ప్రేతాక్షి దేవి

ప్రేతాక్షి
ఆత్మలు.
అరవై నాలుగు యోగినులు
లో పూజింపబడుచున్నది	తాంత్రిక సంప్రదాయాలు
అసోసియేట్	క్షేత్రపాల (అధీనంలో ఉన్న వ్యక్తి)
లింగం	స్త్రీ.
ప్రాంతం	ప్రాంతీయ భారతీయ సంప్రదాయాలు
దేవాలయాలు	చౌసత్ యోగిని దేవాలయాలు

ప్రేతాక్షి (సంస్కృతం: प्रेताक्षी) హిందూ మత తాంత్రిక శాక్త సంప్రదాయంలో ఉన్న అరవై నాలుగు మంది యోగినులలో ఒకరు. ఈ పేరు ప్రేత ("మరణించిన ఆత్మ", "దెయ్యం"), అక్షి ("కన్ను") పదాల కలయిక. దీన్ని సాధారణంగా "ఆత్మలపై కన్ను వేసి ఉంచేది", "మరణించిన వారిని పర్యవేక్షించేది" అని అర్థం చేసుకుంటారు. ఈమె శ్మశానవాటికలు, దుష్టాత్మల నుండి రక్షణ, అతీంద్రియ శక్తుల సముపార్జనతో సంబంధం ఉన్న భయంకరమైన, రహస్య దేవతల సమూహానికి చెందినది.

గ్రంథాలు, మూలాలలో ప్రస్తావనలు

ప్రేతాక్షి ప్రధానంగా తాంత్రిక గ్రంథాలు, కొన్ని జైన వ్రాతప్రతులలో కనిపించే చతుష్షష్టి యోగిని (అరవై నాలుగు యోగినులు) జాబితాలలో కనిపిస్తుంది. చౌసత్ యోగిని నామావళిలో ఈమె ఐదవ యోగినిగా పేర్కొనబడింది. జైన మూలాలలో ఆమె రక్షక దైవం క్షేత్రపాలకుడి ఆధీనంలోని పరిచారికగా వర్ణించబడింది. ప్రధాన పురాణాలలో ఈమె గురించి ఎటువంటి వివరణాత్మక కథనం, స్వతంత్ర అధ్యాయం లేదు. ఆమె ఉనికి ప్రత్యేక యోగిని జాబితాలు, తాంత్రిక సంగ్రహాలకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది.

ప్రతిమాశాస్త్రం

ప్రేతాక్షికి మాత్రమే సంబంధించిన వివరణాత్మక ప్రామాణిక ప్రతిమాశాస్త్రం విస్తృతంగా నమోదు కాలేదు. అరవై నాలుగు యోగినులలో ఒకరిగా ఆమె సాధారణంగా ఒక విలక్షణమైన భంగిమ, వాహనం (వాహనం), చిహ్నాలతో బహిరంగ వృత్తాకార దేవాలయాలలో (ఉదా. చౌసత్ యోగిని దేవాలయం, హీరాపూర్, భేడాఘాట్) చిత్రీకరించబడింది. ఆమె పేరుకు ప్రేతతో ఉన్న సంబంధం దృష్ట్యా ఆమె చిత్రాలలో శ్మశానవాటికతో ముడిపడి ఉన్న ఇతర యోగినుల మాదిరిగానే పుర్రె కప్పు (కపాలం), నరికిన తల, భయంకరమైన వ్యక్తీకరణ వంటి శ్మశానవాటిక లక్షణాలు ఉండవచ్చని పండితులు సూచిస్తున్నారు.

సంబంధిత పుణ్యక్షేత్రాలు

ప్రేతాక్షికి ఎటువంటి స్వతంత్ర ప్రధాన దేవాలయం ఉన్నట్లు తెలియదు. మధ్య, తూర్పు భారతదేశంలో ఉనికిలో ఉన్న చౌసత్ యోగిని దేవాలయాలలో (ముఖ్యంగా ఒడిషాలోని హీరాపూర్, మధ్యప్రదేశ్ లోని భేడాఘాట్, ఖజురహో, రాణిపూర్-ఝరియాల్ వద్ద ఉన్న శిథిలమైన దేవాలయాలు) చెక్కబడిన అరవై నాలుగు యోగినులలో ఆమె ఒకరిగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.

ఇతర దేవతలతో సంబంధం

ప్రేతాక్షి అత్యున్నత శక్తి రూపంగా పరిగణించబడుతుంది. ఆమె కాళికామాత, మాతృకల వంటి భయంకరమైన దేవతల విస్తృత సమూహానికి చెందింది. ఆత్మలతో ఆమెకున్న సంబంధం మృతులను పరిపాలించే, దెయ్యాల బాధల నుండి రక్షించే యోగినులు, దేవతల సరసన ఆమెను ఉంచుతుంది.

జానపద, ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలు

యోగిని సంప్రదాయం శక్తివంతమైన స్థానిక, గిరిజన స్త్రీ ఆత్మల సంస్కృతీకరించబడిన కలయికగా విస్తృతంగా అర్థం చేసుకోబడింది. దెయ్యాలు, దుష్టాత్మల నుండి రక్షకురాలిగా అసలు జానపద పాత్రను ప్రేతాక్షి పేరు బలంగా సూచిస్తుంది. ఈ విధి ఇప్పటికీ భారతదేశం అంతటా ఉన్న అనేక గ్రామ రక్షక దేవతలకు (గ్రామదేవత) ఆపాదించబడింది.

విద్యావేత్తల అభిప్రాయాలు

ప్రేతాక్షితో సహా అరవై నాలుగు యోగినులను ప్రాంతీయ షమానిక్, జానపద దేవతలను బ్రాహ్మణ-శాక్త దేవగణంలోకి మధ్యయుగ తాంత్రిక కలయికకు నిదర్శనంగా పండితులు చూస్తారు. ప్రేతతో ఆమెకున్న నిర్దిష్ట అనుబంధం అతీంద్రియ శక్తులను (సిద్ధి) పొందేందుకు శ్మశానవాటిక పద్ధతులు, ఆత్మల నియంత్రణపై తాంత్రిక ఆసక్తిని నొక్కి చెబుతుంది.