Jump to content

ప్రధాన మంత్రి ఉజ్వల యోజన

వికీపీడియా నుండి
ప్రధాన మంత్రి ఉజ్వల యోజన (PMUY)
ఉజ్వల యోజన
దేశంభారతదేశం
ప్రధానమంత్రి(లు)నరేంద్ర మోదీ
మంత్రిత్వ శాఖపెట్రోలియం, సహజ వాయు మంత్రిత్వ శాఖ
ప్రధాన వ్యక్తులుధర్మేంద్ర ప్రధాన్
ప్రారంభం2016 మే 1; 10 సంవత్సరాల క్రితం (2016-05-01)
బల్లియా
స్థితిఅమల్లో ఉంది

ప్రధానమంత్రి ఉజ్వల యోజన (PMUY) భారతదేశ ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ 2016 మే 1న ప్రారంభించిన పథకం. ఈ పథకం ద్వారా దారిద్ర్య రేఖ కింద (BPL) ఉన్న కుటుంబాల మహిళలకు 5 కోట్ల ఎల్పీజీ కనెక్షన్లు పంపిణీ చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.[1][2][3] ఈ పథకానికి ₹80 బిలియను (US$1.0 billion) బడ్జెట్ కేటాయించబడింది. 2021లో ఈ పథకాన్ని ఉజ్వల యోజన 2.0తో భర్తీ చేశారు.[4] ఈ పథకం ద్వారా పరిశుభ్రమైన వంట ఇంధనాల వినియోగం పెరిగినప్పటికీ, ముఖ్యంగా గ్రామీణ భారతదేశంలో కాలుష్యకర ఇంధనాల వినియోగం ఇంకా కొనసాగుతోంది.[5]

సమీక్ష

[మార్చు]

పథకం ప్రారంభమైన తొలి సంవత్సరంలో లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న 1.5 కోట్ల కనెక్షన్లకు బదులుగా 2.2 కోట్ల కనెక్షన్లు పంపిణీ చేయబడ్డాయి. 2017 అక్టోబర్ 23 నాటికి 3 కోట్ల కనెక్షన్లు పంపిణీ చేయగా, వాటిలో 44 శాతం అనుసూచిత జాతులు, అనుసూచిత తెగలుకు చెందిన కుటుంబాలకు అందించబడ్డాయి.[6] 2018 డిసెంబర్ నాటికి ఈ సంఖ్య 5.8 కోట్లకు చేరుకుంది.[7]

2018 భారత కేంద్ర బడ్జెట్‌లో ఈ పథకం పరిధిని 8 కోట్ల పేద కుటుంబాలకు విస్తరించారు.[8] చమురు మార్కెటింగ్ సంస్థలు (OMCలు) 21,000 అవగాహన శిబిరాలను నిర్వహించాయి.[7] ఈ పథకం కారణంగా 2014తో పోల్చితే 2019లో ఎల్పీజీ వినియోగం 56 శాతం పెరిగింది.[9] ఈ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన పథకం ద్వారా ఉత్తరప్రదేశ్‌లో 1.46 కోట్లకు పైగా BPL కుటుంబాలు, పశ్చిమ బెంగాల్ లో 88 లక్షలు, బీహార్‌లో 85 లక్షలు, మధ్యప్రదేశ్ లో 71 లక్షలు, రాజస్థాన్ లో 63 లక్షలు, తమిళనాడులో 32.4 లక్షల కుటుంబాలు లబ్ధి పొందాయి.[10][11]

2019 సెప్టెంబర్ 7న ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఈ పథకం కింద 8 కోట్లవ లబ్ధిదారునికి గ్యాస్ సిలిండర్‌ను పంపిణీ చేశారు.[12] 2021–2022 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో ఈ పథకం కింద మరో 1 కోటి కనెక్షన్లు అందించనున్నట్లు ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. మొదటి దశలో మిగిలిపోయిన 1 కోటి కుటుంబాలకు వంట ఇంధనం అందించేందుకు ప్రధానమంత్రి 2021 ఆగస్టు 10న ఉజ్వల యోజన 2.0ను ప్రారంభించారు.[13]

2020 జనవరిలో బెంగళూరులో జరిగిన 107వ ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ లో నరేంద్ర మోదీ మాట్లాడుతూ, సాంకేతికత భారతదేశానికి “ఇప్పటికీ వంట కోసం బొగ్గు లేదా కట్టెలను ఉపయోగిస్తున్న 8 కోట్ల మహిళలను గుర్తించడంలో”, “ఎన్ని కొత్త పంపిణీ కేంద్రాలను నిర్మించాల్సి ఉందో అర్థం చేసుకోవడంలో” సహాయపడిందని పేర్కొన్నారు.[14]

జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వేలు (NFHS) ప్రకారం PMUY కారణంగా పరిశుభ్రమైన వంట ఇంధనాల వినియోగంలో గణనీయమైన మెరుగుదల కనిపించింది. పరిశుభ్రమైన ఇంధన వినియోగంలో వార్షిక వృద్ధి 2015 ప్రాంతంలో వేగవంతమై, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 2015కు ముందు ఉన్న 0.8 శాతం నుండి తరువాత 5.6 శాతానికి దాదాపు ఏడు రెట్లు పెరిగింది.[15] అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ (IEA) ఉజ్వల యోజనను “ఇంధన పేదరికం నిర్మూలనలో గేమ్-చేంజర్”గా అభివర్ణించింది.[16]

భారతదేశంలో గ్యాస్ సిలిండర్ వినియోగ ప్రాప్తి 2016 మేలో 62 శాతంగా ఉండగా, 2021 ఏప్రిల్ 1 నాటికి అది 99.8 శాతానికి పెరిగింది.[11]

2023 డిసెంబర్ 30న ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఉజ్వల యోజన 10 కోట్లవ లబ్ధిదారుడి ఇంటిని సందర్శించారు.[17]

రాజస్థాన్ ముఖ్యమంత్రి భజన్ లాల్ శర్మ ప్రధానమంత్రి ఉజ్వల యోజన కింద రాజస్థాన్‌లో గృహ వినియోగ గ్యాస్ సిలిండర్ ధరను ₹450గా నిర్ణయిస్తున్నట్లు ప్రకటించారు.[18]

గణాంకాలు

[మార్చు]

ఉజ్వల పథకం కింద లబ్ధిదారుల సంఖ్యను పెంచడానికి నిర్మాణ వ్యవస్థలో మార్పులు చేసి, చివరి దశలో ఉన్న లబ్ధిదారులను కూడా ఈ పథకం పరిధిలోకి తీసుకురావడం సులభతరం చేశారు. ప్రభుత్వం ఇందుకోసం మౌలిక సదుపాయాల విస్తరణకు కూడా కృషి చేసింది. దీని ద్వారా ప్రత్యక్ష, పరోక్ష ఉపాధి అవకాశాలు కూడా పెరిగాయి.[19]

అంశం 1 ఏప్రిల్ 2014 1 ఏప్రిల్ 2022 వృద్ధి శాతం
బాట్లింగ్ ప్లాంట్ల సంఖ్య 186 202 9%
బాట్లింగ్ సామర్థ్యం (TMPTA) 13535 21573 59%
అంశం 1 ఏప్రిల్ 2014 1 ఏప్రిల్ 2022 వృద్ధి శాతం
మొత్తం డిస్ట్రిబ్యూటర్లు 13896 25269 82%
గ్రామీణ ప్రాంతాలకు సేవలందిస్తున్న డిస్ట్రిబ్యూటర్లు 6724 17375 158%
అంశం 1 ఏప్రిల్ 2014 1 ఏప్రిల్ 2022 వృద్ధి శాతం
గృహ వినియోగదారులు 14.52 30.53 110%
PMUY వినియోగదారులు 0 9
అంశం ఆర్థిక సంవత్సరం 2014–15 ఆర్థిక సంవత్సరం 2021–22 వృద్ధి శాతం
గృహ వినియోగ ఎల్పీజీ అమ్మకాలు (TMTలో) 16041 25502 59%
వాణిజ్య వినియోగంతో కలిపిన మొత్తం ఎల్పీజీ అమ్మకాలు (TMTలో) 17639 28577 62%

ఉజ్వల యోజన 1.0 రాష్ట్రాల వారీ గణాంకాలు

[మార్చు]

2019 సెప్టెంబర్ 7 నాటికి ఉజ్వల యోజన 1.0 కింద లబ్ధిదారుల సంఖ్య 8 కోట్లకు చేరుకుంది. రాష్ట్రాల వారీగా లబ్ధిదారుల సంఖ్య క్రింది విధంగా ఉంది.[11][20]

క్రమ సంఖ్య రాష్ట్రాలు / కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు 31–03–2017 నాటికి విడుదలైన కనెక్షన్ల సంఖ్య 22–05–2019 నాటికి విడుదలైన కనెక్షన్ల సంఖ్య మొత్తం కనెక్షన్లు
1 అండమాన్, నికోబార్ దీవులు 1,189 7,878 9,067
2 ఆంధ్రప్రదేశ్ 63,428 3,43,221 4,06,649
3 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 39,565 39,565
4 అసోం 2 28,37,505 28,37,507
5 బీహార్ 24,76,953 78,98,945 10,375,898
6 చండీగఢ్ 88 88
7 ఛత్తీస్‌గఢ్ 11,05,441 26,92,109 37,97,550
8 దాద్రా, నగర్ హవేలీ 3,211 14,106 17,317
9 దమన్, దీయూ 73 423 496
10 ఢిల్లీ 516 73,555 74,071
11 గోవా 954 1,070 2,024
12 గుజరాత్ 7,52,354 25,22,246 32,74,600
13 హర్యానా 2,78,751 6,79,727 9,58,478
14 హిమాచల్ ప్రదేశ్ 1,601 1,12,889 1,14,490
15 జమ్మూ, కాశ్మీర్ 2,65,787 10,65,226 13,31,013
16 ఝార్ఖండ్ 5,36,912 28,92,151 34,29,063
17 కర్ణాటక 15,840 28,20,262 28,36,102
18 కేరళ 11,241 2,09,826 2,21,067
19 లక్షద్వీప్ - 289 289
20 మధ్యప్రదేశ్ 22,39,821 64,43,604 86,83,425
21 మహారాష్ట్ర 8,58,808 40,70,602 49,29,410
22 మణిపూర్ 25 1,30,922 1,30,947
23 మేఘాలయ 1,40,252 1,40,252
24 మిజోరం 25,722 25,722
25 నాగాలాండ్ 49,462 49,462
26 ఒడిశా 10,11,955 42,29,797 52,41,752
27 పుదుచ్చేరి 760 13,388 14,148
28 పంజాబ్ 2,45,008 12,08,880 14,53,888
29 రాజస్థాన్ 17,22,694 56,97,192 74,19,886
30 సిక్కిం 7,782 7,782
31 తమిళనాడు 2,72,749 31,47,742 34,20,491
32 తెలంగాణ 41 9,23,911 9,23,952
33 త్రిపుర 2,38,221 2,38,221
34 ఉత్తరప్రదేశ్ 55,31,159 1,29,59,693 1,84,90,852
35 ఉత్తరాఖండ్ 1,13,866 3,52,768 4,66,634
36 పశ్చిమ బెంగాల్ 25,20,479 80,61,694 1,05,82,173
భారతదేశం 2,00,31,618 6,40,13,768 9,19,44,331

విమర్శలు

[మార్చు]

ఉజ్వల పథకం ప్రభావశీలతపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తబడ్డాయి.[21] అవినీతి ఆరోపణలు,[22] ఆలస్యమైన కనెక్షన్ అమరికలు,[23] అధిక వినియోగ వ్యయాలు,[23] పర్యావరణ ప్రయోజనాలు లేదా మహిళలకు కలిగిన లాభాలపై సరైన గణాంకాల లేమి వంటి అంశాలు విమర్శలకు కారణమయ్యాయి.[23]

అధిక ధరల కారణంగా దాదాపు 90 లక్షల లబ్ధిదారులు గ్యాస్ రీఫిల్లులను తీసుకోవడం మానేశారు,[24] అలాగే 1.18 కోటిలకు పైగా లబ్ధిదారులు ఒక్క రీఫిల్ కూడా కొనుగోలు చేయలేదు. ఇది పథకం అమలులో ఉన్న లోపాలను సూచిస్తుంది.[25]

ఉజ్వల పథకం సబ్సిడీ

[మార్చు]

ప్రతి 14.2 కిలోల ఎల్పీజీ సిలిండర్‌పై సంవత్సరానికి గరిష్టంగా 12 రీఫిల్లులకు ₹200 సబ్సిడీని కేంద్ర మంత్రివర్గం ఆమోదించింది. ఇందుకోసం 2022–23 ఆర్థిక సంవత్సరానికి ₹6,100 కోట్లు, 2023–24 సంవత్సరానికి ₹7,680 కోట్లు వ్యయం చేయనున్నట్లు ప్రకటించారు. PMUY వినియోగదారుల సగటు ఎల్పీజీ వినియోగం 2019–20లో 3.01 రీఫిల్లుల నుంచి 2021–22లో 3.68 రీఫిల్లులకు, అంటే 20 శాతం పెరిగింది.[26][27] గ్యాస్ సిలిండర్ల మొత్తం వినియోగం 2022–23లో 3.71కు, 2023–24లో 3.8కు పెరిగింది.[28] ఉజ్వల పథకం కింద పేద మహిళలకు అందిస్తున్న సబ్సిడీని ప్రభుత్వం వచ్చే ఆర్థిక సంవత్సరానికి ప్రతి గ్యాస్ సిలిండర్‌పై ₹300కు పెంచింది. మార్చి 31తో ముగిసిన ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరానికి కూడా ఇదే ₹300 సబ్సిడీ అమలులో ఉంది. కేంద్ర వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రి పీయూష్ గోయల్ తెలిపిన ప్రకారం, కేంద్ర మంత్రివర్గ ఆర్థిక వ్యవహారాల కమిటీ ఈ సబ్సిడీని 2024–25 వరకు పొడిగించాలని నిర్ణయించింది.[29][30]

చరిత్ర

[మార్చు]
  • 2009 అక్టోబర్ 16న భారత ప్రభుత్వం RGGLV (రాజీవ్ గాంధీ గ్రామ ఎల్పీజీ విదారక్ యోజన) పథకాన్ని ప్రారంభించింది. దీని లక్ష్యం దూర, అందుబాటులో లేని ప్రాంతాలలో ఎల్పీజీ వినియోగాన్ని పెంచడం, ఎల్పీజీ పంపిణీదారులను ఏర్పాటు చేయడం.[citation needed][31]
  • 2009లో ప్రభుత్వం దారిద్ర్య రేఖ కింద (BPL) ఉన్న కుటుంబాలకు ఎల్పీజీ కనెక్షన్ల కోసం ఒకసారి ఆర్థిక సహాయం అందించే పథకాన్ని కూడా ప్రారంభించింది. ఈ సహాయం ప్రభుత్వ చమురు మార్కెటింగ్ సంస్థల (OMCs) కార్పొరేట్ సామాజిక బాధ్యత (CSR) నిధుల ద్వారా అందించబడింది.[citation needed]
  • 2015లో రాజీవ్ గాంధీ గ్రామ ఎల్పీజీ విదారక్ యోజనను నిలిపివేశారు.[32]
  • 2009 నుండి 2016 వరకు ఉజ్వల పథకం ప్రారంభానికి ముందు 1.62 కోట్ల కుటుంబాలకు ఎల్పీజీ కనెక్షన్లు అందించబడ్డాయి.
  • 2016 మార్చి 31న దారిద్ర్య రేఖ కింద ఉన్న కుటుంబాలకు CSR నిధుల ద్వారా అందిస్తున్న ఇంధన సబ్సిడీ నిలిపివేయబడింది.[33]
సంవత్సరాల వారీగా భారతదేశ ఎల్పీజీ కనెక్షన్లు[34][35][36][37][38][39][40][41]
సంవత్సరం ఎల్పీజీ కనెక్షన్ల సంఖ్య (కోట్లలో) PMUY కనెక్షన్ల సంఖ్య (కోట్లలో)
19770.32
19840.8
19901.96
20015.78[42]
20058
2009RGGLV ప్రారంభం[43]
201111.4
201212.61
201313.9
201414.52
201514.86
201616.6PMUY I ప్రారంభం
201719.92
201822.43.56
201926.57.18
202027.98.02
202128.98 (PMUY II ప్రారంభం)
202230.58.99
202331.409.58
202432.4210.32
202532.8910.33

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "Scheme for LPG to BPL families to be launched in Odisha", The Times of India, 7 June 2016
  2. ↑ Raja, Aditi (16 May 2016). "Pradhan Mantri Ujjwala Yojana: "UPA govt left coffers empty, making it difficult for us"". The Indian Express.
  3. ↑ "Modi's pet projects PMUY, Urja Ganga to cross Himalayan borders to Nepal", Business Standard, 28 March 2017
  4. ↑ "PM to launch Ujjwala 2.0 on 10th August". pib.gov.in. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2023-03-23.
  5. ↑ "Persistence of Solid Fuel Use in Rural North India". epw.in. 17 January 2020. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-09-05.
  6. ↑ "Pradhan Mantri Ujjwala Yojana: 3 cr LPG connections already issued, Oil Min seeks to serve another 3 cr beneficiaries", Financial Express, 1 November 2017
  7. 1 2 Sharma, Anshu (19 December 2018), "Government expands eligibility criteria to meet Pradhan Mantri Ujjwala Yojana target", CNBC TV18
  8. ↑ "Budget 2018: Ujjwala scheme to cover 80 million families, says Arun Jaitley", Live Mint, 1 February 2018
  9. ↑ "Ujjwala scheme boosts India's LPG consumption to a record high in FY19", Business Standard, 3 May 2019
  10. ↑ "PMUY: How to avail full benefits of Ujjwala Yojana", Live Mint, 14 September 2019
  11. 1 2 3 "Factsheet Details".
  12. ↑ "Eight croreth beneficiary of Ujjwala scheme plans biryani on new connection!". 8 September 2019.
  13. ↑ "PM to launch Ujjwala 2.0 on 10th August".
  14. ↑ "Rural India's economic strength linked to young scientists: PM in Bengaluru". Hindustan Times. Bengaluru. 3 January 2020. ఒరిజినల్ నుండి 3 January 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
  15. ↑ "New Welfarism of Modi govt represents distinctive approach to redistribution and inclusion". The Indian Express (in ఇంగ్లీష్). 2020-12-22. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2020-12-26.
  16. ↑ "International Energy Agency hails PM's Ujjwala scheme, says it's a 'game-changer in ending energy poverty'". DNA India (in ఇంగ్లీష్). 20 July 2019. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2020-09-10.
  17. ↑ Kumar, Mayank (30 December 2023). "PM Modi visits 10th crore beneficiary of Ujjwala scheme in Ayodhya". The Hindu.
  18. ↑ Sumaiya (2023-12-27). "Beneficiaries of Ujjwala scheme in Rajasthan will now get domestic gas cylinder for Rs 450". The Local Report (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2023-12-27.
  19. ↑ "PMUY : Home". the original నుండి 2026-05-07 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-05-24.
  20. ↑ "State-wise PMUY Connections Released". the original నుండి 2023-06-09 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-05-24.
  21. ↑ "Indian National Congress". Indian National Congress (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-09-22.
  22. ↑ www.ETEnergyworld.com. "Complaints of alleged corruption/irregularities against Petronet LNG CEO: Pradhan - ET EnergyWorld". ETEnergyworld.com (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-09-29.
  23. 1 2 3 "Committee Reports". PRS Legislative Research (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-09-22.
  24. ↑ Nair, Sobhana K. (2022-05-12). "Ujjwala scheme | 90 lakh beneficiaries do not get refills". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-09-22.
  25. ↑ Porecha, Maitri (2023-08-31). "One in four Ujjwala Yojana beneficiaries took zero or one LPG cylinder refills last year despite ₹200 subsidy, RTI data reveals". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-09-22.
  26. ↑ "Cabinet approves targeted subsidy to Pradhan Mantri Ujjwala Yojana Consumers".
  27. ↑ "Govt extends ₹200 subsidy on LPG cylinder under Ujjwala scheme by 1 year". 24 March 2023.
  28. ↑ "Consumption status under PMUY" (PDF). sansad.in.
  29. ↑ "Big news for the beneficiaries of Ujjwala Yojana, they will continue to get subsidy of Rs 300 on LPG". Prabhat Khabar (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2024-03-07. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-04-02.
  30. ↑ https://www.microsave.net/wp-content/uploads/2020/10/201012_Indias-LPG-cooking-gas-subsidy-reform.pdf#:~:text=In%202009%2C%20the%20Government%20of,stated%20its%20intention%20to%20limit
  31. ↑ "Vikaspedia Domains".
  32. ↑ "Narendra Modi govt halts Rajiv Gandhi Gramin LPG Vitaran scheme". 6 August 2015.
  33. ↑ "Modi's Gas for the Poor Scheme Marred by Data Inflation, Poor Implementation".
  34. ↑ https://oecd-opsi.org/wp-content/uploads/2024/01/Respol-published-paper_1-s2.0-S0048733320302705-main.pdf
  35. ↑ https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2023/apr/doc2023420183001.pdf
  36. ↑ https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2024/mar/doc2024315325001.pdf
  37. ↑ https://www.ijfmr.com/papers/2024/4/25082.pdf
  38. ↑ https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/184/AU5339_KDcWvQ.pdf?source=pqals
  39. ↑ https://ddnews.gov.in/en/indias-lpg-connections-more-than-double-in-a-decade-reach-32-83-crores-in-2024/
  40. ↑ https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1575403&reg=3&lang=2
  41. ↑ https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154355&ModuleId=3&reg=3&lang=2
  42. ↑ https://ppac.gov.in/uploads/whatsnew/1708084478_LPG_Profile_Report_1_1_2024%20_Web.pdf
  43. ↑ https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=89760&reg=3&lang=2

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ప్రధాన_మంత్రి_ఉజ్వల_యోజన&oldid=4861559" నుండి వెలికితీశారు