ప్రారంభ బౌద్ధ పాఠశాలలు

ఏడవ శతాబ్దంలో జువాన్జాంగ్ సందర్శించిన సమయంలో దక్షిణాసియాలోని ప్రధాన బౌద్ధ పాఠశాలల భౌగోళిక కేంద్రాల పటం.
· బూడిద రంగు: ధర్మగుప్తకులు
· ఎరుపు: సర్వస్తివాదిన్లు
· పసుపు: మహాసాంఘికులు
· ఆకుపచ్చ: పుడ్గలవాదిన్లు
· నారింజ: విభజ్యవాదిన్లు

ప్రారంభ బౌద్ధ పాఠశాలలు భారతీయ బౌద్ధ "సిద్ధాంత పాఠశాలలు" లేదా "ఆలోచన పాఠశాలలు" (సంస్కృతం: వాద ) ను సూచిస్తాయి, ఇవి భారతీయ బౌద్ధమత చరిత్రలోని వివిధ విభేదాల కారణంగా ప్రారంభ ఏకీకృత బౌద్ధ సన్యాసుల సంఘం (సంఘ) నుండి ఉద్భవించాయి. సన్యాసుల పాలన వివరణలలో తేడాలు, బౌద్ధమతం భారత ఉపఖండం అంతటా వ్యాపించడంతో సాధారణ భౌగోళిక విభజన కారణంగా వివిధ చీలికలు, విభజనలు సంభవించాయి.

ప్రారంభ బౌద్ధ సమాజం మొదట్లో రెండు ప్రధాన నికాయలుగా (సన్యాసుల సమూహాలు, విభాగాలు) విడిపోయింది: స్థవీర (పెద్దల) & మహాసాంఘిక (గొప్ప సమాజం) గా విభజించబడింది. ఈ ప్రారంభ విభజన అశోకుడి పాలనలో (c. 268-232) లేదా కొంతకాలం తర్వాత (చరిత్రకారులు ఈ విషయంపై విభేదిస్తున్నారు) సంభవించింది.

ఈ సమూహాలు తరువాత సిద్ధాంతపరమైన ప్రాతిపదికన అనేక ఆలోచనా విధానాలుగా, ఆచరణ విధానాలుగా విభజించబడ్డాయి (ప్రతి ఒక్కటి వారి స్వంత సన్యాసుల నియమాలు, సిద్ధాంత అభిధర్మ గ్రంథాలతో). కొన్ని ప్రధాన విభాగాలలో సర్వస్తివాదిన్లు (టెంపోరల్ ఎటర్నలిస్టులు) ధర్మగుప్తకులు (ధర్మ సంరక్షకులు) లోకోత్తరవాదులు (ఆధ్యాత్మికవాదులు) ప్రజ్ఞాప్టివాదిన్లు, (సంభావితవాదులు) విభజ్యవాదులు, పుద్గలవాదులు (వ్యక్తిగతవాదులు) ఉన్నారు. సాంప్రదాయ వృత్తాంతాల ప్రకారం ఈ వర్గాలు చివరికి 18 (లేదా, తక్కువ-సాధారణంగా, 20) వివిధ పాఠశాలలుగా విస్తరించాయి.

ప్రారంభ పాఠశాలలు పంచుకున్న పాఠ్య సామగ్రిని తరచుగా ప్రారంభ బౌద్ధ గ్రంథాలు అని పిలుస్తారు, ఇవి వాటి సిద్ధాంతపరమైన సారూప్యతలు, వ్యత్యాసాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ముఖ్యమైన వనరు. ఈ పాఠశాలలు రాసిన అభిధర్మ, ఇతర గ్రంథాల వివిధ రచనలు ఉన్నాయి, ఇవి ప్రతి పాఠశాలకు ప్రత్యేకమైన మరింత ప్రత్యేకమైన సిద్ధాంతాలను కలిగి ఉన్నాయి.

నిర్మాణం & అభివృద్ధి

ఇవీ చూడండి: సర్వాస్తివాదం

మొదటి కౌన్సిల్

గ్రంథాల ప్రకారం (కుల్లవగ్గ XI. 1 ff. 1) గౌతమ బుద్ధుని పరినిర్వాణ జరిగిన మూడు నెలల తరువాత, ఆయన శిష్యులలో కొంతమంది ఆరాంతులు రాజఘ (రాజగీర్) వద్ద అత్యంత సీనియర్ శిష్యులలో ఒకరైన మహాకశప అధ్యక్షతన ఒక మండలిని నిర్వహించారు, అక్కడ ఆయన బుద్ధుని బోధనలను పఠించారు. వివిధ పాఠశాలల గ్రంథాలు, కౌన్సిల్ వారి వృత్తాంతాలలో, వాస్తవానికి అక్కడ ఏమి పఠించబడిందనే దానిపై భిన్నంగా ఉంటాయి. పురాణ అనే పెద్ద సన్యాసి ఇలా చెప్పినట్లు నమోదు చేయబడింది: "మీ గౌరవాలు, పెద్దలు బాగా పఠించారు, అవి ధమ్మ, వినయ, కానీ ఆ విధంగా నేను ప్రభువు సమక్షంలో విన్నాను, నేను దానిని ఆయన సమక్షంలో అందుకున్నాను, అదే విధంగా నేను దానిని మనస్సులో ఉంచుకుంటాను". తెరవాడ థెరవాడ సంప్రదాయం ప్రకారం, బోధనలు వివిధ భాగాలుగా విభజించబడ్డాయి. ప్రతి ఒక్కటి ఒక పెద్ద. అతని విద్యార్థులకు జ్ఞాపకం ఉంచుకోవడానికి కేటాయించబడ్డాయి. బుద్ధుడు బోధించిన దాని గురించి ఎటువంటి వివాదం లేదు.

కొంతమంది పండితులు మొదటి కౌన్సిల్ వాస్తవానికి జరగలేదని వాదిస్తున్నారు.

స్థావీర & మహాసాంఘిక మధ్య వ్యత్యాసం

ప్రారంభ బౌద్ధమతంలో మౌఖికంగా ప్రసారం చేయబడిన గ్రంథాల విస్తరణ, బౌద్ధ సమాజాల మధ్య పెరుగుతున్న దూరాలు, ప్రత్యేకత, మతపరమైన గుర్తింపును ప్రోత్సహించాయి. అశోకుడి పాలనలో ఒకటి లేదా అనేక వివాదాలు సంభవించాయి, వీటిలో సిద్ధాంతపరమైన, క్రమశిక్షణా (వినయ) విషయాలు రెండూ ఉన్నాయి, అయితే ఇవి "కౌన్సిల్" అని పిలవడానికి చాలా అనధికారికంగా ఉండవచ్చు. అశోకుడి సమయానికి, సిద్ధాంతపరంగా చెప్పాలంటే, స్థావీర పాఠశాల మూడు ఉప-పాఠశాలలుగా విభజించబడింది, కానీ ఇవి తరువాత వరకు ప్రత్యేక సన్యాసుల ఆదేశాలుగా మారలేదు.

తెరావాడిన్ సంప్రదాయంలో, మొదటి విభేదం తీవ్ర వివాదం వైశాలి రెండవ కౌన్సిల్ సమయంలో సంభవించిందని భావిస్తున్నారు, గౌతమ బుద్ధుని పరినిర్వాణ తరువాత సుమారు వంద సంవత్సరాల తరువాత కౌన్సిల్ యొక్క ఫలితం-ఈ సంప్రదాయం ప్రకారం-సంఘంలో మొదటి విభేదం, స్థవీర మహాసాంఘిక మధ్య, విభజనకు ఖచ్చితమైన కారణం బాగా అంగీకరించబడనప్పటికీ. రెండవ మండలి బహుశా ఒక చారిత్రక సంఘటన అయినప్పటికీ, దాని గతి, ఫలితానికి సంబంధించిన వివరాలు అంత ఖచ్చితంగా లేవు.

బౌద్ధ సంఘంలో మొదటి విభేదం అశోకుడి పాలనలో జరిగిందని లామోట్టే, హిరకావా ఇద్దరూ వాదిస్తున్నారు; కొల్లెట్ కాక్స్ ఈ తేదీని కొంచెం తరువాత ఉంచుతూ, "చాలా మంది పండితులు తొలి గుర్తింపు పొందిన సమూహాల మూలాలు అశోకుడి కంటే ముందే ఉన్నప్పటికీ, వారి వాస్తవ విభజన అతని మరణం తర్వాత వరకు జరగలేదని అంగీకరిస్తారు" అని రాశారు. కేవలం రెండు పురాతన మూలాలు ( దీపవంశం & భావివేక  మూడవ జాబితా) మాత్రమే అశోకుడి కంటే ముందు మొదటి విభేదాన్ని ఉంచాయి. ఒకటి (మహాసాంఘిక శారిపుత్రపరిశుద్ధా ) మాత్రమే దానిని వినయ వివాదానికి ఆపాదించింది; అనేక (ముఖ్యంగా స్థవిరవుడిన్) మూలాలు సిద్ధాంతంపై వివాదంగా కారణాన్ని ఇస్తున్నాయి.

కొన్ని పాఠశాలలు అభిధర్మ సాహిత్యాన్ని పరిచయం చేసి, దానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడంతో పాటుగా సన్యాసుల సంస్థలలో వివిధ విభజనలు జరిగాయి. ఈ సాహిత్యం ప్రతి పాఠశాలకు ప్రత్యేకమైనది, పాఠశాలల మధ్య వాదనలు, వివాదాలు తరచుగా ఈ అభిధర్మ రచనలపై ఆధారపడి ఉండేవి. ఏదేమైనా, ఆధునిక పండితులు సాధారణంగా వినయ (సన్యాసుల క్రమశిక్షణ) పై విభేదాలపై ఆధారపడిన మొదటి విభేదాలను కలిగి ఉంటారు, అయితే ఇది కూడా- లేదా అంతకుముందు-అవి సిద్ధాంత అసమ్మతిపై ఆధారపడి ఉండవచ్చని నొక్కి చెప్పబడింది. అయితే, మత-పూర్వ బౌద్ధమతంలో, బహుశా ప్రాథమిక చట్రం తప్ప, అభిధర్మ గ్రంథాలు లేవు, ప్రారంభ పాఠశాలలన్నీ అభిధర్మ సాహిత్యాన్ని అభివృద్ధి చేయలేదు.

అశోకుడి ఆధ్వర్యంలో మూడవ మండలి

క్రీ పూ 3వ శతాబ్దంలో, అశోకుడి పోషణలో ఒక మండలి సమావేశమైందని తెరావాడిన్ మూలాలు పేర్కొన్నాయి. థర్డ్ కౌన్సిల్ చారిత్రాత్మకం కాదని సూచించే థెరావాడిన్ వృత్తాంతంలో కొన్ని నమ్మశక్యం కాని లక్షణాలు ఉన్నాయని కొందరు పండితులు వాదిస్తున్నారు. మిగిలిన వారు దీనిని పూర్తిగా తెరవాడ-విభజ్యవాద మండలిగా భావిస్తారు.

తెరావాడి వృత్తాంతం ప్రకారం, ఈ మండలి ప్రధానంగా అధికారిక సంప్రదాయవాదాన్ని స్థాపించే ఉద్దేశ్యంతో సమావేశమైంది. మండలిలో, చిన్న సమూహాలు వినయ యొక్క ప్రత్యేకతలు సిద్ధాంతం వివరణ గురించి ప్రశ్నలు లేవనెత్తాయి. కౌన్సిల్ ఛైర్మన్ మొగ్గలీపుత్ర తిస్స ఈ వాదనలను ఖండించడానికి ఉద్దేశించిన కథావత్తు అనే పుస్తకాన్ని సంకలనం చేశారు. ఈ మండలి మొగ్గలీపుత్ర, అతని బౌద్ధమత సంస్కరణను సనాతనంగా స్వీకరించింది, తరువాత దీనిని అశోక చక్రవర్తి తన సామ్రాజ్య అధికారిక మతంగా స్వీకరించారు. పాలిలో, ఈ ఆలోచనా విధానాన్ని విభజ్జవాద అని పిలిచారు, అక్షరాలా " చేసే వారి సిద్ధాంతం".

ఇందులో ఉన్న వ్యత్యాసం ఏమిటంటే గతం, భవిష్యత్తు, వర్తమానంలో ధర్మాల ఉనికి. మూడవ మండలిలో స్థాపించబడిన గ్రంథాల సంస్కరణ-వినయ, సూత్ర, అభిధర్మ పిటకాలు (సమిష్టిగా త్రిపిటాకా అని పిలుస్తారు-చక్రవర్తి అశోక కుమారుడు, సన్యాసి మహింద శ్రీలంక తీసుకువెళ్లారు. అక్కడ చివరికి పాలి భాషలో రాయడానికి కట్టుబడి ఉంది. సర్వస్తీవాదిని ధర్మశాస్త్రంలో ఎక్కువ భాగం చైనీస్ అనువాదం కూడా ఉనికిలో ఉన్నప్పటికీ, పాలి కానన్ మనుగడలో ఉన్న నికాయా గ్రంథాల పూర్తి సమితిగా మిగిలిపోయింది (ఇతర భాగాలతో పాటు-కొన్నిసార్లు గుర్తించబడని-చట్టాలు) కొన్ని భాగాలు టిబెటన్ అనువాదాలలో ఉన్నాయి, కొన్ని శకలాలు సంస్కృత వ్రాతప్రతుల్లో ఉన్నాయి, కొన్ని ఇతర ఇండో-ఆర్యన్ భాషలలో (ఉదా., గాంధారి ) ఉన్నాయి.

మరిన్ని విభాగాలు

అశోకుడి పాలన తరువాత కొంతకాలం బౌద్ధ ఉద్యమంలో మరింత విభజనలు జరగడం ప్రారంభించాయి, అనేక అదనపు పాఠశాలలు ఉద్భవించాయి. ఎటియన్నే లామోట్టే ప్రధాన స్రవంతి బౌద్ధ పాఠశాలలను మూడు ప్రాథమిక సిద్ధాంత రకాలుగా విభజించారు:

1. పుద్గలవాదిన్ వాత్సీపుత్రులు, సామ్మిత్యులు వంటి "వ్యక్తిగతవాదులు".
2. "వాస్తవికవాదులు" అంటే, తెరవాడ, సర్వస్తివద అభిధర్మికలు.
3. "నామమాత్రవాదులు" ఉదా., మహాసాంఘిక ప్రజ్ఞాప్టివాదిన్లు, బహుశా అభిధర్మ స్థితావిదులు కానివారు.

ఒక స్థావీర వర్గం- (శ్రీలంకలో కొంత భాగం, దక్షిణ భారతదేశం కొన్ని ప్రాంతాలలో (నైరుతిలో వనవాసి, ఆగ్నేయంలో కన్సీ ప్రాంతం వంటివి) -తమను తాము విభజ్యవాదులు అని పిలవడం ప్రారంభించింది, ఈ సమూహం తరువాత తమను తాము ప్రత్యేకంగా "విభజ్జవాదులు" అని పిలవడం మానేసింది, కానీ మునుపటి థేరాల (స్థావిర్యాస్) తర్వాత తమను తాము "థెరియాలు" అని పిలవడానికి తిరిగి వచ్చింది. ఇంకా తరువాత, దీపవంశానికి (4 వ శతాబ్దం) ముందు ఏదో ఒక సమయంలో పాలి పేరు తెరవాడ స్వీకరించబడింది. ఈ సమూహానికి అప్పటి నుండి వాడుకలో ఉంది.

ఇతర సమూహాలలో సర్వస్తివద, ధర్మగుప్తకులు, సామిత్యులు, పుద్గలవాదులు ఉన్నారు. పుద్గలవాదులు వారి ఊహాత్మక స్థాపకుడి పేరు మీద వాత్సీపుత్రులు అని కూడా పిలువబడ్డారు. తరువాత, ఈ సమూహం దాని ఉపవిభాగాలలో ఒకదాని తర్వాత సామిత్య పాఠశాలగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది 9వ లేదా 10వ శతాబ్దంలో అంతరించింది. అయినప్పటికీ, ప్రారంభ మధ్యయుగ కాలంలో, ఇతర అన్ని పాఠశాలల కంటే ఎక్కువ మంది అనుచరులతో, సంఖ్యాపరంగా భారతదేశంలో అతిపెద్ద బౌద్ధ సమూహం సామీతియ పాఠశాల. సర్వస్తివాదిన్ పాఠశాల వాయవ్య భారతదేశం అత్యంత ప్రముఖమైనది, తరువాత మహాయానులు స్వీకరించిన కొన్ని సిద్ధాంతాలను అందించింది. దీనికి సంబంధించిన సమూహం సౌత్రాంతికా పాఠశాల, ఇది సూత్రాల అధికారాన్ని మాత్రమే గుర్తించింది, సర్వస్తివద వైభాసిక విభాగం ద్వారా ప్రసారం చేయబడిన, బోధించే అభిధర్మాన్ని తిరస్కరించింది. వచన పరిశీలన ఆధారంగా, సౌత్రాంతికులు వాస్తవానికి మూలసర్వస్తివద అనుచరులు అని సూచించబడింది. అయితే, సర్వస్తివద, మూలసర్వస్తివద మధ్య సంబంధం అస్పష్టంగా ఉంది.

నికాయ బౌద్ధమతం ఈ ప్రారంభ పాఠశాలలన్నీ చివరికి తరువాతి మూలాలలో సమిష్టిగా "పద్దెనిమిది పాఠశాలలు" గా పిలువబడ్డాయి. తెరవాడ మినహా టిబెట్‌లో మాత్రమే, మౌలసర్వాస్తివద-ఈ ప్రారంభ పాఠశాలలు ఏవీ మధ్యయుగ కాలం తరువాత మనుగడ సాగించలేదు (అప్పటికి, చాలా వరకు అప్పటికే అంతరించిపోయాయి), అయితే, ఈ పాఠశాలల్లో కొన్నింటి యొక్క కానానికల్ సాహిత్యం గణనీయమైన మొత్తంలో, ప్రధానంగా చైనీస్ అనువాదంలో మిగిలి ఉంది. అంతేకాకుండా, ప్రత్యేకంగా మహాయాన సిద్ధాంతాల మూలాలను ఈ ప్రారంభ పాఠశాలల్లో కొన్ని, ముఖ్యంగా మహాసాంఘిక, సర్వాస్తివద బోధనలలో గుర్తించవచ్చు.

సూత్ర పిటకలోని బోధనల "నిజమైన" అర్థానికి సంబంధించిన తేడాలపై, కొన్నిసార్లు వినయాన్ని సరిగ్గా పాటించడం గురించి భిన్నాభిప్రాయాలపై పాఠశాలలు కొన్నిసార్లు విడిపోయాయి. ఈ తేడాలు అభిధర్మములు, వ్యాఖ్యానాలు వంటి పెద్ద రచనలలో పొందుపరచబడ్డాయి. వివిధ వర్గాల సూత్ర పిటకాల ప్రస్తుత సంస్కరణల పోలిక, అభిధర్మల నుండి వచ్చిన సిద్ధాంతాలు కొన్నిసార్లు ఆ అభిధర్మాలలో చేసిన ప్రకటనలకు మద్దతుగా సూత్ర పిటకాలలోకి తిరిగి వచ్చాయనే ఆధారాలను చూపిస్తుంది

ఈ పరిణామాలలో కొన్ని బోధనలపై తదుపరి వివరణలుగా చూడవచ్చు. గోంబ్రిచ్ ప్రకారం, బౌద్ధమతం ప్రారంభ సిద్ధాంత చరిత్రలో మార్పుకు అనుకోకుండా సాహిత్యవాదం ఒక ప్రధాన శక్తి, అంటే, ఇతర హెర్మెన్యూటిక్ పద్ధతులకు తక్కువ పరిగణనతో, అందులో ఉపయోగించిన పదాల కఠినమైన సాహిత్య పఠనం ప్రకారం గ్రంథాలు అర్థం చేసుకోబడ్డాయి.

పద్దెనిమిది పాఠశాలలు

పద్దెనిమిది పాఠశాలలు
శ్రీపుత్రపరిప్రచ్ఛ (சாரிப்புத்தர் சாயரிபிர்) అనేది మహాసాంఘిక చరిత్ర, ఇది ఈ క్రింది జాబితాను ఇస్తుందిః స్తావీరవాడ సర్వస్తివద మహిషాసక ధర్మగుప్తక సువర్శ వాత్సీపుత్రియ ధర్మోత్తరియ భద్రయానియ సమ్మతియ సన్నగరిక కశ్యప సూత్రవాద సంక్రాంతిక మహాసాంఘిక వ్యవహార లోకోత్తరవాద గోకులిక బహుశ్రుతియ ప్రజ్ఞాప్టివద మహాదేవ కైతిక ఉత్తరాశైలా స్తావీరావాడ సర్వస్తివద మహిషాసాక ధర్మగుప్తక సువార్సా వాత్సీపుత్రియా భద్రయానియా సమ్మతియ సన్నగరిక కశ్యప సూత్రవాద మహాసాంఘిక వ్యవహారా లోకోత్తరవాద గోకులికా బహుశ్రుతియ ప్రజ్ఞాప్టివద మహదేవ కైతిక ఉత్తరాశైలా
సర్వస్తివాదిన్ సన్యాసి వాసుమిత్ర (మరణము. క్రీ. పూ. 124) రచించిన సమయభేదొ పరచన చక్ర క్రింది జాబితాను ఇస్తుందిః స్థాయీవాద హైమావత్ -మొదటి విభేదాన్ని సర్వస్తివాదీలు "అసలు స్థాయీ పాఠశాల" గా పేర్కొన్నారు, కానీ ఈ పాఠశాల ఉత్తర భారతదేశంలో మాత్రమే ప్రభావవంతంగా ఉండేది. సర్వస్తివద-మొదటి విభేదం వాత్సీపుత్ర్య-రెండవ విభేదం ధర్మోత్తరీయ -మూడవ విభేదం భద్రయానియ-మూడవ భేదం సామ్మిత్య-మూడవ విభజన సన్నగరిక-మూడవ వర్గీకరణ మహిషాసక-నాల్గవ విభజన ధర్మగుప్తక-ఐదవ విభజన కశ్యప-ఆరవ విభజన సౌత్రాంతిక-ఏడవ విభజన[zh] మహాసాంఘిక ఏకవ్యహరిక-మొదటి విభేదం లోకోత్తరవాద-మొదటి విభేదాలు గోకులిక-మొదటి భేదం బహుశ్రుతియ-రెండవ విభేదం ప్రజ్ఞాప్టివద-మూడవ విభేదం కైతిక-నాల్గవ విభేదం అపర శైల-నాల్గ వ విభేదం ఉత్తర శైల-నాలుగవ విభేదం స్తావీరావాడ హైమావత్ -సర్వస్తివాదిన్లు "అసలు స్థావీర పాఠశాల" గా పేర్కొన్న మొదటి విభేదం, కానీ ఈ పాఠశాల ఉత్తర భారతదేశంలో మాత్రమే ప్రభావవంతంగా ఉండేది. సర్వస్తివద-మొదటి విభేదం వాత్సీపుత్ర్య-రెండవ విభేదం ధర్మోత్తరీయ -మూడవ విభేదం భద్రయానియ-మూడవ భేదం సామ్మిత్య-మూడవ విభజన సన్నగరిక-మూడవ వర్గీకరణ మహిషాసక-నాల్గవ విభజన ధర్మగుప్తక-ఐదవ విభజన కశ్యప-ఆరవ విభజన సౌత్రాంతిక-ఏడవ విభజన వాత్సీపుత్ర-రెండవ విభేదం ధర్మోత్తరీయ-మూడవ విభేదం భద్రయానియ-మూడవ విభజన సామిత్య-మూడవ భేదం సన్నగరిక-మూడవ వివాదం ధర్మోత్తరీయ -మూడవ విభేదం భద్రయానియా-మూడవ విభేదం సామీతియ-మూడవ విభేదం సన్నగరిక-మూడవ విభేదం మహిషాసాక-నాలుగో విభేదం ధర్మగుప్తక-ఐదవ విభేదం కశ్యప-ఆరవ విభేదం సౌత్రాంతికా-ఏడవ విభేదం మహాసాంఘిక ఏకవ్యహారిక-మొదటి విభేదం లోకోత్తరవాద-మొదటి విభేదం గోకులికా-మొదటి విభేదం బహుశ్రుత-రెండవ విభేదం ప్రజ్ఞాప్టివద-మూడవ విభేదం కైతిక-నాల్గవ విభేదం అపారా శైల-నాల్గవ విభేదం ఉత్తరశైలా-నాల్గవ విభేదం
శ్రీలంక చరిత్రలు, దీపవంశ (క్రీ. శ. 3వ-4వ శతాబ్దం) మహావంశ (క్రీ. ష. 5వ శతాబ్దం, క్రీ. శ) ఈ క్రింది పాఠశాలలను గుర్తించాయిః స్థాయివాడ/విభజ్జవాడ/తెరవాడ మహిషాసక-మొదటి విభేదం సర్వస్తివద-మూడవ విభేదం కశ్యప-నాల్గవ విభేదం సంక్రాంతి -ఐదవ విభేదం సౌత్రాంతికా-ఆరవ విభేదం ధర్మగుప్తక-మూడవ విభజన వాత్సీపుత్రియా-మొదటి విభేదాలు ధర్మోత్తరీయ) -రెండవ విభేదం భద్రయానియా-రెండవ విభేదాలు సన్నగరిక-రెండవ విభేదము సామ్మిత్య-రెండవ విభేదమ్ మహాసాంఘిక గోకులికా-మొదటి విభేదం ప్రజ్ఞాప్టివద-రెండవ విభేదం బహుశ్రుతియా-రెండవ విభేదాలు ఏకవ్యహారికా-మొదటి భేదం కైతిక-మూడవ విభేదం, దీపవంశ ప్రకారం, కానీ మహావంశంలో ఇది పన్నాటి, బహుశుతక నుండి ఉద్భవించిందని చెబుతారు. అదనంగా, దీపవంశంలో అవి ఉద్భవించిన పాఠశాలలను గుర్తించకుండా ఈ క్రింది ఆరు పాఠశాలలను జాబితా చేసిందిః హేమావతికా (సంస్కృతంః హైమావతా రాజగిరియ సిద్ధతక పబ్బసేలియా దీపావాసం (సంస్కృతంః అపరశైలా అపరరాజగిరికా) హేమావతికా (సంస్కృతం: హైమావతా) రాజగిరి సిద్ధతతక పబ్బాసెలియా అపరశైల్య (సంస్కృతంః అపరశైలా) అపరాజిత
వినితదేవ (c. 645-715) ఒక మౌలసర్వస్తివాది సన్యాసి, ఈ క్రింది జాబితాను ఇస్తాడుః స్తావీరవాడ జేతవానియా అభయగిరివాస మహావిహారవాస సమ్మతియ కౌరుకులక అవంతక వాత్సీపుత్రియ సర్వస్తివాదియ మూలసార్వస్తివద కాశ్యాపియ మహిషాసక ధర్మగుప్తక బహుశ్రుతియ తామ్రశాత్తియ విభజ్యవాద మహాసాంఘిక పూర్వసైలా అపరాజిత హైమవట లోట్టారావాడిన్ ప్రజ్ఞాప్టివద స్తావీరావాడ జేతవానియా అభయగిరివాసా మహావిహారవాస సమ్మతియ కౌరుకులక అవంతక వాత్సీపుత్రియా సర్వస్తివాదియా మూలసర్వాస్తివద కాశ్యాపియా మహిషాసాక ధర్మగుప్తక బహుశ్రుతియ తమ్రాషాతియా విభజ్యవాద మహాసాంఘిక పూర్వసైలా అపారసిలా హైమావత్ లోట్టారావాడిన్ ప్రజ్ఞాప్టివద
చైనీస్ భాషలోని మహాయాన గ్రంథాల ప్రకారం ఇరవై పాఠశాలలుః స్తావీరావద, తరువాత హైమావత్ [గమనిక 2] సర్వస్తివద వాత్సీపుత్రియ ధర్మోత్తర భద్రయానియ సమ్మితియ చన్నగిరిక (సన్నగరిక మహిషాసక ధర్మగుప్తక కశ్యప్య సౌత్రాంతిక[zh] మహాసాంఘిక [గమనిక 3] ఏకవ్యహరిక కైతికా లోకోత్తరవాద అపరశైలా గోకులికా ఉత్తరాశైలా బహుశ్రుతియ ప్రజ్ఞాప్టివద స్తావీరావద, తరువాత హైమావత్ సర్వస్తివద వాత్సీపుత్రియ ధర్మోత్తర భద్రయానియ సమ్మితియ చన్నగిరిక (సన్నగరిక మహిషాసక ధర్మగుప్తక కశ్యప్య సౌత్రాంతిక[zh] సర్వస్తివద వాత్సీపుత్రియా ధర్మోత్తారా భద్రయానియా సామీమి చన్నగిరికా (సన్నగరిక) మహిషాసాక ధర్మగుప్తక కశ్యప సౌత్రాంతికా మహాసాంఘిక ఏకవ్యహారికా కైతిక లోకోత్తరవాద పరాశైలా గోకులికా ఉత్తరాశైలా బహుశ్రుతియ ప్రజ్ఞాప్టివద