పూరన్ చంద్ జోషి

పురణ్ చంద్ర జోషి
పురణ్ చంద్ర జోషి
	1937లో జోషి
కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా ప్రధాన కార్యదర్శి
	In office; 1936–1947
అంతకు ముందు వారు	గంగాధర్ అధికారి
తరువాత వారు	బి. టి. రణదివే
వ్యక్తిగత వివరాలు
జననం	1907 ఏప్రిల్ 14; ఆల్మోరా, యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ ఆఫ్ ఆగ్రా అండ్ అవధ్, బ్రిటిష్ ఇండియా (ప్రస్తుతం ఉత్తరాఖండ్, భారతదేశం)
మరణం	1980 నవంబరు 9 (వయసు: 73); దిల్లీ
రాజకీయ పార్టీ	కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
జీవిత భాగస్వామి	కల్పనా దత్తా
కళాశాల	అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం
వృత్తి	స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, నాయకుడు

పూరన్ చంద్ జోషి (పి.సి.జోషీ) (14 ఏప్రిల్ 1907 – 9 నవంబర్ 1980) భారతదేశ కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ ప్రారంభ దశ నాయకులలో ఒకరు. ఆయన 1935 నుండి 1947 వరకు కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా ప్రధాన కార్యదర్శిగా పనిచేశారు.

ప్రారంభ జీవితం

జోషి 1907 ఏప్రిల్ 14న^[1] ఉత్తరాఖండ్ లోని ఆల్మోరాలో ఒక కుమాయునీ హిందూ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి హరినందన్ జోషి ఉపాధ్యాయుడు. 1928లో ఆయన అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ పట్టా పొందాడు. పట్టభద్రుడైన కొద్ది కాలానికే ఆయనను అరెస్టు చేశారు. 1928–1929 మధ్యకాలంలో ఆయన జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, యూసుఫ్ మెహరాలీ తదితరులతో కలిసి యువజన సంఘాల ప్రధాన నిర్వాహకుడిగా ఎదిగాడు. అనంతరం 1928 అక్టోబరులో మీరట్లో స్థాపించబడిన ఉత్తరప్రదేశ్ వర్కర్స్ అండ్ పీజంట్స్ పార్టీ ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమితుడయ్యాడు.^[1]

1929లో, 22 ఏళ్ల వయసులోనే, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆయనను మీరట్ కుట్ర కేసులో నిందితుడిగా అరెస్టు చేసింది. ఆయనతో పాటు అరెస్టైన ఇతర కమ్యూనిస్టు నాయకుల్లో షౌకత్ ఉస్మాని, ముజఫ్ఫర్ అహ్మద్, ఎస్. ఎ. డాంగే, ఎస్. వి. ఘాటే ఉన్నారు.

జోషికి అండమాన్ దీవులులోని శిక్షా కాలనికి ఆరు సంవత్సరాల శిక్ష విధించారు. ఆయన వయస్సును పరిగణనలోకి తీసుకుని ఆ శిక్షను తరువాత మూడేళ్లకు తగ్గించారు. 1933లో విడుదలైన తర్వాత, ఆయన అనేక వామపక్ష గుంపులను కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సీపీఐ) కింద ఏకీకృతం చేయడానికి కృషి చేశాడు. 1934లో సీపీఐని తృతీయ అంతర్జాతీయ లేదా కోమింటెర్న్ లో చేర్చారు.

ప్రధాన కార్యదర్శిగా

1935 చివర్లో సీపీఐ కార్యదర్శి సోమనాథ్ లాహిరి అకస్మాత్తుగా అరెస్టు కావడంతో, జోషి కొత్త ప్రధాన కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. ఈ విధంగా 1935 నుండి 1947 వరకు ఆయన కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా యొక్క మొదటి ప్రధాన కార్యదర్శిగా కొనసాగాడు. ఆ కాలంలో వామపక్ష ఉద్యమం క్రమంగా విస్తరిస్తుండగా, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం 1934 నుండి 1938 వరకు కమ్యూనిస్టు కార్యకలాపాలను నిషేధించింది.

1938 ఫిబ్రవరిలో బొంబాయిలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా తన తొలి చట్టబద్ధ పత్రిక నేషనల్ ఫ్రంట్ ప్రారంభించగా, దానికి జోషి సంపాదకుడయ్యాడు.^[1] 1939లో యుద్ధ వ్యతిరేక వైఖరి కారణంగా బ్రిటిష్ రాజ్ మళ్లీ సీపీఐపై నిషేధం విధించింది. 1941లో నాజీ జర్మనీ సోవియట్ యూనియన్‌పై దాడి చేసిన తరువాత, సీపీఐ ఈ యుద్ధం స్వభావం మారి ఫాసిజంకు వ్యతిరేకంగా ప్రజల యుద్ధంగా మారిందని ప్రకటించింది.

భావజాల-రాజకీయ ఆధిపత్యం, సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం

కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ సిద్ధాంతం, ఆచరణకు జోషి చేసిన విశిష్టమైన కృషిలో ఒకటి రాజకీయ-భావజాల ఆధిపత్యం, సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనానికి ఆయన శ్రీకారం చుట్టడం. సాధారణంగా అంటోనియో గ్రామ్షీ చేసిన కృషిని ప్రస్తావిస్తారు; అయితే జోషి చేసిన కృషికి తగిన ప్రాధాన్యం ఇవ్వబడలేదు. అయినప్పటికీ ఆయన ఆలోచనలు ప్రజా చైతన్యంపై లోతైన ముద్ర వేశాయి. నేటికీ చాలామంది ఆయన కాలంలోని రాజకీయ, భావజాల, సాంస్కృతిక కృషిని లోతుగా అధ్యయనం చేయడం ద్వారా కమ్యూనిస్టులుగానో లేదా ప్రజాస్వామ్యవాదులుగానో మారుతున్నారు.^{[మూలాలు అవసరం]}

మొదటగా, జోషి తన కాలంలోని రాజకీయ ఉద్యమాన్ని మరెవ్వరూ చేయలేని విధంగా విప్లవాత్మకంగా మలిచాడు. సామ్రాజ్యవాదం, వలసవాదం, ఫాసిజానికి వ్యతిరేకంగా ఆయన ఇచ్చిన "జాతీయ ఫ్రంట్" నినాదం ఆ కాలపు పరిస్థితులకు, చదువుకున్న ప్రజల ఆకాంక్షలకు పూర్తిగా అనుగుణంగా ఉండేది. అందరూ కమ్యూనిస్టు పార్టీలో చేరకపోయినా, భారీ సంఖ్యలో ప్రజలు కమ్యూనిస్టు పార్టీ వైపు ఆకర్షితులయ్యారు. విద్యార్థులు, యువకులు, ఉపాధ్యాయులు, వృత్తిపరులు, కళాకారులు, ప్రగతిశీల బూర్జువా వర్గం, మరెందరో మార్క్సిజం యొక్క విస్తృత భావనలను అంగీకరించారు.^{[మూలాలు అవసరం]}

ఆయన నాయకత్వంలో కమ్యూనిస్టులు కాంగ్రెస్‌ను బలమైన వామపక్ష ప్రభావం కలిగిన విస్తృత వేదికగా మార్చారు. CSP, WPP, Left Consolidation, సంయుక్త ప్రజా సంఘాల ఏర్పాటుతో, CPI పరిమితులను దాటి విశాల ప్రజావర్గాలు మరింత తీవ్రవాద దిశగా కదిలాయి. పరిశ్రమలు, వ్యవసాయం వంటి కీలక విధాన నిర్ణయ కేంద్రాలను కమ్యూనిస్టులు నిర్వహించారు. సోహన్ సింగ్ జోష్, ఎస్. ఏ. డాంగే, ఎస్. వి. ఘాటే, ఎస్. ఎస్. మీరాజ్కర్, మలయాపురం సింగారవేలు, జెడ్. ఏ. అహ్మద్ తదితరులు అనేక PCCలలో ప్రత్యక్షంగా నాయకత్వం వహించారు లేదా వాటిలో భాగమయ్యారు. AICCలో కనీసం 20 మంది కమ్యూనిస్టులు ఉండేవారు. వీరు మహాత్మా గాంధీ, నెహ్రూ, బోస్ తదితరులతో కార్యాచరణ సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నారు. మార్క్సిజం ప్రభావం కమ్యూనిస్టు ఉద్యమాన్ని దాటి విస్తరించి, అత్యంత పురోగామి సిద్ధాంతంగా విస్తృతంగా ఆమోదించబడింది, అయితే దాని వివరణలు భిన్నంగా ఉండేవి. వాస్తవానికి మార్క్సిజం ఒక "ఫ్యాషన్"గా మారింది. 1930ల చివరినాటికి, 1940ల ప్రారంభంలో భారీ సంఖ్యలో ప్రజలు మార్క్సిజాన్ని స్వీకరించారు. దీనివల్ల జాతీయోద్యమ భావజాలంపై గాఢమైన ముద్ర పడింది: కాంగ్రెస్, CSP, HSRA, గదర్, చిట్టగాంగ్ గ్రూప్ తదితరాలపై దీని ప్రభావం కనిపించింది. మార్క్సిజం భావజాల పరంగా విజయాలను సాధించింది. సుభాష్ చంద్ర బోస్ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన తరువాత కాంగ్రెస్ దాదాపు వామపక్ష సంస్థగా మారింది; దీనికి ప్రధాన కీర్తి జోషికే చెందాలి. బోస్ కాంగ్రెస్‌ను విడిచిపెట్టకపోయి ఉంటే, స్వాతంత్ర్య సమయానికి పూర్తిగా భిన్నమైన కాంగ్రెస్‌ను చూసి ఉండేవారమేమో.^{[మూలాలు అవసరం]}

రెండవది, జోషి కళా-సంస్కృతులకు ప్రజాస్వామ్య, విప్లవాత్మక రూపాన్ని ఇచ్చాడు. పాటలు, నాటకాలు, కవిత్వం, సాహిత్యం, రంగస్థలం, సినిమాలు ప్రజా చైతన్యానికి, సామాజిక తీవ్రవాదానికి వాహకాలుగా మారాయి. ముద్రిత పదం ప్రజా శక్తిగా మారింది. ఇవన్నీ దేశవ్యాప్తంగా ఒక సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనాన్ని సృష్టించాయి. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత కూడా వాటి ప్రభావం లోతుగా కనిపించింది. ఇంత పెద్ద స్థాయిలో ఈ మాధ్యమాలను ప్రభావవంతంగా ఉపయోగించిన తొలి శక్తి కమ్యూనిస్టులే.^{[మూలాలు అవసరం]}

సాహిత్యం, కళ, సంస్కృతి, సినిమాల రంగాలలో అనేక ప్రముఖులు సామాజిక-సాంస్కృతిక వేదికను నింపి, తరతరాలను ప్రభావితం చేశారు. CPI, IPTA, PWA, AISF వంటి సంస్థలు ప్రగతిశీల ఉద్యమాలకు ప్రేరణనిచ్చాయి. అనేక యువకులు ప్రేమ్‌చంద్, రాహుల్ రచనలు చదివి, ప్రజా సాంస్కృతిక ఉద్యమాలలో పాల్గొని కమ్యూనిస్టులయ్యారు. పరిమిత పరిమాణంలో ఉన్నప్పటికీ కమ్యూనిస్టు పార్టీ గణనీయమైన భావజాల, సాంస్కృతిక ఆధిపత్యాన్ని సాధించింది. ఇందులో నేటికీ అనేక పాఠాలు దాగి ఉన్నాయి.^{[మూలాలు అవసరం]} సంస్కృతి ప్రజలను రాజకీయంగా చైతన్యపరిచే సమర్థవంతమైన సాధనంగా మారింది. జోషి ప్రజల రాజకీయ సంస్కృతిని జాతీయ ఆకాంక్షలతో ఎంతో సహజంగా మిళితం చేశాడు.^{[మూలాలు అవసరం]}

1943లో తొలి CPI మహాసభ

ఆ మహాసభ రాజకీయ కార్యక్రమం మాత్రమే కాకుండా ఒక గొప్ప సాంస్కృతిక వేడుక కూడా అయింది. విపరీత సంఖ్యలో పార్టీకి చెందని ప్రజలు కూడా కార్యక్రమాలలో పాల్గొని ఫలితాల కోసం ఆసక్తిగా ఎదురు చూశారు. జోషి ప్రసంగం కోసం ఎంతో ఆతృతగా ఎదురుచూసి, ప్రజలు అపారమైన శ్రద్ధతో విన్నారు.

బహుముఖ పోరాటాలు

జోషి ప్రజల మనిషి. ఎప్పుడు ఉద్యమించాలో, ఎలాంటి నినాదాలు ఇవ్వాలో ఆయనకు బాగా తెలుసు. బెంగాల్ కరువు సమయంలో ఆయన చేసిన పని అపూర్వమైనది. అదే నేపథ్యంలో IPTA ఆవిర్భవించింది. కరువు మూలాలను గురించి ఆయన చేసిన విశ్లేషణ లోతైన శాస్త్రీయ మార్క్సిస్టు దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబించింది. మహాత్మా గాంధీతో ఆయన జరిపిన ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు కమ్యూనిస్టుల అనేక అభిప్రాయాల పట్ల “జాతిపిత”ను ఒప్పించాయి.

జోషిని తరచుగా రాజీ పరుడు, వర్గ సహకారవాది అన్నట్లు చిత్రీకరిస్తారు. ఈ అభిప్రాయం బి. టి. రణదివే కాలం నుండి వచ్చిన వారసత్వం; ఆ సమయంలో ఆయనపై తీవ్ర విమర్శలు చేయబడ్డాయి.

జోషి శాంతియుత ప్రజా పోరాటాలకు, 1946 ఎన్నికలతో సహా వివిధ ఎన్నికలలో పార్టీని నడిపించడమే కాకుండా, సాయుధ పోరాటాలకు కూడా విజయవంతంగా నాయకత్వం వహించాడు. ఆయన నాయకత్వ కాలంలోనే కయ్యూర్, పున్నప్ర-వయలార్, RIN తిరుగుబాటు, తేభాగా, తెలంగాణా వంటి సాయుధ పోరాటాలు జరిగాయి. ఈ విషయాన్ని తక్కువ చేసి చూపేందుకు ప్రయత్నించబడింది. 1946లో నిజాం వ్యతిరేక పోరాటంలో భాగంగా తెలంగాణా సాయుధ పోరాటానికి పచ్చజెండా ఊపింది ఆయనే; అది భారతదేశంలో సోషలిస్టు విప్లవంలో భాగం కాదు. ఈ రెండింటి మధ్య తేడా ఉంది.

ఆయన నాయకత్వ కాలంలో ఓటు హక్కు తీవ్రంగా పరిమితం చేయబడినప్పటికీ, అనేక కమ్యూనిస్టులు శాసనసభలకు ఎన్నికయ్యారు.

బహిష్కరణ, పునరావాసం

స్వాతంత్ర్యం అనంతర కాలంలో, భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ రెండవ మహాసభను కలకత్తా (ప్రస్తుతం కొలకతా)లో నిర్వహించిన తరువాత సాయుధ మార్గాన్ని అవలంబించింది. జోషి అయితే జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ నాయకత్వంలోని భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ తో ఐక్యతకు మద్దతు ఇచ్చాడు. 1948లో జరిగిన CPI కలకత్తా మహాసభలో ఆయనను తీవ్రంగా విమర్శించి ప్రధాన కార్యదర్శి పదవి నుండి తొలగించారు. అనంతరం 1949 జనవరి 27న పార్టీ నుండి సస్పెండ్ చేసి, 1949 డిసెంబరులో బహిష్కరించారు. తరువాత 1951 జూన్ 1న మళ్లీ పార్టీలో చేర్చుకున్నారు. క్రమంగా ఆయనను పక్కన పెట్టినప్పటికీ, పార్టీ వారపత్రిక New Age సంపాదకుడిగా నియమించడం ద్వారా కొంత పునరావాసం కల్పించారు. భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ విభజన అనంతరం ఆయన CPIలోనే కొనసాగాడు. 1964లో జరిగిన 7వ మహాసభలో CPI విధానాన్ని వివరణాత్మకంగా సమర్థించినప్పటికీ, ఆయనను మళ్లీ ప్రత్యక్ష నాయకత్వంలోకి తీసుకురాలేదు.

చివరి రోజులు

తన చివరి రోజుల్లో భారత కమ్యూనిస్టు ఉద్యమానికి సంబంధించిన ఆర్కైవ్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయంలో పరిశోధన, ప్రచురణ కార్యక్రమాలతో ఆయన బిజీగా గడిపాడు.

వ్యక్తిగత జీవితం

1943లో ఆయన కల్పన దత్తా (1913–1995)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె ఒక విప్లవకారిణి, చిట్టగాంగ్ ఆయుధాగార దాడిలో పాల్గొన్నారు. వారికి చంద్ర్, సూరజ్ అనే ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు. చంద్ర్ జోషి (1946–2000) ప్రముఖ పాత్రికేయుడు; ఆయన హిందుస్తాన్ టైమ్స్లో పనిచేశాడు. ఆయన రచించిన Bhindranwale: Myth and Reality (1985) అనే రచన కూడా ప్రసిద్ధి పొందింది. చంద్ర్ రెండవ భార్య మణిని (పూర్వనామం చటర్జీ, జననం 1961) కూడా ఒక పాత్రికేయురాలు; ఆమె ది టెలిగ్రాఫ్ లో పనిచేస్తోంది. మణిని చటర్జీ చిట్టగాంగ్ ఆయుధాగార దాడిపై Do and Die: The Chittagong Uprising 1930-34 (1999) అనే పుస్తకాన్ని రచించింది.^[2]

ఇవి కూడా చూడండి

మూలాలు

1 2 3 Chandra, Bipan (22 December 2007). "P.C. Joshi : A Political Journey". Mainstream weekly. Retrieved 18 October 2010.
↑ "This above All". The Tribune. 5 February 2000. Retrieved 19 May 2010.

మరింత చదవండి

Chakravartty, Gargi (2007). P.C. Joshi: A Biography, New Delhi: National Book Trust, ISBN 978-81-237-5052-1.

బాహ్య లింకులు

CPI విభజనను పి.సి. జోషి ఖండించిన విషయంపై ది హిందూ నివేదిక (ఆర్కైవ్)
పూరణ్ చంద్ర జోషి జీవిత చరిత్ర Archived 2012-08-12 at the Wayback Machine

[mainstream-1] 1 2 3 Chandra, Bipan (22 December 2007). "P.C. Joshi : A Political Journey". Mainstream weekly. Retrieved 18 October 2010.

[2] "This above All". The Tribune. 5 February 2000. Retrieved 19 May 2010.

[1]

[2]