Jump to content

ప్రధాన దిక్కులు

వికీపీడియా నుండి
నాలుగు ప్రధాన దిశలు, నాలుగు ఉప ప్రధాన దిశలు & ఎనిమిది ద్వితీయ ఉప ప్రధాన దిశలను చూపించే దిక్సూచి

నాలుగు ప్రధాన దిశలు లేదా దిక్కులు అనేవి నాలుగు ప్రధాన దిక్కులు: ఉత్తర (N), తూర్పు (E), దక్షిణం (S), పశ్చిమం (W). వీటికి సంబంధించిన అజిముత్‌లు (ఉత్తరం నుండి సవ్యదిశలో ఉండే క్షితిజ సమాంతర కోణం) 0°, 90°, 180°, & 270°గా ఉంటాయి.

నాలుగు క్రమబద్ధమైన దిశలు లేదా అంతర్ కార్డినల్ దిశలు ఈశాన్యం (NE) ఆగ్నేయ (SE) నైరుతి (SW), వాయవ్య (NW). సంబంధిత అజిముత్లు 45°, 135°, 225° & 315°.

ప్రక్కప్రక్కన ఉన్న ప్రధాన & ఉప-ప్రధాన దిశల జతల మధ్యస్థ దిశను ద్వితీయ ఉప-ప్రధాన దిశ అంటారు. కుడివైపున చూపిన దిక్సూచి గులాబీలోని ఈ ఎనిమిది అతి చిన్న బిందువులు:

  1. పశ్చిమ-వాయవ్య (WNW)
  2. ఉత్తర-వాయవ్య (NNW)
  3. ఉత్తర-ఈశాన్య (NNE)
  4. తూర్పు-ఈశాన్య (ENE)
  5. తూర్పు-ఆగ్నేయ (ESE)
  6. దక్షిణ-ఆగ్నేయ (SSE)
  7. దక్షిణ-నైరుతి (SSW)
  8. పశ్చిమ-నైరుతి (WSW)

ప్రధాన దిశల మధ్య పాయింట్లు దిక్సూచి పాయింట్లను ఏర్పరుస్తాయి. ఏకపక్ష క్షితిజ సమాంతర దిశలను వాటి అజీముత్ కోణం విలువ ద్వారా సూచించవచ్చు.

నిర్ణయం

[మార్చు]

దిశ నిర్ధారణ అనేది నావిగేషన్, మార్గదర్శనంలో ఒక ప్రధాన దిశను లేదా దిక్సూచి బిందువును నిర్ధారించే పద్ధతులను సూచిస్తుంది . అత్యంత ప్రత్యక్ష పద్ధతి దిక్సూచిని ( అయస్కాంత దిక్సూచి లేదా గైరోకంపాస్ ) ఉపయోగించడం, కానీ సూర్య పథం (సహాయం లేకుండా లేదా గడియారం లేదా సూర్య గడియారాన్ని ఉపయోగించి ), నక్షత్రాలు, ఉపగ్రహ నావిగేషన్ ఆధారంగా పరోక్ష పద్ధతులు కూడా ఉన్నాయి.[1]

అదనపు పాయింట్లు

[మార్చు]

అజిముత్

[మార్చు]

దిశాత్మక పేర్లు మామూలుగా అజిముత్స్తో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి, ఇది భ్రమణ కోణం (క్షితిజ సమాంతర సమతలంపై యూనిట్ వృత్తంలో డిగ్రీలలో). ఇది నావిగేషనల్ గణనలకు (త్రికోణమితి నుండి తీసుకోబడింది), గ్లోబల్ పొజిషనింగ్ సిస్టమ్ (జిపిఎస్) రిసీవర్లతో ఉపయోగించడానికి అవసరమైన దశ. నాలుగు ప్రధాన దిశలు దిక్సూచి యొక్క క్రింది స్థాయిలకు అనుగుణంగా ఉంటాయి:

  • ఉత్తరం (N): 0° = 360°
  • తూర్పు (E): 90°
  • దక్షిణం (S): 180°
  • పశ్చిమం (W): 270°

ఇంటర్‌కార్డినల్ దిశలు

[మార్చు]

అంతర ప్రధాన (మధ్యస్థ, లేదా, చారిత్రాత్మకంగా, ఆర్డినల్) దిశలు అనేవి ప్రధాన దిశల యొక్క ప్రతి జత మధ్యలో ఉన్న నాలుగు మధ్యస్థ దిక్సూచి దిశలు.[2]

  • ఈశాన్యం (NE), 45°, ఉత్తరం & తూర్పు మధ్యలో ఉంటుంది, ఇది నైరుతికి వ్యతిరేకం.
  • ఆగ్నేయం (SE), 135°, దక్షిణం & తూర్పు మధ్యలో ఉంటుంది, ఇది వాయవ్యానికి వ్యతిరేకం.
  • నైరుతి (SW), 225°, దక్షిణం & పడమరలకు మధ్యలో ఉంటుంది, ఇది ఈశాన్యానికి వ్యతిరేకం.
  • వాయవ్యం (NW), 315°, ఉత్తరం & పడమర మధ్యలో ఉంటుంది, ఇది ఆగ్నేయానికి వ్యతిరేకం.

ఉప-అంతర్ ప్రధాన దిశలు

[మార్చు]

పైన పేర్కొన్న ఎనిమిది దిశాత్మక పేర్లు ద్వితీయ ఇంటర్‌కార్డినల్ దిశలు అని పిలువబడతాయి, దీని ఫలితంగా దిక్సూచి చుట్టూ సమానంగా ఉన్న మొత్తం 16 పేరున్న పాయింట్లు ఏర్పడతాయి. కానీ తృతీయ అంతర్ కార్డినల్ దిశలు కూడా ఉన్నాయి, దీని ఫలితంగా దిక్సూచి చుట్టూ సమానంగా ఉన్న మొత్తం 32 పేరున్న పాయింట్లు: ఉత్తరం (N), తూర్పు ఉత్తరంగా (NbE), ఉత్తర-ఈశాన్యం (NNE), ఉత్తర-ఈశాన్యం (NEbN), ఈశాన్యం (NE), తూర్పు-ఈశాన్యం (NEbE), తూర్పు-ఈశాన్యం (ENE), ఉత్తర-తూర్పుగా (EbN), తూర్పు (E), మొదలైనవి.

భౌగోళిక శాస్త్రానికి అతీతంగా

[మార్చు]

ప్రధాన దిశలు లేదా ప్రధాన బిందువులను కొన్నిసార్లు నిలువు స్థానాన్ని (ఎత్తు, ఉన్నతి , లోతు ) చేర్చడానికి విస్తరించవచ్చు : ఉత్తరం & దక్షిణం , తూర్పు & పడమర , పైకి & క్రిందికి; లేదా గణితశాస్త్రపరంగా త్రిమితీయ కార్టీసియన్ నిరూపక వ్యవస్థలో x-, y-, z-అక్షాల ఆరు దిశలు . స్థలాకృతి పటాలు సాధారణంగా సమతల రేఖల ద్వారా ఎత్తును కలిగి ఉంటాయి . ప్రత్యామ్నాయంగా, ఒక స్థానిక గోళాకార నిరూపక వ్యవస్థను ఏర్పరచడానికి ఉన్నతి కోణాన్ని ప్రధాన దిశతో (లేదా, మరింత సాధారణంగా, యాదృచ్ఛిక అజిముత్ కోణంతో) కలపవచ్చు.

ఖగోళ శాస్త్రంలో

[మార్చు]

ఖగోళశాస్త్రం, ఆకాశంలో కనిపించే ఖగోళ వస్తువు యొక్క ప్రధాన బిందువులు అనేవి ఆకాశంలో వస్తువు యొక్క డిస్క్ కేంద్రానికి సంబంధించి ఖగోళ ధ్రువాలు ఏ దిశలో ఉన్నాయో ఆ దిశల ద్వారా నిర్వచించబడిన నాలుగు బిందువులు.[3][4] ఒక రేఖ (డిస్క్ కేంద్రం నుండి ఉత్తర ఖగోళ ధ్రువం వరకు ఖగోళ గోళం ఒక గొప్ప వృత్తం) శరీరం అంచును కలుస్తుంది (ఉత్తర బిందువు వద్ద "లింబ్"). అప్పుడు ఉత్తర బిందువు ఉత్తర ఖగోళ ధ్రువానికి దగ్గరగా ఉన్న అవయవం బిందువుగా ఉంటుంది. అదేవిధంగా, కేంద్రం నుండి దక్షిణ ఖగోళ ధ్రువం వరకు ఉన్న ఒక రేఖ దక్షిణ బిందువును దాని అవయవంతో కలవడం ద్వారా నిర్వచిస్తుంది. ఉత్తర, దక్షిణ బిందువులకు లంబ కోణాలలో ఉన్న బిందువులు తూర్పు, పశ్చిమ బిందువులు. ఉత్తర బిందువు నుండి సవ్యదిశలో డిస్క్ చుట్టూ వెళ్తే, ఒకరు పశ్చిమ బిందువు, దక్షిణ బిందువు, ఆపై తూర్పు బిందువు క్రమంలో కలుస్తారు. ఇది భూ పటంలోని క్రమానికి వ్యతిరేకం ఎందుకంటే ఒకరు క్రిందికి బదులుగా పైకి చూస్తున్నారు.

అదేవిధంగా, ఒక ఖగోళ వస్తువు స్థానాన్ని మరొకదానికి సంబంధించి వివరించేటప్పుడు, "ఉత్తరం" అంటే ఉత్తర ఖగోళ ధ్రువానికి దగ్గరగా ఉండటం, "తూర్పు" అంటే అధిక కుడి ఆరోహణ వద్ద ఉండటం, "దక్షిణం" అంటే దక్షిణ ఖగోళ ధ్రువం దగ్గరగా ఉండటం, "పశ్చిమం" అంటే దిగువ కుడి ఆరోహణ వద్ద ఉండడం. ఉదాహరణకు, ఉత్తర నక్షత్రం క్రింద ఉన్న రెండు నక్షత్రాలను చూస్తే, "తూర్పు" అని ఉన్న నక్షత్రం వాస్తవానికి ఎడమ వైపుకు ఉంటుంది.

పేర్ల జర్మనిక్ మూలం

[మార్చు]

వలస కాలం, ప్రధాన దిశలకు జర్మనీ పేర్లు రొమాన్స్ భాషల్లోకి ప్రవేశించాయి, అక్కడ అవి లాటిన్ పేర్ల బొరియాలిస్ (లేదా సెప్టెంట్రియోనలిస్) ను ఉత్తరంతో, ఆస్ట్రాలిస్ (ఆర్ మెరిడియోనలిస్, దక్షిణంతో, పశ్చిమంతో ఆక్సిడెంటలిస్, తూర్పుతో ఓరియంటలిస్) స్థానంలో వచ్చాయి. కొంతమంది ఉత్తర ప్రజలు మధ్యంతర దిశలకు జర్మనీ పేర్లను ఉపయోగించి ఉండవచ్చు. మధ్యయుగ స్కాండినేవియన్ ధోరణి కార్డినల్ దిశల యొక్క 45 డిగ్రీల భ్రమణాన్ని కలిగి ఉంటుంది.[5]

వలసల కాలంలో , ప్రధాన దిశల కోసం జర్మనిక్ పేర్లు రొమాన్స్ భాషలలోకి ప్రవేశించాయి , అక్కడ అవి ఉత్తరంతో బోరియాలిస్ (లేదా సెప్టెంట్రియోనాలిస్ ), దక్షిణంతో ఆస్ట్రాలిస్ (లేదా మెరిడియోనాలిస్ ), పడమరతో ఆక్సిడెంటాలిస్, తూర్పుతో ఓరియంటాలిస్ అనే లాటిన్ పేర్లను భర్తీ చేశాయి . కొంతమంది ఉత్తర ప్రాంత ప్రజలు మధ్య దిశల కోసం జర్మనిక్ పేర్లను ఉపయోగించి ఉండవచ్చు. అందువల్ల మధ్యయుగ స్కాండినేవియన్ దిశానిర్దేశంలో ప్రధాన దిశల 45 డిగ్రీల భ్రమణం ఉండేది.

  • ఉత్తరం ( ప్రోటో-జర్మనిక్ *norþ- ) అనేది ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ * nórto-s 'మునిగిపోయిన' అనే పదం నుండి వచ్చింది, ఇది * ner- 'ఎడమ, క్రింద, ఉదయించే సూర్యునికి ఎడమ వైపున' అనే మూలం నుండి వచ్చింది, దీని నుండి ప్రాచీన గ్రీకు పేరు నెరియస్ వచ్చింది .
  • తూర్పు ( *aus-t- ) అనే పదం తెల్లవారుజాము అనే అర్థం నుండి వచ్చింది . ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ రూపం * austo-s , ఇది * aues - 'ప్రకాశం (ఎరుపు)' అనే మూలం నుండి వచ్చింది .  Ēostre చూడండి .
  • దక్షిణం ( *sunþ- ), ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ * sú-n-to-s నుండి ఉద్భవించింది , దీని మూలం * seu - 'మరగడం, మరిగించడం'.  ఈ మూలానికి సజాతీయ పదం Sun , అందువల్ల "సూర్యుని ప్రాంతం".
  • పశ్చిమ ( *wes-t- ) అనే పదం "సాయంత్రం" అనే అర్థం నుండి వచ్చింది. ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ రూపం * uestos, ఇది *ues- 'ప్రకాశం (ఎరుపు)' అనే మూలం నుండి వచ్చింది,  ఇది స్వయంగా * aues- యొక్క ఒక రూపం .  ఈ మూలానికి సజాతీయ పదాలు లాటిన్ పదాలైన వెస్పర్, వెస్టా, ప్రాచీన గ్రీకు పదాలైన హెస్టియా , హెస్పెరస్ & హెస్పెరిడెస్ .

సాంస్కృతిక వైవిధ్యాలు

[మార్చు]

ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాలలో, ప్రబలమైన గాలులు కాలానుగుణంగా దిశను మారుస్తాయి, తత్ఫలితంగా అనేక సంస్కృతులు నిర్దిష్ట పేరున్న గాలులను కార్డినల్, ఇంటర్ కార్డినల్ దిశలతో అనుబంధిస్తాయి. ఉదాహరణకు, శాస్త్రీయ గ్రీకు సంస్కృతి ఈ గాలులను అనీమోయిగా వర్గీకరించింది.

పూర్వ-ఆధునిక ఐరోపాలో సాధారణంగా, దిక్సూచి యొక్క ఎనిమిది, 32 పాయింట్ల మధ్య-కార్డినల్, ఇంటర్ కార్డినల్ దిశలు-పేర్లు ఇవ్వబడ్డాయి. ఇవి తరచుగా మధ్యధరా సముద్రం దిశాత్మక గాలులకు అనుగుణంగా ఉంటాయి (ఉదాహరణకు, ఆగ్నేయంగా సహారా నుండి వచ్చే గాలి అయిన సిరోక్కో అనుసంధానించబడింది.

కొన్ని సంప్రదాయాలలో నిర్దిష్ట రంగులు దిక్కులతో ముడిపడి ఉంటాయి. ఇవి సాధారణంగా దృశ్య ప్రాథమిక రంగులు కాకుండా, మానవ గ్రహణశక్తికి తోచే " సహజ రంగులు "గా ఉంటాయి.

అనేక సంస్కృతులు, ముఖ్యంగా ఆసియాలో, కేంద్రాన్ని ఐదవ ప్రధాన దిశగా పరిగణిస్తాయి .

ఉత్తర యురేషియా

[మార్చు]
ఉత్తర యురేషియా ఎన్. ఇ. ఎస్. డబ్ల్యూ. సి. మూలం
స్లావిక్ - [6]
చైనా [7][8][9]
ఐను [10][11]
టర్కిష్ [10]
కల్మైక్స్ - [12]
టిబెట్ [10]

మధ్య ఆసియా, తూర్పు ఐరోపా, ఈశాన్య ఆసియా సంస్కృతులు తరచుగా నాలుగు లేదా ఐదు ప్రధాన బిందువులతో రంగులను అనుబంధించే సంప్రదాయాలను కలిగి ఉంటాయి.

ఐదు ప్రధాన బిందువులు (నాలుగు దిశలు & మధ్య భాగం) కలిగిన వ్యవస్థలలో ఆధునిక-పూర్వ చైనా, అలాగే సాంప్రదాయ టర్కిక్, టిబెటన్, ఐను సంస్కృతులు ఉన్నాయి. చైనీస్ సంప్రదాయంలో, ఐదు కార్డినల్ పాయింట్ వ్యవస్థ ఐ చింగ్, వు జింగ్, ఐదు నగ్న-కంటి గ్రహాలకు సంబంధించినది. సాంప్రదాయ చైనీస్ జ్యోతిషశాస్త్రం, రాశిచక్ర బెల్ట్ దిశలకు అనుగుణంగా నాలుగు నక్షత్రరాశులుగా విభజించబడింది.

ప్రతి దిశను తరచుగా ఒక రంగుతో గుర్తిస్తారు, (కనీసం చైనాలో) ఆ రంగు పౌరాణిక జీవి గుర్తిస్తారు. భౌగోళిక లేదా జాతి పదాలు సంబంధిత దిశ పేరుకు బదులుగా రంగు పేరును కలిగి ఉండవచ్చు.[7][8]

ఉదాహరణలు

[మార్చు]

తూర్పు: ఆకుపచ్చ / నీలం (青"qīng" ఆకుపచ్చ & నీలం రెండింటికీ అనుగుణంగా ఉంటుంది); వసంతం; కలప

క్వింగ్డావో (త్సింగ్టావో): "పచ్చని ద్వీపం", చైనా తూర్పు తీరంలో ఉన్న ఒక నగరం
గ్రీన్ ఉక్రెయిన్

దక్షిణం: ఎరుపు ; వేసవి; అగ్ని

రెడ్ రివర్ (ఆసియా) : చైనాకు దక్షిణంగా
రెడ్ రుథేనియా
రెడ్ జ్యూస్ : యూదుల యొక్క ఒక పాక్షిక-పౌరాణిక సమూహం [ రుజువు అవసరం ]
రెడ్ క్రొయేషియా
ఎర్ర సముద్రం

పశ్చిమం: తెలుపు ; శరదృతువు; లోహం

తెల్ల గొర్రెలు తుర్క్‌మెన్
అక్డెనిజ్ , అంటే 'తెల్ల సముద్రం': టర్కిష్ భాషలో మధ్యధరా సముద్రం
బాల్ట్స్ , బాల్ట్- ("తెలుపు") అనే మూల పదాన్ని కలిగి ఉన్న బాల్టిక్ పదాలు
బెలారస్ , అంటే 'తెల్ల రష్యా'
వైట్ రుథేనియా
వైట్ సెర్బియా
వైట్ క్రొయేషియా

ఉత్తరం: నలుపు ; శీతాకాలం; నీరు

హైలాంగ్‌జియాంగ్ : ఈశాన్య చైనాలోని "బ్లాక్ డ్రాగన్ నది" ప్రావిన్స్ , దీనిని అముర్ నది అని కూడా పిలుస్తారు.
కారా-ఖితాన్ ఖానాటే : ఉత్తర చైనాలో ఉద్భవించిన "నల్ల ఖితానులు"
కరాడెనిజ్ , అక్షరాలా అర్థం 'నల్ల సముద్రం': టర్కిష్ భాషలో నల్ల సముద్రం
నల్లజాతి హంగేరియన్లు
బ్లాక్ రుథేనియా

కేంద్రం: పసుపు ; భూమి

హువాంగ్‌షాన్ : మధ్య చైనాలోని "పసుపు పర్వతం"
హువాంగ్ హే : మధ్య చైనాలోని "పసుపు నది"
గోల్డెన్ హోర్డ్ : మంగోలుల "కేంద్ర సైన్యం"

అరబ్ ప్రపంచం

[మార్చు]

అరబిక్ ఉపయోగించే దేశాలు కార్డినల్ దిశలను الشَّمَال aš-šamāl (N), الشَّرۡق aš-šarq (E), الْجَنُوب al-janūb (S), الْغَرْب al-ḡarb (W)గా సూచిస్తాయి. అదనంగా, సెంటర్ కోసం الْوَسَط ‎ అల్-వసటను ఉపయోగించబడుతుంది. మొత్తం ఐదు భౌగోళిక ఉపవిభాగ పేర్లకు ( విలాయాలు , రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు, గవర్నరేట్‌లు, ప్రావిన్సులు, జిల్లాలు లేదా పట్టణాలు) ఉపయోగించబడ్డాయి, కొన్ని కొన్ని దక్షిణ ఐబీరియన్ స్థల పేర్లకు మూలం ( అల్గార్వే , పోర్చుగల్& అక్సర్కియా , స్పెయిన్ వంటివి).

ఉత్తర అమెరికా

[మార్చు]
ఉత్తర అమెరికా ఇ. ఎన్. డబ్ల్యూ. ఎస్. సి. మూలం
అనిషినాబే - [13]
అపాచీ - [14]
అజ్టెక్లు - [15]
బాక్స్ - [16]
చెరోకీ [17]
చీయెన్ - [18]
లకోటా - [19]
మాయా [20]
నవజో - [21]
ప్యూబ్లోన్స్ - [22]
పురోపెచా

మధ్య అమెరికా, ఉత్తర అమెరికా, అనేక సాంప్రదాయ స్వదేశీ విశ్వోద్భవ శాస్త్రాలలో నాలుగు ప్రధాన దిశలు, ఒక కేంద్రం ఉన్నాయి. కొన్నింటిలో "పైన" & "క్రింద" అనేవి కూడా దిశలుగా ఉండవచ్చు, అందువల్ల ఏడు దిశల విశ్వోద్భవ శాస్త్రంపై దృష్టి పెట్టవచ్చు. ఉదాహరణకు, నైరుతి యునైటెడ్ స్టేట్స్ హోపీలో, నాలుగు కార్డినల్ దిశలు ఉత్తర, దక్షిణ, తూర్పు, పశ్చిమం కాదు, కానీ శీతాకాలం, వేసవి కాలం సమయంలో సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయ ప్రదేశాలతో సంబంధం ఉన్న నాలుగు దిశలు.[23][24][25][26] ప్రతి దిశ ఒక రంగుతో ముడిపడి ఉండవచ్చు, ఇది దేశాల మధ్య విస్తృతంగా మారవచ్చు, కానీ ఇది సాధారణంగా ప్రకృతి, సహజ వర్ణద్రవ్యం, నలుపు, ఎరుపు, తెలుపు, పసుపు వంటి వాటిలో కనిపించే ప్రాథమిక రంగులలో ఒకటి, అప్పుడప్పుడు నీలం, ఆకుపచ్చ లేదా ఇతర రంగులు.[27] భౌగోళికంగా సన్నిహిత పొరుగు సంస్కృతులలో కూడా రంగు ప్రతీకవాదంలో గొప్ప వైవిధ్యం ఉండవచ్చు.

భారతదేశం

[మార్చు]

"దికపాలస్" అని పిలువబడే పది హిందూ దేవతలు, శాస్త్రీయ భారతీయ గ్రంథాలలో గుర్తించబడ్డారు, ఇవి నాలుగు కార్డినల్, నాలుగు ఇంటర్ కార్డినల్ దిశలను సూచిస్తాయి, ఇవి పైకి క్రిందికి అదనపు దిశలను కలిగి ఉంటాయి. పది దిశలలో ప్రతిదానికి సంస్కృతం దాని స్వంత పేరు ఉంది.[28]

స్వదేశీ ఆస్ట్రేలియా

[మార్చు]

కొంతమంది ఆదిమ ఆస్ట్రేలియన్ల సంస్కృతిలో ప్రధాన దిశలు లోతుగా పాతుకుపోయి ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, వార్ల్‌పిరి ప్రజలకు నాలుగు ప్రధాన దిశలతో లోతుగా ముడిపడి ఉన్న సాంస్కృతిక తత్వశాస్త్రం ఉంది[29] గూగు యిమితిర్ ప్రజలు తమ శరీరానికి దగ్గరగా ఉన్న వస్తువు స్థానాన్ని సూచించేటప్పుడు కూడా సాపేక్ష దిశకు బదులుగా ప్రధాన దిశలను ఉపయోగిస్తారు . (మరింత సమాచారం కోసం, చూడండి: సాపేక్ష దిశలు లేని సంస్కృతులు.)

ఆదిమ రాతి ఏర్పాట్లలో ప్రధాన బిందువుల ఖచ్చితమైన దిశ ముఖ్యమైనదిగా కనిపిస్తుంది.

అనేక ఆదిమ భాషలు సాధారణ నాలుగు ప్రధాన దిశలకు పదాలను కలిగి ఉంటాయి, కానీ కొన్ని 5 లేదా 6 ప్రధాన దిశలను కలిగి ఉంటాయి.[30]

అంతర్ ప్రధాన దిశల ప్రత్యేకమైన (సంయుక్తం కాని) పేర్లు

[మార్చు]
ఎస్టోనియన్ & ఫిన్నిష్ భాషలలో కార్డినల్, నాన్-కాంపౌండ్ ఇంటర్ కార్డినల్ దిశలు. "దక్షిణం" & "నైరుతి" మిశ్రమాలను గమనించండి. దక్షిణ &వాయవ్య దిశల మధ్య మరింత కలయిక ఇతర ఫిన్నిక్ భాషలలో సంభవిస్తుంది.

ఎస్టోనియన్ , ఫిన్నిష్, బ్రెటన్ వంటి కొన్ని భాషలలో , ప్రధాన దిశల పేర్ల కలయికతో ఏర్పడని పేర్లు అంతర ప్రధాన దిశలకు ఉంటాయి (ఉదాహరణకు, ' నార్త్ ఈస్ట్' అనే పదం ' నార్త్ ' , 'ఈస్ట్' అనే పదాల కలయికతో ఏర్పడింది ). ఎస్టోనియన్‌లో అవి కిర్రే (ఈశాన్యం), కాగు (ఆగ్నేయం), ఎడెల్ (నైరుతి), లోయే (వాయవ్యం) కాగా, ఫిన్నిష్‌లో కోయిలిన్నెన్ (ఈశాన్యం), కాక్కో (ఆగ్నేయం), లౌనాస్ (నైరుతి), లుయోడే (వాయవ్యం) అని ఉంటాయి. జపనీస్‌లో ఒక ఆసక్తికరమైన పరిస్థితి ఉంది: ప్రధాన దిశల కోసం స్థానిక జపనీస్ పదాలను ( యమాటో కోటోబా , కంజి యొక్క 'కున్' ఉచ్ఛారణలు) ఉపయోగిస్తారు (ఉదాహరణకు , 南 (దక్షిణం) కోసం మినామి ), కానీ అంతర ప్రధాన దిశల కోసం అరువు తెచ్చుకున్న చైనీస్ పదాలను (కంజి ఉచ్ఛారణలపై) ఉపయోగిస్తారు (ఉదాహరణకు,東南 (ఆగ్నేయం) కోసం టో-నాన్ , అక్షరాలా "తూర్పు-దక్షిణం"). మలయ్ భాషలో , తూర్పు ( తిమూర్ ) లేదా పడమర ( బరత్ ) పదాలకు 'లౌత్ ' (సముద్రం) చేర్చితే వరుసగా ఈశాన్యం లేదా వాయవ్యం వస్తుంది, అదేవిధంగా పడమర పదానికి 'దయా ' చేర్చితే ( బరత్ దయా అని వస్తుంది ) నైరుతి వస్తుంది. ఆగ్నేయానికి ' తెంగారా ' అనే ప్రత్యేక పదం ఉంది .

సంస్కృతం, దాని నుండి పదాలను స్వీకరించిన ఇతర భారతీయ భాషలు ప్రతి దిక్కుకు సంబంధించిన దేవతల పేర్లను ఉపయోగిస్తాయి : తూర్పు (ఇంద్ర), ఆగ్నేయం (అగ్ని), దక్షిణం (యమ/ధర్మ), నైరుతి (నిర్ణీ), పడమర (వరుణ), వాయవ్యం (వాయు), ఉత్తరం (కుబేర/స్వర్గం), ఈశాన్యం (ఈశాన/శివ). ఉత్తరం హిమాలయాలు, స్వర్గంతో ముడిపడి ఉండగా, దక్షిణం పాతాళలోకం లేదా పితృలోకంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. ప్రతి దేవుడు లేదా దేవత పేరుకు "దిశ" అనే పదాన్ని చేర్చి దిక్కులకు పేర్లు పెట్టారు: ఉదాహరణకు ఇంద్రదిశ (ఇంద్రుని దిక్కు) లేదా పితృదిశ (పితృదేవతల దిక్కు అంటే దక్షిణం).

హోపి భాష యొక్క ప్రధాన దిశలు అయనకాలంలో సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయ ప్రదేశాలకు సంబంధించినవి, సుమారుగా యూరోపియన్ ఇంటర్‌కార్డినల్ దిశలకు అనుగుణంగా ఉంటాయి.[31][32][33]

దిక్సూచి లేని దిశా వ్యవస్థలు

[మార్చు]

యూరోపియన్, చైనీస్ సంస్కృతులలో దిక్సూచి దిశల వాడకం సర్వసాధారణం, లోతుగా పాతుకుపోయింది ( దక్షిణం వైపు చూపే రథాన్ని చూడండి ). కొన్ని ఇతర సంస్కృతులు సముద్రం వైపు లేదా పర్వతాల వైపు ( హవాయి , బాలి ), లేదా ఎగువ, దిగువ ప్రవాహాలు (ముఖ్యంగా ప్రాచీన ఈజిప్టులో , అలాగే యురోక్ & కరుక్ భాషలలో) వంటి ఇతర సూచనలను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి. లెంగో (గ్వాడల్కనాల్, సోలమన్ దీవులు)లో దిక్సూచితో సంబంధం లేని నాలుగు దిశలు ఉన్నాయి: భూమి వైపు, సముద్రం వైపు, తీరం వైపు.

కొన్ని భాషలలో ఎడమ/కుడి వంటి శరీర-సంబంధిత దిశలకు పదాలు లేవు, బదులుగా భౌగోళిక దిశలను ఉపయోగిస్తారు.[34]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ U.S. Army, Advanced Map and Aerial Photograph Reading, Headquarters, War Department, Washington, D.C. (17 September 1941), "DETERMINATION OF DIRECTION BY FIELD EXPEDIENTS"
  2. ↑ ""Ordinal directions refer to the direction found at the point equally between each cardinal direction," Cardinal Directions and Ordinal Directions, geographyrealm.com". 22 July 2013. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 22 January 2025.
  3. ↑ . "Partial eclipse of the moon, 1918, June 24".
  4. ↑ Meadows, Peter; meadows. "Solar Observing: Parallactic Angle". ఒరిజినల్ నుండి 7 February 2009 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2013-11-15.
  5. ↑ See e.g. Weibull, Lauritz. De gamle nordbornas väderstrecksbegrepp. Scandia 1/1928; Ekblom, R. Alfred the Great as Geographer. Studia Neophilologica 14/1941-2; Ekblom, R. Den forntida nordiska orientering och Wulfstans resa till Truso. Förnvännen. 33/1938; Sköld, Tryggve. Isländska väderstreck. Scripta Islandica. Isländska sällskapets årsbok 16/1965.
  6. ↑ Ukrainian Soviet Encyclopedic dictionary, Kiev, 1987.
  7. 1 2 "Cardinal colors in Chinese tradition". the original నుండి 21 February 2007 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2007-02-17.
  8. 1 2 "Chinese Cosmogony". the original నుండి 18 December 2010 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2007-02-17.
  9. ↑ . "Black against white: What color was King Arthur's horse?". Nickel also claims that at the 201 BC battle of Baideng, Mo-tun's cavalry were segregated by color: "red (brown) horses formed the vanguard, blacks the rear, whites the right wing, greys (the closest to blue) the left [... and] in the center of the trap the hapless Chinese emperor, whose sacred color was the Imperial yellow." Nickel cites . "Uber den Pferdekult bei den turksprachigen Volkern des Sajan-Altai-Gebirges".
  10. 1 2 3 "Colors of the Four Directions". ఒరిజినల్ నుండి 13 September 2010 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-05-16.
  11. ↑ . "Review: 'Two Studies of Color' by Nancy P. Hickerson".
  12. ↑ Krupp, E. C.: "Beyond the Blue Horizon: Myths and Legends of the Sun, Moon, Stars, and Planets", page 371. Oxford University Press, 1992
  13. ↑ Pitawanakwat, Lillian. "Ojibwe/Potawatomi (Anishinabe) Teaching". Four Directions Teachings. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 October 2024.
  14. ↑ "Our Language: The Meaning of Our Apache Name "Lipan"". Official Website of the Lipan Apache Tribe. Lipan Apache Tribe. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 October 2024.
  15. ↑ "What was the symbolism of the four directions?". Mexilore. the original నుండి 9 అక్టోబర్ 2024 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 October 2024. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help)
  16. ↑ "Colors and Directions". Ioway Cultural Institute. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 October 2024.
  17. ↑ "Sacred Colors". Northern Cherokee Nation. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 October 2024.
  18. ↑ Hodge, Frederick W. (ed.). "The Southern Cheyenne". The North American Indian: Volume 19 (PDF). p. 20. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 October 2024.
  19. ↑ "Native American Four Directions". Aktá Lakota. Aktá Lakota Museum & Cultural Center. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 October 2024.
  20. ↑ Hopkins, Nicholas A.; Josserand, J. Kathryn. "Directions and Partitions in Maya World View" (PDF). Florida State University. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 October 2024.
  21. ↑ Carey Jr, Harold. "The Navajo Four Sacred Colors". Navajo People. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 October 2024.
  22. ↑ Roediger, Virginia More (1991). "Color". Ceremonial Costumes of the Pueblo Indians: Their Evolution, Fabrication, and Significance in the Prayer Drama. Berkeley, CA, USA: University of California Press. p. 93.
  23. ↑ Hopi Dictionary Project (University of Arizona Bureau of Applied Research in Anthropology) (1998), Hopi dictionary: Hopìikwa Lavàytutuveni: A Hopi-English dictionary of the Third Mesa dialect with an English-Hopi finder list and a sketch of Hopi grammar, Tucson, Arizona: University of Arizona Press, p. 890, ISBN 978-0-8165-1789-3, The cardinal directions … are "solstitial" in that places on the horizon of sunrise and sunset on the solstices correlate with these directions: On the summer solstice the sun rises in the northeast, hoop, and sets in the northwest, kwiningya; on the winter solstice the sun rises in the southeast, tatkya, and sets in the southwest, taavang.
  24. ↑ Malotki, Ekkehart (1979), Hopi-Raum: Eine sprachwissenschaftliche Analyse der Raumvorstellungen in der Hopi-Sprache, Tübinger Beiträge zur Linguistik (in జర్మన్), vol. 81, Tübingen: Gunter Narr Verlag, p. 165, "Die Ausrichtung des Hopi-Kardinalsystems" (The Orientation of the Hopi Cardinal System), ISBN 3-87808-081-6
  25. ↑ Curtis, Edward S. (1922), Hodge, Frederick Webb (ed.), The Hopi, The North American Indian, vol. 12, Norwood, Mass.: The Plimpton Press, p. 246, the original నుండి 22 December 2015 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది, ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 23 August 2014, Hopi orientation corresponds only approximately with ours, their cardinal points being marked by the solstitial rising and setting points of the sun.... Their cardinal points therefore are not mutually equidistant on the horizon and agree roughly with our semi-cardinal points.
  26. ↑ Fewkes, Jesse Walter (1897), "The Group of Tusayan Ceremonials Called Katcinas", Annual Report of the Bureau of Ethnology, vol. 15, Washington, DC: Government Printing Office, p. 258, ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 22 August 2022, The names of the four horizon cardinal points are, kwiniwi, northwest; tevyü'ña, southwest; tatyúka, southeast, and hopokyüka (syncopated hópoko), northeast.
  27. ↑ Anderson, Kasper Wrem; Helmke, Christophe (2013), "The Personifications of Celestial Water: The Many Guises of the Storm God in the Pantheon and Cosmology of Teotihuacan", Contributions in New World Archaeology, vol. 5, pp. 177–179
  28. ↑ H. Rodrigues (22 April 2016). "The Dikpalas". mahavidya.ca. ఒరిజినల్ నుండి 12 August 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 12 August 2018.
  29. ↑ Pawu-Kurlpurlurnu, W. J.; Holmes, M.; Box, L. (2008). Ngurra-kurlu: A way of working with Warlpiri people (Report). Vol. 41. Alice Springs: Desert Knowledge CRC. ISBN 978-1-74158-088-4.
  30. ↑ Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified citing
  31. ↑ Hopi Dictionary Project (University of Arizona Bureau of Applied Research in Anthropology) (1998), Hopi dictionary: Hopìikwa Lavàytutuveni: A Hopi-English dictionary of the Third Mesa dialect with an English-Hopi finder list and a sketch of Hopi grammar, Tucson, Arizona: University of Arizona Press, p. 890, ISBN 978-0-8165-1789-3, The cardinal directions … are "solstitial" in that places on the horizon of sunrise and sunset on the solstices correlate with these directions: On the summer solstice the sun rises in the northeast, hoop, and sets in the northwest, kwiningya; on the winter solstice the sun rises in the southeast, tatkya, and sets in the southwest, taavang.
  32. ↑ Malotki, Ekkehart (1979), Hopi-Raum: Eine sprachwissenschaftliche Analyse der Raumvorstellungen in der Hopi-Sprache, Tübinger Beiträge zur Linguistik (in జర్మన్), vol. 81, Tübingen: Gunter Narr Verlag, p. 165, "Die Ausrichtung des Hopi-Kardinalsystems" (The Orientation of the Hopi Cardinal System), ISBN 3-87808-081-6
  33. ↑ Stephen, Alexander M. (1936), Parsons, Elsie Clews (ed.), Hopi Journal of Alexander M. Stephen, Columbia University Contributions to Anthropology, vol. 23, New York: Columbia University Press, pp. 1190–1191, OCLC 716671864
  34. ↑ Deutscher, Guy (26 August 2010). "Does Your Language Shape How You Think?". The New York Times. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 31 August 2010.

బయటి లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ప్రధాన_దిక్కులు&oldid=4871064" నుండి వెలికితీశారు