పిక్క/కాయ
గింజకాయ (నట్) అనేది సాధారణంగా తినదగిన గింజను రక్షించే గట్టి లేదా దృఢమైన పెంకుతో కూడిన ఒక ఫలం. సాధారణ వాడుకలో, వంటకాల పరంగా అనేక పొడి విత్తనాలను కూడా నట్లు అని పిలుస్తారు; అయితే వృక్షశాస్త్ర పరంగా "నట్" అంటే విత్తనాన్ని విడుదల చేయడానికి పెంకు స్వయంగా తెరుచుకోని (అవిచ్ఛిన్న) ఫలాన్ని సూచిస్తుంది.[1]
చాలా విత్తనాలు సహజంగా తమ పెంకు నుండి విడుదలయ్యే ఫలాల నుండి వస్తాయి; అయితే ఇది హేజల్నట్లు, చెస్ట్నట్లు, ఏకోర్న్ ల వంటి నట్ల విషయంలో ఉండదు. వీటికి గట్టి పెంకు గోడలు ఉండి, సంయుక్త అండాశయం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.[2]
నిర్వచనం
[మార్చు]
విత్తనం అనేది మొక్కలోని పరిపక్వమైన, సారవంతమైన అండకం; ఇది మూడు భాగాలను కలిగి ఉంటుంది: కొత్త మొక్కగా అభివృద్ధి చెందే భ్రూణం, భ్రూణానికి నిల్వ చేసిన ఆహారం, రక్షణాత్మక విత్తన కవచం. వృక్షశాస్త్ర పరంగా, నట్ అనేది కఠినమైన పెరికార్ప్ కలిగిన ఫలం, ఇది సింకార్పస్ గైనోషియం నుండి అభివృద్ధి చెందుతుంది. నట్లు ఇన్వోలుక్ర్ అనే కప్పు ఆకార నిర్మాణంలో ఉండవచ్చు; ఇది పుష్పపు బ్రాక్ట్ ల నుండి ఏర్పడుతుంది. ఇన్వోలుక్ర్ జాతిని బట్టి పొలుసుల్లా, ముళ్లతో, ఆకుల్లా లేదా గొట్టంలా ఉండవచ్చు.[3] చాలా నట్లు పిస్టిల్ల నుండి క్రింది అండాశయాలతో (చూడండి పుష్పం) ఉద్భవిస్తాయి, అవన్నీ అవిచ్ఛిన్న (పక్వానికి వచ్చినప్పుడు తెరుచుకోనివి). నిజమైన నట్లు ఉదాహరణకు ఫాగేల్స్ క్రమానికి చెందిన కొన్ని మొక్కల కుటుంబాల్లో ఉత్పత్తి అవుతాయి. వీటిలో బీచ్ (Fagus), చెస్ట్నట్ (Castanea), ఓక్ (Quercus), స్టోన్-ఓక్ (Lithocarpus), టానోక్ (Notholithocarpus) వంటి ఫాగేసీ కుటుంబానికి చెందినవి, అలాగే హేజల్, ఫిల్బర్ట్ (Corylus), హార్న్బీమ్ (Carpinus) వంటి బెటులేసీ కుటుంబానికి చెందినవి ఉన్నాయి.
చిన్న నట్ను "నట్లెట్" అని పిలవవచ్చు (పూర్వంలో దీనిని న్యూక్యూల్ అని పిలిచేవారు),[4] ఈ పదం మరోవైపు స్టోన్వోర్ట్స్ యొక్క ఊగోనియంను కూడా సూచిస్తుంది.[5] వృక్షశాస్త్రంలో "నట్లెట్" అనే పదాన్ని పైరీనా లేదా పైరీన్ను వివరించడానికి ఉపయోగించవచ్చు; ఇది రాతి వంటి పొరతో కప్పబడ్డ విత్తనం, ఉదాహరణకు ద్రూప్ గింజలోని గింజ.[6]
వాల్నట్లు, హికరీలు, వాటిలో పెకాన్లు కూడా, (జుగ్లాండేసీ) వర్గీకరించడం కష్టమైన ఫలాలను కలిగి ఉంటాయి. కొన్ని నిర్వచనాల ప్రకారం వీటిని నట్లు అని పరిగణిస్తారు, అయితే వీటిని ద్రూపేసియస్ నట్లు అని కూడా పిలుస్తారు.[3]
విషపూరితత్వం
[మార్చు]ఆహారంగా ఉపయోగించే గింజకాయలు సాధారణ ఆహార అలెర్జీ కారకాలలో ఒకటి.[7] ప్రతిచర్యలు స్వల్ప లక్షణాల నుండి తీవ్రమైన స్థితుల వరకు ఉండవచ్చు; తీవ్రమైన స్థితిని అనాఫైలాక్సిస్ అంటారు, ఇది ప్రాణాంతకమయ్యే అవకాశం ఉంది. గింజలలోని అలెర్జెన్ కు ప్రతిస్పందనగా శరీరం హిస్టమిన్ను విడుదల చేయడం వల్ల ఈ ప్రతిచర్య సంభవిస్తుంది. దీని ఫలితంగా చర్మ సంబంధిత, ఇతర ప్రతిచర్యలు కలగవచ్చు.[8] చెట్టు గింజల అలెర్జీలు వేరుశెనగ అలెర్జీలకు భిన్నమైనవి, ఎందుకంటే వేరుశెనగలు పప్పుధాన్యాలు, అయితే చెట్టు గింజలు గట్టి పెంకుతో కూడిన నట్లు. అయినప్పటికీ, నిపుణులు వేరుశెనగలకు అలెర్జీ ఉన్నవారు చెట్టు గింజలను కూడా నివారించాలని, అలాగే చెట్టు గింజలకు అలెర్జీ ఉన్నవారు వేరుశెనగలను నివారించాలని సూచిస్తున్నారు.[7][9]
ఆహారంగా వినియోగం
[మార్చు]
వన్యప్రాణులు, మనుషులకు గింజకాయలు లినోలిక్ ఆమ్లం, లినోలెనిక్ ఆమ్లం వంటి అసంతృప్త కొవ్వులు, మోనోఅసంతృప్త కొవ్వుల ద్వారా అధిక కేలరీలను అందిస్తాయి.[7] గింజలు బి విటమిన్లు, విటమిన్ E,, అత్యావశ్యక అమినో ఆమ్లాలుకు సమృద్ధిగా మూలాలు.[7]
వివిధ రకాల గింజలలో పోషక నిర్మాణం కొద్దిగా మారినా, సాధారణంగా వీటిలో నీరు, కార్బోహైడ్రేట్లు తక్కువగా ఉండి, ప్రోటీన్, ఖనిజ పోషకాలు, ఆహార తంతువులు అధికంగా ఉంటాయి.[7]
అనేక గింజలు, విత్తనాలు తినదగినవి. వీటిని వంటల్లో ఉపయోగిస్తారు; ముడిగా, మొలకెత్తించి లేదా వేయించి స్నాక్గా తింటారు; నీటిలో నానబెట్టి వడకట్టి నట్ పాలు తయారు చేస్తారు; రుబ్బి నట్ బటర్లుగా తయారు చేస్తారు; లేదా వంట, సౌందర్య సాధనాల్లో ఉపయోగించే నూనెల కోసం పిండుతారు.[7]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Nut: Plant reproductive body". Encyclopedia Britannica. 6 June 2024. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 July 2024.
- ↑ Alasalvar, Cesarettin; Shahidi, Fereidoon (17 December 2008). Tree Nuts: Composition, Phytochemicals, and Health Effects (Nutraceutical Science and Technology). CRC. p. 143. ISBN 978-0-8493-3735-2.
- 1 2 Armstrong, W.P. (15 March 2009). "Fruits Called Nuts". Palomar College. ఒరిజినల్ నుండి 7 November 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 28 June 2021.
- ↑ E.g., Lindley, John (1846), The Vegetable Kingdom, London: Bradbury and Evans, p. 66; compare Elpel, Thomas J. (1997–2021). "Verbenaceae: Plants of the Verbena Family". Wildflowers-and-Weeds.com. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 28 April 2024. The term nucula was applied specifically to hazelnuts (Corylus) in Watson, P. W. (1825). Dendrologia Britannica. London: Author. pp. xlix.
- ↑ Lindley, John (1831). An Introduction to the Natural System of Botany. New York: G & C & H Carvill. p. 323.
- ↑ Eckel, P. M. (2010–2023). "A Grammatical Dictionary of Botanical Latin s.v. Drupe". Missouri Botanical Garden. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 28 April 2024.
- 1 2 3 4 5 6 "Nuts". Micronutrient Information Center, Linus Pauling Institute, Oregon State University, Corvallis, Oregon. 2025. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 20 December 2025.
- ↑ Harding, Mary. "Nut Allergy". Patient. ఒరిజినల్ నుండి 30 January 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 July 2021.
- ↑ "Common Food Allergens". Food Allergy Research & Education. the original నుండి 13 June 2007 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 24 June 2007.
అదనపు పఠనం
[మార్చు]- Albala, Ken (2014) Nuts A Global History. The Edible Series. ISBN 978-1-78023-282-9