Jump to content

ఫెరిష్టా

వికీపీడియా నుండి
ఫిరిష్తా
మహమ్మద్ ఖాసిం హిందూ షా అస్తరాబాదీ

c. 1570[1]
అస్తరాబాద్, సఫవీ ఇరాన్
మరణం1611–1623
వృత్తిచరిత్రకారుడు, కవి, నవలా రచయిత
విద్యా నేపథ్యం
పరిశోధక కృషి
కాలంమధ్యయుగ ఇస్లామీయ కాలం
ప్రధాన ఆసక్తులుఇండో-ముస్లిం చరిత్ర, దక్కన్ చరిత్ర
గుర్తింపు పొందిన కృషితారీఖ్-ఇ ఫిరిష్తా (గుల్షన్-ఇ ఇబ్రాహీమీ)

ఫిరిష్తా లేదా ఫెరెష్టే (Persian: فرشته), పూర్తి పేరు ముహమ్మద్ ఖాసిం హిందూ షా అస్తరాబాదీ[1][a] , పర్షియన్ మూలాలున్న చరిత్రకారుడు.[2] తరువాత ఆయన భారతదేశంకు వలస వచ్చి, దక్కన్ సుల్తానుల ఆస్థాన చరిత్రకారుడిగా సేవలందించారు. ఆయన 1570లో జన్మించి,[3] 1611, 1623 మధ్య ఏదో కాలంలో మరణించారు.[4][5][1]

జీవితం

[మార్చు]

ఫిరిష్తా సుమారు 1570 ప్రాంతంలో కాస్పియన్ సముద్రం తీరంలోని అస్తరాబాద్ లో ఘోలాం అలీ హిందూ షా కుమారుడిగా జన్మించాడు.[1] ఫిరిష్తా చిన్నవాడిగా ఉన్నప్పుడే, ఆయన తండ్రిని స్వదేశం నుండి అహ్మద్‌నగర్ (భారతదేశం)కు పిలిపించారు. అక్కడ యువరాజు మీరాన్ హుసైన్ నిజాం షాకు పర్షియన్ భాష బోధించే బాధ్యత అప్పగించబడింది. ఫిరిష్తా కూడా ఆ యువరాజుతో కలిసి విద్యాభ్యాసం చేశాడు.[6]

1587లో ఫిరిష్తా ముర్తజా నిజాం షా I రాజసభలో రాజభటుల అధిపతిగా (కెప్టెన్ ఆఫ్ గార్డ్స్) సేవలందిస్తున్నాడు. అదే సమయంలో యువరాజు మీరాన్ తన తండ్రిని పదవీచ్యుతుని చేసి, అహ్మద్‌నగర్ సుల్తానేట్ సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు. ఈ సందర్భంగా సున్నీ దక్కని ముస్లింలు విదేశీయులపై, ముఖ్యంగా ఇరానీ మూలాలున్న షియా సమాజంపై విస్తృత హత్యాకాండ జరిపారు.[7][8] ఫిరిష్తా కూడా ఆ లక్ష్యాలలో ఒకడు. అయితే యువరాజు మీరాన్ తన పూర్వ స్నేహితుడైన ఫిరిష్తా ప్రాణాలను కాపాడాడు. అనంతరం ఫిరిష్తా 1589లో బీజాపూర్ కు వెళ్లి, ఇబ్రాహీం ఆదిల్ షా II సేవలో చేరాడు.[6]

అప్పటివరకు సైనిక హోదాల్లో పనిచేసిన ఫిరిష్తా, బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీ రాజసభలో వెంటనే విజయవంతం కాలేకపోయాడు. దీనికి తోడు, ఆయన షియా మతపరమైన నేపథ్యం కలవాడు కావడంతో, ప్రధానంగా సున్నీ ఆధిపత్యం ఉన్న దక్కన్ సుల్తానతుల రాజసభల్లో ఉన్నత స్థానం పొందే అవకాశాలు చాలా తక్కువగా ఉండేవి.[6] బీజాపూర్ రాజు ఇబ్రాహీం ఆదిల్ షా II కూడా షియా అధికారుల ఆధిపత్యాన్ని తగ్గిస్తూ, వారిని పదవుల నుండి తొలగించి, సున్నీ దక్కని ముస్లింలను అధికార స్థానాల్లోకి తీసుకురావడం ప్రారంభించాడు.[9][10]

1593లో ఇబ్రాహీం ఆదిల్ షా II, భారతదేశ చరిత్రను రచించాలని ఫిరిష్తాను కోరాడు. ముఖ్యంగా దక్కన్ రాజవంశాల చరిత్రకు ఇతర ప్రాంతాల చరిత్రతో సమాన ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని ఆయన సూచించాడు, ఎందుకంటే అప్పటివరకు వెలువడిన గ్రంథాలలో భారత ఉపఖండంలోని అన్ని ప్రాంతాలకు సమాన స్థానం ఇవ్వబడలేదని భావించారు.[6][1]

రచనల సమీక్ష

[మార్చు]

ఫిరిష్తా రచన ప్రధానంగా తారీఖ్-ఇ ఫిరిష్తా (ఫిరిష్తా చరిత్ర), గుల్షన్-ఇ ఇబ్రాహీమీ (ఇబ్రాహీం [షా II] యొక్క పుష్పవనం) అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందింది. పరిచయ భాగంలో, ముస్లిం దండయాత్రలకు పూర్వం హిందుస్తాన్ చరిత్రకు సంక్షిప్త సమీక్షను, అలాగే తూర్పు ప్రాంతాలపై అరబ్బులు సాధించిన విజయాలను వివరించాడు. మొదటి పది గ్రంథాలు భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల రాజుల చరిత్రను వివరిస్తాయి. పదకొండవ గ్రంథం మలబార్ తీరములోని ముస్లింల గురించిన వివరణను అందిస్తుంది. పన్నెండవ గ్రంథం భారతదేశంలోని ముస్లిం సంతుల చరిత్రను తెలియజేస్తుంది. చివరి భాగంలో భారతదేశపు భూగోళం, వాతావరణం గురించి వివరించబడింది.[11]

తారీఖ్-ఇ ఫిరిష్తా ప్రధానంగా క్రింది అధ్యాయాలుగా (మఖాలా) విభజించబడింది. వీటిలో దక్కన్ రాజులు అనే భాగం మరింతగా ఉపఅధ్యాయాలుగా (రౌజా) విభజించబడింది:[6]

  1. గజ్నీ, లాహోర్ రాజులు
  2. దిల్లీ సుల్తానేట్ రాజులు
  3. దక్కన్ రాజులు – ఆరు ఉపఅధ్యాయాలు:
    1. గుల్బర్గా
    2. బీజాపూర్
    3. అహ్మద్‌నగర్
    4. తిలంగా
    5. బీరార్
    6. బీదర్
  4. గుజరాత్ సుల్తానేట్ రాజులు
  5. మాల్వా సుల్తానేట్ రాజులు
  6. ఖాందేశ్ రాజులు
  7. బెంగాల్, బీహార్ రాజులు
  8. ముల్తాన్ సుల్తానేట్ రాజులు
  9. సింధ్ పాలకులు
  10. కాశ్మీర్ సుల్తానేట్ రాజులు
  11. మలబార్ తీరము గురించిన వివరణ
  12. భారతదేశంలోని సంతుల గురించిన వివరణ
  13. ముగింపు (ఖాతిమా) – భారతదేశపు వాతావరణం, భౌగోళిక స్వరూపం

ఫిరిష్తా నాగర్‌కోటను భీంకోట్ అని పేర్కొన్నాడు.

సమకాలీన పండితులు, చరిత్రకారులు ఫిరిష్తా రచనలు ప్రధానంగా నిజాముద్దీన్ రచించిన తబఖాత్-ఇ-అక్బరీ,[12] మీర్జా హైదర్ రచించిన తారీఖ్-ఇ-రషీది,[12], జియౌద్దీన్ బరనీ రచించిన తారీఖ్ నుండి సమాచారాన్ని స్వీకరించాయని పేర్కొంటారు.[13] కనీసం ఒక చరిత్రకారుడైన పీటర్ జాక్సన్ స్పష్టంగా ఫిరిష్తా బరనీ, సరహిందీ రచనలపై ఆధారపడ్డాడని పేర్కొన్నాడు. అతని రచనను సంఘటనలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా పరిగణించలేమని, కొన్ని సందర్భాల్లో ఇతిహాసాలు, తన స్వీయ కల్పనను కూడా ఉపయోగించినట్లు అనుమానించబడుతుందని పేర్కొన్నాడు.[14]

వారసత్వం

[మార్చు]

టి. ఎన్. దేవరే ప్రకారం, ఫిరిష్తా రచన ఆదిల్ షాహీ వంశం చరిత్రకు అత్యంత విస్తృతంగా ఉటంకించబడే మూలం. అయితే, యూసుఫ్ ఆదిల్ షాకు ఒట్టోమన్ వంశపారంపర్యం ఉందని పేర్కొన్న ఏకైక మూలం కూడా ఇదే. దేవరే అభిప్రాయం ప్రకారం ఇది కల్పిత కథనం. దక్కన్ చరిత్రకు సంబంధించి ఆయన ప్రస్తావించిన ఇతర మూలాలు మీర్ రఫియుద్దీన్ ఇబ్రాహీం-ఇ-షిరాజీ (రఫీ), మీర్ ఇబ్రాహీం లారీ-ఇ అసద్‌ఖానీ,, బసాతీన్ అస్-సలాతీన్ రచయిత ఇబ్రాహీం జుబైరీ. దేవరే అభిప్రాయం ప్రకారం, ఫిరిష్తా గ్రంథం భారతదేశం చరిత్రను ఆది కాలం నుండి తన కాలం వరకు సమగ్రంగా వివరించిన సాధారణ చరిత్ర గ్రంథం. ఇది ఇబ్రాహీం ఆదిల్ షా II ఆదేశానుసారం రచించబడి, హిజ్రీ 1015 / క్రీస్తు శకం 1606లో ఆయనకు సమర్పించబడింది. అనంతరం రచయిత స్వయంగా దీనికి మరిన్ని వివరాలు జోడించినట్లు తెలుస్తోంది, ఎందుకంటే ఇందులో హిజ్రీ 1033 (క్రీ.శ. 1626) వరకు జరిగిన సంఘటనలు నమోదు చేయబడ్డాయి.[మూలాలు అవసరం]

మరోవైపు, తారీఖ్-ఇ ఫిరిష్తా ఉత్తర భారతదేశ రాజకీయ చరిత్ర, ముఖ్యంగా చక్రవర్తి జహాంగీర్ కాలానికి సంబంధించిన విషయాల్లో స్వతంత్రంగా, విశ్వసనీయంగా పరిగణించబడుతుంది. దక్షిణ భారత రాజ్యమైన బీజాపూర్ తో ఫిరిష్తాకు ఉన్న అనుబంధం కారణంగా అతని వర్ణనలు నమ్మదగినవిగా భావించబడుతున్నాయి.[15]

యూసుఫ్ ఆదిల్ షా ఒట్టోమన్ మూలాల గురించి ఫిరిష్తా చెప్పిన కథ కల్పితమైనదని భావించినప్పటికీ, ఆ కథనం నేటికీ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందింది, ముఖ్యంగా బీజాపూర్ జిల్లాలో విస్తృతంగా ఆమోదించబడింది.[మూలాలు అవసరం]

1768లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారి, ప్రాచ్యవేత్త అలెగ్జాండర్ డౌ ఫిరిష్తా గ్రంథాన్ని ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన తర్వాత, అది బ్రిటిష్ పండితుల దృష్టిలో అధికారిక చారిత్రక మూలంగా గుర్తింపు పొందింది.[16]

ఫిరిష్తా రచన ఇప్పటికీ చరిత్ర పరిశోధనలో ఉన్నత స్థానాన్ని కలిగి ఉంది, అనేక అంశాలలో విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. దాని పలు భాగాలు ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడ్డాయి. వాటిలో అత్యుత్తమమైనది, సమగ్రమైనది జనరల్ జె. బ్రిగ్స్ ప్రచురించిన The History of the Rise of the Mahomedan Power in India (లండన్, 1829, నాలుగు సంపుటాలు). బ్రిగ్స్ ఫిరిష్తా మూలగ్రంథానికి కొన్ని అదనాలు జోడించినప్పటికీ, ద్వాదశ గ్రంథమంతటినీ, అలాగే తాను ఉపయోగించిన ప్రతిలో లేకపోయిన కొన్ని ఇతర భాగాలను వదిలివేశాడు.[11]

రచనలు

[మార్చు]
  • Firishta, Muhammad Qasim Hindu Shah Astarabadi (1794). Ferishta's History of Dekkan (సంపుటి 1). Translated by జోనాథన్ స్కాట్. John Stocksdale, London.
  • Firishta, Muhammad Qasim Hindu Shah Astarabadi (1794). Ferishta's History of Dekkan (సంపుటి 2). Translated by జోనాథన్ స్కాట్. John Stocksdale, London.

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ Encyclopædia Iranica (2012) పద్ధతి ప్రకారం దీనిని Moḥammad-Qāsem Hendušāh Astarābādī అని లిప్యంతరీకరించారు.[1]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 3 4 5 6 Hambly, Gavin R. G. (1999). "Ferešta, Tārīḵ-e". In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica. Vol. IX/5: Fauna III–Festivals VIII. London and New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 533–534. ISBN 978-0-933273-33-7.
  2. ↑ Minorsky, V. (1955). "The Qara-qoyunlu and the Qutb-shāhs (Turkmenica, 10)". Bulletin of the School of Oriental and African Studies. 17 (1): 52. doi:10.1017/S0041977X00106342. JSTOR 609169. S2CID 162273460. Another tendency of Firishta (a Persian of Astarabad) is to underline (...)
  3. ↑ "Medieval Period". Government of Maharashtra. Archived from the original on May 28, 2008. Retrieved 2008-08-30.
  4. ↑ Overton, Keelan (2016). "Book Culture, Royal Libraries, and Persianate Painting in Bijapur, circa 1580‒1630". Muqarnas. 33: 94. JSTOR 26551683.
  5. ↑ Eaton, Richard M. (1978). The Sufis of Bijapur, 1300-1700. Princeton University Press. p. 98. ISBN 9781400868155.
  6. 1 2 3 4 5 Elliot, Henry Miers (December 2008). The History of India, As Told by Its Own Historians. BiblioBazaar. p. 207. ISBN 9780559693335. Archived from the original on 2024-05-30. Retrieved 2009-02-20.
  7. ↑ Emma J. Flatt (2019). The Courts of the Deccan Sultanates. Cambridge University Press. p. 90. ISBN 978-1-108-48193-9.
  8. ↑ Muzaffar Alam, Sanjay Subrahmanyam (2012). Writing the Mughal World. Columbia University Press. p. 184. ISBN 978-0-231-15811-4.
  9. ↑ Radhey Shyam Chaurasia (1 Jan 2002). History of Medieval India: From 1000 A.D. to 1707 A.D. Atlantic Publishers & Dist. p. 101. ISBN 9788126901234.
  10. ↑ Shihan de S. Jayasuriya; Richard Pankhurst (2003). The African Diaspora in the Indian Ocean (illustrated ed.). Africa World Press. pp. 196–7. ISBN 9780865439801.
  11. 1 2  One or more of the preceding sentences incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Ferishta, Mahommed Kasim". ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా (in ఇంగ్లీష్). Vol. 10 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 274.
  12. 1 2 Hasan, Mohibbul (2005). Kashmir Under the Sultans. Aakar Books. ISBN 9788187879497. Archived from the original on 2024-05-30. Retrieved 2009-02-20.
  13. ↑ Mayaram, Shail (2004). Against History, Against State. Orient Blackswan. ISBN 9788178240961. Retrieved 2009-02-20.
  14. ↑ Jackson, Peter (16 October 2003). The Delhi Sultanate. Cambridge University Press. ISBN 9780521543293. Archived from the original on 2024-05-30. Retrieved 2009-02-20.
  15. ↑ Ray, Sukumar (1992). Bairam Khan. Mirza Beg. p. 138. ISBN 9789698120016. Retrieved 2009-02-20.
  16. ↑ Cynthia Talbot (2015). The Last Hindu Emperor: Prithviraj Cauhan and the Indian Past, 1200–2000. Cambridge University Press. p. 49. ISBN 9781107118560.
వికీవ్యాఖ్యలో ఈ విషయానికి సంబంధించిన వ్యాఖ్యలు చూడండి.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఫెరిష్టా&oldid=4852850" నుండి వెలికితీశారు