Jump to content

ఫాతిమా జిన్నా

వికీపీడియా నుండి
మదర్-ఎ-మిల్లత్
ఖాతూన్-ఎ-పాకిస్తాన్
మొహ్తర్మా
ఫాతిమా జిన్నా
فَاطِمَہْ جِنَاحْ
వ్యక్తిగత వివరాలు
జననం(1893-07-31)1893 జూలై 31
కతియావార్, బాంబే ప్రెసిడెన్సీ, బ్రిటిష్ ఇండియా (ప్రస్తుతం, గుజరాత్, భారతదేశం)
మరణం1967 జులై 9(1967-07-09) (వయసు: 73)
కరాచీ, పాకిస్తాన్
సమాధి స్థలంమజర్-ఎ-ఖైద్
రాజకీయ పార్టీఆల్ ఇండియా ముస్లిం లీగ్ (1947)
ముస్లిం లీగ్ (పాకిస్తాన్) (1947–1958)
స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకురాలు (1960–1967)
బంధువులుముహమ్మద్ అలీ జిన్నా
తల్లిదండ్రులుజిన్నాభాయ్ పూంజా
మిత్తిభాయ్ జిన్నా
కళాశాలడా.ఆర్.అహ్మద్ డెంటల్ కాలేజ్ & హాస్పిటల్
వృత్తిదంత వైద్యురాలు, రాజకీయనాయకురాలు

ఫాతిమా జిన్నా (జూలై 31,1893-జూలై 9,1967) ఒక పాకిస్తానీ రాజకీయవేత్త, రాజనీతిజ్ఞురాలు, రచయిత్రి, కార్యకర్త.[a][1] ఆమె పాకిస్తాన్ వ్యవస్థాపకుడు, మొదటి గవర్నర్ జనరల్ అయిన ముహమ్మద్ అలీ జిన్నా చెల్లెలు.[2]

1923లో కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం నుండి దంత వైద్య డిగ్రీ పొందిన తరువాత, ఆమె అవిభాజ్య భారతదేశంలో మొదటి మహిళా దంతవైద్యురాలు అయ్యింది. ఆమె తన సోదరుడు ముహమ్మద్ అలీ జిన్నాకు సన్నిహిత సహచరి, ఇంకా సలహాదారు. పాకిస్తాన్ స్వాతంత్ర్యం తరువాత, ఆమె ఆల్ పాకిస్తాన్ ఉమెన్స్ అసోసియేషన్‌ను సహ-స్థాపించింది. ఇది కొత్తగా ఏర్పడిన దేశంలో మహిళా వలసదారుల స్థిరనివాసం విషయంలో కీలక పాత్రను పోషించింది. ఆమె తన సోదరుడికి అతని మరణం వరకు అత్యంత సన్నిహితురాలిగా ఉండిపోయింది. అతని మరణం తరువాత, 1951 వరకు దేశాన్ని ఉద్దేశించి ప్రసంగించకుండా ఫాతిమాను కట్టడి చేశారు. ఆమె 1951 రేడియో ప్రసంగానికి అంతరాయం కలిగింది, ఇది ఆమెను రాజకీయంగా అణచివేయడానికి లియాఖత్ పరిపాలన చేసిన ప్రయత్నమని చాలా మంది విశ్వసించారు.[3] ఆమె 1955లో మై బ్రదర్ అనే పుస్తకాన్ని వ్రాసింది, కానీ అది 32 సంవత్సరాల తరువాత 1987లో ప్రచురించబడింది. ప్రచురణకు ముందు, ఖైద్-ఇ-ఆజం అకాడమీకి చెందిన షరీఫ్ అల్ ముజాహిద్ అనేక పేజీలను తొలగించాడు, ఎందుకంటే అవి "పాకిస్తాన్ భావజాలానికి" వ్యతిరేకంగా ఉన్నాయని భావించాడు. 1965లో ఫాతిమా తన స్వయంప్రకటిత రాజకీయ పదవీ విరమణ నుండి బయటకు వచ్చి అధ్యక్షుడు అయూబ్ ఖాన్‌కు వ్యతిరేకంగా అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో పాల్గొన్నది.[4] జనాదరణ పొందిన ఓటును గెలుచుకున్నప్పటికీ, ఫాతిమా ఎన్నికలలో అయూబ్ ఖాన్ చేతిలో ఓడిపోయింది.

ఫాతిమా 1967 జూలై 9న కరాచీలో మరణించింది. ఇది అసహజ మరణం అని ఏర్పడిన పుకార్లతో వివాదానికి దారితీసింది. ఆమె మేనల్లుడు అక్బర్ పీర్భాయ్ విచారణకు పిలుపునిచ్చినప్పటికీ, అధికారిక నివేదిక జారీ కాలేదు. కరాచీలో జరిగిన ఆమె అంత్యక్రియలకు దాదాపు ఐదు లక్షల మంది హాజరయ్యారు.[5]

ఆమె వారసత్వం సైనిక పాలనకు ఆమె వ్యతిరేకత, ప్రజాస్వామ్య పాకిస్తాన్‌కు చిహ్నంగా ఆమె పాత్రతో ముడిపడి ఉంది. ఆమెను సాధారణంగా మదర్-ఎ-మిల్లత్ (మదర్ ఆఫ్ ది నేషన్), ఖాతున్-ఎ-పాకిస్తాన్ (లేడీ ఆఫ్ పాకిస్తాన్) అని పిలుస్తారు. పాకిస్తాన్లోని అనేక సంస్థలకు, బహిరంగ ప్రదేశాలకు ఆమె గౌరవార్థం పేరు పెట్టారు.

ప్రారంభ జీవితం, విద్య

[మార్చు]

ఫాతిమా 31 జూలై 1893న జిన్నా కుటుంబంలో జన్మించింది. బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ కి చెందిన కతియావార్‌లో జిన్నాభాయ్ పూంజా, అతని భార్య మిత్తిబాయిలకు కలిగిన ఏడుగురు పిల్లలలో ఆమె చిన్నది.[6] ఆమె తల్లిదండ్రులు ఇస్మాయిలీ షియా ఖోజా సమాజానికి చెందినవారు. పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం చివరలో కరాచీకి వలస వచ్చిన కతియావార్ లోని గోండాల్ సంస్థానంలో మూలాలు కలిగిన వాణిజ్య కుటుంబానికి చెందినది.[7][8] కరాచీలోని ఖరాదర్ జిల్లాలో స్థిరపడిన వలసదారులలో జిన్నాభాయ్, మిత్తిబాయి కూడా ఉన్నారు.[9] 1895లో ప్రసవం తర్వాత మిత్తిబాయి మరణించినప్పుడు ఫాతిమా చిన్న వయస్సులోనే తన తల్లిని కోల్పోయింది.[10] ఆమె తల్లి మరణం తరువాత, ఫాతిమాను ఆమె తోబుట్టువులు, మేనత్త పెంచారు.[11]

ఫాతిమాకు నలుగురు సోదరులు-ముహమ్మద్ అలీ, అహ్మద్ అలీ, బుండే అలీ, బాచు- ముగ్గురు సోదరీమణులు-రహ్మత్, మరియం షిరీన్ మొత్తం ఏడుగురు తోబుట్టువులు ఉన్నారు.[12][13][14] ఆమె తోబుట్టువులలో ఆమె 1901లో వారి తండ్రి మరణం తరువాత ఆమె సంరక్షకుడు అయిన ముహమ్మద్ అలీకి అత్యంత ప్రీతిపాత్రురాలు.[15]. ఆమె 1902లో బొంబాయి బాంద్రా కాన్వెంట్లో చేరింది. 1919లో, ఆమె కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రవేశం పొందింది. అక్కడ ఆమె డాక్టర్ ఆర్. అహ్మద్ డెంటల్ కాలేజీలో చదివింది. ఆమె పట్టభద్రురాలైన తరువాత, 1923లో బొంబాయిలో దంత వైద్య కేంద్రాన్ని ప్రారంభించింది.[16]

ఫాతిమా తన సోదరుడు 1918లో రతన్‌భాయి పెటిట్‌ను వివాహం చేసుకునే వరకు అతనితో నివసించింది. [17] 1929 ఫిబ్రవరిలో రతన్‌భాయి మరణించిన తరువాత, ఆమె తన క్లినిక్‌ను మూసివేసి, తన మేనకోడలు దినా జిన్నా చూసుకోవడానికి తన సోదరుడు ముహమ్మద్ అలీ బంగ్లాకు వెళ్లి అతని ఇంటి బాధ్యతలు స్వీకరించి 1948 సెప్టెంబర్ 11 న అతడు మరణించే వరకు వారితో నివసించింది.[18][19]

రాజకీయ జీవితం

[మార్చు]
1948లో కాశ్మీర్ సంక్షోభం గురించి చర్చించడానికి లాహోర్ చేరుకున్న తన సోదరుడు ముహమ్మద్ అలీ జిన్నాతో ఫాతిమా

ఫాతిమా తన సోదరుడితో కలిసి అతను చేసిన ప్రతి బహిరంగ ప్రదర్శనకు వెళ్ళింది.[20] ఆమె 1930లో ఇంగ్లాండ్‌లోని లండన్‌కు వెళ్లి, ఒక సంవత్సరం పాటు బొంబాయికి తిరిగి వచ్చి, 1931లో తిరిగి ఇంగ్లాండ్‌కు వెళ్లి, అక్కడ నాలుగు సంవత్సరాలు నివసించింది.[21] ఆమె భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తరువాత, ముహమ్మద్ అలీ భారతీయ ముస్లింలకు స్వతంత్ర మాతృభూమిని సాధించడానికి ప్రయత్నించాడు. ఆ ప్రయోజనం కోసం ఆమె చురుకుగా మద్దతు ఇచ్చి ప్రచారం చేసింది. ముఖ్యంగా ఆమె కష్ట సమయాల్లో తనకు మద్దతుగా నిలబడి, ప్రోత్సాహం, సంరక్షణను అందించినప్పుడు, ఆమె చేసిన కృషిని ముహమ్మద్ అలీ మరచిపోలేదు.[17]

ఆమె మొదటిసారిగా 1937లో అఖిల భారత ముస్లిం లీగ్ సమావేశానికి హాజరై, తదనంతరం 1940 నుండి లాహోర్ సమావేశంతో సహా, దాని వార్షిక సమావేశాలన్నింటికీ హాజరయ్యింది. ఈ సమయంలో ఆమె లీగ్‌కు మద్దతుగా మహిళా విభాగాన్ని నిర్వహించడానికి బాధ్యత వహించింది.[22][22] ఫిబ్రవరి 1941లో, ఢిల్లీలో అఖిల భారత ముస్లిం మహిళా విద్యార్థుల సమాఖ్య సమావేశాన్ని నిర్వహించడానికి ఆమె సహాయపడింది.[22] ఆమె ఎన్నడూ ఏ రాజకీయ పదవిని చేపట్టకపోయినప్పటికీ, ముహమ్మద్ అలీకి మద్దతు ఇవ్వడంలో, ముఖ్యంగా 1943లో అనారోగ్యం సమయంలో, ఫాతిమా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. ఇది పాకిస్తాన్ ఏర్పాటుకు అతని ప్రయత్నాలను కొనసాగించడానికి సహాయపడింది.[23] ఆమె రెండు దేశాల సిద్ధాంతానికి మద్దతు ఇచ్చింది. ఇది తరువాత 1947లో పాకిస్తాన్ ఏర్పాటులో కీలక పాత్ర పోషించింది.[24] ఆమె బొంబాయి ప్రావిన్షియల్ ముస్లిం లీగ్ వర్కింగ్ కమిటీ సభ్యురాలిగా పనిచేసి, 1947 వరకు ఆ హోదాలో కొనసాగింది.[22]

1947 ఆగస్టులో, ఫాతిమా ఢిల్లీ నుండి కరాచీకి విమానంలో ముహమ్మద్ అలీతో కలిసి ప్రయాణించి, కొత్తగా స్వతంత్రమైన పాకిస్తాన్ నేలపై అడుగుపెట్టింది.[25] 1947 ఆగస్టు 11న, ఫాతిమా పాకిస్తాన్ రాజ్యాంగ సభ మొదటి సమావేశానికి హాజరై, సందర్శకుల గ్యాలరీలో కూర్చుని అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన ముహమ్మద్ అలీకి తన అచంచలమైన మద్దతును ప్రకటించింది.[26] పాకిస్తాన్ కొత్త రాష్ట్రంలో ముహాజిర్ల స్థావరాలలో కూడా ఆమె ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది.[22]

మహిళా ఉద్యమంలో పాత్ర

[మార్చు]

పాకిస్తాన్ ఉద్యమ సమయంలో ముస్లిం మహిళలను సమీకరించడంలో ఫాతిమా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. చాలా మంది ముస్లిం మహిళలు ఇంటి పనులకు మాత్రమే పరిమితమై, రాజకీయాలలో చురుకుగా పాల్గొనకపోయిన సమయంలో, ఆమె నాయకత్వం ఈ చైతన్యాన్ని మార్చడానికి సహాయపడింది. ఆ ప్రయోజనం కోసం అఖిల భారత ముస్లిం లీగ్లో ప్రత్యేక మహిళా సంస్థను ఏర్పాటు చేసింది. ఫాతిమా కేంద్ర కమిటీ ఊరేగింపులో పాల్గొని ఈ ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించింది. పాకిస్తాన్ ఉద్యమంలో చేరాలని ఆమె ముస్లిం మహిళలను కోరింది.[24]

ఆమె ముస్లిం లీగ్ లోకి వేలాది మంది మహిళలను తీసుకువచ్చిన ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించింది. ఈ ఉద్యమాన్ని మహిళా ఉద్యమం అని పిలిచారు. మహిళల ఉద్యమంలో భాగంగా ఫాతిమా రాబోయే సవాళ్లను ఎదురోవడానికి మహిళలకు నేషనల్ గార్డ్స్ శిక్షణ, ప్రథమ చికిత్స శిక్షణ మొదలైన శిక్షణలు ఇచ్చింది. వారి కోసం కొన్ని విద్యా సంస్థలను కూడా ప్రారంభించింది. 1947లో పంజాబ్ ప్రావిన్స్ యూనియన్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన శాసనోల్లంఘన ఉద్యమ సమయంలో, లాహోర్ మహిళలు ఆమె నాయకత్వంలో ఊరేగింపులు జరిపి అరెస్టు అయ్యరు.[24] 1947లో అధికార బదిలీ సమయంలో, ఫాతిమా మహిళల సహాయ కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది, ఇది తరువాత ఆల్ పాకిస్తాన్ ఉమెన్స్ అసోసియేషన్ కేంద్రంగా ఏర్పడింది.[22]

దృక్పథాలు

[మార్చు]
ఇస్లామాబాద్ లోని పాకిస్తాన్ స్మారక చిహ్నం వద్ద ఫాతిమా, ముహమ్మద్ అలీ జిన్నా విగ్రహాలు

1949లో, ప్రాంతీయవాదం, వేర్పాటువాద మనోభావాలు చాలా కాలంగా ఆందోళన కలిగిస్తున్న వాయవ్య సరిహద్దు ప్రావిన్స్ సందర్శన సమయంలో, ఫాతిమా పెషావర్ ఒక బహిరంగ సభను ఉద్దేశించి ప్రసంగించింది. "వ్యక్తిగత, ముఠాతత్వ నిందారోపణలను విడనాడాలని, తమ దేశ నిర్మాణ కార్యక్రమాలన్నింటిలో ప్రజా ప్రభుత్వ హస్తాలను బలోపేతం చేయాలని" ఆమె కోరింది. అదేవిధంగా, 1951 నాటి ధ్రువణ పంజాబ్ ఎన్నికలలో, ప్రజలకు ఆమె ఇచ్చిన సందేశం "సరైన వ్యక్తికి నిర్భయంగా ఓటు వేయండి-బెదిరింపులకు లొంగిపోకండి. వాగ్దానాలకు ఆకర్షించబడవద్దు. ఓటు అనేది ఒక పవిత్రమైన బాధ్యత. దానిని కొనకూడదు లేదా అమ్మకూడదు." ఆమె ఏ రాజకీయ పక్షానికి మద్దతును ప్రకటించనప్పటికీ, ముస్లిం లీగ్ నుండి ఫిరాయింపులు ఎక్కువగా కనిపించడంతో ఆ సంవత్సరం తరువాత ఆమె ఆందోళనలు పెరిగాయి. 1951 డిసెంబరులో ముల్తాన్ జరిగిన మహిళా సమావేశంలో మాట్లాడుతూ, ప్రాంతీయవాదానికి వ్యతిరేకంగా హెచ్చరిస్తూ, దీనిని "రాష్ట్ర స్థిరత్వానికి అతిపెద్ద ప్రమాదం" గా అభివర్ణించింది. ప్రాంతీయవాదం వ్యాప్తిని నివారించడానికి అప్రమత్తంగా ఉండాలని కోరింది.[27]

1951లో ముంతాజ్ దౌల్తానా ఆధ్వర్యంలో పంజాబ్ ప్రభుత్వం ఏర్పడిన వెంటనే ఆమె చేసిన ప్రసంగంలో మహిళా సాధికారత పట్ల ఆమె నిబద్ధత స్పష్టంగా కనిపించింది, అక్కడ ఆమె "మహిళల విముక్తి , స్వేచ్ఛ వైపు ముందుకు సాగాలని" ప్రకటించింది. సామాజిక, విద్యా, రాజకీయ కార్యకలాపాలలో పెరుగుతున్న మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని పేర్కొంది, ఇందులో శాసనసభలు, రాజ్యాంగసభ సభ్యులుగా ఎన్నికైన మహిళలను గూర్చి ప్రస్తావించింది.[28]

ముహమ్మద్ అలీ వర్ధంతి సందర్భంగా 1953లో రేడియో పాకిస్తాన్ ప్రసంగంలో, ఫాతిమా కాశ్మీర్ సమస్య ప్రస్తావిస్తూ, "ఖైద్-ఇ-ఆజం నాయకత్వంలో, 8 కోట్ల ముస్లింలు రెండు అత్యంత శక్తివంతమైన శక్తుల (బ్రిటిష్, హిందూ) బారి నుండి స్వేచ్ఛ పొందారు. కాశ్మీర్లోని నాలుగు మిలియన్ల మంది ముస్లిమ్స్ ఇప్పుడు తమకు ఆ స్వేచ్ఛ రుచి కోసం, స్వయం నిర్ణయాధికారం కోసం ఆరాటపడుతున్నారు. కాశ్మీరీలకు వారి లక్ష్యాలను సాధించడంలో పాకిస్తాన్, స్థిరపడిన దేశంగా, సహాయం చేయడం అంత కష్టంగా ఉండాలా?" అని ఆమె ప్రశ్నించింది.[29] అదే ప్రసంగంలో, పాకిస్తాన్ రాజ్యాంగ ముసాయిదా రూపొందించడంలో జాప్యాన్ని ఫాతిమా విమర్శించింది. దాని పని పూర్తయ్యే వరకు చెదరగొట్టకూడదని నిర్ణయించుకోవాలని రాజ్యాంగ సభను కోరింది. పాకిస్తాన్ పురోగతికి "మతతత్వం", "ప్రాంతీయవాదం" కీలక అడ్డంకులుగా ఉన్నాయని, వాటి నిర్మూలనకు పిలుపునివ్వాలని ఆమె పేర్కొన్నది. ఆ సంవత్సరం ప్రారంభంలో అహ్మదీ వ్యతిరేక హింస తరువాత ఈ ప్రసంగం జరిగింది.[30]

1953లో మహమ్మద్ అలీ పుట్టినరోజు సందర్భంగా దేశానికి ఇచ్చిన మరో సందేశంలో, ఆమె తూర్పు బెంగాల్ ప్రజలను ఉద్దేశించి ప్రసంగించింది. రాబోయే ఎన్నికల సమయంలో ఐక్యతను కాపాడాలని, అనైక్యతను నివారించాలని వారిని కోరింది. ముస్లిం లీగ్ పునర్వ్యవస్థీకరించి, పునరుజ్జీవింపజేయాలని ఆమె ప్రజలను ప్రోత్సహించింది. 1906లో ఢాకా దాని చారిత్రక పునాదిని ఆమె నొక్కి చెప్పింది. తూర్పు బెంగాల్లో 1954 ప్రావిన్షియల్ ఎన్నికల సమయంలో ఫాతిమా మొదటిసారి ముస్లిం లీగ్కు బహిరంగంగా మద్దతు ఇచ్చింది. ఆమె ఈ ప్రాంతంలో పర్యటించి, పార్టీకి ఓటు వేయాలని ప్రజలను కోరింది. అయితే, ముఖ్యంగా జాతీయ భాషా వివాదం, పౌర సంస్థలలో, సైనిక సంస్థలలో బెంగాలీల తక్కువ ప్రాతినిధ్యం కారణంగా ముస్లిం లీగ్ బెంగాల్లో గణనీయమైన ఆగ్రహాన్ని ఎదుర్కొన్నందున ఆమె ప్రచారం ఓట్ల రూపంలో పరివర్తన చెందడంలో విఫలమైంది. ఎన్నికలలో అవామీ లీగ్ విజయం ఈ ప్రాంతంలో ముస్లిం లీగ్ నాయకత్వంపై విస్తృతంగా ఉన్న అసంతృప్తిని ఎత్తి చూపింది.[30]

క్రియాశీల రాజకీయాల్లోకి రావాలని పిలుపు

[మార్చు]

1954లో, తూర్పు బెంగాల్ ప్రాంతీయ ఎన్నికలలో ముస్లిం లీగ్ ఓటమి తరువాత, ఫాతిమా నాయకత్వాన్ని చేపట్టాలని అనేక విజ్ఞప్తులు వెలువడ్డాయి. కరాచీకి చెందిన ఒక వ్యక్తి ఇలా వ్రాశాడు, "ఒక అసంతృప్త దేశం ఓదార్పు కోసం తల్లిగా మీ వైపు తిరుగుతుంది. మీరు మాత్రమే మమ్మల్ని మరోసారి చర్యలోకి తీసుకురావచ్చు. మా కవాతు యొక్క రెండవ దశలో మమ్మల్ని నడిపించవచ్చు". అదేవిధంగా, ఢాకాకు చెందిన ఒక పాత్రికేయుడు ముస్లిం లీగ్ అధ్యక్ష పదవిని అంగీకరించమని ఆమెను వేడుకున్నాడు. ఆమెను "ఈ సంస్థను నడిపించడానికి, మార్గనిర్దేశం చేయడానికి సమర్థవంతమైన వ్యక్తి" అని అభివర్ణించాడు.[31]

హైదరాబాద్(సింధ్) నగర ముస్లిం లీగ్ చాప్టర్ వంటి వివిధ సంస్థల నుండి కూడా మద్దతు లభించింది. ఆమె నాయకత్వం కోసం 1955 లో కరాచీ బార్ అసోసియేషన్ "ముందుకు వచ్చి దేశాన్ని చురుకుగా నడిపించమని" ఆమెను కోరుతూ ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. 1958 లో, ముస్లిం లీగ్ అధ్యక్షుడు అబ్దుల్ రబ్ నిష్తార్ మరణం తరువాత, పశ్చిమ పాకిస్తాన్ ప్రావిన్షియల్ అసెంబ్లీకి చెందిన ప్రముఖ మహిళలు ఆమెను పార్టీ నాయకత్వాన్ని చేపట్టమని అభ్యర్థించారు.[32]

1965 అధ్యక్ష ఎన్నికలు

[మార్చు]

1965 పాకిస్తాన్ అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో అయూబ్ ఖాన్‌కు వ్యతిరేకంగా పోటీ చేయడానికి కంబైన్డ్ ప్రతిపక్ష పార్టీల (COP) - నామినేషన్ను ఫాతిమా అంగీకరించింది.[33][34] ప్రతిపక్ష పార్టీలకు ఐక్యత, ఉద్దేశ్యం యొక్క ఐక్యత లేకపోయాయి. వారి నాయకులు గత రాజకీయ పాత్రల వల్ల అపకీర్తి పొందారు, వారి స్వంత పార్టీలలో కూడా వ్యక్తిగత సంబంధాలను దెబ్బతీశారు. ఎవరూ దేశవ్యాప్తంగా ప్రజాదరణ పొందలేదు. ఈ కారణాల వల్లనే వారు చివరికి ఫాతిమాను తమ అధ్యక్ష అభ్యర్థిగా ఎంపిక చేశారు.[35]

వయోజన ఓటు హక్కు ఆధారంగా ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగం, రాజకీయ ఖైదీల విడుదల, అణచివేత చట్టాలను రద్దు చేయడం, తూర్పు, పశ్చిమ పాకిస్తాన్ మధ్య అసమానతలను పరిష్కరించడానికి ఆర్థిక, పరిపాలనా సంస్కరణలు, మైనారిటీ హక్కులు, కాశ్మీర్ వివాదానికి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ఆధారిత పరిష్కారం, అలీన విదేశాంగ విధానం, కుటుంబ చట్టాల సవరణ, దేశంలోని రెండు విభాగాల మధ్య ఐక్యతను ప్రోత్సహించడం వంటి తొమ్మిది అంశాల కార్యక్రమాన్ని 1964 జూలై 24న సి. ఓ. పి. ప్రకటించింది. ఫాతిమా తన అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచార సమయంలో సి. ఓ. పి. యొక్క తొమ్మిది పాయింట్ల కార్యక్రమానికి దూరంగా ఉంది. ఆమె వయోజన ఓటు హక్కుకు మద్దతు ఇచ్చినప్పటికీ, మిగిలిన ఎజెండాను ఆమె ఆమోదించలేదు. 1964 డిసెంబర్ 10న పెషావర్లో గిరిజన నాయకులతో జరిగిన సమావేశంలో నేరుగా ప్రశ్నించినప్పుడు, ఆమె తాను "నియంత కాదు" అని, ముస్లిం కుటుంబ చట్టాల ఆర్డినెన్స్తో సహా ఇటువంటి సమస్యలను ప్రజల ఇష్టానికి అనుగుణంగా ప్రజాస్వామ్యయుతంగా నిర్ణయించాలని ఆమె అభిప్రాయపడింది.[35]

ప్రచారం సమయంలో, ఆమె, ఆమె మద్దతుదారులు అయూబ్‌ను ఒక నియంతగా బహిరంగంగా పేర్కొన్నది.[36] తన ప్రసంగాలలో, ఫాతిమా అయూబ్ నియంతృత్వ పాలనను తీవ్రంగా విమర్శించింది. పాకిస్తాన్ ఉద్యమపు నెరవేరని లక్ష్యాలుగా ఆమె రూపొందించిన ప్రజాస్వామ్యం, పౌరహక్కుల పునరుద్ధరణకు పిలుపునిచ్చింది.[37] తూర్పు పాకిస్తాన్ ఆమె ర్యాలీలలో, ఢాకా ఆమెను చూడటానికి దాదాపు 300,000 మంది ప్రజలు గుమిగూడారు, చిట్టగాంగ్ కేవలం 200 మైళ్ల దూరం ప్రయాణించిన దాదాపు ముప్పై గంటల రైలు ప్రయాణం తర్వాత ఒక మిలియన్ మంది ఆమెను పలకరించారు-ప్రతి స్టేషన్ వద్ద జనసమూహం పట్టాలపైకి చేరుకోవడంతో ఆలస్యం అయింది, వారు ఆమెను ఒక సంగ్రహావలోకనం పొందేలా ఆమెను కనిపించేలా చేసింది. ఢాకాలో ప్రసంగిస్తూ, ఆమె ఇలా అన్నారు: "ఒక వైపు నియంతృత్వానికి మార్గం, మరోవైపు స్వేచ్ఛ, మానవ గౌరవం ఉన్నాయి... ఒక వైపు మీ విధి ఒక వ్యక్తి జేబులో ఉంది, మరోవైపు మీ విధి మీ చేతుల్లో ఉంది".[35]

ఫాతిమా దుస్తులు "మదర్ ఆఫ్ ది నేషన్" కు తగినవి కావని అయూబ్ విమర్శించాడు. ఆమెను భారతీయ అనుకూలమైనదిగా, అమెరికన్ అనుకూలమైనదిగా చిత్రీకరించాడు.[38] ఒక మహిళ పాలించటానికి తగినది కాదని, బరేల్వి ఉలమా వర్గాల మద్దతును పొందిందని అయూబ్ ప్రకటించగా, డియోబండి ఉలామా, ఇస్లామిక్ అనుకూల పార్టీలు-ప్రజా జీవితంలో మహిళల పట్ల సాధారణ శత్రుత్వం ఉన్నప్పటికీ-ఆచరణాత్మక కారణాల వల్ల అయిష్టంగానే ఫాతిమాకు మద్దతు ఇచ్చాయి.[39] ముస్లిం దేశంలో ఒక మహిళ అత్యున్నత పదవిని నిర్వహించలేరని మౌలానా మౌదుదీ, జమాత్-ఏ-ఇస్లామీ గతంలో ప్రకటించినప్పటికీ, మౌదుదీ జైలులో ఉన్నప్పుడు పార్టీ తన అభ్యర్థిగా ఫాతిమాను ఆమోదించింది. విడుదలైన తరువాత, మౌడుడి ఈ నిర్ణయానికి మద్దతు ఇచ్చాడు. అయూబ్ యొక్క సైనిక చట్టం పాలన యొక్క గొప్ప చెడుగా తాను భావించిన దానితో పోరాడటానికి ఇది అవసరమని వివరించాడు: "ఒక వైపు పురుషుడు, అతని లింగం కాకుండా అతని గురించి మంచి ఏమీ లేదు, మరొక వైపు స్త్రీ, ఆమె లింగం పక్కన ఆమె గురించి తప్పు ఏమీ లేదు".[40]

1960లో అయూబ్ ఆధ్వర్యంలో పాకిస్తాన్, భారతదేశం మధ్య సంతకం చేసిన సింధు జలాల ఒప్పందాన్ని ఫాతిమా విమర్శించింది. 1964 నవంబర్ 19న జీలం లో జరిగిన ఒక పెద్ద బహిరంగ సభలో మాట్లాడుతూ, ఈ ఒప్పందం పశ్చిమ పాకిస్తాన్ దీర్ఘకాలిక పర్యావరణ పరిణామాలకు విఘాతం కలిగిస్తుందని ఆమె హెచ్చరించింది. నీటి భాగస్వామ్య ఏర్పాట్లలో భాగంగా నిర్మించిన కట్టలు 50 సంవత్సరాలలో బురదతో ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతాయని, నది నీటిని మళ్లించడం వల్ల పశ్చిమ పాకిస్తాన్ బంజరుగా మారుతుందని ఫాతిమా చెప్పారు. ప్రజల సమ్మతి లేకుండా దేశ భవిష్యత్ ప్రయోజనాలను అధ్యక్షుడు "అమ్మేశారు" అని ఆరోపిస్తూ, ఈ ఒప్పందం యొక్క చట్టబద్ధతను ఆమె ప్రశ్నించింది.[41]

లండన్ మేడమ్ టుస్సాడ్స్ వద్ద ఫాతిమా, ఆమె సోదరుడు మహమ్మద్ అలీ మైనపు విగ్రహాలు ఉన్నాయి.

ఈ ఎన్నికలు ప్రత్యక్ష జనాభా ఓటు ద్వారా కాకుండా పరోక్ష ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ ద్వారా జరిగాయి.[36] 1964 అక్టోబరు 31-నవంబరు 19 మధ్య, రాజకీయ పార్టీలతో అనుబంధం లేని 80,000 మంది బేసిక్ డెమొక్రాట్లను ఎంపిక చేయడానికి ఎన్నికలు జరిగాయి, కాని అయూబ్, ఫాతిమా శిబిరాలచే చురుకుగా ఆదరించబడ్డారు. 1965 జనవరి 2న జరగాల్సిన అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో ఓటు వేసే బాధ్యత వారికి అప్పగించబడింది. ఈ వ్యక్తులు ఎన్నికల కళాశాలగా పనిచేయడానికి, ప్రజల ఎంపికను సూచించడానికి ఉద్దేశించబడ్డారు అయితే, ఆచరణలో, వారు స్థానిక పౌర, సైనిక అధికారులచే వారి విధేయత కోసం ఎంపిక చేయబడ్డారు. పాలన నిర్దేశించిన విధంగా ఓటు వేయడానికి విశ్వసించవచ్చు.[42][43]

ఈ ఎన్నికల ఫలితంగా అయూబ్ విజయం సాధించాడు. అయితే ఫాతిమా తూర్పు పాకిస్తాన్, పట్టణ కేంద్రాలలో బలమైన మద్దతును పొందింది.[37] దేశంలోని పదహారు పరిపాలనా విభాగాలలో మూడు: కరాచీ, ఢాకా, చిట్టగాంగ్ ఆమె మెజారిటీని గెలుచుకుంది.రిగ్గింగ్, ఎన్నికల తారుమారు గురించి విస్తృతమైన ఆరోపణలు ఆమె మద్దతుదారులచే నివేదించబడ్డాయి.[37] అయూబ్ కు మద్దతుగా మొత్తం పరిపాలనా యంత్రాంగాన్ని సమీకరించారు. ఈ ప్రక్రియ ఘోరమైన ఆర్థిక అక్రమాలు, ప్రభుత్వ వనరుల దుర్వినియోగం, విస్తృతమైన ఎన్నికల అవకతవకలతో దెబ్బతింది. 80, 000 మంది సభ్యులున్న బేసిక్ డెమోక్రాట్స్ ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ నుండి అయూబ్ 49,951 ఓట్ల మెజారిటీని సాధించగా, ఫాతిమా 28,691 ఓట్లు (ID2) పొంది తూర్పు పాకిస్తాన్లో 47 శాతం ఓట్ల వాటాను పొందింది.[44][22] వయోజన ఓటు హక్కు ఆధారంగా ఎన్నికలు జరిగి ఉంటే, ఫాతిమా అధిక మెజారిటీతో గెలిచేవారని ప్రతిపక్షాలు పేర్కొన్నాయి.[45] ఎన్నికలను ప్రహసనంగా కొట్టిపారేసిన ఫాతిమా, "అయూబ్ ఖాన్ అని పిలవబడే విజయం" చివరికి "అతని గొప్ప ఓటమి" అని ప్రకటించింది.[44]

వ్యక్తిగత జీవితం

[మార్చు]

ఫాతిమా ఎన్నడూ వివాహం చేసుకోలేదు, సంతానం లేకుండా ఉండిపోయింది. ఆమె పర్దా పాటించలేదు. తన జీవితమంతా ఏకాంతం లేకుండా బహిరంగంగా కనిపించింది, నిరంతరం దక్షిణాసియా దుస్తులు ధరించింది, ఇందులో చీరలు, తరువాత శాల్వార్ కమీజ్ ఉన్నాయి.[46]

ఆమె సోదరుడు ముహమ్మద్ అలీ జిన్నా యొక్క అసంపూర్తి జీవిత చరిత్ర, మై బ్రదర్, 1987లో ఖైద్-ఇ-ఆజం అకాడమీ మరణానంతరం ప్రచురించబడింది.[47][48]

మరణం.

[మార్చు]
కరాచీలో ఫాతిమా జిన్నా సమాధి

ఫాతిమా 1967 జూలై 9న కరాచీలో మరణించింది. ఆమె మరణం వివాదాస్పదమైనది, హత్య అనుమానాలతో సహా అసహజ కారణాలను సూచించే పుకార్లు వచ్చాయి. అయితే, ఈ వాదనలను ధృవీకరించడానికి ఖచ్చితమైన ఆధారాలు లేవు. ఆమె మేనల్లుడు అక్బర్ పీర్భాయ్ విచారణను అభ్యర్థించాడు, కానీ ప్రాంతీయ ప్రభుత్వం దర్యాప్తు చేపట్టిన తరువాత, అధికారిక నివేదిక ఎప్పుడూ సమర్పించబడలేదు లేదా బహిరంగపరచబడలేదు. పుకార్లు కొనసాగాయి, 1972లో న్యాయ విచారణ కోసం ఒక పౌరుడు చేసిన విజ్ఞప్తికి దారితీసింది, దీని ఫలితంగా తదుపరి చర్య తీసుకోలేదు.[49] ఆమె అంత్యక్రియల ఆచారాలు మతపరమైన సున్నితత్వాలను ప్రతిబింబించాయి. ఇత్నా అశారి షియా ఆచారాలు ఆమె ఇంట్లో ప్రైవేటుగా నిర్వహించబడ్డాయి, అయితే బహిరంగ అంత్యక్రియల ప్రార్థనలకు నాయకత్వం వహించడానికి ఒక సున్నీ మతాధికారిని నియమించారు. 1967 జూలై 11న జరిగిన అంత్యక్రియలను ప్రభుత్వ సెలవు దినంగా ప్రకటించారు, జెండాలు సగం మాస్ట్ వద్ద ఎగురవేయబడ్డాయి.[50] కరాచీలోని మజార్-ఎ-క్వాయిడ్ వద్ద ఆమె సోదరుడు ముహమ్మద్ అలీ జిన్నా పక్కన ఆమెను ఖననం చేశారు, అక్కడ ఆమె ఖననం కోసం ప్రజల నిరంతర ఒత్తిడి కారణంగా.[51] అంత్యక్రియల ఊరేగింపు వందల వేల మందిని ఆకర్షించింది, జనసమూహం మార్గం వెంట గుమిగూడి ఆమె అవశేషాలకు దగ్గరగా రావడానికి ఒత్తిడి చేసింది.[5]

జీవిత చరిత్రలు

[మార్చు]

ఫాతిమా జీవితకాలంలోనూ, ఆమె మరణం తరువాత కూడా ఆమె అనేక జీవిత చరిత్రలు పాకిస్తాన్లో ప్రచురించబడ్డాయి. ఆమె మరణానికి ముందు, మూడు చిన్న జీవిత చరిత్రలను పాకిస్తాన్ రచయితలు రచించారు. అవి ఇబ్రహీం జలీస్ వ్రాసిన ఫాతిమా జిన్నా (1951), ఖలీద్ మహమూద్ వ్రాసిన మదర్-ఇ-మిల్లత్ (1964), అబ్దుల్ మన్నన్ రచించిన మదర్-ఐ-మిల్లత్. 1967లో ఆమె మరణానంతరం, మంజర్ బషీర్ యొక్క మదర్-ఇ-మిల్లత్ రౌష్ని ఔర్ ఉమిద్ కి షువా (1968) కవిష్ రిజ్వీ యొక్క ఫాతిమా జిన్నా: సామరాజ్ ఔర్ ఇంకిలాబ్ (1970) ఆగా హుస్సేన్ హమ్దానీ యొక్క ఫాతిమా జిన్నాహ్: హయత్ ఔర్ ఖిద్మత్ (1978) సైరా హష్మీ యొక్క ఏక్ తస్సూర్ దో శాఖ్సియాతెన్ (1995), ఆగా అష్రాఫ్ యొక్క మదర్ ఇ-మిల్లట్ ఫాతిమా జిన్నా (2000) వంటి అదనపు జీవిత చరిత్రలు ప్రచురించబడ్డాయి. 2003ను రాష్ట్రం "ఫాతిమా జిన్నా సంవత్సరం" గా ప్రకటించిన తరువాత ఆమె జీవితంపై ప్రచురణలు గణనీయంగా విస్తరించాయి, ఈ సమయంలో అనేక పుస్తకాలు, అలాగే ప్రసంగాలు, రచనల సేకరణలు, డాక్యుమెంటరీలు, పాకిస్తాన్ మీడియాలో చిన్న రచనలతో పాటు బహుళ భాషలలో ప్రచురించబడ్డాయి.[52]

గౌరవాలు, వారసత్వం

[మార్చు]
ఫాతిమా జిన్నా పార్క్ లో స్మారక ఫలకం ఉన్న స్మారక చిహ్నం. ఈ ఉద్యానవనంలో, ప్రభుత్వం మెరిసే టిన్ జిన్నా విగ్రహాన్ని నిర్మించింది.

ఆమె వారసత్వం సైనిక పాలనకు ఆమె వ్యతిరేకత, ప్రజాస్వామ్య పాకిస్తాన్‌కు చిహ్నంగా ఆమె పాత్రతో ముడిపడి ఉంది. ఆమెను సాధారణంగా మదర్-ఎ-మిల్లత్ (మదర్ ఆఫ్ ది నేషన్) , ఖాతున్-ఎ-పాకిస్తాన్ (లేడీ ఆఫ్ పాకిస్తాన్) అని పిలుస్తారు.[22][53] 1998లో వచ్చిన జిన్నా చిత్రంలో ఫాతిమా పాత్రను షిరీన్ షా పోషించారు.[54] 2003లో, పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం ఈ సంవత్సరాన్ని మొహ్తర్మా ఫాతిమా జిన్నా సంవత్సరంగా ప్రకటించింది, ఈ సమయంలో ఆమె గౌరవార్థం వివిధ కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడ్డాయి. ఈ జ్ఞాపకార్థ కార్యక్రమాలలో భాగంగా, మహిళా అభివృద్ధి, సాంఘిక సంక్షేమం, ప్రత్యేక విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ మొహ్తర్మా ఫాతిమా జిన్నా బంగారు పతకాన్ని ఏర్పాటు చేసింది, ఇది వివిధ రంగాలలో అత్యుత్తమ పనితీరు కనబరిచిన మహిళలకు ప్రదానం చేయబడింది. పాకిస్తాన్ ఉద్యమానికి ఫాతిమా చేసిన కృషికి నివాళిగా మంత్రిత్వ శాఖ ఈ పతకాన్ని అభివర్ణించింది.[55] 2025లో, సోనీ లివ్ చారిత్రక వెబ్ సిరీస్ ఫ్రీడమ్ ఎట్ మిడ్నైట్ లో నటి ఇరా దూబే ఫాతిమా పాత్రను పోషించింది. ఈ ధారావాహికం 1975లో లారీ కాలిన్స్ , డొమినిక్ లాపియర్ రచించిన ఫ్రీడమ్ ఎట్ మిడ్నైట్ అనే నాన్-ఫిక్షన్ పుస్తకం యొక్క అనుసరణ, భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పాలన ముగింపు, పాకిస్తాన్ సృష్టి చుట్టూ ఉన్న సంఘటనలను వర్ణిస్తుంది.[56] పాకిస్తాన్లోని అనేక సంస్థలకు, బహిరంగ ప్రదేశాలకు ఆమె గౌరవార్థం పేరు పెట్టారు.[53] వాటిలో ముఖ్యమైనవి: [57]

  • ఫాతిమా జిన్నా కాలనీ
  • ఫాతిమా జిన్నా డెంటల్ కాలేజ్
  • ఫాతిమా జిన్నా మెడికల్ యూనివర్సిటీ
  • ఫాతిమా జిన్నా పార్క్
  • ఫాతిమా జిన్నా మహిళా విశ్వవిద్యాలయం

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ Urdu: فاطمہ جناح

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Pirbhai 2017.
  2. ↑ Sarkar 2024.
  3. ↑ Pirbhai 2017, p. 199.
  4. ↑ Balouch 2014.
  5. 1 2 Pirbhai 2017, p. 250.
  6. ↑ Smith 2008.
  7. ↑ Pirbhai 2017, p. 23.
  8. ↑ Pirbhai 2017, pp. 23, 25.
  9. ↑ Pirbhai 2017, pp. 23, 26.
  10. ↑ Pirbhai 2017, p. 26.
  11. ↑ Pirbhai 2017, p. 27.
  12. ↑ Pirbhai (2017) "But Fatima would be no more than 2 years old when her mother died giving birth to another child in 1895."
  13. ↑ Dani (1979) "Had four sons: Mohammad Ali (the eldest), Ahmad Ali. Bunde Ali and Bachu. Four daughters: Maryam. Rahmat. Fatima and Shireenbai"
  14. ↑ Beg (1986) "Bachu, the last having died in infancy."
  15. ↑ Ahmed 2005.
  16. ↑ Commire 2000.
  17. 1 2 Encyclopedia.com 2019.
  18. ↑ Ravikumar 2024.
  19. ↑ Shaikh 2021.
  20. ↑ Ahmad 2004, p. 31.
  21. ↑ Pirbhai 2017, pp. 62–67.
  22. 1 2 3 4 5 Sultana 2003.
  23. ↑ Ziring 1994.
  24. 1 2 3 Begum & Naz 2022.
  25. ↑ Ahmed (2005) "Fatima is known as the Madr-e-Millat, Mother of the Nation, in Pakistan."
  26. ↑ Pirbhai 2017, p. 126.
  27. ↑ Pirbhai 2017, pp. 190–191.
  28. ↑ Pirbhai 2017, p. 132.
  29. ↑ Pirbhai 2017, p. 191.
  30. 1 2 Pirbhai 2017, p. 192.
  31. ↑ Pirbhai 2017, pp. 187–188.
  32. ↑ Pirbhai 2017, p. 188.
  33. ↑ Pirbhai 2017, pp. 29, 215.
  34. ↑ Sprague 2020.
  35. 1 2 3 Pirbhai 2017, p. 233.
  36. 1 2 Sayeed 1966.
  37. 1 2 3 Aneeq 2024.
  38. ↑ Time 1964.
  39. ↑ Shaikh 2018.
  40. ↑ Osella & Osella 2013.
  41. ↑ Dawn 2014.
  42. ↑ Pirbhai 2017, p. 236.
  43. ↑ Gokhale 2016.
  44. 1 2 Jalal 2014.
  45. ↑ Pirbhai 2017, p. 240.
  46. ↑ Pirbhai 2017, p. 54.
  47. ↑ Pirbhai 2017, p. 3.
  48. ↑ Ahmad 2004, p. 229.
  49. ↑ Pirbhai 2017, pp. 248–249.
  50. ↑ Pirbhai 2017, p. 249.
  51. ↑ Pirbhai 2017, pp. 249–250.
  52. ↑ Pirbhai 2017, pp. 3–4.
  53. 1 2 Pirbhai 2017, p. 1.
  54. ↑ Johnson & Miller 2016.
  55. ↑ Dawn 2004.
  56. ↑ Salunkhe 2025.
  57. ↑ Dalmia, Archana (14 November 2015). "Mother Superior". the original నుండి 18 May 2023 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 7 August 2020.

మరింత చదవండి

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఫాతిమా_జిన్నా&oldid=4861579" నుండి వెలికితీశారు