ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search

ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి ప్రణాళిక నిర్వహణ రంగంలో ఒక ఉద్యోగి. ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారికి ఏదైనా ఒక ప్రణాళిక యొక్క ముఖ్యంగా భవననిర్మాణ రంగం, వాస్తునిర్మాణశాస్త్రం, కంప్యూటర్ నెట్వర్కింగ్, దూరవాణి సంబంధాలు లేదా సాఫ్ట్వేర్ అభివృద్ధి వంటి రంగాలలో వ్యూహరచన, వ్యూహరచనను అమలుపరచుట, మరియు దాని ముగింపు మొదలగు బాధ్యతలు ఉంటాయి.

ఉత్పత్తి, రూపకల్పన మరియు సేవా పరిశ్రమలలోని అనేక ఇతర రంగాలలో కూడా ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారులు ఉంటారు.

పర్యావలోకనం[మార్చు]

ఒక ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి నిర్ణయించిన గడువు లోపల ప్రణాళికా లక్ష్యాలు పూర్తి చేయుటకు బాధ్యుడు. ప్రణాళిక నిర్వహణ యొక్క కీలకమైన బాధ్యతలు ఏవనగా స్పష్టమైన మరియు సుసాధ్యమైన ప్రణాళికా లక్ష్యాలను రూపొందించుట, ప్రణాళికకు అవసరమైన వనరులను సమకూర్చుట మరియు ఒక ప్రణాళిక యొక్క ముఖ్యమైన మూడు నియమాలు ధర, సమయం, మరియు నాణ్యత లను (పరిథి అని కూడా అంటారు) సమన్వయపరచుట.

ఒక ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి ఒక యజమాని యొక్క ప్రతినిధి, వారు ఏ సంస్థకు అయితే ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారో దానిని దృష్టిలో పెట్టుకుని అతను ఆ యజమాని యొక్క నిర్దిష్టమైన అవసరాలను నిర్ణయించి అమలుపరచాలి. ఒప్పందం చేసుకున్న సంస్థ యొక్క అంతః విధానాలను సమయానుకూలంగా ఆకళింపు చేసుకోగల సామర్ధ్యం, మరియు కీలకమైన ధర, సమయం, నాణ్యత నిర్ణయించుటకు ఇతర ప్రతినిధులతో సత్సంబంధాలను ఏర్పరచుకోవటం అనేది ముఖ్యమైనది, మరియు వీటిపై యజమాని కూడా తృప్తి వ్యక్తపరుచవచ్చు.

'ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి' అనే పదము మరియు నామమును సాధారణంగా ఒక ప్రణాళికను పూర్తి చేయుటకు బాధ్యతను అప్పగించిన వ్యక్తిని వర్ణించుటకు ఉపయోగిస్తారు. అయినప్పటికీ, ఈ పదముని న్యాయంగా ఒక ప్రణాళికను పూర్తి చేయుటకు సమానస్థాయి అధికారం మరియు పూర్తి బాధ్యత కల ఒక వ్యక్తిని వర్ణించుటకు ఉపయోగిస్తారు. ఒకవేళ ఒక వ్యక్తికి ఉన్నతస్థాయి అధికారం మరియు పూర్తి బాధ్యత రెండు లేనట్లయితే అలాంటి వ్యక్తిని ఒక ప్రణాళిక పరిపాలకుడు, సహకారి, అనుకూలకుడు లేదా పరిశోధకుడు అని వర్ణిస్తారు.

ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి విషయాలు[మార్చు]

ప్రణాళిక నిర్వహణ
ప్రణాళిక నిర్వహణ అనేది స్పష్టంగా ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి అనే ఒక పదవిలో విభాగము మరియు దానిని నిర్వర్తించే ఒక వ్యక్తి యొక్క బాధ్యత. ఆ పదవిలో ఉన్న వ్యక్తి అరుదుగా చివరి ఫలితమును ఉత్పత్తి చేసే కార్యక్రమములలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొంటాడు, కానీ ఆ ప్రణాళిక యొక్క పురోగతిని మరియు పరస్పర సంబంధాలను నడిపించుట మరియు వివిధ భాగస్వాముల యొక్క పనులలో వివిధ శాఖలు విఫలం అయ్యే శాతాన్ని తగ్గించి, ప్రయోజనములను పెంపొందించి, మరియు ధరలను నియంత్రించు దిశలో నడిపిస్తాడు.
ఉత్పత్తులు మరియు సేవలు
ఏ విధమైన ఉత్పత్తులు అయినా లేదా సేవలు అయినా — ఔషధ తయారీ, భవన నిర్మాణం, వాహనాలు, విద్యుత్ పరికరాలు, కంప్యూటర్ సాఫ్ట్వేర్, ఆర్ధికరంగ సేవలు, మొదలైన రంగాలలో — దాని యొక్క ఆచరణ ఒక ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి యొక్క పర్యవేక్షణలో మరియు దాని యొక్క క్రియలు ఉత్పత్తి పర్యవేక్షణ అధికారి యొక్క అధ్వర్యంలో ఉండవచ్చు.
ప్రణాళిక ఉపకరణములు
ప్రణాళికలను పర్యవేక్షించుటకు విజ్ఞానము మరియు మెళకువలు అను ఉపకరణములు ప్రణాళిక యొక్క నిర్వహణకు ప్రత్యేకమైనవి. ఉదాహరణకు : పని భంగము అమరికలు, కీలక దిశా విశ్లేషణ మరియు సాధించిన విలువ యొక్క నిర్వహణ. ప్రభావవంతమైన ప్రణాళిక నిర్వహణకు ఉన్నతమైన విధానాలుగా సాధారణంగా గుర్తించి అర్ధం చేసుకున్న మరియు అమలుపరచిన ఉపకరణములు మరియు మెళకువలు మాత్రమే సరిపోవు. ప్రభావవంతమైన ప్రణాళిక నిర్వహణకు ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి అతనికి నైపుణ్యము ఉన్న కనీసము నాలుగు శాఖలలోని విజ్ఞానముని మరియు నైపుణ్యాలను అర్ధం చేసుకుని ఉపయోగించుకొనుట అవసరము. ఉదాహరణలు PMBOK, అనువర్తన శాఖ విజ్ఞానము: ప్రణాళిక నిర్వహణకు ISO ముందస్తుగా నిర్ణయించిన ప్రమాణాలు మరియు నిబంధనలు, సాధారణ నిర్వహణ నైపుణ్యాలు మరియు ప్రణాళిక పరిసర నిర్వహణ[1]
ప్రణాళిక కూటములు
ఒక ప్రభావవంతమైన జట్టుని నియమించుకొని ఏర్పరుచుకొనునపుడు, నిర్వహణ అధికారి కేవలం ప్రతి వ్యక్తి యొక్క సాంకేతిక నైపుణ్యాలను మాత్రమే కాకుండా వారి కీలక వ్యక్తిత్వాలు మరియు ఉద్యోగుల మధ్య ఉండాల్సిన బంధాలను కూడా పరిగణలోకి తీసుకోవాలి. ఒక ప్రణాళిక కూటమికి ఉండాల్సిన మూడు ప్రత్యేకమైన అంశాలు: ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి, ముఖ్యమైన కూటమి మరియు ఒప్పందం చేసుకున్న కూటమి.
సమస్య
ఒక ప్రణాళికను ప్రభావితం చేసే అనేక రకాల ప్రణాళిక నిర్వహణ సమస్యలు సమస్య మూలంగా తలెత్తుతాయి, అవి కూడా అనిశ్చితత్వం మూలంగా తలెత్తుతాయి. ఒక సఫలుడైన ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి అతను/ఆమె యొక్క దృష్టిని సమస్య మీదకు కేంద్రీకరించి మరియు సమస్యని గణనీయంగా తగ్గించుటకు ప్రయత్నిస్తాడు, ప్రణాళిక సంఘ సభ్యులు వారి యొక్క అభిప్రాయాలని మరియు తాపత్రయాలని వెలిబుచ్చుతున్నారని హామీ ఇచ్చే బాహ్య సంబంధాలు అనే పథకాన్ని తరచుగా అవలంబిస్తాడు.

ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారులలో రకాలు[మార్చు]

భవన నిర్మాణ ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి[మార్చు]

పూర్వం భవన నిర్మాణ ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారులు వ్యక్తి గతంగా పని చేసేవారు, భవన నిర్మాణములో లేదా అలాంటి రంగంలోనే పనిచేసిన వ్యక్తి మేస్త్రిలాగా పదోన్నతి పొందేవాడు. కానీ ఈ పరిస్థితి భవన నిర్మాణము మరియు భవన నిర్మాణ నిర్వహణ అనునది ఒక విభిన్నమైన రంగంవలె రూపాంతరం చెందిన 20వ శతాబ్దపు చివరలో రూపుమారింది.

ఇటీవలి వరకు కూడా, వారి చట్టపరిధిలో ప్రత్యేక రాష్ట్రములు ఉండాల్సిన అర్హతలను నిర్ణయించుటతో, అమెరికా భవన నిర్మాణ వ్యవస్థ కావలసిన ప్రమాణస్థాయిలో వెనుకబడి ఉంది. అయినప్పటికీ, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలకు చెందిన వివిధ వాణిజ్య సంఘాలు ఒక ప్రణాళిక నిర్వాహణ అధికారి యొక్క అర్హతను పరీక్షించి నిర్ణయించుటకు అందరికీ సమ్మతమైన ఉమ్మడి నియమ సంపుటమును ఏర్పాటు చేయుటకు ముందడగు వేసారు.

  • ప్రణాళిక నిర్వహణ సంస్థ రూపొందించిన ప్రాజెక్ట్ మానేజ్మెంట్ ప్రొఫెషనల్ (PMP) పదవితో ప్రమాణ నిర్ధారణ కమిటీలో ఉండుటకు కొన్ని లక్ష్యాలకు ప్రగతి నిర్దేశం చేసింది.
  • అమెరికన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కన్స్ట్రక్టర్స్ యొక్క కన్స్ట్రక్టర్ సర్టిఫికేషన్ కమిషన్ సంవత్సరానికి రెండు పర్యాయములు జాతీయ స్థాయిలో పరీక్షలు నిర్వహిస్తుంది. ఎనిమిది అమెరికా భవన నిర్మాణ నిర్వహణ కార్యక్రమాలు విద్యార్థులు వారి యొక్క బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్సు పట్టా పొందుటకు ముందే ఈ పరీక్షలకు హాజరు అయ్యి ఉండాలని కోరుతున్నాయి, మరియు 15 ఇతర విశ్వవిద్యాలయాలు వారి విద్యార్థులను ఈ పరీక్షలకు హాజరు కావటానికి ప్రోత్సాహాన్ని ఇస్తున్నాయి.
  • భవన నిర్మాణ విద్య యొక్క అనుబంధ కళాశాలలు, మరియు భవననిర్మాణ అనుబంధ విద్యాలయాలు భవన నిర్మాణ విద్యా కార్యక్రమాలలో జాతీయ ప్రమాణాలను అభివృద్ధి చేయుటకు గణనీయమైన కృషి చేస్తున్నాయి.

ఈ వృత్తి డజన్ల కొద్దీ భవన నిర్మాణ నిర్వహణ బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్సు కార్యక్రమాలు ఏర్పాటు చేసేంతగా అభివృద్ధి చెందింది.

SeaBees (సీబీస్) గా పేరు మార్చుకున్న US నావికా భవన నిర్మాణ దళము, అభ్యర్థులకు ప్రతి స్థాయిలో సాహసోపేతమైన శిక్షణ ఇచ్చి ప్రతి స్థాయిలో సర్టిఫికేషన్ (యోగ్యత పత్రం) అందిస్తోంది. సీబీస్ లో చీఫ్ పెట్టి ఆఫీసర్ భవన నిర్మాణ నిర్వహణలో వారి ఖాతాలో అనేక సంవత్సరాల అనుభవం ఉన్న BS తో సరిసమానము. ACE స్వాధీనం చూడండి.

వాస్తు నిర్మాణ ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి[మార్చు]

వాస్తు నిర్మాణ ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి వాస్తు నిర్మాణ రంగంలో ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి. వారికి ఇంచుమించు భవన నిర్మాణ రంగంలో ఉన్న వారికి ఉండే నైపుణ్యాలే ఉంటాయి. ఒక వాస్తుశిల్పి జనరల్ కాంట్రాక్టర్ (GC) కార్యాలయములో భవననిర్మాణ ప్రణాళిక అధికారితో తరచూ సన్నిహితంగా పనిచేస్తాడు, అదే సమయంలో ఆ భవన నిర్మాణ ప్రణాళికలో భాగం పంచుకునే అసంఖ్యాక సలహాదారులతో మరియు రూపకల్పన జట్టు పనిలో సహాయకారిగా ఉంటాడు. ఆదాయ వ్యయాలు, విభజనలు మరియు నాణ్యత నియంత్రణ వాస్తుశిల్పి యొక్క కార్యాలయంలోని ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి యొక్క బాధ్యతలు.

సాఫ్ట్వేర్ ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి[మార్చు]

మిగిలిన సంస్థలలోని అధికారులకు ఎలాంటి నైపుణ్యాలు అయితే ఉంటాయో ఒక సాఫ్ట్వేర్ ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారికి కూడా అలాంటి నైపుణ్యాలు ఉంటాయి. భవన నిర్మాణ మరియు తయారీపరిశ్రమల వంటి వ్యవస్థలలో సాంప్రదాయ ప్రణాళిక నిర్వహణతో ముడిపడి ఉన్న నైపుణ్యాల వలె, ఒక సాఫ్ట్వేర్ ప్రణాళిక అధికారికి కొంత అధికంగా సాఫ్ట్వేర్ అభివృద్ధిలో అనుభవం ఉండాలి. చాలామంది సాఫ్ట్వేర్ ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారులు కంప్యూటర్ సైన్సు, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ లేదా ఇతర సంబంధిత రంగాలలో పట్టభద్రులై ఉండి, కంప్యూటర్ రంగంలో సాఫ్ట్వేర్ నిపుణుల వలె ఉద్యోగం చేసి ఉంటారు.

సంప్రదాయ ప్రణాళిక నిర్వహణలో వాటర్ ఫాల్ నమూనా ఒక భారమైన, ప్రశస్థ నమూనాపద్ధతిని తరచూ ఉపయోగించుకుంటారు. కానీ సాఫ్ట్వేర్ ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారులు తేలికైన మరియు త్వరగా అర్ధం చేసుకోగల నమూనాపద్ధతులు DSDM, SCRUM మరియు XP లను కూడా ఉపయోగించుటలో కూడా నైపుణ్యం సాధించాలి. ఈ ప్రణాళిక నిర్వహణ పద్ధతులు నూతన సాఫ్ట్వేర్ సిద్ధాంతం మరియు చిన్న, అంచెలంచెలుగా పెంచే అభివృద్ధి చక్రముల మీద ఆధారపడి ఉంటాయి. ఈ అంచెలంచెలుగా పెంచే అభివృద్ధి చక్రం లేదా పునరావృతం అయ్యే చక్రాలు సమయానికి లోబడి (ఒక పరిమిత సమయానికి లోబడి, సాధారణంగా మూడు లేదా నాలుగు వారాలు) మరియు మొత్తం సిద్ధాంతంలో కొంత భాగాన్ని ప్రతి పునరావృతం తరువాత విడుదల చేస్తాయి. సాఫ్ట్వేర్ వనరులు మార్చుకొనుటకు అనుకూలంగా ఉండుట వలన తేలికైన విధానాలను త్వరగా అంగీకరించుట జరుగుతుంది, సాఫ్ట్వేర్ అభివృద్ధి మొదలు పెట్టే ముందే ఒకే ఒక ప్రణాళిక దశలో సమర్ధవంతమైన వనరులని ఎంచుకొనుట చాల క్లిష్తమైన పని.

సాఫ్ట్వేర్ ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారికి సాఫ్ట్వేర్ డెవలప్మెంట్ లైఫ్ సైకిల్ (SDLC) గురించి కూడా అవగాహన ఉండాలి. వనరులను సమకూర్చుకోవటం, సారంశ అభివృద్ధి, తార్కిక మరియు భౌతిక సమాచార పట్టిక రూపకల్పన మరియు నెట్వర్కింగ్, వంటి విషయాలలో గట్టి అవగాహన ఉండాలి. ఈ అవగాహనను అనుభవం మరియు ముందుగానే చదివిన విద్య ద్వారా పెంపొందించుకోవచ్చు. సాఫ్ట్వేర్ ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారులకు ఒప్పుకోతగిన పత్రద్రువీకరణలు లేవు, కానీ చాలామందికి ప్రాజెక్ట్ మానేజ్మెంట్ ఇన్స్టిట్యూట్ అందించే PMP పదవి, PRINCE2 లేదా ప్రణాళిక నిర్వహణలో MSPM వంటి ఆధునిక డిగ్రీ లేదా ఇతర సాంకేతిక నిర్వహణవిద్యలో డిగ్రీ వంటి అర్హతలు ఉన్నాయి.

బాధ్యతలు[మార్చు]

ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారి యొక్క ప్రత్యేకమైన బాధ్యతలు ఆ వ్యవస్థ మీద, సంస్థ యొక్క పరిమాణం మీద, సంస్థ యొక్క పరిపక్వత మీద, మరియు సంస్థ యొక్క సంస్కృతి మీద ఆధారపడి ఉంటాయి. అయినప్పటికీ, ప్రతి ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారికి ఉమ్మడిగా ఉండే కొన్ని బాధ్యతలు[2]:

  • ప్రణాళిక పథకముని అభివృద్ధి చేయుట
  • ప్రణాళిక యజమానులని నియంత్రించుట
  • ప్రణాళిక జట్టుని నియంత్రించుట
  • ప్రణాళిక సమస్యని నియంత్రించుట
  • ప్రణాళిక విభజన పట్టికను నియంత్రించుట
  • ప్రణాళిక వ్యయాన్ని నియంత్రించుట
  • ప్రణాళిక సంఘర్షణలను నియంత్రించుట

విద్య, సర్టిఫికేషన్స్(యోగ్యత పత్రాలు) మరియు నెట్వర్క్స్[మార్చు]

కాంక్ష ఉన్న అభ్యర్థులు వివిధ రకాల వృత్తి విద్య సర్టిఫికేషన్స్ (యోగ్యత పత్రాలు) కార్యక్రమాలను అభ్యసించుటకు అందుబాటులో ఉన్న సంస్థలు:

ప్రాజెక్ట్ మానేజ్మెంట్ ఇన్స్టిట్యూట్ ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారులకి ఈ క్రింది యోగ్యత కార్యక్రమాలను అందిస్తుంది:[3]

  • ప్రాజెక్ట్ మానేజ్మెంట్ ప్రొఫెషనల్ (PMP)
  • సర్టిఫైడ్ అసోసియేట్ ఇన్ ప్రాజెక్ట్ మానేజ్మెంట్ (CAPM),
  • ప్రోగ్రాం మానేజ్మెంట్ ప్రొఫెషనల్ (PgMP)
  • PMI రిస్క్ మానేజ్మెంట్ ప్రొఫెషనల్ (PMI-RMP), మరియు
  • PMI షెడ్యూలింగ్ ప్రొఫెషనల్ (PMI-SP)

ఇతర విద్యాసంస్థలు మరియు వ్యవస్థలు:

  • ది యూనివర్సిటీ ఆఫ్ విస్కాన్సిన్ యొక్క ప్రాజెక్ట్ మానేజెమెంట్ లో మాస్టర్స్ సర్టిఫికేట్ [1]
  • CompTIA ప్రాజెక్ట్+లో సర్టిఫికేషన్ (యోగ్యత పత్రం) అందిస్తుంది.
  • ది కెనడియన్ కన్స్ట్రక్షన్ అసోసియేషన్ (CCA) GSC ని ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారిగా అందిస్తుంది.
  • ది UK ఆఫీస్ ఆఫ్ గవర్నమెంట్ కామర్స్ PRINCE2 సర్టిఫికేషన్ (యోగ్యత పత్రం) ని అందిస్తుంది.
  • ది ఆస్ట్రేలియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ప్రాజెక్ట్ మానేజ్మెంట్ (AIPM) రిజిస్టర్డ్ ప్రాజెక్ట్ మేనేజర్ (RegPM) సర్టిఫికేషన్ (యోగ్యత పత్రం) ని అందిస్తుంది.
  • ది డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ యూనివర్సిటీ (DAU) మరియు దాని యొక్క స్కూల్ ఆఫ్ ప్రోగ్రాం మానేజ్మెంట్ ఫెడెరల్ ప్రభుత్వం మరియు రక్షణ శాఖ మరియు మిత్ర దేశాల సభ్యుల కొరకు ప్రతి అంశం యొక్క ప్రణాళిక నిర్వహణలో సాధకుల శిక్షణను అందిస్తుంది.

ఇంకా ప్రణాళిక మరియు సాంకేతిక నిర్వహణలో MSPM వంటి ఇతర పట్టభద్రుల డిగ్రీలు ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ అన్ని ప్రణాళిక నిర్వహణ యొక్క అధిక నైపుణ్యాల అభివృద్ధి Ph.D, D.Phil లేదా దానికి సారూప్యమైన అత్యున్నత డాక్టరేట్ వంటి వాటి ద్వారా మాత్రమే సాధ్యం అవవచ్చు.

UK లోని అసోసియేషన్ ఫర్ ప్రాజెక్ట్ మానేజ్మెంట్ వంటి సంఘాల వలె IPMA అనేది జాతీయ ప్రణాళికా నిర్వహణ సంఘాల అంతర్జాతీయ కూటమి. వారి సర్టిఫికేట్లను (యోగ్యత పత్రాలు) అందిస్తున్న జాతీయ సంఘాలకు IPMA ఒక అనుభంద సంస్థ వలె సేవలను అందిస్తుంది.

ప్రణాళిక నిర్వహణ శిక్షణ[మార్చు]

ప్రణాళిక నిర్వహణ శిక్షణ పద్ధతులు చాలా విభిన్నమైనవి. ఎక్కువ మంది ప్రణాళిక నిర్వహణ అధికారులు తీసుకొనే శిక్షణలో ఎక్కువ భాగం ఉద్యోగ శిక్షణ మీదే ఉంటుంది. శిక్షణ ఇచ్చే ఇతర సంస్థలు

  • ప్రణాళిక నిర్వహణలో విశ్వవిద్యాలయ డిగ్రీ కార్యక్రమాలు
  • కొన్ని ముఖ్యమైన స్థాయిల ప్రణాళిక నిర్వహణలో వాణిజ్య డిగ్రీ కార్యక్రమాలు
  • సర్టిఫికేషన్ కు సిద్ధంచేయు తరగతులు మరియు శిక్షణ
  • బ్లాగ్లు మరియు పోడ్కాస్ట్ ల వంటి సమాజ ప్రసార సాధనాలు
  • పుస్తకాలు
  • సదస్సులు మరియ సమ్మేళనాలు
  • స్థానిక వర్గ సభలు (I.E. స్థానిక అధ్యాయాలు)

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • కార్యక్రమ పథక రచన మరియు ఉత్పత్తి
  • ప్రణాళిక నిర్వహణలో మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్సు
  • ప్రణాళిక నిపుణుడు
  • ప్రణాళిక నిర్వహణ
  • ప్రణాళిక పథకం

సూచనలు[మార్చు]

మరింత చదవటానికి[మార్చు]

బాహ్య లింకులు[మార్చు]