పార్శ్వనాథ ఆలయం, ఖజురహో
| పార్థ్వనాథ ఆలయం | |
|---|---|
_(8638423582).jpg) పార్థ్వనాథ జైన ఆలయం (జినాలయం), జిననాథ ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు | |
  మధ్య ప్రదేశ్, భారతదేశంలో స్థానం  పార్శ్వనాథ ఆలయం, ఖజురహో (India) | |
| భౌగోళికం | |
| భౌగోళికాంశాలు | 24°50′41″N 79°56′12″E / 24.8448503°N 79.9365747°E |
| దేశం | భారతదేశం |
| రాష్ట్రం | మధ్య ప్రదేశ్ |
| జిల్లా | ఛతర్పూర్ |
| ప్రదేశం | ఖజురాహో |
| సంస్కృతి | |
| దైవం | పార్శ్వనాథుడు |
| చరిత్ర, నిర్వహణ | |
| స్థాపితం | క్రీస్తు శకం 950–970 |
| సృష్టికర్త | ధంగ (చందేలా రాజు) |
పార్శ్వనాథ ఆలయం (తూర్పుః పార్శ్వనాథ మందిరం) భారతదేశంలోని మధ్యప్రదేశ్ లోని ఖజురహో ఉన్న 10వ శతాబ్దపు దిగంబర జైన దేవాలయం. ఇది ఇప్పుడు పార్శ్వనాథునికి అంకితం చేయబడింది, అయితే దీనిని బహుశా చందేలా కాలంలో ఆదినాథ మందిరంగా నిర్మించారు. ఈ ఆలయానికి జైన అనుబంధం ఉన్నప్పటికీ, దాని వెలుపలి గోడలు వైష్ణవ ఇతివృత్తాలను కలిగి ఉన్నాయి. ప్రవేశ ద్వారానికి, అత్యంత పరిపూర్ణమైన మాయా చతురస్రంతో సహా ఒక శాసనం ఉంది. ఇది ఖజురాహో గ్రూప్ ఆఫ్ మాన్యుమెంట్స్ లోని ఇతర దేవాలయాలతో పాటు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం భాగం, ఎందుకంటే దాని అత్యుత్తమ కళ, వాస్తుశిల్పం, చందేలా కాలం యొక్క సాక్ష్యం.[1]
చరిత్ర
[మార్చు]ఈ ఆలయాన్ని చందేలా రాజు ధంగా పాలనలో క్రీ. శ. 950, 970 మధ్య ఒక ప్రముఖ జైన కుటుంబం నిర్మించిందని నమ్ముతారు.[2] ఆలయ ఎడమ తలుపు స్తంభంపై క్రీ. శ. 954 (1011) నాటి శాసనం ఒక పాహిలా ద్వారా తోటల బహుమతులు, విరాళాలను నమోదు చేసింది. ఈ ఉద్యానవనాలకు పహిలా-వాటికా, చంద్ర-వాటికా ", లఘుచంద్ర-వాటికా-, శంకర-వాటికా (,), పంచైతల-వాటికా ', అమ్రా-వాటికా, ధంగా-వాడీ అని పేరు పెట్టారు. ఈ శాసనం పహిలాను జిననాథ భక్తుడిగా వర్ణిస్తుంది, ధంగా రాజు ఆయనను ఎంతో గౌరవించాడని పేర్కొంది.[3]
ఆలయంలో ప్రతిష్ఠించబడిన మొట్టమొదటి విగ్రహం ఆదినాథ అని తెలుస్తోంది. 1852లో బ్రిటిష్ పురావస్తు సర్వేయర్ అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్హామ్ సందర్శించినప్పుడు, ప్రధాన గర్భగుడి నిర్జనంగా ఉన్నట్లు కనుగొన్నాడు. ఆయన దీనిని "జిననాథ ఆలయం" గా అభివర్ణించారు, దీనిని 1847లో ఒక జైన బ్యాంకర్ మరమ్మతు చేశారని రాశారు. 1860లో ప్రధాన గర్భగుడిలో పార్శ్వనాథ విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఆదినాథ విగ్రహాన్ని ఆలయ వెనుక భాగంలో ఉన్న ద్వితీయ మందిరంలో ఉంచారు.[4]
ఈ ఆలయాన్ని ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నం వర్గీకరించింది.[5]
కళ, వాస్తుశిల్పం
[మార్చు]ఖజురాహోలోని జైన దేవాలయాలలో పార్శ్వనాథ ఆలయం అతిపెద్దది.[6] దీనికి ప్రవేశ ద్వారం, ఒక చిన్న హాలు, ఒక పెద్ద హాలు (మండపం), ఒక గర్భగుడి ఉన్నాయి.[7] ఆలయ నిర్మాణం రెండు చివర్లలో ప్రొజెక్షన్లతో దీర్ఘచతురస్రాకార నిర్మాణ ప్రణాళికతో ఉంది. ముందు భాగం (తూర్పు ప్రొజెక్షన్) ప్రవేశ ద్వారాన్ని ఏర్పరుస్తుంది, వెనుక భాగం (పశ్చిమ ప్రొజెక్షన్ అనేది గర్భగుడికి అనుసంధానించబడిన ఒక మందిరం.[6]
ప్రవేశ ద్వారం పైకప్పు గొలుసు, పూల నమూనాలున్నాయి. ఒక జత ముడిపడి ఉన్న ఎగిరే విద్యాధరాలు ఉన్నాయి. మండపం యొక్క తలుపు-లింటల్లో ఆదినాథ సేవకుడి శిల్పం ఉందిః గరుడ స్వారీ చేస్తున్న పది ఆయుధాల చక్రేశ్వరి. గర్భగుడి జినాల శిల్పాలు ఉన్నాయి. [6][7]
- జైన దేవతలతో ఆలయం లోపలి భాగం
-
-
బయటి గోడలకు మూడు బృందాల శిల్పాలు ఉన్నాయి. .[6] ఈ శిల్పాలలో సురసుందరిలు (దయగల మహిళలు-ఎగిరే జంటలు, నృత్యకారులు, సంగీతకారులు, ఖగోళ జీవులు) ఉన్నాయి.[7] ఆలయానికి జైన అనుబంధం ఉన్నప్పటికీ, బయటి గోడలు హిందూ దేవతల శిల్పాలు, వారి భార్యలతో వారి అవతారాలతో సహా వైష్ణవ ఇతివృత్తాలను కూడా వర్ణిస్తాయి. వీటిలో విష్ణు - లక్ష్మి, రామ - సీత, బలరామ - పార్వతి, పరశురాముడు, హనుమంతుడు, బ్రహ్మ, కృష్ణుడి యమలార్జున పురాణాలు ఉన్నాయి. ఈ శిల్పాలు నమూనా, నిష్పత్తులు, సమతౌల్యంలో లక్ష్మణ ఆలయ శిల్పాలను పోలి ఉంటాయి. .[7][6] లక్ష్మణ ఆలయానికి భిన్నంగా, పార్శ్వనాథ ఆలయంలో స్పష్టమైన శృంగార శిల్పాలు లేవు, అయితే ఒక నిర్దిష్ట చిత్రం ఒక వస్తువుతో హస్త ప్రయోగం చేస్తున్న కాళ్ళతో ఉన్న అప్సర చూపిస్తుంది.[7]
- బాహ్య గోడపై మూడు శిల్ప పట్టీలు
-
-
-
_(8638393390).jpg)
- బాహ్య శిల్పాల క్లోజప్ చిత్రం
-
-
దేవత -
జంట -
సురసుందరి కంటి అలంకరణ చేసుకుంటోంది. -
సురసుందరీమణులు, వ్యాలాలతో చుట్టుముట్టబడిన తీర్థంకరుడు -
మన్మధుడు, రతి
_(8638391942).jpg)
_(8637289891).jpg)
_(8637288935).jpg)
_(8638392628).jpg)
మ్యాజిక్ స్క్వేర్
[మార్చు]
ఈ ఆలయంలో "జైన చతురస్రం" అని పిలువబడే ఒక మాయా చతురస్రంతో కూడిన శాసనం ఉంది. ఇది పురాతనమైన 4x4 మాయా చతురస్రాలలో ఒకటి, అలాగే అత్యంత పురాతనమైన పరిపూర్ణమైన మాయా చతురస్రాల్లో ఒకటి.[8][9]
ఈ మాయా చతురస్రంలో 1 నుండి 16 వరకు అన్ని సంఖ్యలు ఉన్నాయి. ప్రతి అడ్డంగా ఉన్న వరుస, ప్రతి నిలువు నిలువు వరుస, రెండు వికర్ణ వరుసలలోని సంఖ్యల మొత్తం 34. [10]
| 7 | 12 | 1 | 14 |
| 2 | 13 | 8 | 11 |
| 16 | 3 | 10 | 5 |
| 9 | 6 | 15 | 4 |
| 7 | 12 | 1 | 14 |
| 2 | 13 | 8 | 11 |
| 16 | 3 | 10 | 5 |
| 9 | 6 | 15 | 4 |
| 7 | 12 | 1 | 14 |
| 2 | 13 | 8 | 11 |
| 16 | 3 | 10 | 5 |
| 9 | 6 | 15 | 4 |
| 7 | 12 | 1 | 14 |
| 2 | 13 | 8 | 11 |
| 16 | 3 | 10 | 5 |
| 9 | 6 | 15 | 4 |
నాలుగు మూలల్లోని చిన్న 2x2 చతురస్రాల్లో, అలాగే మధ్య 2x2 చదరపు వద్ద ఉన్న సంఖ్యల మొత్తం కూడా 34. [10]
| 7 | 12 | 1 | 14 |
| 2 | 13 | 8 | 11 |
| 16 | 3 | 10 | 5 |
| 9 | 6 | 15 | 4 |
| 7 | 12 | 1 | 14 |
| 2 | 13 | 8 | 11 |
| 16 | 3 | 10 | 5 |
| 9 | 6 | 15 | 4 |
| 7 | 12 | 1 | 14 |
| 2 | 13 | 8 | 11 |
| 16 | 3 | 10 | 5 |
| 9 | 6 | 15 | 4 |
మేజిక్ స్క్వేర్ పాండియాగోనల్, డయాబోలిక్ దాని విరిగిన వికర్ణాలలో సంఖ్యలు కూడా 34 వరకు ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, 7 + (6 + 10 + 11′ = 34. [11]
| 7 | 12 | 1 | 14 |
| 2 | 13 | 8 | 11 |
| 16 | 3 | 10 | 5 |
| 9 | 6 | 15 | 4 |
| 7 | 12 | 1 | 14 |
| 2 | 13 | 8 | 11 |
| 16 | 3 | 10 | 5 |
| 9 | 6 | 15 | 4 |
| 7 | 12 | 1 | 14 |
| 2 | 13 | 8 | 11 |
| 16 | 3 | 10 | 5 |
| 9 | 6 | 15 | 4 |
| 7 | 12 | 1 | 14 |
| 2 | 13 | 8 | 11 |
| 16 | 3 | 10 | 5 |
| 9 | 6 | 15 | 4 |
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Khajuraho Group of Monuments". UNESCO World Heritage Centre. United Nations Educational Scientific and Cultural Organization. Retrieved 25 June 2023.
- ↑ Ali Javid & Tabassum Javeed 2008, p. 209.
- ↑ Sisirkumar Mitra 1977, p. 205.
- ↑ Julia A. B. Hegewald 2006, p. 410.
- ↑ ASI MP List 2016.
- ↑ 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 ASI Bhopal Parshva 2016.
- ↑ 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 Ali Javid & Tabassum Javeed 2008, p. 210.
- ↑ Amir D. Aczel 2015, p. 48.
- ↑ George Katsirelos & Toby Walsh 2010, p. 861.
- ↑ 10.0 10.1 Amir D. Aczel 2015, p. 47.
- ↑ Clifford A. Pickover 2011, p. 17.
గ్రంథ పట్టిక
[మార్చు]- Ali Javid; Tabassum Javeed (2008). World Heritage Monuments and Related Edifices in India (in ఇంగ్లీష్). Algora. ISBN 978-0-87586-482-2.
- Amir D. Aczel (2015). Finding Zero: A Mathematician's Odyssey to Uncover the Origins of Numbers (in ఇంగ్లీష్). St. Martin's Press. ISBN 978-1-4668-7910-2.
- "Parsvanatha Temple". Archaeological Survey of India, Bhopal Circle. Retrieved 2016-11-16.
- "Alphabetical List of Monuments – Madhya Pradesh". Archaeological Survey of India, Bhopal Circle. Archived from the original on 2 నవంబరు 2016. Retrieved 16 నవంబరు 2016.
- Clifford A. Pickover (2011). The Zen of Magic Squares, Circles, and Stars: An Exhibition of Surprising Structures across Dimensions (in ఇంగ్లీష్). Princeton University Press. ISBN 978-1-4008-4151-6.
- George Katsirelos; Toby Walsh (2010). Symmetries of Symmetry Breaking Constraints (ECAI 2010 Proceedings) (in ఇంగ్లీష్). IOS. ISBN 978-1-60750-605-8.
- Julia A. B. Hegewald (2006). Peter Flügel (ed.). Studies in Jaina History and Culture: Disputes and Dialogues (in ఇంగ్లీష్). Routledge. ISBN 978-1-134-23552-0.
- Sisirkumar Mitra (1977). The Early Rulers of Khajurāho (in ఇంగ్లీష్). Motilal Banarsidass. ISBN 9788120819979.