవులు విలువైనవి,[54]: 9 , నియోజకవర్గాలకు తరచుగా వారి ఎన్నికైన ప్రతినిధులు ప్రభుత్వంలో చేరడానికి పార్టీలు మారడం గురించి పెద్దగా సమస్య ఉండదు. ఎందుకంటే ఇది వారి జిల్లాకు ఎక్కువ ప్రాతినిధ్యం ఇస్తుంది.[57]: 94  మంత్రి పదవుల పదవీకాలం తరచుగా తక్కువగా ఉంటుంది, 1972 నుండి 2016 వరకు పార్లమెంటు వ్యవధిలో సగటున సగం ఉంటుంది.[54]: 17  ఒక నిర్దిష్ట పోర్ట్‌ఫోలియోలో ఒక మంత్రి గడిపే సగటు వ్యవధి ఇంకా తక్కువగా ఉంటుంది, కేవలం 16 నెలలు.[54]: 18  రాజకీయ పార్టీలు ప్రభుత్వంలో ఎంపీలు ఉండగా, ఇతరులు ప్రతిపక్షంలో ఉంటారు.[46]: 255, 269  ప్రతిపక్ష ఎంపీలను ప్రభుత్వంలో నియమించారు.[46]: 262  స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన మొదటి రెండు దశాబ్దాలలో, ప్రతి పార్లమెంటరీ కాలంలో కనీసం ఒక ప్రభుత్వ మార్పు జరిగింది.[39]: 4  మొత్తం మీద, కేవలం ఇద్దరు ప్రధానమంత్రులు మాత్రమే ఎన్నికల నుండి ఎన్నికలకు పూర్తి పదవీకాలం పూర్తి చేశారు.[42]: 7 [58] అవిశ్వాస తీర్మానం సాధారణం. కొన్ని మాత్రమే విజయం సాధించినప్పటికీ,[54]: 12 [59] బహుళ ప్రధాన మంత్రులు ముందస్తుగా రాజీనామా చేసి తిరిగి ఎన్నికను ఇంజనీర్ చేశారు లేదా వాటిని నివారించడానికి పార్లమెంటును వాయిదా వేశారు.[39]: 5 [54]: 20 

ప్రభుత్వ ప్రాధాన్యతలు, కార్యక్రమాలను మార్చడం కంటే, ప్రభుత్వంలో మార్పులు ఎక్కువగా పోషకత్వం, వ్యక్తిగత స్థానాలను ప్రభావితం చేశాయి.[54]: 6  దీని కారణంగా, రాజకీయాలలో భిన్నత్వం ఉన్నప్పటికీ, విధానం సాపేక్షంగా స్థిరంగా ఉంది.[60]: 62  అభ్యర్థులు రాజకీయ విభేదాల కంటే స్థానిక ప్రాతినిధ్యంపై ప్రచారం చేస్తున్నందున, అనేక పార్టీలు ఇలాంటి వేదికలపై నడుస్తాయి, విధాన చర్చను బలహీనపరుస్తాయి.[57]: 95  రాజకీయ పార్టీల మద్దతు స్థావరాలు సాధారణంగా వ్యక్తిగతమైనవి లేదా భౌగోళికమైనవి. నామమాత్రంగా జాతీయ పార్టీలు ఉద్భవించినప్పటికీ, అవి తరచుగా నిర్దిష్ట ప్రాంతాలలో బలంగా ఉంటాయి.[18]: 15 [61]: 45  చాలా పార్టీలు స్వల్పకాలం మాత్రమే ఉంటాయి, వాటి నాయకులపై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంటాయి.[60]: 64  ఎన్నికల మధ్య బలమైన పార్టీలు లేకపోవడం ఆర్థికంగా పేలవంగా ఉండటానికి దోహదం చేస్తుంది, అంటే పార్టీ నాయకుల వ్యక్తిగత నిధుల వెలుపల పార్టీలు అభ్యర్థులకు నిజంగా మద్దతు ఇవ్వలేవు.[60]: 60  బలహీనమైన పార్లమెంటు కూడా చాలా బలమైన కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థకు దారితీసింది, పార్లమెంటును నియంత్రించడానికి విధానపరమైన పద్ధతులను ఉపయోగించే ప్రభుత్వాలు ఈ ప్రక్రియను బలోపేతం చేశాయి.[44]: 247  ప్రభుత్వాన్ని ఎదుర్కోవడానికి న్యాయ పద్ధతులపై పెరుగుతున్న ఆధారపడటం న్యాయవ్యవస్థను రాజకీయం చేయబడింది.[44]: 247–248 

రాజకీయ సంస్కృతిని ఇప్పటికే ఉన్న బంధుత్వం, గ్రామ సంబంధాల ద్వారా ప్రభావితం చేస్తారు, అనేక చిన్న, విచ్ఛిన్నమైన సమాజాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, మతతత్వం ఒక ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక అంశం.[61]: 38–40  ప్రాంతీయ, స్థానిక గుర్తింపులు బలంగా ఉన్నాయి, సాంప్రదాయ రాజకీయాలు ఆధునిక రాజకీయ వ్యవస్థతో కలిసిపోయాయి.[61]: 46  విస్తృత పాపువాను ప్రాంతీయ గుర్తింపు, కొంతవరకు ఎత్తైన ప్రాంతాల గుర్తింపు ఉంది, ఇది రాజకీయాలను ప్రభావితం చేస్తుంది.[57]: 93  అయితే, బౌగెన్‌విల్లే వెలుపల, ప్రాంతీయ రాజకీయాలు వేర్పాటువాదం కంటే స్వయంప్రతిపత్తి ఉంది. వేర్పాటువాదాన్ని తరచుగా అంతిమ లక్ష్యంగా కాకుండా వాక్చాతుర్యంగా ఉపయోగిస్తారు.[15]: 71  వారి భూమితో సమాజ సంబంధాల ప్రాముఖ్యత చట్ట వ్యవస్థలో ప్రతిబింబిస్తుంది, దేశంలోని 97% ఆచార భూమిగా నియమించబడినవి, సమాజాల ఆధీనంలో ఉన్నాయి. ఇటువంటి ప్రభావవంతమైన అనేక శీర్షికలు నమోదు చేయబడనివి, సమర్థవంతంగా అనధికారికంగా ఉన్నాయి.[23]: 53–54 

ఓటింగ్ తరచుగా గిరిజన తరహాలో జరుగుతుంది,[62] ఏకీకృత తెగ అందించే చిన్న ఓట్ల వాటాను గెలుచుకోగల రాజకీయ నాయకుల వల్ల ఈ సమస్య మరింత తీవ్రమైంది. రాజకీయ బెదిరింపులు, హింస సర్వసాధారణం. రాజకీయ నాయకులు ప్రత్యర్థి అభ్యర్థితో తెగలలో ప్రచారం చేయకుండా నిరోధించబడ్డారు, కొన్నిసార్లు ప్రత్యర్థులు వేరే తెగ ఓటును చీల్చడానికి అభ్యర్థులను పోటీలో నిలబెడతారు.[18]: 14, 18 [39]: 5  బ్లాకు ఓటింగు కొన్ని కమ్యూనిటీలు, ముఖ్యంగా ఎత్తైన ప్రాంతాలలో ఆచరిస్తారు.[57]: 96  పెద్ద సంఖ్యలో స్వతంత్ర అభ్యర్థులు అంటే విజేతలు తరచుగా చాలా తక్కువ బహుళ వర్గాల ద్వారా ఎన్నుకోబడతారు, వీటిలో 10% కంటే తక్కువ ఓట్లు గెలుస్తారు. ఇటువంటి ఫలితాలు ఎన్నికల ద్వారా అందించబడిన ఆదేశాల గురించి ఆందోళనలను లేవనెత్తుతాయి.[39]: 4–5 

కనీసం 2004 కి ముందు జరిగిన ప్రతి ఎన్నికల్లో, అధికారంలో ఉన్న వారిలో ఎక్కువ మంది తమ సీట్లను కోల్పోయారు. కొత్తగా ఎన్నికైన రాజకీయ నాయకులు తమ పదవీకాలంలో వీలైనంత ఎక్కువ వ్యక్తిగత ప్రయోజనం పొందేలా ఇది ప్రోత్సాహాన్ని సృష్టించింది.[39]: 4  ప్రతి ఎంపీ తమ నియోజకవర్గం కోసం గ్రామీణాభివృద్ధి నిధులను నియంత్రిస్తారు, అవినీతికి సులభమైన అవకాశాలను అందిస్తారు.[39]: 10  దీని అర్థం చాలా మంది ఇప్పటికే ఉన్న సేవలను అందించడం కంటే కొత్త ఖర్చులకు ప్రాధాన్యత ఇస్తారు.[63]: 445  ప్రతి MP యొక్క విచక్షణా నియంత్రణలో ఉన్న మొత్తం నిధులు ప్రపంచంలోనే అత్యధికం.[58] ఇది గణనీయమైన ద్వేషాన్ని సృష్టించింది, జాతీయ ప్రభుత్వం యొక్క చట్టబద్ధతను తగ్గించింది.[27]: 318  అటువంటి నిధుల నియంత్రణ ఎన్నికల హింస యొక్క సాధారణత, తీవ్రతకు కూడా దోహదపడవచ్చు.[58] ఎన్నికలకు ఇతర సవాళ్లలో పరిపాలనలో సమస్యలు, ఎలక్టోరలు రోలులతో సమస్యలు, ఓటు కొనుగోలు ఉన్నాయి.[42]: 7 [64]: 5  సంకీర్ణ నిర్మాణాన్ని ప్రభావితం చేయడానికి ప్రధాన మంత్రులు MPలకు నియోజకవర్గ నిధుల కేటాయింపును ఆలస్యం చేశారు.[54]: 9 

అవినీతి అనేది ఒక విస్తృతమైన సమస్య. ఉన్నత స్థాయి వ్యక్తులలో గుర్తించదగిన సందర్భాలు గుర్తించబడినప్పటికీ, చిన్న అవినీతి వ్యాప్తి చెందడం వల్ల ప్రభుత్వ సేవలు దిగజారిపోయే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది. కొంత అవినీతి వ్యక్తిగత లాభం కోసం అయితే, ఇతర అవినీతి వాంటోకు వ్యవస్థ యొక్క సామాజిక బాధ్యతల నుండి ఉద్భవిస్తుంది, నియోజకవర్గాలు తమ ఎన్నికైన అధికారుల నుండి, వారి కమ్యూనిటీలు, బంధువుల నెట్‌వర్క్‌లలోని ఇతరుల నుండి పరస్పర ప్రయోజనాలు, విధేయతను ఆశిస్తున్నాయి.[65]: 155–156  అవినీతికి పాల్పడి జైలు పాలైన రాజకీయ నాయకులు తిరిగి ఎన్నికయ్యారు, ఎందుకంటే వారి అవినీతి కార్యకలాపాలు వారి కమ్యూనిటీలకు ప్రయోజనం చేకూర్చడంలో భాగంగా భావించబడ్డాయి. వ్యక్తిగత సమాజ అంచనాల ఘర్షణ, అవినీతి అని పిలువబడే దాని స్థానిక అంగీకారం, జాతీయ అవినీతిపై విస్తృతమైన భ్రమలు అవినీతి వ్యతిరేక చర్యలు అరుదుగా రాజకీయ వాక్చాతుర్యంతో సరిపోలడానికి ఒక కారణం కావచ్చు.[65]: 157–158  ఈ సాంస్కృతిక అంచనాలు కొన్నిసార్లు ఆస్ట్రేలియన్ నిబంధనలను వారసత్వంగా పొందిన అధికారిక చట్టపరమైన, రాజకీయ వ్యవస్థతో కూడా విభేదిస్తాయి.[23]: 41–42  ఉన్నత వర్గాల పట్ల ఆగ్రహం, స్పష్టమైన అసమానత కూడా ప్రోత్సాహక అంచనాలను నడిపిస్తాయి.[66]: 209 

నియోజకవర్గ నిధుల నియంత్రణ ఫలితంగా ప్రభుత్వ సేవలను అందించడానికి ఎంపీలు వ్యక్తిగతంగా బాధ్యత వహించాల్సి వచ్చింది, ముఖ్యంగా ప్రభుత్వ సేవలకు కొన్ని ఇతర మార్గాలు ఉన్నందున, గెలిచిన అభ్యర్థికి ఓటు వేయడం వల్ల వచ్చే ప్రతిఫలాల అంచనాల సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యతను ఇది మరింత పెంచుతుంది. సేవలకు ఈ బాధ్యత పార్లమెంటులో అధిక స్థాయిలో గైర్హాజరుకు దోహదం చేస్తుందని భావిస్తున్నారు, అందువలన ఎంపీలు ప్రభుత్వంలోని వెస్టు‌మినిస్టరు వ్యవస్థలో శాసనసభ్యులుగా సమర్థవంతంగా వ్యవహరించలేకపోతున్నారు. పార్లమెంటులో అస్థిరత చట్టాలను రూపొందించడాన్ని మరింత అడ్డుకుంటుంది, చట్టాలను పాతదిగా చేస్తుంది.[67] నియోజకవర్గ సరిహద్దులు పరిపాలనా సరిహద్దుల మాదిరిగానే ఉంటాయి, ఎన్నికలు, సేవా నిబంధనల మధ్య సంభావిత సంబంధాన్ని బలోపేతం చేస్తాయి. ఇది రాజకీయాలను కూడా వక్రీకరిస్తుంది. జనాభాలో మార్పులకు ఎన్నికల సరిహద్దులు స్పందించకుండా చేస్తుంది.[64]: 3  గ్రామీణ సమాజాలు ప్రభుత్వ సేవలను పొందడంలో చాలా కష్టతరమైన సమయాన్ని ఎదుర్కొంటున్నాయి, బ్యాంకింగ్ వంటి సౌకర్యాలు కొన్నిసార్లు ప్రయాణ రోజుల దూరంలో ఉంటాయి.[66]: 208  కొన్ని గ్రామీణ ప్రాంతాలలో, గ్రామాలకు రాష్ట్రంతో పరస్పర చర్య తక్కువగా ఉంటుంది.[18]: 21 

వ్యాజ్యం సర్వసాధారణమైంది, న్యాయ వ్యవస్థ ఖర్చు పెరుగుతోంది.[44]: 211–212  పాఠశాలలు, ఎయిర్‌స్ట్రిప్‌లతో సహా ప్రభుత్వ మౌలిక సదుపాయాలు తరచుగా స్థానిక సమాజాల నుండి పరిహారం కోసం డిమాండ్లకు దారితీస్తాయి, అభివృద్ధిని అడ్డుకుంటాయి, స్థానిక ఉద్రిక్తతలను సృష్టిస్తాయి.[18]: 14 [27]: 320–321 [39]: 10  మీడియా సాధారణంగా స్వేచ్ఛగా ఉంటుంది, కానీ బలహీనంగా ఉంటుంది.[66]: 231–237 

విదేశీ సంబంధాలు

[మార్చు]
APEC 2018 in Papua New Guinea

పాపువా న్యూ గినియా తన పొరుగు దేశాలైన ఆస్ట్రేలియా, ఇండోనేషియా, సోలమన్ దీవులు మంచి సంబంధాలను కొనసాగించడానికి ప్రయత్నించింది, అదే సమయంలో ఉత్తరాన ఉన్న ఆసియా దేశాలతో సంబంధాలను కూడా ఏర్పరచుకుంది. సహాయ మార్పుల కారణంగా కొన్నిసార్లు ఆస్ట్రేలియాతో ఉద్రిక్తతలు తలెత్తుతాయి, బౌగెన్‌విల్లే వివాదం, పాపువా వివాదం కారణంగా ప్రాంతీయ సంఘర్షణలు సోలమన్ దీవులు, ఇండోనేషియాతో సంబంధాలను సంక్లిష్టం చేస్తాయి. 1986లో పాపువా న్యూ గినియా సోలమన్ దీవులు, వనౌటుతో పాటు మెలనేసియను స్పియరు‌హెడు గ్రూపు వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా మారింది. ఈ మూడు దేశాలు 1988లో అధికారిక సహకార ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి. 1986లో ఇండోనేషియాతో, 1987లో ఆస్ట్రేలియాతో సహకార ఒప్పందం మీద సంతకం చేయబడ్డాయి.[39]: 14–15 [40]: 258–259 

పొరుగున ఉన్న వెస్ట్రను న్యూ గినియా మీద ఇండోనేషియా నియంత్రణకు పాపువా న్యూ గినియా మద్దతు ఇచ్చింది.[68] ఇండోనేషియా భద్రతా దళాలు అనేక మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలకు పాల్పడినట్లు నివేదించబడిన పాపువా సంఘర్షణ కేంద్రబిందువు.[69][70][71] సరిహద్దుకు సమీపంలో ఉన్న కమ్యూనిటీలలో నివసించేవారు ఆచార ప్రయోజనాల కోసం దానిని దాటగలుగుతారు.[37]: 33  ఆస్ట్రేలియా సంస్థాగత, సాంస్కృతిక సంబంధాల ద్వారా పాపువా న్యూ గినియాతో అనుసంధానించబడి ఉంది, విదేశీ సహాయాన్ని అందించడంలో, శాంతి పరిరక్షణను అందించడంలో అత్యంత స్థిరమైన ప్రదాతగా కొనసాగుతోంది., భద్రతా సహాయం. చైనాతో సంబంధాలు పెరుగుతున్నాయి, ఎక్కువగా మౌలిక సదుపాయాల పెట్టుబడుల మూలంగా.[23]: 12–13  ఆగ్నేయాసియాను పసిఫిక్‌తో అనుసంధానించే దేశం యొక్క వ్యూహాత్మక స్థానం 21వ శతాబ్దంలో భౌగోళిక రాజకీయ ఆసక్తిని పెంచింది.[72]

1976 నుండి పాపువా న్యూ గినియా ఆగ్నేయాసియా దేశాల సంఘం (ఎఎస్‌ఇఎఎన్)లో పరిశీలక దేశంగా ఉంది.[23]: 18 [73] తరువాత 1981లో ప్రత్యేక పరిశీలకుడి హోదా వచ్చింది.[74] ఇది పూర్తి సభ్యత్వ హోదా కోసం దాని దరఖాస్తును దాఖలు చేసింది.[75] పాపువా న్యూ గినియా నాన్-అలైన్డు మూవ్మెంటులో సభ్యురాలు,[40]: 258–259  కామన్వెల్తు ఆఫ్ నేషన్సు[23]: 14 [76] పసిఫికు దీవుల ఫోరం[23]: 15 [77] ఆసియా-పసిఫికు ఆర్థిక సహకారం, యునైటెడు నేషన్సు.[23]: 5 

నేరాలు-మానవ హక్కులు

[మార్చు]
వైటు రిబ్బను డే మార్చి సందర్భంగా మహిళలపై హింసను అంతం చేయడానికి పాపువా న్యూ గినియా పిల్లలు, పురుషులు, మహిళలు తమ మద్దతును చూపిస్తున్నారు.

పాపువా న్యూ గినియా ప్రపంచంలోనే అత్యధిక మహిళల మీద హింస రేటు కలిగిన దేశాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.[78][79] ఇటువంటి హింస వ్యక్తిగత, సామాజిక నష్టాలను విధిస్తుంది, రాజకీయాల్లో మహిళల భాగస్వామ్యం ఈ ప్రాంతంలో అత్యల్పంగా ఉండటానికి, తల్లిదండ్రులు తమ కుమార్తెలను పాఠశాలకు పంపకుండా నిరోధించడానికి ఇది ఒక కారణం కావచ్చు.[80]: 167  1971 మంత్రవిద్య చట్టం 2013లో చట్టం రద్దు చేయబడే వరకు హత్యకు రక్షణగా మంత్రవిద్య ఆరోపణలను అనుమతించింది.[81] ఒక పాపువా న్యూ గినియాలో ప్రతి సంవత్సరం 50–150 మంది మంత్రగత్తెలు చంపబడుతున్నారు అని అంచనా.[82] స్వలింగ సంపర్క చర్యలు పాపువా న్యూ గినియాలో చట్టం ద్వారా నిషేధించబడ్డాయి.[83]

ఎత్తైన ప్రాంతాలలో గిరిజన హింస చాలా కాలంగా జీవన విధానంగా ఉన్నప్పటికీ, తుపాకీల పెరుగుదల ఎక్కువ ప్రాణనష్టానికి దారితీసింది. గతంలో, ప్రత్యర్థి సమూహాలు గొడ్డలి, బుష్ కత్తులు, సాంప్రదాయ ఆయుధాలను ఉపయోగించాయని, అలాగే వేటాడేటప్పుడు లేదా మార్కెట్లలో హింసను నిరోధించే నిశ్చితార్థ నియమాలను గౌరవిస్తాయని తెలిసింది. తుపాకీల వినియోగం పెరగడంతో ఈ నిబంధనలు మారుతున్నాయి.[84] ఈ ప్రాంతాలలో మందుగుండు సామగ్రి అక్రమ రవాణా, దొంగతనం కూడా హింసను పెంచాయి. పోలీసు దళాలు, సైన్యం నిర్వహించడం కష్టంగా భావిస్తోంది. నియంత్రణ.[85] raskol ముఠాలు మధ్య హింస పట్టణ, గ్రామీణ ప్రాంతాలలో జరుగుతుంది, కొన్ని ముఠాలు రాజకీయ నాయకులతో ముడిపడి ఉన్నాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాలలో ఆర్థిక కార్యకలాపాలపై రాస్కోల్ హింస గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపింది.[80]: 167 

రాయల్ పాపువా న్యూ గినియా కాన్స్టాబులరీ శాంతిభద్రతలను కాపాడే బాధ్యత ఉంది. అధునాతన ఆయుధాలు గిరిజన సంఘర్షణలను తీవ్రతరం చేస్తాయి. అలాగే మహిళల మీద హింసను నిరోధించలేవు కాబట్టి ఇది సవాలు చేయబడింది.[42]: 6  ఈ సవాళ్లు నిధుల కొరతతో మరింత తీవ్రమవుతాయి, ఇది నైతిక స్థైర్యాన్ని తగ్గిస్తుంది. పోలీసు చర్యల ఫలితంగా మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన, ఆస్తి విధ్వంసం గురించి సమస్యలు లేవనెత్తబడ్డాయి.[80]: 168  కాన్స్టాబులరీ అంతర్గత కలహాలు, రాజకీయ జోక్యం, అవినీతితో ఇబ్బంది పడింది.[86]

పరిపాలనా విభాగాలు

[మార్చు]

పాపువా న్యూ గినియా ఏకీకృత రాష్ట్రం అయినప్పటికీ ఇది చాలా వికేంద్రీకృతమై ఉంది.[18]: 11  పాపువా న్యూ గినియా నాలుగు ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది. అయితే ఇవి ప్రాథమిక పరిపాలనా విభాగాలు కావు.[87] దేశంలో 22 ప్రావిన్సు-స్థాయి విభాగాలు ఉన్నాయి: ఇరవై ప్రావిన్సులు, బౌగెను‌విల్లే అటానమసు రీజియను, నేషనలు క్యాపిటలు డిస్ట్రిక్టు. ప్రతి ప్రావిన్సు జిల్లాలు (మొత్తం 89) గా విభజించబడింది. ఇవి ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ స్థానిక-స్థాయి ప్రభుత్వ ప్రాంతాలు (ఎల్‌ఎల్‌జి) గా విభజించబడ్డాయి. 300 కంటే ఎక్కువ ఎల్‌ఎల్‌జిలు ఉన్నాయి. ఇవి తక్కువ సంఖ్యలో పట్టణ ఎల్‌ఎల్‌జిలు గ్రామీణ ఎల్‌ఎల్‌జిల మధ్య విభజించబడ్డాయి. ఇవి కొద్దిగా భిన్నమైన పాలన నిర్మాణాలు ఉన్నాయి.[88][89] పరిమాణం, జనాభా పరంగా అతి చిన్న ప్రావిన్సు, మనుసు, కేవలం ఒక కోటెర్మినసు జిల్లా ఉంది.[90] ప్రావిన్సులు

పాపువా న్యూ గినియా రాజ్యాంగం స్వాతంత్ర్యం సమయంలో 19 ప్రావిన్సుల పేర్లను నిర్దేశిస్తుంది. అనేక ప్రావిన్సులు వాటి పేర్లను మార్చుకున్నాయి; అటువంటి మార్పులు, ఖచ్చితంగా చెప్పాలంటే, అధికారిక రాజ్యాంగ సవరణ లేకుండా అధికారికం కాదు, అయితే ఉదాహరణకు, "ఓరో", ఆ ప్రావిన్స్‌ను సూచించడానికి విశ్వవ్యాప్తంగా ఉపయోగించబడుతుంది.

దేశంలోని ప్రాథమిక పరిపాలనా విభాగాలు, ప్రావిన్షియల్ ప్రభుత్వాలలో ఆ ప్రావిన్స్ నుండి ఎన్నికైన జాతీయ ఎంపీలు ఉంటారు. స్థానిక ప్రభుత్వాలు సాంప్రదాయ గిరిజన నాయకత్వానికి సమాంతరంగా ఉన్నాయి.[91] అవి జనాభాలో చాలా భిన్నంగా ఉన్నాయి: అత్యధిక జనాభా కలిగిన ఆరు జాతీయ జనాభాలో సగం మంది ఉన్నారు, అయితే అతి చిన్న ఆరు 14% మంది ఉన్నారు.[92]: 31  ప్రావిన్సులు తమ సొంత పన్నులు విధించుకోవచ్చు. విద్య, ఆరోగ్యం, అభివృద్ధిపై వీటికి కొంత నియంత్రణ ఉంటుంది.[19]: 15  ప్రావిన్సు-స్థాయి విభాగాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:

  1. సెంట్రలు
  2. చింబు (సింబు)
  3. తూర్పు హైలాండ్సు
  4. తూర్పు న్యూ బ్రిటను
  5. తూర్పు సెపికు
  6. ఎంగా
  7. గల్ఫు
  8. మడాంగు
  9. మనాసు
  10. మిల్నే బే
  11. మొరోబు
  1. న్యూ ఐర్లాండు
  2. ఉత్తర (ఓరో ప్రావిన్సు)
  3. బౌగెను‌విల్లే (స్వయంప్రతిపత్తి గల ప్రాంతం)
  4. సదరను హైలాండ్సు
  5. పశ్చిమ ప్రావిన్సు (ఫ్లై)
  6. వెస్ట్రను హైలాండ్సు
  7. వెస్టు న్యూ బ్రిటను
  8. వెస్టు సెపికు (సాండౌను)
  9. నేషనలు క్యాపిటలు డిస్ట్రిక్టు (పోర్టు మోర్స్బీ)
  10. హెలా
  11. జివాకా
పాపువా న్యూ గినియా ప్రావిన్స్‌లు

భౌగోళికం

[మార్చు]
పాపువా న్యూ గినియా మ్యాపు
పాపువా న్యూ గినియా మ్యాపు

పాపువా న్యూ గినియా 462,840 km2 (178,700 sq mi) విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది. ఇందులో పెద్ద ప్రధాన భూభాగం, అనేక ద్వీపాలు ఉన్నాయి. ఈ దేశం భూమధ్యరేఖకి దక్షిణంగా ఉంది.[93]: 1  ఇండోనేషియాతో భూ సరిహద్దును, ఆస్ట్రేలియా, సోలమన్ దీవులు, ఫెడరేటెడు స్టేట్సు ఆఫ్ మైక్రోనేషియాతో సముద్ర సరిహద్దులను పంచుకుంటుంది.[40]: 254  న్యూ గినియా ద్వీపం మలయి ద్వీపసమూహంకి తూర్పున ఉంది.[7]: 147  ఈ దేశం ఆస్ట్రేలియాలోని కేపు యార్కు ద్వీపకల్పం నుండి నిస్సారమైన 152-kilometre (94 mi) టోర్రెసు జలసంధి ద్వారా వేరు చేయబడింది. ఈ జలసంధికి పశ్చిమాన నిస్సారమైన అరాఫురా సముద్రం ఉంది, తూర్పున చాలా లోతైన పగడపు సముద్రం ఉంది.[7]: 147 [94]: 26, 28  పాపువా గల్ఫు దక్షిణ తీరంలో ఎక్కువ భాగం ఉంది.[7]: 148  అయితే సోలమను సముద్రం ప్రధాన భూభాగానికి తూర్పున ఉంది.[19]: 11 

మొత్తం తీరప్రాంతం 10,000 kilometres (6,200 mi) కంటే పొడవుగా ఉంది.[95]: 1  దేశంలో ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలం ఉంది. 2,396,575 km2 (925,323 mi2).[96][97] దేశం రెండు సమయ మండలాలు ఉన్నాయి. బౌగెను‌విల్లే స్వయంప్రతిపత్తి ప్రాంతం దేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాల కంటే ఒక గంట ముందు ఉంటుంది.[19]: 11 

న్యూ గినియా భౌగోళిక చరిత్ర సంక్లిష్టమైనది.[94]: 23  ఇది ఉత్తరం వైపు కదులుతున్న ఇండో-ఆస్ట్రేలియను ప్లేటు పశ్చిమం వైపు కదులుతున్న పసిఫికు ప్లేటును కలిసే చోట ఉంది. దీని వలన ప్రధాన భూభాగం, దాని ద్వీపాలలో భౌగోళికం చాలా వైవిధ్యంగా ఉంటుంది. దేశంలో క్రియాశీల అగ్నిపర్వతాలు తరచుగా సంభవించే భూకంపాలకు టెక్టోనికు కదలిక కూడా మూలంగా ఉన్నాయి.[17]: 3  ఈ దేశం పసిఫికు రింగు ఆఫ్ ఫైరులో ఉంది. మొత్తం 14 తెలిసిన క్రియాశీల అగ్నిపర్వతాలు, 22 నిద్రాణంగా ఉన్న అగ్నిపర్వతాలు ఉన్నాయి. ones.[19]: 12  పర్వత వెన్నెముకకు దక్షిణంగా ఉన్న ప్రాంతం ఆస్ట్రేలియను క్రాటను‌లో భాగంగా ఉంది. ఉత్తరాన ఉన్న భూమిలో ఎక్కువ భాగం అక్రీటెడు భూభాగం.[17]: 3 [98]: 286  బిస్మార్కు ద్వీపసమూహం ప్రధాన భూభాగం, ప్రధాన ద్వీప సమూహాలు బౌగెను‌విల్లే రెండూ పెద్ద పర్వతాలచే ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయి.[93]: 1  మొత్తంగా పర్వతాలు దేశంలో కనీసం 72% ఆక్రమించాయి. మిగిలిన వాటిలో 15% మైదానాలు, 11% చిత్తడిలు ఉన్నాయి.[17]: 9  ఈ దేశంలో వివిధ పరిమాణాలలో దాదాపు 600 ద్వీపాలు ఉన్నాయి.[19]: 11 

పాపువా న్యూ గినియా ఎత్తైన ప్రాంతాలు

న్యూ గినియా హైలాండ్సు పాపువా న్యూ గినియాకు ఆగ్నేయంగా ఉన్న మిల్నే బే నుండి ఇండోనేషియా న్యూ గినియా పశ్చిమ చివర వరకు ద్వీపం మధ్యలో విస్తరించి ఉన్న పర్వత శ్రేణుల వెన్నెముకలో ఉంది. ఈ పర్వతాలలో ఒకటి మౌంటు విల్హెల్ము, ఇది 4,509 metres (14,793 ft) వద్ద దేశంలోని ఎత్తైన ప్రదేశం. ఈ పర్వతాల మధ్య నిటారుగా ఉన్న లోయలు ఉన్నాయి. వీటికి వివిధ రకాల భౌగోళిక చరిత్రలు ఉన్నాయి. హైలాండ్సు అని పిలువబడే జనాభా కలిగిన ప్రాంతంలో దాని వాయవ్య, ఆగ్నేయంలో ఉన్న పర్వతాల కంటే చిన్న పర్వతాలు ఉన్నాయి. పర్వతాల మధ్య కొన్ని సాపేక్షంగా చదునైన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.[17]: 4 

మధ్య పర్వత బెల్టు‌కు ఉత్తరాన, పశ్చిమాన సెపికు నది ద్వారా పెద్ద లోయ పారుతుంది. రాము, మార్ఖం నది తూర్పున గ్రాబెను మీదుగా ప్రవహిస్తాయి. ఈ లోయ ప్రధాన భూభాగానికి తూర్పున ఉన్న నీటిలో కొనసాగుతుంది. న్యూ బ్రిటనులో కందకం ఏర్పడుతుంది. వాయవ్య తీరంలో బెవాని పర్వతాలు, టోరిసెల్లి శ్రేణి, ప్రిన్సు అలెగ్జాండరు పర్వతాలు ఉన్నాయి. వీటిని సెపికు నది అడెల్బర్టు శ్రేణి నుండి తూర్పున వేరు చేస్తుంది. దీనికి తూర్పున, హువాను ద్వీపకల్పంలో ఫినిస్టెరు శ్రేణి, సరువగేడు శ్రేణి ఉన్నాయి. ఈ ఉత్తర తీరప్రాంతంలో ఎక్కువ భాగం గతంలో పెరిగిన సముద్రగర్భంతో రూపొందించబడింది. ఈ ప్రాంతం ఇప్పటికీ టెక్టోనికలు‌గా చురుకుగా ఉంది. భూకంపాలు, కొండచరియలు విరిగిపడటానికి అవకాశం ఉంది.[17]: 8  సెపికు నదికి పశ్చిమాన ఉత్తర తీరప్రాంతం సముద్రానికి ఎక్కువగా గురవుతుంది. బయటి ద్వీపాలు లేవు. అంచున ఉన్న దిబ్బలు లేవు. సిస్సానో లగూను ఏకైక ఆశ్రయం కలిగిన బే.[12]: 253  అయితే సెపికు నది దాని పొడవులో సగం వరకు నావిగేబులు.[7]: 148 

సెపిక్-రాము నదీ వ్యవస్థ ప్రధాన భూభాగానికి ఉత్తరాన విస్తరించి ఉంది. అయితే ఫ్లై నది దక్షిణాన ప్రవహిస్తుంది. రెండూ లోతట్టు మైదానాలు, చిత్తడి ప్రాంతాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాయి.[93]: 1  ఇవి ప్రధాన భూభాగంలోని తొమ్మిది డ్రైనేజి బేసినులలో రెండింటిని ఏర్పరుస్తాయి. మిగిలిన రెండు ప్రధాన బేసిన్లు పురారి, మార్ఖం నదుల చుట్టూ ఉన్నాయి. ఈ భూమిలో 5,000 కంటే ఎక్కువ సరస్సులు ఉన్నాయి. వీటిలో కేవలం 22 మాత్రమే 1,000 hectares (2,500 acres) కంటే ఎక్కువగా ఉన్నాయి. అతిపెద్దది ముర్రే సరస్సు 64,700 hectares (160,000 acres) వద్ద ఉంది.[93]: 4 

దేశంలోని ఏకైక భౌగోళికంగా స్థిరమైన భాగం దాని నైరుతి లోతట్టు ప్రాంతాలు. ఇవి అతిపెద్ద సమీప లోతట్టు ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తాయి.[17]: 3  అగ్నిపర్వత మౌంటు బోసావి ఈ మైదానాలకు ఉత్తరాన ఉంది. తీరప్రాంతాలు కొద్దిగా కొండలతో కూడి ఉంటాయి. ముఖ్యంగా ఫ్లై నది ముఖద్వారం వైపు. ఈ ప్రాంతం, ఎత్తైన భూభాగం మధ్య ఒక అవరోధాన్ని ఏర్పరుస్తున్నది ఎత్తైన సదరను ఫోల్డు పర్వతాలు, కుతుబు సరస్సు ఈ పర్వత శ్రేణిలోనే ఉంది.[17]: 4  మధ్య పర్వతాలలో ఉద్భవించే ఫ్లై నది దాని పొడవులో ఎక్కువ భాగం నౌకాయానానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది.[7]: 148 

పాపువాను ద్వీపకల్పం (దీవి "తోక"గా పరిగణించబడుతుంది. అందువల్ల దీనిని "పక్షుల తోక ద్వీపకల్పం" అని కూడా పిలుస్తారు)[17]: 4 [94]: 25  తూర్పున మౌంటు లామింగ్టను అగ్నిపర్వతం, దాని ఉత్తర భాగంలో హైడ్రోగ్రాఫర్సు రేంజు ఉన్నాయి. తూర్పున కేపు నెల్సను చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతంలో మౌంటు విక్టరీ మౌంటు ట్రఫాల్గరు వంటి మరిన్ని అగ్నిపర్వతాలు ఉన్నాయి.[17]: 8  దాని మధ్యలో ఓవెను స్టాన్లీ రేంజు,[7]: 148  దీనికి మిల్నే బే, గూడెనౌ బే, కాలింగు‌వుడు బే, హువాను గల్ఫు వంటి అనేక ఆశ్రయం ఉన్న బేలు ఉన్నాయి.[7]: 148  ఆగ్నేయంలోని చిన్న ద్వీపాలు, డి'ఎంట్రెకాస్టియాక్సు దీవులు, ట్రోబ్రియాండు దీవులు, వుడ్లార్కు ‌ద్వీపం, లూసియాడు ద్వీపసమూహం మొత్తం 7,000 square kilometres (2,700 sq mi) కంటే కొంచెం ఎక్కువగా ఉంది.[7]: 152–153 

ప్రధాన భూభాగానికి ఈశాన్యంగా ఉన్న ప్రధాన ద్వీపాలు రెండు చాపల వెంట ఏర్పడతాయి. ఒకటి ప్రధాన భూభాగానికి సమీపంలో ఉన్న చిన్న ద్వీపాలు, న్యూ బ్రిటను అనే పెద్ద ద్వీపం. న్యూ బ్రిటను ఎక్కువగా అగ్నిపర్వతం కానప్పటికీ దాని ఉత్తరాన ముఖ్యంగా రబౌలు చుట్టూ ఉన్న గజెలు ద్వీపకల్పంలో అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాలు సారవంతమైన నేలను సృష్టించాయి. మరొక ద్వీపం ఆర్కు మనుసు ద్వీపం, న్యూ హనోవరు, న్యూ ఐర్లాండు, బౌగైను‌విల్లే లను కలుపుతుంది. బౌగెను‌విల్లే మూడు పెద్ద అగ్నిపర్వతాలకు నిలయంగా ఉంది.[17]: 6, 8–9  ఈ దీవుల వైశాల్యం సుమారు 68,000 square kilometres (26,000 sq mi).[7]: 153 

పోర్టు మోర్సు‌బై రాజధాని దక్షిణ తీరంలో ఉంది.[7]: 152  లే నగరం తూర్పున ఉత్తర తీరంలో ఉంది.[7]: 152  దేశంలో కేవలం 2% మాత్రమే క్రమం తప్పకుండా సాగు చేయబడుతోంది.[93]: 2  దేశం భూకంపాలు, సునామీలు, అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలు, వరదలు, కొండచరియలు విరిగిపడటం, కరువుల ప్రమాదంలో ఉంది.[19]: 12 [80]: 169  వాతావరణ మార్పు సముద్ర మట్టాలు పెరగడానికి దారితీస్తుంది. కార్టెరెటు దీవులు వంటి బౌగెను‌విల్లేలోని కొన్ని ప్రాంతాల నుండి జనాభా త్వరలో తరలివెళ్లాల్సి వస్తుందని అంచనా.[80]: 169 

దేశం ఉష్ణమండలలో ఉన్నందున[17]: 9  మొత్తం వాతావరణం సాధారణంగా ఉష్ణమండలంగా ఉంటుంది. అయితే ఇది చాలా వైవిధ్యమైన భౌగోళిక శాస్త్రం కారణంగా స్థానికంగా మారుతుంది. లోతట్టు ప్రాంతాలు సాధారణంగా 27 °C (81 °F),[93]: 1  గరిష్ఠ సగటు ఉష్ణోగ్రత 32 °C (90 °F) నుండి కనిష్ఠంగా 23 °C (73 °F) వరకు ఉంటాయి. 2,100 metres (6,900 ft) కంటే ఎక్కువ ఎత్తులో ఉన్న ఎత్తైన ప్రాంతాలలో చల్లని పరిస్థితులు ఉంటాయి. రాత్రి మంచు సాధారణంగా ఉంటుంది. అయితే పగటి ఉష్ణోగ్రత 22 °C కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది, సీజను‌తో సంబంధం లేకుండా.[99] ఉష్ణోగ్రతకు దాదాపుగా ఎత్తుతో సంబంధం ఉంటుంది.[100]: 13  గాలి సాధారణంగా మే నుండి అక్టోబరు వరకు ఆగ్నేయంగా, డిసెంబరు నుండి మార్చి వరకు వాయవ్యంగా వీస్తుంది. ఇది మొత్తం వర్షపాత నమూనాలను నడిపిస్తుంది. అయితే పెద్ద పర్వతాలు, కఠినమైన భూభాగం స్థానిక వాతావరణ పరిస్థితులను, వార్షిక వర్షపాతంలో విస్తృత వైవిధ్యాలను సృష్టిస్తుంది. పోర్టు మోర్స్బీ చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతం సంవత్సరానికి 1,000 millimetres (39 in) కంటే తక్కువ పొందుతుంది. అయితే కొన్ని ఎత్తైన ప్రాంతాలు 8,000 millimetres (310 in) కంటే ఎక్కువ పొందుతాయి. లోతట్టు ప్రాంతాలలో తేమ సగటు 80%,[93]: 1  మేఘావృతం చాలా సాధారణంగా ఉంటుంది. కొన్ని ప్రాంతాలలో వర్షం చాలా కాలానుగుణంగా ఉంటుంది. మే నుండి నవంబరు వరకు పొడిగా ఉంటుంది. ఇతర ప్రాంతాలలో ఇది మరింత క్రమం తప్పకుండా ఉంటుంది. అత్యధిక వర్షపాతం నమోదయ్యే కాలం స్థానాన్ని బట్టి మారుతుంది.[17]: 10  వివిధ ప్రాంతాలు ఇంటరు‌ట్రోపికలు కన్వర్జెన్సు జోన్, సౌతు పసిఫికు కన్వర్జెన్సు జోన్ రుతుపవనాలు రుతువులచే ప్రభావితమవుతాయి.[19]: 12  పపువాను ద్వీపకల్పంలో వాతావరణం పశ్చిమాన ఉన్న తీర ప్రాంతాలతో పోలిస్తే సాపేక్షంగా తేలికపాటిదిగా ఉంటుంది.[7]: 149 

జీవవైవిధ్యం

[మార్చు]
పాపువా న్యూ గినియాలోని చెట్టు-కంగారూ

పాపువా న్యూ గినియా ఒక మెగాడైవర్సు దేశం. ఇది ప్రపంచ జీవవైవిధ్యంలో బహుశా 5% ఉంటుంది.[95]: 1  ఇది తెలిసిన క్షీరద వైవిధ్యంలో 4.5%, బహుశా 30,000 వాస్కులరు ప్లాంటు జాతులు ఉన్నాయి.[19]: 11  న్యూ గినియా అడవులు ప్రపంచంలోనే మూడవ అతిపెద్ద వర్షారణ్య ప్రాంతం. ఇక్కడ గొప్ప జీవవైవిధ్యం ఉంది. ప్రపంచ వాతావరణ స్థిరత్వాన్ని పెంచుతున్నాయి.[100]: 9  వివిధ పుష్పాల సమావేశాలను ఎత్తు ద్వారా లోతట్టు, దిగువ పర్వత, ఎగువ పర్వత, ఆల్పైను‌గా విస్తృతంగా వివరించవచ్చు.[100]: 10  ఈ అడవులు అనేక సమాజాలకు ముఖ్యమైన పర్యావరణ వ్యవస్థ సేవలు, ఆహారం, సహజ వనరులను అందిస్తూనే ఉన్నాయి.[100]: 9  సంక్లిష్ట భూగర్భ స్థితి, ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతం, ఎత్తులో గణనీయమైన స్థానిక వైవిధ్యాలు దేశంలో విస్తృతంగా వైవిధ్యమైన మైక్రోక్లైమేటు‌లు, అనేక వివిక్త ఆవాసాలు ఉన్నాయి. ఇవి ప్రత్యేకమైన వృక్ష, జంతు సమూహాలు ఉన్నాయి.[100]: 10–11  విస్తృత వర్గీకరణలు వివిధ తీర ప్రాంతాలు, పర్వతాలు, వివిధ ద్వీప సమూహాలను విభిన్నంగా వేరు చేస్తాయి.[100]: 12 

దేశంలో విభిన్న రకాల వృక్షజాలం కనుగొనబడింది. ఆసియా, ఆస్ట్రేలియా నుండి వృక్షసంపద ద్వారా ప్రభావితమైంది. దేశం కఠినమైన స్థలాకృతి, విభిన్న స్థానిక వాతావరణాల కారణంగా మరింత వైవిధ్యంగా ఉంటుంది. మానవ ఉనికి ఎక్కువగా ప్రభావితమైన ప్రాంతాలలో ఇంపెరాటా, థెమెడా గడ్డి భూములు ఏర్పడ్డాయి.[17]: 10  ఖాళీ చేయబడిన ప్రాంతాలలో చెరకు గడ్డి కూడా పెరుగుతాయి. ఎత్తైన ప్రాంతాలలో మిస్కాంథసు జాతులు, లోతట్టు ప్రాంతాలలో సాచరం జాతులు పెరుగుతాయి. ఇటువంటి గడ్డి తరచుగా 10 నుండి 15 సంవత్సరాల పాటు భూమిని పాలుగా వదిలిపెట్టిన ప్రదేశాలలో పెరుగుతుంది.[17]: 10–14  తీరం వెంబడి దాదాపు 4,800 square kilometres (1,900 sq mi) మడ అడవులు విస్తరించి ఉన్నాయి.[95]: 1  ఈ దేశం మలేషియా జీవభౌగోళిక ప్రాంతంలో భాగం. దాని వృక్ష జాతులు ఆస్ట్రలేసియా కంటే తూర్పు ఆసియాలోని మొక్కల జాతులను పోలి ఉంటాయి. అయితే మినహాయింపులు ఉన్నాయి (ముఖ్యంగా ఎత్తైన ప్రదేశాలలో).[100]: 10  బౌగెను‌విల్లే ద్వీపసమూహం జీవభౌగోళికంగా మిగిలిన సోలమన్ దీవుల ద్వీపసమూహంతో చాలా దగ్గరి సంబంధం ఉంది. ఇది దేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలకు భిన్నంగా ఉంటుంది.[94]: 23 

పాపువా న్యూ గినియా వర్షారణ్యంలో 2,000 కంటే ఎక్కువ ఆర్కిడ్ జాతులు, దాదాపు 200 జాతుల ఫెర్న్లు, 700 కంటే ఎక్కువ పక్షులు, 600 సరీసృపాలు, ఉభయచరాలు, 300 క్షీరదాలు ఉన్నాయి.[100]: 10  ఈ దేశం ఇప్పటికీ అనేక నమోదుకాని మొక్కలు, జంతువుల జాతులకు నిలయంగా ఉందని నమ్ముతారు.[101] కొత్త జాతులను క్రమం తప్పకుండా వివరిస్తున్నారు.[19]: 11  దేశంలోని పశ్చిమ అంతర్భాగం ముఖ్యంగా పేలవంగా పరిశోధించబడింది. అయినప్పటికీ పక్షులు-స్వర్గం బోవరు‌బర్డు వంటి కొన్ని టాక్సాలు బాగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.[98]: 286  వేర్వేరు టాక్సీలు వేర్వేరు ప్రాంతాలలో స్థానికత, వైవిధ్య కేంద్రలు ఉంటాయి. ఉదాహరణకు మధ్య పర్వత వెన్నెముకకు ఉత్తరాన కీటకాలు, బల్లి వైవిధ్యం ఎక్కువగా ఉంటుంది. మార్సుపియలు, పాము, మంచినీటి చేపల వైవిధ్యం ఫ్లై లోలాండ్సు వంటి పర్వత వెన్నెముకకు దక్షిణంగా ఉన్న ప్రాంతాలలో అత్యధికంగా ఉంటుంది. సాధారణంగా ప్రధాన భూభాగంలో కప్ప జాతుల వైవిధ్యం ఉంటుంది. ఇది బౌగెను‌విల్లేలోని పర్వత ప్రాంతాలలో అత్యధికంగా ఉంటుంది (అత్యంత వైవిధ్యమైన హువాను ద్వీపకల్పం మినహాయింపు).[98]: 287–290 

న్యూ గినియాలోని అనేక జంతు జాతులు ఆస్ట్రేలియాలోని జాతుల మాదిరిగానే వర్గీకరణ సమూహాలలో భాగంగా ఉన్నాయి.[102][103] ఈశాన్యంలో ఉన్న పెద్ద దీవులు న్యూ గినియాతో ఎప్పుడూ అనుసంధానించబడని సముద్ర దీవులు ఉన్నాయి. పర్యవసానంగా వాటికి వాటి స్వంత వృక్షజాలం, జంతుజాలం ​​ఉన్నాయి;[94]: 26  ప్రధాన భూభాగంలో వైవిధ్యభరితమైన సమూహాలు తరచుగా ద్వీపాలలో తక్కువగా ఉంటాయి. పక్షులు, స్వర్గం, బోవరు‌బర్డులు మోనోట్రీం‌లు వంటి ప్రసిద్ధ ప్రధాన భూభాగ బయోటా ఈ ద్వీపాలలో పూర్తిగా లేవు. ఈ ద్వీపాలకు పండ్ల గబ్బిలాలు, కొన్ని కప్ప సమూహాలు వంటి వాటి స్వంత ముఖ్యమైన స్థానిక టాక్సా ఉంది. వివిధ టాక్సాల పంపిణీ లేదా లేకపోవడం బాగా అర్థం కాలేదు.[98]: 290–291  ఇది భౌగోళిక చరిత్ర, వ్యాప్తి ఉత్పత్తి కావచ్చు.[104] ప్రధాన భూభాగం హువాను ద్వీపకల్పం, న్యూ బ్రిటను మధ్య ఉన్న ద్వీపాలు కొంత వలసలకు ఒక మార్గాన్ని అందిస్తాయి. ఆగ్నేయంలో ఉన్న చిన్న ద్వీపాలు గతంలో ప్రధాన భూభాగంతో అనుసంధానించబడి ఉండవచ్చు. ఇక్కడ ఇలాంటి వన్యప్రాణులు ఉంటాయి.[94]: 26  పాపువా న్యూ గినియా కనీసం 13,840 square kilometres (5,340 sq mi) పగడపు దిబ్బలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది. అయితే మరిన్ని మ్యాపు చేయబడకపోవచ్చు. ఈ దిబ్బలు జీవవైవిధ్యం కోరలు ట్రయాంగిలులో భాగంగా ఉన్నాయి.[95]: 1 

1972 - 2002 మధ్య పాపువా న్యూ గినియా వర్షారణ్యాలలో దాదాపు పావు వంతు దెబ్బతిన్నాయి లేదా నాశనం చేయబడ్డాయి. దాదాపు 15% పూర్తిగా తొలగించబడ్డాయి.[100]: 9 [105] అడవులలో నాలుగో వంతు వరకు ద్వితీయ అడవులుగా ఉంటాయి. ఇవి గతంలో సాగు చేయబడిన ప్రాంతాలను కవరు చేస్తాయి. ఈ ప్రాంతాలలో సాగు చక్రాలలో 50 సంవత్సరాల వరకు బీడు కాలం ఉండవచ్చు. క్లియరింగు చాలా తక్కువ మొత్తంలో అటవీ ప్రాంతాన్ని సవన్నాగా మార్చింది.[17]: 14 

ఆర్ధికం

[మార్చు]

అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి ద్వారా పాపువా న్యూ గినియా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థగా వర్గీకరించబడింది.[106] ఆర్థిక వ్యవస్థ ఎక్కువగా సహజ వనరుల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.[66]: 127  2018 నాటికి సహజ వనరుల వెలికితీత మొత్తం జిడిపిలో 28%గా ఉంది. ఖనిజాలు, చమురు, సహజ వాయువు వంటి గణనీయమైన సహకారులు ఉన్నారు.[66]: 128  వనరుల మీద ఆధారపడిన ఆర్థిక వ్యవస్థ జిడిపిని వక్రీకరిస్తున్నందున ఆర్థిక వృద్ధిని కొలవడం కష్టం. స్థూల జాతీయ ఆదాయం వంటి ఇతర కొలమానాలను కొలవడం కష్టం.[66]: 127  చారిత్రక జిడిపి అంచనాలు కూడా నాటకీయంగా మారాయి.[66]: 128  2019 నాటికి పిఎన్‌జి వాస్తవ జిడిపి వృద్ధి రేటు 3.8%, ద్రవ్యోల్బణ రేటు 4.3%.[107] అధికారిక ఉపాధి తక్కువగా ఉంది. కనీస వేతనం ఉంది. కానీ స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుండి అది వాస్తవ పరంగా తగ్గింది.[66]: 139–141  2010ల చివరలో పట్టణ ప్రాంతాల్లో పనిచేసే వారిలో దాదాపు 40% మంది వ్యవసాయం వెలుపల పనిచేశారు. కానీ గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కేవలం 20% మంది మాత్రమే పనిచేశారు.[66]: 167 

కలప, సముద్ర వనరులు కూడా ఎగుమతి చేయబడతాయి.[66]: 133  దేశం ఉష్ణమండల కలప అతికొద్ది సరఫరాదారులలో ఒకటి[66]: 138  పాపువా న్యూ గినియాకు అటవీశాస్త్రం ఒక ముఖ్యమైన ఆర్థిక వనరు. కానీ పరిశ్రమ తక్కువగా ఉండి సెమీ-ఇంటెన్సివు సాంకేతిక ఇన్పుటు‌లను ఉపయోగిస్తుంది. ఫలితంగా ఉత్పత్తి శ్రేణులు సావ్డు కలప, వెనీరు, ప్లైవుడు, బ్లాకు బోర్డు, మోల్డింగు, స్తంభాలు, స్తంభాలు, కలప చిప్పు‌లకు పరిమితం చేయబడ్డాయి. కొన్ని పరిమిత పూర్తయిన ఉత్పత్తులు మాత్రమే ఎగుమతి చేయబడతాయి. ఆటోమేటెడు యంత్రాల కొరత, స్థానిక సాంకేతిక సిబ్బందికి తగినంత శిక్షణ లేకపోవడం వంటివి లోపాలు ఉన్నందున ఆటోమేటెడు యంత్రాలను, డిజైను‌ను ప్రవేశపెట్టడానికి కొన్ని అడ్డంకులుగా ఉన్నాయి.[108]: 728  అటవీ సంరక్షణ అవినీతికి ఒక మార్గంగా ఉంది. అనేక ప్రాజెక్టులు చట్టపరమైన అనిశ్చితిని ఎదుర్కొంటున్నాయి. 70% వరకు కలప అక్రమం కావచ్చు.[66]: 205  సముద్ర మత్స్య సంపద ప్రపంచవ్యాప్త చేపల వేటలో దాదాపు 10% అందిస్తుంది.[19]: 12–13 

దేశంలోని వ్యవసాయంలో దేశీయ అమ్మకం, అంతర్జాతీయ ఎగుమతి కోసం, అలాగే జీవనాధార వ్యవసాయం కోసం పండించే పంటలు ఉన్నాయి.[66]: 128  కొబ్బరి, కొబ్బరి నూనె, రబ్బరు, టీ, కోకో, కాఫీ వంటి వస్తువుల వ్యవసాయ ఎగుమతి పెరగలేదు.[66]: 135  అయితే, పామాయిల్ ఉత్పత్తి చేయడానికి అడవులను ఆయిల్ పామ్ తోటలుగా మార్చడం ఒక ముఖ్యమైన, పెరుగుతున్న ఉపాధి వనరుగా మారింది.[66]: 135 [95]: 2  మొత్తం మీద దేశం ప్రపంచ పామాయిల్‌లో 1.6%, ప్రపంచ కాఫీలో 1% ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఆర్థిక వ్యవస్థలో అతిపెద్ద రంగం కాకపోయినా, వ్యవసాయం అత్యధిక ఉపాధిని అందిస్తుంది.ఇది అన్ని ఉద్యోగాలలో దాదాపు 85% ఉపాధి అందిస్తుంది.[19]: 12 

పేదరికం అంచనాలు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇది సర్వసాధారణమని కనుగొన్నాయి.[63]: 487  జనాభాలో దాదాపు 40% మంది జీవనాధార రైతులు, నగదు ఆర్థిక వ్యవస్థ నుండి స్వతంత్రంగా జీవిస్తున్నారు.[109] ఇది వ్యవసాయాన్ని అత్యంత విస్తృతమైన ఆర్థిక కార్యకలాపంగా చేస్తుంది. చాలా వరకు వర్షాధార ఉపరితల నీటిపారుదల ద్వారా సాగు చేస్తారు. నిర్దిష్ట పద్ధతులు స్థానాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంటాయి.[93]: 5  చేమ ఒక చారిత్రాత్మక పంట, అయితే ఇప్పుడు ప్రధానమైన చిలగడదుంపను 2,700 metres (8,900 ft) వరకు సాగు చేయడానికి అనుమతి ఉంది. మెట్రోక్సిలాను (ఒక సగ్గుబియ్యం తాటి) మరొక సాధారణ పంట.[17]: 17–18 

నైరుతి పాపువా న్యూ గినియాలోని ఒకే టెడి గని

ముఖ్యమైన ఎగుమతి ఖనిజాలలో బంగారం, రాగి, కోబాల్టు, నికెలు ఉన్నాయి. చమురు, ద్రవీకృత సహజ వాయువు (ఎల్‌ఎన్‌జి) కూడా ముఖ్యమైన వనరుల ఎగుమతులుగా ఉన్నాయి.[66]: 136  అన్ని ఎగుమతులలో 86% వెలికితీత వనరులు ఉన్నాయి.[19]: 23  వాటి అధిక విలువ దేశం సాధారణంగా కరెంటు అకౌంటు మిగులును అమలు చేయడానికి వీలు కల్పించింది.[66]: 141  అతిపెద్ద గని లిహిరు ద్వీపంలోని ఒక ప్రైవేటు బంగారు గని, దాని తర్వాత రాష్ట్ర నిర్వహణలో ఉన్న ఒకె టెడి మైను, ఆపై పెర్గెరా బంగారు గని ఉన్నాయి.[19]: 12  ఎల్‌ఎన్‌జి ఎగుమతులు 2014లో ప్రారంభమయ్యాయి. అయితే ఆదాయ భాగస్వామ్యం గురించి వివాదాల కారణంగా కొత్త ప్రాజెక్టుల ప్రారంభం ఆలస్యం అయింది.[19]: 10, 12 

దేశం భూభాగం రవాణా మౌలిక సదుపాయాలు అభివృద్ధి చేయడాన్ని కష్టతరం చేసింది. ఫలితంగా విమాన ప్రయాణం అత్యంత సమర్థవంతమైన, నమ్మదగిన రవాణా మార్గంగా మారింది. ఐదు హైవేలు ఉన్నాయి. అయితే రెండు మాత్రమే లోపలికి వెళ్తాయి. దేశీయ షిప్పింగు పరిమితం.[110] 22 అంతర్జాతీయ ఓడరేవులు ఉన్నాయి. అయితే అన్నీ పనిచేయడం లేదు. అతిపెద్దది లే పోర్టు. ఇది మొత్తం అంతర్జాతీయ సరుకులో సగం వరకు నిర్వహిస్తుంది.[63]: 481  పాపువా న్యూ గినియాలో 500 కంటే ఎక్కువ ఎయిర్‌స్ట్రిప్పు‌లు ఉన్నాయి. వీటిలో ఎక్కువ భాగం చదును చేయబడలేదు.[111] చాలా రోడ్లు సరిగా నిర్వహించబడవు. కొన్ని వర్షాకాలంలో ఉపయోగించబడవు. అయినప్పటికీ జనాభాలో ఎక్కువ మంది జాతీయ రహదారికి 5 kilometres (3.1 mi) దూరంలో నివసిస్తున్నారు. ఇంకా ఎక్కువ మంది జిల్లా లేదా గ్రామీణ రోడ్ల సమీపంలో నివసిస్తున్నారు.[63]: 478 

సిరినుము, యొంకి ఆనకట్ట కొంత జలవిద్యుత్తు‌ను అందిస్తాయి.[93]: 4–5  రాజధానిలో కూడా పరిమిత మురుగునీటి శుద్ధి ఉంది. కొన్నింటిని నేరుగా సముద్రంలోకి విడుదల చేయడం వల్ల కాలుష్య సమస్యలు తలెత్తుతాయి.[93]: 9  పునరుత్పాదక శక్తి వనరులు మొత్తం విద్యుత్తు సరఫరాలో మూడింట రెండు వంతులు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి.[108]: 726 

మొత్తం గృహ నాణ్యత తక్కువగా ఉంది. 2010ల చివరిలో 15% ఇళ్లకు పూర్తి అంతస్తు మాత్రమే ఉంది.[66]: 168  పట్టణ ప్రాంతాలలో 2016లో 55% ఇళ్లకు విద్యుత్తు కనెక్షను ఇవ్వబడింది. గ్రామీణ ప్రాంతాలు 10% కనెక్షను మాత్రమే పొందాయి. అయితే ఇది 1996లో 3% నుండి గణనీయమైన పెరుగుదల. పట్టణ ఇళ్లలో సగానికి పైగా పైపుల ద్వారా నీరు అందుబాటులో ఉండగా, గ్రామీణ ఇళ్లలో 15% ఇళ్లకు మాత్రమే అందుబాటులో ఉంది. అయినప్పటికీ గ్రామీణ ఇళ్లకు బావులు ఎక్కువగా అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఒక గదికి సగటున 2.5 మంది వ్యక్తులు ఉన్నారు.[66]: 169–70 

ఆచార భూమిగా గుర్తించబడిన దేశంలో 97% కంటే ఎక్కువ సంఘాలు ఉన్నాయి. ఇటువంటి అనేక ప్రభావవంతమైన శీర్షికలు నమోదు చేయబడలేదు. సమర్థవంతంగా అనధికారికంగా ఉన్నాయి.[23]: 53–54  భూమి నమోదు ప్రయత్నాలు చాలా పరిమిత విజయాన్ని సాధించాయి.[23]: 54, 66  పిఎన్‌జి శాసనసభ " ఆచార భూమి హక్కు" అని పిలువబడే ఒక రకమైన పదవీకాలాన్ని గుర్తించే చట్టాలను రూపొందించింది. ఈ సంప్రదాయ భూమి దేశంలోని ఉపయోగించదగిన భూమిలో ఎక్కువ భాగాన్ని (మొత్తం భూభాగంలో దాదాపు 97%) ఉంది;[112] అన్యాయమైన భూమి అనేది రాష్ట్ర లీజు కింద ప్రైవేటు‌గా నిర్వహించబడుతుంది లేదా ప్రభుత్వ భూమి. ఫ్రీహోల్డు టైటిలు (దీనిని ఫీజు సింపులు అని కూడా పిలుస్తారు) పాపువా న్యూ గినియా పౌరులకు మాత్రమే ఉంటుంది.[113]: 9–13 

గణాంకాలు

[మార్చు]
సదరన్ హైలాండ్స్ ప్రావిన్స్ నుండి హులి విగ్మాను

పాపువా న్యూ గినియా ప్రపంచంలోని అత్యంత విజాతీయ దేశాలలో ఒకటి.[114]: 205  2020 నాటికి జనాభా అంచనా 8.95 మిలియన్ల నివాసులు.[115] ప్రభుత్వ అంచనాల ప్రకారం దేశ జనాభా 11.8 మిలియన్లు.[116] 2020/2021 సమయంలో జాతీయ జనాభా గణన వాయిదా వేయడంతో, కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా, ఉపగ్రహ చిత్రాలను ఉపయోగించి మధ్యంతర అంచనా వేయబడింది. 2022 డిసెంబరులో ఉపగ్రహ చిత్రాలు, గ్రౌండు-ట్రూథింగు ఉపయోగించి సౌతాంప్టను విశ్వవిద్యాలయంతో నిర్వహించిన సర్వే ఆధారంగా యుఎన్ నివేదిక 17 మిలియన్ల కొత్త జనాభా అంచనాను సూచించింది. ఇది దేశం

అధికారిక అంచనా కంటే దాదాపు రెట్టింపు.[117][118] 1961 నుండి దశాబ్ద జనాభా గణనలు నిర్వహించబడుతున్నప్పటికీ గత జనాభా గణనల విశ్వసనీయత కచ్చితంగా తెలియదు.[66]: 126  అయినప్పటికీ స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుండి జనాభా బాగా పెరిగిందని భావిస్తున్నారు. ఈ పెరుగుదల ఉన్నప్పటికీ, పట్టణీకరణ అలాగే ఉంది లేదా కొద్దిగా పెరిగింది.[66]: 127  2015 నాటికి జనాభాలో దాదాపు 0.3% మంది అంతర్జాతీయ వలసదారులు.[119]

పాపువా న్యూ గినియా అత్యంత గ్రామీణ దేశాలలో ఒకటి. 2023లో దాని జనాభాలో కేవలం 14% మాత్రమే పట్టణ కేంద్రాలలో నివసిస్తున్నారు.[120] అతిపెద్ద నగరం రాజధాని పోర్టు మోర్స్బీ, లే, మౌంటు హేగెను, మడాంగు, వేవాకు, వంటి ఇతర పెద్ద స్థావరాలు ఉన్నాయి. 2000 నాటికి 1,000 కంటే ఎక్కువ జనాభా కలిగిన 40 పట్టణ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.[19]: 11 [92]: 31  దానిలో ఎక్కువ మంది ప్రజలు కస్టమరీ కమ్యూనిటీలులో నివసిస్తున్నారు.[121] అత్యధిక జనాభా కలిగిన ప్రాంతం హైలాండ్సు, జనాభాలో 43% మంది ఉన్నారు. ఉత్తర ప్రధాన భూభాగంలో 25%, దక్షిణ ప్రాంతంలో 18%, దీవుల ప్రాంతంలో 14% ఉంటారు.[19]: 13  సాంప్రదాయ చిన్న సమాజాలు, సాధారణంగా 300 కంటే తక్కువ మంది ప్రజలు ఉన్న గ్రామాలు ఉన్నాయి. తరచుగా చాలా చిన్న ప్రధాన గ్రామాలు ఉంటాయి. చుట్టూ పొలాలు, తోటలు ఉంటాయి. దీనిలో ఇతర నివాసాలు చెల్లాచెదురుగా ఉంటాయి. ఇవి సంవత్సరంలో కొన్ని కాలాలు నివసిస్తాయి. గ్రామస్థులకు బహుళ గృహాలు ఉండవచ్చు. విశాలమైన ప్రాంతాలలో వేటాడటం లేదా వ్యవసాయం చేయాల్సిన సమాజాలలో, ప్రధాన గ్రామం ఒకటి లేదా రెండు భవనాల పరిమాణంలో చిన్నదిగా ఉండవచ్చు.[17]: 18  దేశంలో మూడింట రెండు వంతుల వరకు ఖాళీగా వర్గీకరించబడవచ్చు.[92]: 47  పట్టణ ప్రాంతాల వెలుపల అత్యధిక జనాభా సాంద్రతలు చిన్న దీవులలో ఉన్నాయి.[92]: 48  పట్టణ జనాభా పెరుగుదల పట్టణ జీవన నాణ్యతలో సగటు తగ్గుదలకు దారితీసింది. అయినప్పటికీ గ్రామీణ ప్రాంతాలలో జీవన నాణ్యత సాధారణంగా మెరుగుపడింది.[66]: 177–181  విస్తృత జనాభా ఉన్నప్పటికీ ఐదింట నాలుగు వంతుల కంటే ఎక్కువ మంది ప్రభుత్వ సేవా కేంద్రం నుండి ఎనిమిది గంటలలోపు ప్రయాణ దూరంలో నివసిస్తున్నారు.[92]: 117 

లింగం 2016 లో నిష్పత్తి 51% పురుషులు, 49% స్త్రీలు. పురుషులు అధ్యక్షత వహించే కుటుంబాల సంఖ్య 82.5%, లేదా 17.5% మంది మహిళలు అధ్యక్షత వహిస్తున్నారు.[66]: 177–178  సగటు వివాహ వయస్సు 20, అయితే 18% మంది మహిళలు బహుభార్యత్వం సంబంధాలలో ఉన్నారు.[66]: 179  జనాభాలో యువత 2011లో సగటు వివాహ వయస్సు 22 ఏళ్లలోపు. 36%, జనాభా 15 ఏళ్ల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు ఉన్నారు.[19]: 13  పట్టణ ప్రాంతాలలో ఆధారపడే నిష్పత్తి 2010ల చివరిలో 64% ఉండగా గ్రామీణ ప్రాంతాలలో ఇది 83%.[66]: 178  నాటికి 2016లో మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు 4.4.[66]: 177 

ఆరోగ్యం మౌలిక సదుపాయాలు మొత్తం మీద పేలవంగా అభివృద్ధి చెందాయి. పాపువా న్యూ గినియాలో హెచ్‌ఐవి/ఎయిడ్సు సంభవం ఎక్కువగా ఉంది, కలరా, క్షయవ్యాధి వంటి వ్యాధులు వ్యాప్తి చెందుతున్నాయి.[80]: 169  2016లో వ్యాక్సిను కవరేజు 35%, 24% మంది పిల్లలకు టీకాలు లేవు.[66]: 175  2019 నాటికి పాపువా న్యూ గినియాలో జనన సమయంలో ఆయుర్దాయం పురుషులకు 63 సంవత్సరాలు, మహిళలకు 67 సంవత్సరాలు.[122] 2014లో ప్రభుత్వ వ్యయం ఆరోగ్యం మొత్తం ప్రభుత్వ వ్యయంలో 9.5%గా ఉంది. మొత్తం ఆరోగ్య వ్యయం జిడిపిలో 4.3%గా ఉంది.[122] 2000ల ప్రారంభంలో 1,00,000 మందికి ఐదుగురు వైద్యులు ఉన్నారు.[123] పాపువా న్యూ గినియాలో 2008లో 100,000 జననాలకు ప్రసూతి మరణాల రేటు 250. దీనిని 2005లో 270, 1990లో 340తో పోల్చారు. 5 ఏళ్లలోపు పిల్లల మరణాల రేటు 1,000 జననాలకు 69, 5 ఏళ్లలోపు పిల్లల మరణాల శాతంగా నవజాత శిశువుల మరణాలు 37. పాపువా న్యూ గినియాలో 1,000 సజీవ జననాలకు మంత్రసానుల సంఖ్య 1, గర్భిణీ స్త్రీలకు జీవితకాల మరణ ప్రమాదం 94లో 1.[124] పిల్లల మరణాలలో ఈ జాతీయ మెరుగుదలలు ఎక్కువగా గ్రామీణ ప్రాంతాలలో మెరుగుదలను ప్రతిబింబిస్తాయి. కొన్ని పట్టణ ప్రాంతాలలో తక్కువ మార్పు లేదా స్వల్పంగా దిగజారుతోంది.[66]: 174 

2010ల చివరలో విద్య లేని పురుషుల జనాభా వాటా దాదాపు 32% ఉండగా, స్త్రీ జనాభాలో ఇది 40%ఉన్నారు.[66]: 171  జనాభాలో ఎక్కువ భాగం నిరక్షరాస్యత, ఈ ప్రాంతంలో మహిళలు ఎక్కువగా ఉన్నారు.[125] పిఎన్‌జిలో విద్యను అధికంగా చర్చి సంస్థలు అందిస్తున్నాయి.[126] 2012లో ట్యూషను ఫీజులు రద్దు చేయబడ్డాయి. దీని ఫలితంగా విద్యా హాజరు పెరిగింది. కానీ ఫలితాలు మిశ్రమంగా ఉన్నాయి. ఫీజులు 2019లో పాక్షికంగా తిరిగి ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి.[66]: 170, 208  పాపువా న్యూ గినియాలో నాలుగు ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయాలు, రెండు ప్రైవేటు విశ్వవిద్యాలయాలు, అలాగే ఏడు ఇతర తృతీయ సంస్థలు ఉన్నాయి.[127]

భాషలు

[మార్చు]
The language families of Papua New Guinea, according to Timothy Usher
The language families in Ross's conception of the Trans-New Guinea language family. The affiliation of some Eastern branches is not universally accepted.

పాపువా న్యూ గినియాలో దాదాపు 840 భాషలు (ఇంగ్లీషుతో సహా) ఉన్నాయి. ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత భాషా వైవిధ్యం కలిగిన దేశంగా నిలిచింది.[3] పాపువా న్యూ గినియాలో ఏ ఇతర దేశం కంటే ఎక్కువ భాషలు ఉన్నాయి.[128] 820 కంటే ఎక్కువ స్వదేశీ భాషలతో, ప్రపంచంలోని మొత్తంలో 12% ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. కానీ వీటిలో అత్యధిక భాషలను మెజారిటీ వెయ్యి కంటే తక్కువ మంది మాట్లాడతారు. ప్రతి భాషకు సగటున 7,000 మంది మాత్రమే మాట్లాడతారు. భూమి మీద ఉన్న అన్ని దేశాలలో వనౌటు తర్వాత, పాపువా న్యూ గినియాలో రెండవ అత్యధిక భాషా సాంద్రత ఉంది.[129][130] అత్యంత విస్తృతంగా మాట్లాడే స్వదేశీ భాష ఎంగా, దాదాపు 2,00,000 మంది మాట్లాడేవారు. తరువాత స్థానంలో మెల్పా, హులి భాషలు ఉన్నాయి.[131] అయితే ఎంగా కూడా వేర్వేరు మాండలికాలుగా విభజించబడింది.[16]: 134  స్వదేశీ భాషలను రెండు పెద్ద సమూహాలుగా వర్గీకరించారు. ఆస్ట్రోనేషియను భాషలు పాపువాను. అయితే "పాపువాను" అనేది ఏదైనా భాషా సంబంధాలను నిర్వచించడానికి బదులుగా స్థానిక నాన్-ఆస్ట్రోనేషియను భాషలకు సౌలభ్యం సమూహంగా ఉంటుంది.[132]

జాతీయ భాషలుగా ప్రసిద్ధ సాంస్కృతిక గుర్తింపు పొందిన పాపువా న్యూ గినియాలో నాలుగు భాషలు ఉన్నాయి: ఇంగ్లీషు, టోకు పిసిను, హిరి మోటు. 2015 నుండి సంజ్ఞా భాష (ఆచరణలో దీని అర్థం పాపువా న్యూ గినియను సంజ్ఞా భాష).[16]: 151 [133] అయితే అధికారిక భాషలను ప్రకటించే నిర్దిష్ట చట్టం లేదు.[18]: 21  రాజ్యాంగంలో భాష క్లుప్తంగా మాత్రమే ప్రస్తావించబడింది. ఇది "పిసిన్, హిరి మోటు లేదా ఇంగ్లీషులో సార్వత్రిక అక్షరాస్యత" అలాగే "టోకు ప్లెసు" "ఇటా ఎడా తనో గాడో" (టోకు పిసిను, హిరి మోటులో స్థానిక భాషలకు వరుసగా పదాలు) కోసం పిలుపునిస్తుంది. జాతీయీకరణ ద్వారా పౌరసత్వం పొందడానికి స్థానిక భాష మాట్లాడే సామర్థ్యం ఉండడం తప్పనిసరి అని అరెస్టు చేయబడిన వారికి వారు అర్థం చేసుకునే భాషలో సమాచారం అందించాలని కూడా ఇది పేర్కొంది.[16]: 143 

వాణిజ్యం, విద్యా వ్యవస్థకు ఇంగ్లీషు భాష వాడుకలో ఉంది. అయితే దేశంలోని ప్రాథమిక భాషా ఫ్రాంకా టోకు పిసిను.[18]: 21  పార్లమెంటరీ చర్చలు సాధారణంగా ఇంగ్లీషు, టోకు పిసిను మిశ్రమంలో నిర్వహించబడతాయి.[16]: 143  జాతీయ న్యాయవ్యవస్థ ఇంగ్లీషును ఉపయోగిస్తుంది. అయితే ప్రాంతీయ, జిల్లా కోర్టులు సాధారణంగా టోకు పిసిను లేదా హిరి మోటును ఉపయోగిస్తాయి. గ్రామ కోర్టులు స్థానిక భాషను ఉపయోగించవచ్చు. చాలా జాతీయ వార్తాపత్రికలు ఇంగ్లీషును ఉపయోగిస్తాయి. అయితే ఒక జాతీయ వారపత్రిక, వాంటోకు టోకు పిసిను‌ను ఉపయోగిస్తుంది. జాతీయ రేడియో, టెలివిజను ఇంగ్లీషు, టోకు పిసిను‌లను ఉపయోగిస్తాయి. తక్కువ మొత్తంలో హిరి మోటుతో. ప్రాంతీయ రేడియో స్థానిక భాషలతో పాటు ఈ భాషల మిశ్రమాన్ని ఉపయోగిస్తుంది.[16]: 147  కాలక్రమేణా, టోకు పిసిను అత్యంత సాధారణ భాషగా వ్యాప్తి చెందుతూనే ఉంది. హిరి మోటును స్థానభ్రంశం చేస్తూ [16]: 146  పూర్వ హిరి మోటు ఆధిపత్య రాజధాని పోర్టు మోర్స్బీలో కూడా ఉంది.[134]

చాలా ప్రావిన్సులకు ఆధిపత్య స్థానిక భాష లేదు అయినప్పటికీ మినహాయింపులు ఉన్నాయి. ఇంగా ప్రావిన్సులో ఎంగా భాష మాట్లాడేవారి ఆధిపత్యం ఉంది. కానీ అది 1976లో టోకు పిసిను‌ను దాని అధికారిక భాషగా స్వీకరించింది. తూర్పు న్యూ బ్రిటను ప్రావిన్సులో తోలై మాట్లాడేవారు ఆధిపత్యం చెలాయించారు. ఇది బైనింగు భాషలు లేదా సుల్కా మాట్లాడే మైనారిటీలతో సమస్యలను సృష్టించింది.[16]: 147–148  అయితే భాష సాధారణంగా సంఘర్షణకు కారణం కాదు. ఒకే భాష మాట్లాడే సమాజాల మధ్య విభేదాలు సంభవిస్తాయి. ప్రాంతీయ గుర్తింపులు అనేక విభిన్న భాషా సంఘాలను కలుపుతాయి.[16]: 153  ఇంగ్లీషు, టోకు పిసిను‌లను సాధారణంగా తటస్థ భాషలుగా చూస్తారు. అయితే స్థానిక భాషలు సాంస్కృతికంగా విలువైనవిగా పరిగణించబడతాయి. బహుభాషావాదం అధికారికంగా ప్రోత్సహించబడుతుంది.[16]: 154 

దాదాపు అన్ని స్థానిక భాషల వాడకం హిరి మోటుతో పాటు భాషలు కూడా తగ్గుతున్నాయి.[16]: 148  కొన్ని స్థానిక భాషలలో 100 కంటే తక్కువ మంది మాట్లాడేవారు మిగిలి ఉన్నారు.[16]: 135  స్థానిక భాషల వాడకాన్ని ప్రభుత్వం ప్రోత్సహించింది. ఇది స్వాతంత్ర్యం తర్వాత స్థానిక భాషలలో ప్రారంభ అక్షరాస్యత, సంఖ్యాశాస్త్రాన్ని బోధించే విధానాన్ని రూపొందించింది. 2000 ఏప్రిల్ నాటికి 837 భాషలకు విద్యా మద్దతు ఉంది. రెండు వేర్వేరు స్థానిక భాషా సంఘాలను కవరు చేసే పాఠశాలల నుండి కొన్ని సమస్యలు నివేదించబడ్డాయి. అయితే, 2013లో తక్కువ ఆంగ్ల అక్షరాస్యత రేట్లను మెరుగుపరచడానికి విద్యను తిరిగి ఆంగ్లం వైపు మార్చారు.[16]: 151–152 

మతం

[మార్చు]

2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 95.6% మంది పౌరులు తమను తాము క్రైస్తవులుగా గుర్తించుకున్నారు. 1.4% మంది క్రైస్తవేతరులు ఉన్నారు. 3.1% మంది ఎటువంటి సమాధానం ఇవ్వలేదు. దాదాపుగా ఏ ప్రతివాది మతం లేని వ్యక్తిగా గుర్తించబడలేదు.[135] మతపరమైన సమకాలీకరణ అనేది సాధారణం. చాలా మంది పౌరులు తమ క్రైస్తవ విశ్వాసాన్ని కొన్ని సాంప్రదాయ స్వదేశీ మతపరమైన ఆచారాలతో మిళితం చేస్తారు. దేశంలో అనేక విభిన్న క్రైస్తవ వర్గాలు పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నాయి.[19]: 13  అతిపెద్ద తెగ కాథలిక్ చర్చి తరువాత జనాభాలో 26.0% మంది ఉన్నారు. దీని తరువాత ఎవాంజెలికలు లూథరను చర్చి ఆఫ్ పాపువా న్యూ గినియా (18.4%), సెవెంత్-డే అడ్వెంటిస్టు చర్చి (12.9%), పెంటెకోస్టలు తెగలు (10.4%), యునైటెడు చర్చి ఇన్ పాపువా న్యూ గినియా అండు సోలమను ఐలాండ్సు (10.3%), "ఇతర క్రైస్తవులు" (9.7%), ఎవాంజెలికలు అలయన్సు (5.9%), ఆంగ్లికను చర్చి ఆఫ్ పాపువా న్యూ గినియా (3.2%), బాప్టిస్టు యూనియను ఆఫ్ పాపువా న్యూ గినియా (2.8%), చిన్న సమూహాలు ఉన్నాయి.[135]

ప్రభుత్వం, న్యాయవ్యవస్థ వాక్ స్వాతంత్ర్యం, ఆలోచన, విశ్వాసం రాజ్యాంగ హక్కును సమర్థించాయి.[136] అయితే క్రైస్తవ ఫండమెంటలిజం, క్రైస్తవ జియోనిజం అనేవి సందర్శకుల ద్వారా, టెలివాంజెలిజం ద్వారా అమెరికను శ్రేయస్సు వేదాంతశాస్త్రం వ్యాప్తి చెందడం ద్వారా మరింత సాధారణం అయ్యాయి. ఇది ప్రధాన స్రవంతి చర్చిల ఆధిపత్యాన్ని సవాలు చేసింది. క్రైస్తవ పూర్వ సంస్కృతి, కొన్ని అంశాల వ్యక్తీకరణను తగ్గించింది.[137] 2025 మార్చిలో జరిగిన రాజ్యాంగ సవరణలో పాపువా న్యూ గినియాను క్రైస్తవ దేశంగా గుర్తించారు. "దేవుడు, తండ్రి; యేసుక్రీస్తు, కుమారుడు; పరిశుద్ధాత్మ" గురించి ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. బైబిల్ జాతీయ చిహ్నంగా ఉంది.[138]

సంస్కృతి

[మార్చు]
పాపువా న్యూ గినియా ప్రధాన భూభాగం యొక్క ఆగ్నేయ తీరంలో ఉన్న బోగా-బోగా అనే గ్రామ నివాసి

మెలనేసియన్లు సంస్కృతి చరిత్రలో ఎక్కువ కాలం న్యూ గినియా ఒంటరిగా ఉండటం వల్ల గణనీయమైన బాహ్య ప్రభావం లేకుండా అభివృద్ధి చెందింది. ఈ సంస్కృతి ప్రజల మధ్య, ఒక వ్యక్తి మధ్య, సహజ పర్యావరణం, అంశాల మధ్య సంబంధాలకు గణనీయమైన ప్రాముఖ్యతను ఇస్తుంది.[23]: 21–22  సంబంధాల ప్రాముఖ్యత కులా రింగు వాణిజ్యంలో కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ వస్తువులను ప్రత్యక్ష ఆర్థిక ప్రయోజనం కోసం కాకుండా సంబంధాలను కొనసాగించడానికి వర్తకం చేస్తారు.[23]: 23  భూమి సంబంధాలు యాజమాన్యం ముఖ్యమైనవి. అయితే ఇవి సాధారణంగా ఒక వ్యక్తి స్థాయిలో కాకుండా సమాజ స్థాయిలో ఉంటాయి. స్థానిక అంతర్గత సంబంధాలు వాంటోకు వ్యవస్థలో బలమైన భాగంగా ఉంది. కాబట్టి వ్యక్తులు తమ కమ్యూనిటీలలోని వారితో వ్యవహరించే విధానం తరచుగా ఇతర కమ్యూనిటీల వారితో వ్యవహరించే విధానానికి భిన్నంగా ఉంటుంది.[23]: 26  చర్యల విలువ తరచుగా ఒకరి స్థానిక కమ్యూనిటీ మీద ప్రభావం ద్వారా ప్రధానంగా లేదా ప్రత్యేకంగా అంచనా వేయబడుతుంది.[23]: 41 

సాంప్రదాయ మెలనేసియను సమాజాల సంస్కృతి చిన్న కమ్యూనిటీలను "గ్రామ పెద్ద" నాయకత్వంలో నడిపిస్తుంది. వీటిని తరచుగా యోగ్యత ద్వారా సంపాదించిన స్థానాలుగా పరిగణిస్తారు. సమాజాలు సాపేక్షంగా సమానత్వం కలిగినవిగా భావిస్తారు. అయితే కొన్నిసార్లు వంశపారంపర్య ప్రభావం పాత్ర పోషిస్తుంది. వయస్సు, లింగానికి సంబంధించిన తేడాలతో పాటు వివిధ సామాజిక స్థిరీకరణలు ఉన్నాయి. విస్తృతంగా, ఎత్తైన ప్రాంతాల సమాజాలు దిగువ ప్రాంతాల సమాజాల కంటే ఎక్కువగా వ్యక్తిగతంగా ఉండేవి.[29]: 207–209  సాంప్రదాయ పెద్ద మనుషుల వ్యవస్థలో వలె, అదనపు సంపదను ఉదారంగా వ్యాప్తి చేయడం ద్వారా ఈ స్థానం కొంతవరకు ప్రదర్శించబడుతుందని భావిస్తున్నారు. సాంస్కృతిక అంచనాలు ఆధునిక రాజకీయ, ఆర్థిక స్థానాలను పోషణ కోసం ఉపయోగించుకునేలా చేస్తాయి. ఈ వ్యవస్థ ఆధిపత్యం ఆధునిక లింగ పాత్రలను పరిమితం చేస్తుంది. రాజకీయ నాయకులు, నాయకులలో ఎక్కువ మంది పురుషులే కొనసాగుతున్నారు.[23]: 27–28  పురుషులు, స్త్రీల మధ్య వ్యత్యాసం సాంప్రదాయ సమాజాలలో అసమానతకు అతిపెద్ద మూలం.[17]: 18–19  "గ్రామ పెద్దలు"గా మారిన వారు జీవితాంతం కొంత గౌరవాన్ని కొనసాగించవచ్చు. అయితే ఇతరులు వారిని అధిగమించగలిగితే హోదా కోల్పోవచ్చు.[17]: 19 [23]: 27–28  అధికారానికి పోటీ బంధుత్వం వ్యక్తీకరించబడిన సంబంధాల నుండి అలాగే జీవసంబంధమైన వాటి నుండి రావచ్చు.[17]: 19  సాంప్రదాయ సమాజాల ప్రాముఖ్యత ఉన్నత స్థాయి అధికార భావనతో కూడా విభేదించవచ్చు.[17]: 22 

దేశం చాలా విచ్ఛిన్నంగా ఉంది. బలమైన స్థానిక గుర్తింపులు, విశ్వాసాలు తరచుగా బలహీనమైన జాతీయ గుర్తింపుతో విభేదిస్తాయి.[18]: 21–22  జాతీయ గుర్తింపు ఒక ఉమ్మడి చిహ్నం స్వర్గ పక్షి, ఇది జాతీయ జెండా, చిహ్నం మీద ఉంటుంది. ఈ పక్షుల ఈకలు సాంప్రదాయ వేడుకలలో సింగు-సింగు సమావేశాలలో ముఖ్యమైనవిగా ఉంటాయి.[14]: 104  ఈ దేశం ఒక యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం, కుకు ప్రారంభ వ్యవసాయ ప్రదేశం ఉంది. దీనిని 2008లో లిఖించారు.[139] 1933 కి ముందు సీషెలులు (సముద్రపు గవ్వలు) ఒక సాధారణ కరెన్సీగా ఉండేది.[140]లో తీరప్రాంతానికి దూరంగా ఉన్న ఎత్తైన ప్రాంతాలు, అవి బహుశా ఉక్కు కంటే ఎక్కువ విలువైనవి.[17]: 20  వీటికి ఇప్పటికీ ఉత్సవ విలువ ఉంది. ఉదాహరణకు వధువు ధర బంగారు అంచుగల క్లాం షెల్సు‌తో చెల్లించవచ్చు.[140]

ప్రసిద్ధ సాంప్రదాయ సంగీత నృత్యాలలో అసారో ముడ్మెను8, హులి ప్రజలు నృత్యాలు ఉన్నాయి. సంగీతం సాంస్కృతిక జ్ఞానాన్ని అందించడానికి ఒక సాధారణ పద్ధతి. సాధారణ సాంప్రదాయ సంగీత వాయిద్యాలలో గరామటు (ఒక రకమైన స్లిట్ డ్రం), కుండు (ఒకే తల గల డ్రం), వెదురు వేణువులు, సుసాపు (నోటితో పనిచేసే లామెల్లోఫోను) ఉన్నాయి. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత గిటార్లు, యుకెలెల్సు వంటి ప్రవేశపెట్టబడిన వాయిద్యాలు విస్తృతంగా వ్యాపించాయి. 1970లలో వెదురు బ్యాండు సంగీతం వ్యాపించింది. ఆధునిక సంగీతం క్రైస్తవ సంగీతం ద్వారా బాగా ప్రభావితమైంది. స్వాతంత్ర్యానికి ముందు నుండి స్థానిక సంగీత రికార్డింగు‌లు జరుగుతున్నాయి. మొదటి మ్యూజికు వీడియో 1990లో టెలివిజను‌లో ప్రదర్శించబడింది. 1977లో నేషనలు ఆర్ట్సు స్కూలులో ఏర్పడిన ఒక ప్రారంభ బ్యాండు, సాంగుమా అంతర్జాతీయంగా పర్యటించింది.[141]

క్రీడ అనేది పాపువా న్యూ గినియా సంస్కృతిలో ముఖ్యమైన భాగంగా ఉంది. రగ్బీ లీగు ఇప్పటివరకు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడ.[142] మద్దతు ఎంతగా ఉద్వేగభరితంగా ఉందంటే వారి జట్టుకు మద్దతుగా హింసాత్మక ఘర్షణల్లో ప్రజలు మరణించారు.[143]

స్వాతంత్ర్యానికి ముందు పాపువా న్యూ గినియా సాహిత్యం ఒక ప్రత్యేకమైన భాగం ఉద్భవించింది. మొదటి ప్రధాన ప్రచురణ టెన్ థౌజండు ఇయర్సు ఇన్ ఎ లైఫ్‌టైం ఇది ఆల్బర్టు మావోరీ కికి రాసిన ఆత్మకథ 1968లో ప్రచురించబడింది.[144]: 379  ప్రభుత్వం 1970లో సాహిత్యానికి చురుకుగా మద్దతు ఇవ్వడం ప్రారంభించింది. బహుళ భాషలలో రచనలను ప్రచురించింది. ఈ ప్రారంభ రచనలో ఎక్కువ భాగం జాతీయవాద, వలసవాద వ్యతిరేకమైనవి.[144]: 381–384  1970లో కొన్ని స్థానిక వార్తాపత్రికలు ప్రారంభమయ్యాయి. అలాగే విన్సెంటు ఎరి రాసిన మొదటి పాపువా న్యూ గినియను నవల: క్రోకోడైలు ప్రచురణ కూడా జరిగింది.[144]: 84 

జాతీయ వార్తాపత్రికలులో రెండు జాతీయ ఆంగ్ల భాషా దినపత్రికలు రెండు ఆంగ్ల భాషా వారపత్రికలు ఒక వారపు టోకు పిసిను వార్తాపత్రిక ఉన్నాయి. కొన్ని స్థానిక టెలివిజను సేవలు, అలాగే ప్రభుత్వం నిర్వహించే ప్రైవేటు రేడియో స్టేషన్లు రెండూ ఉన్నాయి.[66]: 227–228  3 మొబైలు క్యారియర్లు ఉన్నాయి. అయితే డిజిసెలు గ్రామీణ ప్రాంతాలకు విస్తృతమైన కవరేజు కారణంగా 92% మార్కెట్టు వాటా ఉంది.[66]: 240  జనాభాలో మూడింట రెండు వంతుల మందికి కొంత మొబైలు యాక్సెసు ఉందని భావిస్తున్నారు. అయితే అడపాదడపా ఆటంకాలు సంభవిస్తుంటాయి.[66]: 241 

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "Island Countries of the World". WorldAtlas.com. Archived from the original on 7 December 2017. Retrieved 10 August 2019.
  2. ↑ "Urban population (% of total population) - Papua New Guinea | Data". data.worldbank.org. Archived from the original on 2020-07-20. Retrieved 2020-07-19.
  3. ↑ 3.0 3.1 Papua New Guinea, Ethnologue
  4. ↑ "World Development Indicators - 2010" (PDF). worldbank.org.{{cite web}}: CS1 maint: url-status (link)
  5. ↑ Pickell, David & Müller, Kal (2002). Between the Tides: A Fascinating Journey among the Kamoro of New Guinea. Tuttle Publishing. p. 153. ISBN 978-0-7946-0072-3. Archived from the original on 7 ఏప్రిల్ 2023. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015.
  6. ↑ 6.0 6.1 Duncan Madden (2022). "Papua New Guinea". అనువాదంలో కనుగొనబడింది: స్థల పేర్ల యొక్క ఊహించని మూలాలు. Hachette UK. ISBN 9781529369939.
  7. ↑ 7.00 7.01 7.02 7.03 7.04 7.05 7.06 7.07 7.08 7.09 7.10 7.11 7.12 7.13 7.14 7.15 7.16 7.17 7.18 Gordon L. Rottman (2001). World War II Pacific Island Guide: A Geo-Military Study. Bloomsbury Publishing USA. ISBN 9780313075582.
  8. ↑ 8.0 8.1 8.2 R. మైఖేల్ బోర్కే (ఆగస్టు 2009). "పాపువా న్యూ గినియాలో వ్యవసాయ చరిత్ర". In R. మైఖేల్ బోర్కే; ట్రేసీ హార్వుడ్ (eds.). పాపువా న్యూ గినియాలో ఆహారం, వ్యవసాయం. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/FAPNG.08.2009. ISBN 9781921536618.
  9. ↑ O'Connell, James F.; Allen, Jim (2007). "Pre-LGM Sahul (ఆస్ట్రేలియా-న్యూ గినియా), ప్రారంభ ఆధునిక మానవుల పురావస్తు శాస్త్రం" (PDF). పునరాలోచన ది హ్యూమన్ రివల్యూషన్: న్యూ బిహేవియరల్ అండ్ బయోలాజికల్ పెర్స్పెక్టివ్స్ ఆన్ ది ఆరిజిన్ అండ్ డిస్పర్సల్ ఆఫ్ మోడరన్ హ్యూమన్స్. pp. 395–410. Archived from the original (PDF) on 3 డిసెంబరు 2024. Retrieved 14 మే 2024.
  10. ↑ క్లీన్, క్రిస్టోఫర్ (23 సెప్టెంబరు 2016). "ఆస్ట్రేలియన్ ఆదివాసీలను కనుగొన్న DNA అధ్యయనం ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతన నాగరికత". చరిత్ర. Archived from the original on 26 జూన్ 2022. Retrieved 16 జూలై 2022. ఆగస్టు 22, 2018న నవీకరించబడింది
  11. ↑ డైమండ్, జె. (మార్చి 1997). గన్సు, జెర్మ్సు, అండు స్టీల్: ది ఫేట్స్ ఆఫ్ హ్యూమన్ సొసైటీస్. W.W. నార్టన్ & కంపెనీ. ISBN 0-393-03891-2.
  12. ↑ 12.0 12.1 12.2 Glenn R. Summerhayes (2019). "ఆస్ట్రోనేషియన్ విస్తరణలు, ప్రధాన భూభాగం న్యూ గినియా పాత్ర: ఒక కొత్త దృక్పథం". ఆసియన్ దృక్పథాలు. 58 (2): 250–260. doi:10.1353/asi.2019.0015. hdl:10125/76784. JSTOR 26792734.
  13. ↑ Dylan Gaffney; Karen Greig; Debbie Stoddart; Monica Tromp; Judith H. Field; సిండీ లుయు; అడెల్లె సి. ఎఫ్. కోస్టర్; ట్రిస్టన్ రస్సెల్; హెర్మాన్ మండూయి; గ్లెన్ ఆర్. సమ్మర్‌హేస్ (2020). "ఈశాన్య న్యూ గినియా తీరప్రాంతంలో ఉష్ణమండల ఆహార మార్గాలు, మార్పిడి". జర్నల్ ఆఫ్ ఫీల్డ్ ఆర్కియాలజీ. 45 (6): 498–511. doi:10.1080/00934690.2020.1786285.
  14. ↑ 14.0 14.1 14.2 14.3 14.4 14.5 14.6 14.7 14.8 Swadling, Pamela (1996). Plumes from Paradise (PDF) (2019 ed.). Sydney University Press. ISBN 978-1743-32-545-2.
  15. ↑ 15.0 15.1 15.2 15.3 15.4 15.5 15.6 15.7 R.J. May (May 2004). "4. పాపువా న్యూ గినియాలో సూక్ష్మజాతీయత". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం: మొదటి ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలు. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.05.2004. ISBN 9781920942052.
  16. ↑ 16.00 16.01 16.02 16.03 16.04 16.05 16.06 16.07 16.08 16.09 16.10 16.11 16.12 16.13 16.14 16.15 16.16 16.17 16.18 R.J. May (August 2022). "8. పాపువా న్యూ గినియాలో భాషా వైవిధ్యాన్ని సమన్వయం చేయడం". State and Society in Papua New Guinea, 2001–2021. ANU Press. doi:10.22459/SSPNG.2022. ISBN 9781760465216.
  17. ↑ 17.00 17.01 17.02 17.03 17.04 17.05 17.06 17.07 17.08 17.09 17.10 17.11 17.12 17.13 17.14 17.15 17.16 17.17 17.18 17.19 17.20 17.21 17.22 17.23 Bryant Allen (1983). "Human geography of Papua New Guinea". Journal of Human Evolution. 12 (1): 3–23. Bibcode:1983JHumE..12....3A. doi:10.1016/s0047-2484(83)80010-4.
  18. ↑ 18.00 18.01 18.02 18.03 18.04 18.05 18.06 18.07 18.08 18.09 18.10 18.11 18.12 18.13 18.14 R.J. మే (ఆగస్టు 2022). "2. పాపువా న్యూ గినియాలో రాజకీయ మార్పు: ఇది అవసరమా? ఇది పని చేస్తుందా?". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం, 2001–2021. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.2022. ISBN 9781760465216.
  19. ↑ 19.00 19.01 19.02 19.03 19.04 19.05 19.06 19.07 19.08 19.09 19.10 19.11 19.12 19.13 19.14 19.15 19.16 19.17 19.18 Oliver Cornock (2020). The Report: Papua New Guinea 2020. Oxford Business Group. ISBN 9781912518562.
  20. ↑ Tim Denham (2013). "ఓషియానియాలో చిలగడదుంప యొక్క పురాతన, చారిత్రాత్మక వ్యాప్తి". ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్. 110 (6): 1982–1983. Bibcode:2013PNAS..110.1982D. doi:10.1073/pnas.1221569110. PMC 3568348. PMID 23355678.
  21. ↑ C. Roullier; R. Kambouo; J. పావోఫా; D. మెక్కీ; V. లెబోట్ (2013). "న్యూ గినియాలో చిలగడదుంప (ఇపోమోయియా బటాటాస్ (L.) లాం.) జన్యు వైవిధ్యం యొక్క మూలంపై, వైవిధ్యానికి ద్వితీయ కేంద్రం". వారసత్వం. 110 (6): 594–604. Bibcode:2013Hered.110..594R. doi:10.1038/hdy.2013.14. PMC 3656641. PMID 23531982.
  22. ↑ 22.0 22.1 22.2 22.3 22.4 22.5 "Papua New Guinea - a brief history". Radio New Zealand. Retrieved 21 May 2025.
  23. ↑ 23.00 23.01 23.02 23.03 23.04 23.05 23.06 23.07 23.08 23.09 23.10 23.11 23.12 23.13 23.14 23.15 23.16 23.17 23.18 23.19 David Lea (24 April 2023). పాపువా న్యూ గినియా ఇన్ ది ట్వంటీ-ఫస్ట్ సెంచరీ: ది స్ట్రగుల్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ అండ్ ఇండిపెండెన్స్. Rowman & Littlefield. ISBN 9781666917390.
  24. ↑ "లూథరన్ చర్చి వేడుకకు సిద్ధమవుతోంది". The National. 12 ఏప్రిల్ 2011. Retrieved 28 ఏప్రిల్ 2025.
  25. ↑ "పాపువా న్యూ గినియాలో సువార్తీకరణ చరిత్ర". LiCAS.news. 10 మార్చి 2021. Retrieved 28 ఏప్రిల్ 2025.
  26. ↑ 26.00 26.01 26.02 26.03 26.04 26.05 26.06 26.07 26.08 26.09 Helen Gardner; Jonathan Ritchie; Brad Underhill; కీమెలో గిమా (24 మే 2024). "వాన్ సోల్వారా: ఆస్ట్రేలియా, పాపువా న్యూ గినియా యొక్క కొత్త చరిత్రలు". ఆస్ట్రేలియన్ హిస్టారికల్ స్టడీస్. 55 (2): 223–232. doi:10.1080/1031461X.2024.2335179.
  27. ↑ 27.00 27.01 27.02 27.03 27.04 27.05 27.06 27.07 27.08 27.09 27.10 27.11 R.J. మే (మే 2004). "15. ప్రామిస్ నుండి సంక్షోభం వరకు: పాపువా న్యూ గినియా రాజకీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం: మొదటి ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలు. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.05.2004. ISBN 9781920942052.
  28. ↑ 28.00 28.01 28.02 28.03 28.04 28.05 28.06 28.07 28.08 28.09 28.10 28.11 "పాపువా న్యూ గినియా ప్రొఫైల్ - టైమ్‌లైన్". BBC న్యూస్. 14 ఫిబ్రవరి 2018. Retrieved 27 మే 2025.
  29. ↑ 29.0 29.1 29.2 R.J. మే (మే 2004). "9. (పునః?)అధికారులను కనుగొనడం: పాపువా న్యూ గినియాలో సాంప్రదాయ అధికారం, స్థానిక స్థాయి ప్రభుత్వ పునర్నిర్మాణం". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం: మొదటి ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలు. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.05.2004. ISBN 9781920942052.
  30. ↑ 30.0 30.1 30.2 30.3 30.4 30.5 30.6 30.7 "కీలక సంఘటనల కాలక్రమం: పాపువా న్యూ గినియా స్వాతంత్ర్యానికి మార్గం". ABC News. 15 సెప్టెంబరు 2015. Archived from the original on 2 మార్చి 2024. Retrieved 28 ఏప్రిల్ 2025.
  31. ↑ ఫెంటన్, డామియన్. "ఎంతమంది మరణించారు? (QnA)". Archived from the original on 5 జూలై 2009. Retrieved 9 ఆగస్టు 2012.. ఆస్ట్రేలియను వార్ మెమోరియలు.
  32. ↑ 32.0 32.1 32.2 32.3 R.J. మే (మే 2004). "8. వికేంద్రీకరణ: రెండు అడుగులు ముందుకు, ఒక అడుగు వెనక్కి". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం: మొదటి ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలు. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.05.2004. ISBN 9781920942052.
  33. ↑ 33.0 33.1 33.2 33.3 Dorney, Sean (19 ఫిబ్రవరి 2016). "పాపువా న్యూ గినియా గురించి ఆస్ట్రేలియా యొక్క అజ్ఞానం రెండు దేశాలకు నష్టం". ది గార్డియన్. Retrieved 28 ఏప్రిల్ 2025.
  34. ↑ 34.0 34.1 R.J. మే (మే 2004). "5. రాజకీయ విద్యా కార్యక్రమం". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం: మొదటి ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలు. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.05.2004. ISBN 9781920942052.
  35. ↑ May, Ronald (2004). "13. బౌగైన్‌విల్లే సంక్షోభం". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం: మొదటి ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలు. Melbourne. ISBN 9781863332040. Archived from the original on 30 ఏప్రిల్ 2024. Retrieved 30 ఏప్రిల్ 2024.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
  36. ↑ 36.0 36.1 36.2 36.3 36.4 Keri Phillips (2 జూన్ 2015). "Bougainville at a crossroads: independence and the mine". ABC News. Retrieved 29 ఏప్రిల్ 2024.
  37. ↑ 37.0 37.1 37.2 37.3 37.4 37.5 37.6 R.J. మే (మే 2004). "2. పోర్ట్ మోర్స్బీ, బుష్: పాపువా న్యూ గినియా యొక్క మొదటి స్వాతంత్ర్యానంతర దశాబ్దం". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం: మొదటి ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలు. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.05.2004. ISBN 9781920942052.
  38. ↑ R.J. మే (మే 2004). "17. నెగెట్, పైక్, ఇతరులు: పాపువా న్యూ గినియా వలసరాజ్యాల నిర్మూలనలో రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా పాత్ర". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం: మొదటి ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలు. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.05.2004. ISBN 9781920942052.
  39. ↑ 39.00 39.01 39.02 39.03 39.04 39.05 39.06 39.07 39.08 39.09 39.10 39.11 39.12 39.13 R.J. మే (మే 2004). "1. పరిచయం: ఇరవై ఐదు వద్ద పాపువా న్యూ గినియా". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం: మొదటి ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలు. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.05.2004. ISBN 9781920942052.
  40. ↑ 40.0 40.1 40.2 40.3 40.4 40.5 40.6 R.J. మే (మే 2004). "12. రాష్ట్రాన్ని సవాలు చేయడం". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం: మొదటి ఇరవై ఐదు సంవత్సరాలు. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.05.2004. ISBN 9781920942052.
  41. ↑ R.J. May (May 2004). "10. ట్రబుల్డ్ టైమ్స్‌లో PNGDF". State and Society in Papua New Guinea: The First Twenty-Five Years. ANU Press. doi:10.22459/SSPNG.05.2004. ISBN 9781920942052.
  42. ↑ 42.0 42.1 42.2 42.3 42.4 42.5 42.6 42.7 42.8 R.J. మే (ఆగస్టు 2022). "1. పరిచయం". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం, 2001–2021. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.2022. ISBN 9781760465216.
  43. ↑ Kolo, Pearson (15 జూలై 2009). "జివాకా, హెలా ప్రారంభం కానుంది!". Postcourier.com.pg. Archived from the original on 16 జూన్ 2011. Retrieved 29 ఆగస్టు 2009.
  44. ↑ 44.0 44.1 44.2 44.3 44.4 44.5 R.J. మే (ఆగస్టు 2022). "14. ఓ'నీల్ ప్రభుత్వంలో పాపువా న్యూ గినియా: రాజకీయ శైలిలో మార్పు వచ్చిందా?". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం, 2001–2021. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.2022. ISBN 9781760465216.
  45. ↑ Jemima Garrett (7 మార్చి 2013). "PNG's Bougainville ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి మైనింగ్ చట్టాన్ని ఆమోదించనుంది". ABC News. Retrieved 29 ఏప్రిల్ 2025.
  46. ↑ 46.0 46.1 46.2 46.3 R.J. May (August 2022). "15. పాపువా న్యూ గినియాలో రాజకీయాలు: ఓ'నీల్ నుండి మారపే వరకు". State and Society in Papua New Guinea, 2001–2021. ANU Press. doi:10.22459/SSPNG.2022. ISBN 9781760465216.
  47. ↑ Lyons, Kate (30 May 2019). "పాపువా న్యూ గినియా ఎంపీలు జేమ్స్ మారపేను తదుపరి ప్రధానమంత్రిగా ఎన్నుకున్నారు". The Guardian. Archived from the original on 30 మే 2019. Retrieved 13 జూలై 2021.
  48. ↑ Gorethy, Kenneth (5 ఆగస్టు 2019). "B'ville ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తేదీలు మార్చబడ్డాయి". Papua న్యూ గినియా పోస్ట్-కొరియర్. Archived from the original on 4 ఆగస్టు 2019. Retrieved 23 సెప్టెంబరు 2019.
  49. ↑ "బౌగైన్‌విల్లే ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ కట్టుబడి ఉండదు – PM". Radio New Zealand. 11 మార్చి 2019. Archived from the original on 14 మార్చి 2021. Retrieved 23 సెప్టెంబరు 2019.
  50. ↑ Westbrook, Tom (1 మార్చి 2019). "బౌగైన్‌విల్లే స్వాతంత్ర్య ఓటు అక్టోబర్‌కు ఆలస్యం". Reuters. Archived from the original on 2 మార్చి 2019. Retrieved 2 మార్చి 2019.
  51. ↑ Lyons, Kate (11 డిసెంబరు 2019). "బౌగైన్‌విల్లే ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ: పాపువా న్యూ గినియా నుండి స్వాతంత్ర్యానికి ఈ ప్రాంతం అత్యధికంగా ఓటు వేసింది". ది గార్డియన్ (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Archived from the original on 11 డిసెంబరు 2019. Retrieved 12 డిసెంబరు 2019.
  52. ↑ "బౌగైన్‌విల్లే ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ: PNG ప్రాంతం స్వాతంత్ర్యానికి అత్యధికంగా ఓటు వేసింది". BBC News. 11 డిసెంబరు 2019. Archived from the original on 12 డిసెంబరు 2019. Retrieved 1 జూలై 2022.
  53. ↑ "జేమ్స్ ఉద్రిక్త ఎన్నికల తర్వాత మారపే PNG ప్రధాన మంత్రిగా తిరిగి వచ్చారు". ABC News (in ఆస్ట్రేలియన్ ఇంగ్లీష్). 9 ఆగస్టు 2022. Archived from the original on 23 సెప్టెంబరు 2022. Retrieved 23 సెప్టెంబరు 2022.
  54. ↑ 54.0 54.1 54.2 54.3 54.4 54.5 54.6 54.7 54.8 Henry Ivarature (13 డిసెంబరు 2016). "పార్లమెంటరీ అస్థిరతను విప్పడం: పాపువా న్యూ గినియాలో మంత్రివర్గ వ్యవధులు, 1972–2012" (PDF). International IDEA. Retrieved 14 మే 2025.
  55. ↑ "About Our Parliament". National Parliament of Papua New Guinea. Retrieved 14 May 2025.
  56. ↑ R.J. మే (ఆగస్టు 2022). "7. 2007 జాతీయ ఎన్నికల్లో పరిమిత ప్రాధాన్యత ఓటింగ్‌కు మారడాన్ని అంచనా వేయడం". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం, 2001–2021. ANU ప్రెస్. p. 118. doi:10.22459/SSPNG.2022. ISBN 9781760465216.
  57. ↑ 57.0 57.1 57.2 57.3 R.J. మే (ఆగస్టు 2022). "5. 2002 నుండి రాజకీయ పార్టీలు". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం, 2001–2021. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.2022. ISBN 9781760465216.
  58. ↑ 58.0 58.1 58.2 మైఖేల్ కబుని (20 ఫిబ్రవరి 2023). "పాపువా న్యూ గినియా: MP స్లష్ నిధులను తిరిగి పొందడం". ది ఇంటర్‌ప్రెటర్. Retrieved 13 మే 2025.
  59. ↑ Scott Waide (11 సెప్టెంబరు 2024). "పసిఫిక్‌లో ఇన్ని అవిశ్వాస ఓట్లు ఎందుకు ఉన్నాయి?". ABC News. Retrieved 14 మే 2025.
  60. ↑ 60.0 60.1 60.2 R.J. May (August 2022). "4. పాపువా న్యూ గినియాలోని రాజకీయ పార్టీలు (2002 వరకు)". State and Society in Papua New Guinea, 2001–2021. ANU Press. doi:10.22459/SSPNG.2022. ISBN 9781760465216.
  61. ↑ 61.0 61.1 61.2 R.J. May (May 2004). "3. ఆధునిక మెలనేషియాలో రాజకీయ శైలి". State and Society in Papua New Guinea: The First Twenty-Five Years. ANU Press. doi:10.22459/SSPNG.05.2004. ISBN 9781920942052.
  62. ↑ Natalie Whiting. "PNG ఎన్నికలపై గిరిజన పోరాటం డజన్ల కొద్దీ మరణాలకు దారితీసింది, గ్రామాలు నిర్జనమైపోయాయి". ABC (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 27 ఫిబ్రవరి 2024. Retrieved 2023-03-01.
  63. ↑ 63.0 63.1 63.2 63.3 Bryant Allen (ఆగస్టు 2009). "వ్యవసాయ అభివృద్ధి, విధానాలు, పాలన". In R. మైఖేల్ బోర్కే; ట్రేసీ హార్వుడ్ (eds.). పాపువా న్యూ గినియాలో ఆహారం, వ్యవసాయం. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/FAPNG.08.2009. ISBN 9781921536618.
  64. ↑ 64.0 64.1 "Papua New Guinea District and Provincial Profiles" (PDF). The National Research Institute. March 2010. Retrieved 28 May 2025.
  65. ↑ 65.0 65.1 R.J. మే (ఆగస్టు 2022). "9. పాపువా న్యూ గినియాలో అవినీతిపై పరిశోధన కోసం ఒక వ్యూహాన్ని రూపొందించడం". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం, 2001–2021. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.2022. ISBN 9781760465216.
  66. ↑ 66.00 66.01 66.02 66.03 66.04 66.05 66.06 66.07 66.08 66.09 66.10 66.11 66.12 66.13 66.14 66.15 66.16 66.17 66.18 66.19 66.20 66.21 66.22 66.23 66.24 66.25 66.26 66.27 66.28 66.29 66.30 66.31 66.32 స్టీఫెన్ హోవెస్; లక్ష్మీ ఎన్. పిళ్ళై, eds. (2022). పాపువా న్యూ గినియా: ప్రభుత్వం, ఆర్థిక వ్యవస్థ, సమాజం. ANU ప్రెస్. ISBN 9781760465032.
  67. ↑ గ్లెన్ మోలా పుముయే; జెన్నివేవ్ కుమాన్ (31 జనవరి 2022). "పాపువా న్యూ గినియాలో చట్ట సంస్కరణ అవసరం: భాగం 1". ఆస్ట్రేలియన్ నేషనల్ యూనివర్సిటీ. doi:10.25911/12M4-RD97. Retrieved 14 మే 2025.
  68. ↑ Namorong, Martyn (3 March 2017). "తదుపరి #PNG ప్రభుత్వం పశ్చిమ పాపువాపై మెరుగ్గా పనిచేయగలదా?". మీడియం. Archived from the original on 17 మే 2018. Retrieved 17 మే 2018.
  69. ↑ Doherty, బెన్; లాంబ్, కేట్ (30 సెప్టెంబరు 2017). "పశ్చిమ పాపువా స్వాతంత్ర్య పిటిషన్‌ను UN తిరస్కరించింది". ది గార్డియన్. Archived from the original on 30 సెప్టెంబరు 2017. Retrieved 19 జూన్ 2018.
  70. ↑ Gawler, వర్జీనియా (19 ఆగస్టు 2005). "ఇండోనేషియాలో రహస్య మారణహోమం జరిగిందని నివేదిక పేర్కొంది". సిడ్నీ విశ్వవిద్యాలయం. Archived from the original on 2 జూన్ 2019. Retrieved 30 జూలై 2019.
  71. ↑ "గుడ్బై ఇండోనేషియా". అల్-జజీరా. 31 జనవరి 2013. Archived from the original on 30 జూలై 2019. Retrieved 30 జూలై 2019.
  72. ↑ Euan Graham (1 August 2023). "పాపువా న్యూ గినియా యొక్క వ్యూహాత్మక భౌగోళికం యొక్క పెరుగుతున్న విలువ". Australian Strategic Policy Institute. Retrieved 28 May 2025.
  73. ↑ Donald E. Weatherbee (2019). ASEAN's Half Century: A Political History of the Association of Southeast Asian Nations. Rowman & Littlefield. pp. 115–116. ISBN 9781442272538.
  74. ↑ Shaun Breslin (2002). New ప్రపంచ రాజకీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ప్రాంతీయవాదాలు. Psychology Press. p. 218. ISBN 9780415277679.
  75. ↑ "పాపువా న్యూ గినియా ASEANలో చేరడానికి ఆసక్తిగా ఉంది". The Brunei Times. 7 March 2016. Archived from the original on 7 March 2016.
  76. ↑ "Profile: ది కామన్వెల్త్". 1 ఫిబ్రవరి 2012. Archived from the original on 9 మార్చి 2021. Retrieved 14 నవంబరు 2018 – via news.bbc.co.uk.
  77. ↑ "మా ​​గురించి – ఫోరం సెకండ్". Archived from the original on 29 డిసెంబరు 2018. Retrieved 14 నవంబరు 2018. {{cite web}}: zero width space character in |title= at position 4 (help)
  78. ↑ Davidson, Helen (5 July 2013). "Médecins Sans Frontières దుర్వినియోగ బాధితుల కోసం పాపువా న్యూ గినియా క్లినిక్‌ను ప్రారంభించింది". Guardian News and Media Limited. Archived from the original on 14 June 2018. Retrieved 12 February 2013.
  79. ↑ Davidson, Helen (19 జూలై 2013). "పాపువా న్యూ గినియా: పెరుగుతున్న హింసతో బాధపడుతున్న దేశం". Guardian News and Media Limited. Archived from the original on 14 ఏప్రిల్ 2019. Retrieved 17 జనవరి 2014.
  80. ↑ 80.0 80.1 80.2 80.3 80.4 80.5 R.J. మే (ఆగస్టు 2022). "10. పాపువా న్యూ గినియా: బాహ్య, అంతర్గత భద్రతా సమస్యలు". పాపువా న్యూ గినియాలో రాష్ట్రం, సమాజం, 2001–2021. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/SSPNG.2022. ISBN 9781760465216.
  81. ↑ "PNG మంత్రవిద్య చట్టాన్ని రద్దు చేస్తుంది, మరణశిక్షను విస్తరిస్తుంది". BBC News. 29 మే 2013. Archived from the original on 12 మే 2021. Retrieved 30 ఏప్రిల్ 2025.
  82. ↑ Oakford, Samuel (6 January 2015). "పాపువా న్యూ గినియా యొక్క 'మంత్రగత్తె శరణార్థులు': మంత్రవిద్య ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న మహిళలు హింస నుండి తప్పించుకోవడానికి ఇళ్ల నుండి పారిపోయారు". వైస్ న్యూస్. Archived from the original on 20 March 2017. Retrieved 13 July 2021.
  83. ↑ ""ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్వలింగ సంపర్కుల హక్కుల స్థితి". ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్. 14 జూన్ 2016. Archived from the original on 28 నవంబరు 2016. Retrieved 13 జూలై 2021.
  84. ↑ "భారీగా ఆయుధాలు ధరించడం highlands". ABC (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 2 మార్చి 2024. Retrieved 2023-03-01.
  85. ↑ Tim Swanston (19 ఫిబ్రవరి 2024). "PNG ఎత్తైన ప్రాంతాలలో జరిగిన ఊచకోతలో కనీసం 49 మంది మరణించారు". ABC News. Retrieved 30 ఏప్రిల్ 2025.
  86. ↑ Clifford, William; Morauta, Louise; Stuart, Barry (September 1984). పాపువా న్యూ గినియాలో లా అండ్ ఆర్డర్. Port Moresby, Papua New Guinea: Institut of National Affairs. ISBN 9980770023. Archived from the original on 15 ఏప్రిల్ 2021. Retrieved 10 ఫిబ్రవరి 2021.
  87. ↑ "పాపువా న్యూ గినియా గురించి". పాపువా న్యూ గినియా హై కమిషన్ లండన్. Retrieved 28 మే 2025.
  88. ↑ "Overview". Asian Development Bank. Retrieved 28 May 2025.
  89. ↑ "పాపువా న్యూ గినియా స్థానిక ప్రభుత్వం". కామన్వెల్త్ గవర్నెన్స్. Retrieved 28 May 2025.
  90. ↑ Steffen Dalsgaard (సెప్టెంబరు 2013). "27. ఈగల్స్, ఫ్లయింగ్ ఫాక్స్ మధ్య: మనుస్ ప్రావిన్షియల్, ఓపెన్ సీట్లకు ఎన్నికలు" (PDF). In R.J. May; Ray Anere; Nicole Haley; Katherine Wheen (eds.). ఎన్నికలు 2007: పాపువా న్యూ గినియాలో పరిమిత ప్రాధాన్యత ఓటింగ్‌కు మార్పు. State, Society and Governance in Melanesia. ANU ప్రెస్. p. 478. doi:10.22459/E2007.09.2013. ISBN 9781922144300.
  91. ↑ "Papua New Guinea" (PDF). Commonwealth Local Government Forum. 2019. Retrieved 28 May 2025.
  92. ↑ 92.0 92.1 92.2 92.3 92.4 Bryant Allen; R. Michael Bourke (August 2009). "People, Land and Environment". In R. మైఖేల్ బోర్కే; ట్రేసీ హార్వుడ్ (eds.). పాపువా న్యూ గినియాలో ఆహారం, వ్యవసాయం. ANU ప్రెస్. doi:10.22459/FAPNG.08.2009. ISBN 9781921536618.
  93. ↑ 93.00 93.01 93.02 93.03 93.04 93.05 93.06 93.07 93.08 93.09 "Papua New Guinea" (PDF). SPREP. 2011. Archived from the original (PDF) on 19 ఆగస్టు 2025. Retrieved 28 May 2025.
  94. ↑ 94.0 94.1 94.2 94.3 94.4 94.5 మార్క్ ఓ'షియా; సైమన్ మాడాక్ (2023). "Serpents of Paradise". దీవులు, పాములు: వైవిధ్యం, పరిరక్షణ, వాల్యూమ్ 2. Oxford University Press. ISBN 9780197641521.
  95. ↑ 95.0 95.1 95.2 95.3 95.4 ఎమ్రే తురాక్; లిండన్ డెవాంటియర్; రాబర్ట్ స్జావా-కోవాట్స్; జాన్ బ్రాడీ (జూలై 2021). "సముద్ర పగడపు దిబ్బలపై తడి ఉష్ణమండలంలో తీరప్రాంత భూ వినియోగ మార్పు యొక్క ప్రభావాలు: పాపువా న్యూ గినియా నుండి కేస్ స్టడీస్". సముద్ర కాలుష్య బులెటిన్. 168. Bibcode:2021MarPB.16812445T. doi:10.1016/j.marpolbul.2021.112445. PMID 33991988.
  96. ↑ "పాపువా న్యూ గినియా". మా చుట్టూ ఉన్న సముద్రాలు. Retrieved 31 మే 2025.
  97. ↑ "పాపువా న్యూ గినియా · MRGID 8324". Marineregions.org. Retrieved 31 మే 2025.
  98. ↑ 98.0 98.1 98.2 98.3 మైఖేల్ హెడ్స్ (11 మార్చి 2002). "న్యూ గినియా జంతువులలో జీవవైవిధ్యం యొక్క ప్రాంతీయ నమూనాలు". జర్నల్ ఆఫ్ బయోజియోగ్రఫీ. 29 (2): 285–294. Bibcode:2002JBiog..29..285H. doi:10.1046/j.1365-2699.2002.00666.x.
  99. ↑ "Papua New Guinea – Climate". Encyclopedia Britannica. Archived from the original on 15 August 2020. Retrieved 12 August 2020.
  100. ↑ 100.0 100.1 100.2 100.3 100.4 100.5 100.6 100.7 100.8 Phil Shearman; Jane Bryan (25 జనవరి 2011). "పాపువా న్యూ గినియాలో వర్షారణ్యం, అటవీ నిర్మూలన, క్షీణత పంపిణీ యొక్క జీవప్రాంతీయ విశ్లేషణ". ఆస్ట్రేలియన్ ఎకాలజీ. 36 (1): 9–24. Bibcode:2011AusEc..36....9S. doi:10.1111/j.1442-9993.2010.02111.x.
  101. ↑ Gelineau, Kristen (26 మార్చి 2009). "50 కొత్త జాతులలో సాలెపురుగులు, కప్పలు గుర్తించబడ్డాయి". ది ఇండిపెండెంట్. Archived from the original on 24 మే 2022. Retrieved 26 మార్చి 2009.
  102. ↑ Ronald Strahan; Pamela Conder (2007). Dictionary of Australian and New Guinean Mammals. CSIRO Publishing. ISBN 9780643100060.
  103. ↑ గ్లెన్ షియా; రిచర్డ్ షైన్; జీనెట్ సి. కోవాసెవిచ్ (1987). ఆస్ట్రేలియా జంతుజాలం, వాల్యూమ్ 2. ఆస్ట్రేలియన్ గవర్నమెంట్ పబ్లిషింగ్ సర్వీస్. pp. 34–35. ISBN 9780644324298. {{cite book}}: Unknown parameter |achapter-url= ignored (help); Unknown parameter |achapter= ignored (help)
  104. ↑ మైఖేల్ హెడ్స్ (11 మార్చి 2002). "న్యూ గినియాలో స్వర్గపు పక్షులు, వైవిధ్య జీవభూగోళశాస్త్రం, టెర్రేన్ టెక్టోనిక్స్". జర్నల్ ఆఫ్ బయోజియోగ్రఫీ. 29 (2): 261–283. Bibcode:2002JBiog..29..261H. doi:10.1046/j.1365-2699.2002.00667.x.
  105. ↑ "ఉపగ్రహ చిత్రాలు వేగవంతమైన PNG అటవీ నిర్మూలనను వెలికితీశాయి Archived 2011-06-29 at the Wayback Machine." ఎబిసి న్యూస్. 2008 జూన్ 2.
  106. ↑ %2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C 122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273 %2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C 518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622 %2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C 233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968 %2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2 C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C81 9% 2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2 C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C46 3%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2 C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C15 8%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=PPPPC&grp=0&a= వరల్డ్ ఎకనామిక్ అవుట్‌లుక్ డేటాబేస్, అక్టోబరు 2015 [.&br=1&pr1.x=16&pr1.y=7&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867% 2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943 %2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196 %2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565 %2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182 %2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C71 6%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C93 6%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C36 1%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C14 6%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C74 2%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C74 6%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=PPPPC&grp=0&a= Archived 2016-01-01 at the Wayback Machine, అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి Archived (Date missing) at Archive-It.] "ఆర్కైవ్ నకలు". Archived from the original on 2016-01-01. Retrieved 2025-06-25.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link) డేటాబేసు 2015 అక్టోబరు 6న నవీకరించబడింది. 2015 అక్టోబరు 6న యాక్సెసు చేయబడింది.
  107. ↑ "Data". International Monetary Fund. Archived from the original on 13 October 2020. Retrieved 26 December 2020.
  108. ↑ 108.0 108.1 UNESCO సైన్స్ రిపోర్ట్: 2030 వైపు (PDF). Paris: UNESCO. 2015. pp. 693–731. ISBN 978-92-3-100129-1. Archived (PDF) from the original on 30 జూన్ 2017. Retrieved 17 మార్చి 2017.
  109. ↑ ప్రపంచ బ్యాంకు. 2010. ప్రపంచ అభివృద్ధి సూచికలు. వాషింగ్టను డిసి.
  110. ↑ Harriman, Bethanie (5 జనవరి 2023). "ఇంధన కొరత కారణంగా పాపువా న్యూ గినియా అంతటా విమానయాన సంస్థలు నిలిచిపోయాయి". The Guardian. Archived from the original on 15 ఫిబ్రవరి 2023. Retrieved 15 ఫిబ్రవరి 2023.
  111. ↑ "పాపువా న్యూ గినియా". ది వరల్డ్ ఫ్యాక్ట్‌బుక్. Langley, Virginia: సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ. 2012. Archived from the original on 12 ఏప్రిల్ 2021. Retrieved 5 అక్టోబరు 2012.
  112. ↑ Armitage, Lynne. "పాపువా న్యూ గినియాలో కస్టమరీ ల్యాండ్ టెన్యూర్: స్టేటస్ అండ్ ప్రాస్పెక్ట్స్". Queensland University of Technology. Retrieved 15 జూలై 2005.
  113. ↑ HBW ఇంటర్నేషనల్ ఇంక్. (10 సెప్టెంబరు 2003). "ఆస్తి లీజు ఎంపికల ద్వారా విదేశీ పెట్టుబడులను సులభతరం చేయడం" (PDF). p. 9. Archived from the original (PDF) on 25 సెప్టెంబరు 2007. Retrieved 28 ఆగస్టు 2007.
  114. ↑ జేమ్స్ ఫియరాన్ (2003). "దేశం ద్వారా జాతి, సాంస్కృతిక వైవిధ్యం" (PDF). జర్నల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్ గ్రోత్. 8 (2): 195–222. doi:10.1023/A:1024419522867. S2CID 152680631. Archived from the original (PDF) on 12 మే 2013. Retrieved 15 మార్చి 2017.
  115. ↑ "మొత్తం జనాభా-ఇరు లింగాలు (XLSX, 2.4 MB)". ఆర్థిక, సామాజిక వ్యవహారాల విభాగం. Archived from the original on 4 జూన్ 2020.
  116. ↑ "నేషనల్ స్టాటిస్టికల్ ఆఫీస్ | పాపువా న్యూ గినియా – గణాంకాలతో తెలివిగా, వ్యూహాత్మకంగా మారండి".
  117. ↑ Lagan, Bernard (5 December 2022). "Papua న్యూ గినియా వాస్తవ జనాభా అధికారిక అంచనాలను దాదాపు రెట్టింపుగా కనుగొంది". The Times (in ఇంగ్లీష్). ISSN 0140-0460. Archived from the original on 6 December 2022. Retrieved 2022-12-06.
  118. ↑ Fildes, Nic (5 డిసెంబరు 2022). "పాపువా న్యూ గినియా జనాభా పరిమాణం పజిల్స్ ప్రధాన మంత్రి, నిపుణులు". Financial Times. Archived from the original on 5 డిసెంబరు 2022. Retrieved 5 డిసెంబరు 2022.
  119. ↑ "International migrant stock (population of population) – పాపువా న్యూ గినియా". worldbank.org. Archived from the original on 10 ఫిబ్రవరి 2023. Retrieved 14 ఫిబ్రవరి 2023.
  120. ↑ "పట్టణ జనాభా (మొత్తం జనాభాలో %) – పాపువా న్యూ గినియా". data.worldbank.org. Archived from the original on 2020-07-20. Retrieved 3 జూన్ 2025.
  121. ↑ జేమ్స్, పాల్; నాదరాజా, యాసో; హైవ్, కరెన్; స్టెడ్, విక్టోరియా (2012). స్థిరమైన కమ్యూనిటీలు, స్థిరమైన అభివృద్ధి: పాపువా న్యూ గినియాకు ఇతర మార్గాలు. హోనోలులు, HI: హవాయి విశ్వవిద్యాలయ ప్రెస్. Archived from the original on 9 ఆగస్టు 2021. Retrieved 15 డిసెంబరు 2017.
  122. ↑ 122.0 122.1 "పాపువా న్యూ గినియా". WHO. Archived from the original on 18 అక్టోబరు 2018. Retrieved 23 నవంబరు 2018.
  123. ↑ "మానవ అభివృద్ధి నివేదిక 2009". Archived from the original on 29 ఏప్రిల్ 2009. Retrieved 19 ఫిబ్రవరి 2010.
  124. ↑ "ప్రపంచ మిడ్‌వైఫరీ స్థితి – పాపువా న్యూ గినియా" (PDF). యునైటెడ్ నేషన్స్ పాపులేషన్ ఫండ్. Archived from the original (PDF) on 5 అక్టోబరు 2012. Retrieved 2 ఆగస్టు 2011.
  125. ↑ "Papua New Guinea HDI ర్యాంక్ – 145". 2007/2008 మానవ అభివృద్ధి నివేదిక, Hdrstats.undp.org. Archived from the original on 29 ఏప్రిల్ 2009. Retrieved 27 జూన్ 2010.
  126. ↑ "Kichte-in-not.de" (in జర్మన్). Kirche-in-not.de. 6 మార్చి 2009. Archived from the original on 20 నవంబరు 2010. Retrieved 27 జూన్ 2010.
  127. ↑ "పాపువా న్యూ గినియాలోని విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలలు". కామన్వెల్త్ నెట్‌వర్క్. Archived from the original on 2025-09-04. Retrieved 31 మే 2025.
  128. ↑ Seetharaman, G. (13 ఆగస్టు 2017). "స్వాతంత్ర్యానికి ఏడు దశాబ్దాల తర్వాత, అనేక చిన్న భాషలు భారతదేశం విలుప్త ముప్పును ఎదుర్కొంటోంది". The Economic Times. Archived from the original on 28 మార్చి 2020. Retrieved 6 డిసెంబరు 2019.
  129. ↑ Translations, Pangeanic. "భాషా వైవిధ్యం అత్యధిక స్థాయిలో ఉన్న దేశం: పాపువా న్యూ గినియా – పాంజియానిక్ అనువాదాలు". Pangeanic.com (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 8 నవంబరు 2020. Retrieved 15 మార్చి 2018.
  130. ↑ Fèlix Marti; పాల్ ఒర్టెగా; ఇట్జియర్ ఇడియాజాబల్; ఆండోని బారెన్హా; పాట్సీ జురిస్టి; కార్మే జున్యెంట్; బెలెన్ ఉరంగ; ఎస్టిబాలిజ్ అమోరోర్టు (2005). పదాలు, ప్రపంచాలు: ప్రపంచ భాషల సమీక్ష. బహుభాషా విషయాలు. p. 76. ISBN 1853598275. Retrieved 18 మార్చి 2020.[permanent dead link]మూస:డెడ్ లింక్
  131. ↑ "పాపువాలోని భాషలు గుసగుసలాడకుండా అదృశ్యమవుతాయి". 21 జూలై 2011. Archived from the original on 11 జనవరి 2012. Retrieved 22 జూలై 2011.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link). AFP via dawn.com (21 జూలై 2011)
  132. ↑ Ger Reesink; Michael Dunn (2018). "Contact Phenomena in Austronian and Papuan Languages ​​". In Bill Palmer (ed.). ది లాంగ్వేజెస్ అండ్ లింగ్విస్టిక్స్ ఆఫ్ ది న్యూ గినియా ఏరియా: ఎ కాంప్రహెన్సివ్ గైడ్. De Gruyter Mouton. p. 939. doi:10.1515/9783110295252-009. ISBN 9783110295252. {{cite book}}: zero width space character in |chapter= at position 54 (help)
  133. ↑ "PNGలో సంకేత భాష నాల్గవ జాతీయ భాష". Post-Courier. 12 సెప్టెంబరు 2019. Retrieved 31 మే 2025.
  134. ↑ Craig Alan Volker (6 October 2017). "ఈ రోజుల్లో చాలా మంది హిరి మోటును ఎందుకు మాట్లాడరు?". The National. Retrieved 31 May 2025.
  135. ↑ 135.0 135.1 "పాపువా న్యూ గినియా 2011 జాతీయ నివేదిక" (PDF). National Statistical Office. p. 33. Archived from the original (PDF) on 2025-12-09. Retrieved 31 మే 2025.
  136. ↑ "పాపువా న్యూ గినియా". ఇంటర్నేషనల్ రిలిజియస్ ఫ్రీడమ్ రిపోర్ట్ 2003. US డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ స్టేట్. Archived from the original on 1 సెప్టెంబరు 2019. Retrieved 22 మే 2019.
  137. ↑ R.J. May (August 2022). "11. జురెనుయోక్ వ్యవహారం: మతపరమైన మౌలికవాద రాజకీయాలు". State and Society in Papua New Guinea, 2001–2021. ANU Press. pp. 182–183. doi:10.22459/SSPNG.2022. ISBN 9781760465216.
  138. ↑ Waide, Scott (13 మార్చి 2025). "పాపువా న్యూ గినియా రాజ్యాంగ సవరణలో క్రైస్తవ గుర్తింపును ప్రకటించింది". RNZ.
  139. ↑ Centre, UNESCO ప్రపంచ వారసత్వం. "కుక్ ప్రారంభ వ్యవసాయ ప్రదేశం". whc.unesco.org. Archived from the original on 24 మే 2018. Retrieved 23 మే 2018.
  140. ↑ 140.0 140.1 "పాపువా న్యూ గినియా – సంస్కృతి". Datec Pty Ltd. Archived from the original on 10 ఫిబ్రవరి 1999. Retrieved 16 డిసెంబరు 2005.
  141. ↑ Janet Sturman, ed. (2019). The SAGE International Encyclopedia of Music and Culture. SAGE Publications. ISBN 9781506353371.
  142. ↑ Hadfield, డేవ్ (8 అక్టోబరు 1995). "ద్వీప దేవతలు కలల ప్రపంచంలో ఉన్నతంగా ఉన్నారు". ది ఇండిపెండెంట్. Archived from the original on 24 మే 2022. Retrieved 6 అక్టోబరు 2009.
  143. ↑ "స్టేట్ ఆఫ్ ఒరిజిన్ హింస తర్వాత PNGలో ముగ్గురు మృతి". BrisbaneTimes.com.au. 26 జూన్ 2009. Archived from the original on 13 మే 2011. Retrieved 27 జూన్ 2010.
  144. ↑ 144.0 144.1 144.2 R.J. May (May 2004). "18. జాతీయవాదం, పాపువా న్యూ గినియా రచన". State and Society in Papua New Guinea: The First Twenty-Five Years. ANU Press. doi:10.22459/SSPNG.05.2004. ISBN 9781920942052.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ప్యాపువా_న్యూ_గినీ&oldid=4861551" నుండి వెలికితీశారు