పై (ద్రవ్య ఉపవిభాగం)
పై (Pie; సంక్షిప్త రూపం Ps) అనేది బ్రిటిష్ రాజ్ కాలంలోని భారతదేశంలో (నేటి భారతదేశం, మయన్మార్, పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్ దేశాలు) 1947 వరకు వాడుకలో ఉన్న ఒక కరెన్సీ ప్రమాణం. ఇది అప్పటి అతి చిన్న ద్రవ్య ప్రమాణం. ఒక పై విలువ పైసా (పీస్)లో 1⁄3, ఒక అణాలో 1⁄12, ఒక రూపాయిలో 1⁄192 భాగానికి సమానం.[1][2]
| ద్రవ్య ప్రమాణం | పైలలో విలువ |
|---|---|
| 1 రూపాయి | 192 |
| 1 అణా | 12 |
| 1 పైసా (పీస్) | 3 |
చరిత్ర
[మార్చు]నాణేలు విస్తృతంగా ప్రాచుర్యం పొందకముందు శంఖాలు (shell currency) ద్రవ్య మార్పిడిలో ఉపయోగించబడేవి. 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో ఒక పై విలువ సుమారు 12 కౌరీ శంఖాలకు సమానంగా ఉండేది.[3]
పై నాణేలు అలీపూర్ (కలకత్తా) టంకశాలలో ముద్రించబడేవి. అయితే 1942లో వాటి ముద్రణ నిలిపివేయబడింది. ఆ తరువాతి సంవత్సరం టంకశాలను లాహోర్ కు తరలించారు.[4]
ముద్రణ నిలిచిపోయినప్పటికీ, పై నాణేలు మరో ఐదేళ్ల పాటు చలామణిలో కొనసాగాయి. అయితే రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో సంభవించిన ద్రవ్యోల్బణం కారణంగా వాటి విలువ దాదాపు లేకుండా పోయింది. అందువల్ల 1947లో పైను అధికారికంగా చెలామణి నుంచి తొలగించారు (డీమానిటైజ్ చేశారు).[note 1]
అయితే పాకిస్తాన్ 1951 నుండి 1957 వరకు పై (pie) నాణేలను మళ్లీ ముద్రించింది. 1951లో విడుదలైన నాణేలు జార్జ్ VI రాజు పేరుతో ముద్రించబడ్డాయి. 1952–1955 మధ్యకాలంలో విడుదలైన నాణేలు రాణి ఎలిజబెత్ II పేరుతో ముద్రించబడ్డాయి. 1956, 1957 సంవత్సరాలలో విడుదలైన నాణేలు ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ పేరుతో ముద్రించబడ్డాయి.[5][6]
పాకిస్తాన్ పై నాణేలను తిరిగి ప్రవేశపెట్టడానికి ఒక కారణం, 1949 తరువాత పాకిస్తానీ రూపాయి విలువ భారతీయ రూపాయి కంటే ఎక్కువగా ఉండటమే. అదే సమయంలో భారతదేశం పౌండ్ స్టెర్లింగ్తో మారకపు విలువను కొనసాగించేందుకు తన కరెన్సీని విలువ తగ్గించింది. ఈ కాలంలో పై నాణెం అధికారిక పత్రాలలో, చట్టపరమైన పత్రాలలో కూడా ప్రస్తావించబడింది. ఉదాహరణకు, 1957 ఆర్థిక చట్టం (Finance Act)లో మోటార్ స్పిరిట్ (అంటే పెట్రోలు)పై విధించే ఎక్సైజ్ పన్ను “ఒక రూపాయి, ఎనిమిది అణాలు, తొమ్మిది పైలు ప్రతి ఇంపీరియల్ గ్యాలన్కు” అని పేర్కొనబడింది. ఈ రేటు 1958 మార్చి వరకు అమలులో ఉంది.[7]
తపాలా
[మార్చు]_1200dpi.jpg)
1854లో బ్రిటిష్ భారతదేశంలో తపాలా బిళ్లలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. 1⁄6 తోలా లేదా అంతకంటే తక్కువ బరువున్న ఒక ఉత్తరాన్ని పంపించడానికి 6 పైలు ఖర్చు అయ్యేది.[8]
1866లో తపాలా రుసుములు తగ్గించబడ్డాయి (అయితే కనిష్ఠ రుసుము యథాతథంగా కొనసాగింది). ఆ సమయంలో 1⁄4 తోలా లేదా అంతకంటే తక్కువ బరువున్న ఉత్తరానికి 6 పైలు వసూలు చేసేవారు.[9]
1869లో 1⁄2 తోలా లేదా అంతకంటే తక్కువ బరువున్న ఉత్తరాన్ని పంపడానికి కూడా 6 పైలు రుసుముగా ఉండేది.[10]
ఇలాంటి సమాన విలువ గల తపాలా బిళ్లలు వివిధ సంస్థాన రాజ్యాలలో కూడా ఉపయోగించబడ్డాయి.[11]
సంకేత పద్ధతి
[మార్చు]పాత ద్రవ్య వ్యవస్థలో రూపాయి యొక్క ప్రతి ఉపవిభాగాన్ని స్లాష్ (/) గుర్తుతో వేరు చేసి సూచించేవారు. మొదటి సంఖ్య రూపాయలను, రెండవ సంఖ్య అణాలను (1⁄16 రూపాయి), మూడవ సంఖ్య పైసాలను (పీస్; 1⁄64 రూపాయి), నాలుగవ సంఖ్య పైలను (1⁄192 రూపాయి) సూచించేది.
క్రింది పట్టికలో ద్రవ్య సంకేత పద్ధతికి సంబంధించిన కొన్ని ఉదాహరణలు, వాటి దశాంశ రూపాయి విలువలు ఇవ్వబడ్డాయి:
| సంకేతం | రూపాయలు | అణాలు | పైసాలు (పీస్) | పైలు | దశాంశ విలువ (రూ.) |
|---|---|---|---|---|---|
| రూ. 1/15/3/2 | 1 | 15 | 3 | 2 | 1.9947 |
| రూ. 1/8/3 | 1 | 8 | 3 | — | 1.546 |
| రూ. 1/4 | 1 | 4 | — | — | 1.25 |
| రూ. 1 | 1 | — | — | — | 1.00 |
గమనికలు
[మార్చు]- ↑ 1966 వరకు భారతదేశం స్టెర్లింగ్ ప్రాంతంలో సభ్యదేశంగా ఉండేది. ఆ సమయంలో రూపాయి విలువ బ్రిటిష్ పౌండ్ స్టెర్లింగ్తో అనుసంధానించబడి 1 షిల్లింగ్ 6 పెన్స్ (18 పాత పెన్స్)గా నిర్ణయించబడింది. అందువల్ల 1947లో ఒక పై విలువ 0.09 పాత పెన్స్ లేదా ఒక ఫార్తింగ్లో 3⁄8 భాగానికి సమానం. 1947లో ఒక పాత పెన్నీ కొనుగోలు శక్తిని 2014 విలువల ప్రకారం లెక్కిస్తే, ఒక పై విలువ సుమారు 1.3 కొత్త పెన్స్కు సమానంగా ఉంటుంది.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Pakistan paper money catalogue and Pakistani currency history". World Paper Money Catalog and History (in ఇంగ్లీష్). ATS Notes. Retrieved 9 January 2026.
- ↑ Laughlin, J. Laurence (September 1893). "Indian Monetary History". Journal of Political Economy. 1 (4): 593–596. doi:10.1086/250171. ISSN 0022-3808. S2CID 153692183.
- ↑ "India, Cowry Shell Money, 18th–19th Century". Alvin – Platform for Digital Collections and Digitized Cultural Heritage (in ఇంగ్లీష్). Uppsala University Library. Archived from the original on 10 January 2026. Retrieved 11 January 2026.
- ↑ "History – Pakistan Mint". Pakistan Mint (in ఇంగ్లీష్). Government of Pakistan. Archived from the original on 10 జనవరి 2026. Retrieved 10 January 2026.
- ↑ "1 Pie". Numista (in ఇంగ్లీష్). Numista. Retrieved 9 January 2026.
- ↑ "Catalogue of all Circulating Coins of Pakistan". Pakistan Mint (in ఇంగ్లీష్). Government of Pakistan. Archived from the original on 10 జనవరి 2026. Retrieved 10 January 2026.
- ↑ A Collection of the Central Acts and Ordinances for the Year 1957 (PDF). Government of Pakistan (Report) (in ఇంగ్లీష్). Ministry of Law and Justice. 1957. p. 8. Retrieved 11 January 2026.[permanent dead link]
- ↑ Geoffrey Clarke. The Post Office of India and Its Story (PDF). Irrigation Department, Government of Sindh (Report) (in ఇంగ్లీష్). Government of India. p. 32 (43). Retrieved 11 January 2026.
- ↑ Geoffrey Clarke. The Post Office of India and Its Story (PDF). Irrigation Department, Government of Sindh (Report) (in ఇంగ్లీష్). Government of India. p. 38 (49). Retrieved 11 January 2026.
- ↑ Geoffrey Clarke. The Post Office of India and Its Story (PDF). Irrigation Department, Government of Sindh (Report) (in ఇంగ్లీష్). Government of India. p. 39 (50). Retrieved 11 January 2026.
- ↑ "Coat of Arms – Inscribed "BHOPAL STATE POSTAGE" Overprinted SERVICE (1937)". StampWorld (in ఇంగ్లీష్). StampWorld. Retrieved 11 January 2026.
| ఉపవిభాగాలు | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| నాణేలు |
| ||||
| బ్యాంకు నోట్లు |
| ||||
| గుర్తు | |||||
| టంకశాలలు | |||||
| నోట్ల ముద్రణ సంస్థలు | |||||
| సంబంధిత అంశాలు | |||||
