ఫ్రీ జాజ్
| ఫ్రీ జాజ్ | |
|---|---|
| Other names |
|
| Stylistic origins | |
| Cultural origins | 1950ల చివర, అమెరికా |
| Derivative forms | |
| Regional scenes | |
| యూరప్ | |
| Other topics | |
ఫ్రీ జాజ్ (ఫ్రీ ఫార్మ్ జాజ్ [1] అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది అవంట్-గార్డ్ జాజ్ శైలి లేదా జాజ్ ఇంప్రొవైజేషన్‌కు ఒక ప్రయోగాత్మక విధానం, ఇది 1950ల చివరలో, 1960ల ప్రారంభంలో అభివృద్ధి చెందింది, ఆ సమయంలో సంగీతకారులు సాధారణ టెంపోలు, టోన్‌లు, కార్డ్ మార్పులు వంటి జాజ్ సంప్రదాయాలను మార్చడానికి లేదా విచ్ఛిన్నం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. ఈ కాలంలోని సంగీతకారులు, తమకు ముందు వాయించిన బీబాప్, మోడల్ జాజ్ చాలా పరిమితమైనవని భావించి, కొత్తదనాన్ని సృష్టించడంపై దృష్టి పెట్టారు. "ఫ్రీ జాజ్" అనే పదాన్ని 1960లో ఓర్నెట్ కోల్‌మన్ రికార్డ్ చేసిన ఫ్రీ జాజ్: ఎ కలెక్టివ్ ఇంప్రొవైజేషన్ నుండి తీసుకున్నారు. యూరోపియన్లు " ఫ్రీ ఇంప్రొవైజేషన్ " అనే పదాన్ని ఎక్కువగా ఇష్టపడతారు. ఇతరులు "ఆధునిక జాజ్", "సృజనాత్మక సంగీతం", "కళాత్మక సంగీతం" వంటి పదాలను ఉపయోగించారు.
ఫ్రీ జాజ్‌లోని అస్పష్టత నిర్వచన సమస్యలను సృష్టిస్తుంది. సాధారణంగా దీనిని చిన్న బృందాలు లేదా వ్యక్తులు వాయించినప్పటికీ, ఫ్రీ జాజ్ బిగ్ బ్యాండ్‌లు కూడా ఉనికిలో ఉన్నాయి. సంగీతకారులు, విమర్శకులు దీనిని వినూత్నమైనది, దూరదృష్టితో కూడినది అని పేర్కొన్నప్పటికీ, ఇది జాజ్ తొలి శైలుల నుండి ప్రేరణ పొందింది, ఆదిమ, తరచుగా మతపరమైన, మూలాలకు తిరిగి వెళ్ళే ప్రయత్నంగా వర్ణించబడింది. జాజ్ ఒక అమెరికన్ ఆవిష్కరణ అయినప్పటికీ, ఫ్రీ జాజ్ సంగీతకారులు ప్రపంచ సంగీతం నుండి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న జాతి సంగీత సంప్రదాయాల నుండి ఎక్కువగా స్ఫూర్తి పొందారు. కొన్నిసార్లు వారు ఆఫ్రికన్ లేదా ఆసియా వాయిద్యాలను, అసాధారణమైన వాయిద్యాలను వాయించేవారు, లేదా వారి స్వంత వాయిద్యాలను కనిపెట్టేవారు. వారు భావోద్వేగ తీవ్రతకు, కేవలం ధ్వనికే ప్రాధాన్యతనిస్తూ, ధ్వని లక్షణాలను అన్వేషించారు.
లక్షణాలు
[మార్చు]ఫ్రీ జాజ్ అనేది బాప్ సంక్లిష్టతకు ఒక ప్రతిచర్యగా పుట్టింది. కండక్టర్, జాజ్ రచయిత లోరెన్ షోయెన్‌బర్గ్ ఇలా రాశారు: ఫ్రీ జాజ్ "ఫంక్షనల్ హార్మొనీని పూర్తిగా వదిలివేసి, దానికి బదులుగా స్వర వైవిధ్యం కోసం విస్తృతమైన, భావధార పద్ధతిపై ఆధారపడింది". ఈ శైలి ఎక్కువగా జాజ్ సాక్సోఫోనిస్ట్ ఓర్నెట్ కోల్‌మన్ కృషి నుండి ప్రేరణ పొందింది. [2]
కొంతమంది జాజ్ సంగీతకారులు వర్గీకరణకు చేసే ఏ ప్రయత్నాన్నైనా ప్రతిఘటిస్తారు. ఒక ఇబ్బంది ఏమిటంటే, చాలా జాజ్ సంగీతంలో ఆశువుగా వాయించడం అనే అంశం ఉంటుంది. చాలా మంది సంగీతకారులు ఫ్రీ జాజ్ భావనలను, శైలులను స్వీకరిస్తారు, ఫ్రీ జాజ్ ఎప్పుడూ ఇతర సంగీత ప్రక్రియల నుండి పూర్తిగా భిన్నంగా లేదు, కానీ ఫ్రీ జాజ్‌కు కొన్ని ప్రత్యేక లక్షణాలు ఉన్నాయి. ఫారో సాండర్స్, జాన్ కోల్ట్రేన్ తమ వాయిద్యాల నుండి అసాధారణమైన శబ్దాలను రాబట్టడానికి, కఠినమైన ఓవర్‌బ్లోయింగ్ లేదా ఇతర విస్తరించిన పద్ధతులను ఉపయోగించారు. ఇతర జాజ్ రూపాల మాదిరిగానే, ఇది సంగీతకారుని "స్వరం" లేదా "ధ్వని"ని వ్యక్తపరచడానికి సౌందర్యాత్మక ప్రాధాన్యతను ఇస్తుంది. దీనికి విరుద్ధంగా, శాస్త్రీయ సంప్రదాయంలో ప్రదర్శకుడు స్వరకర్త ఆలోచనలను వ్యక్తపరుస్తున్నట్లుగా ఎక్కువగా పరిగణించబడతాడు.
మునుపటి జాజ్ శైలులు సాధారణంగా పన్నెండు-బార్ బ్లూస్ లేదా స్వర మార్పులతో కూడిన 32-బార్ AABA జనాదరణ పొందిన పాట రూపం వంటి పాటల రూపాల చట్రంపై నిర్మించబడ్డాయి. అయితే, ఫ్రీ జాజ్‌లో, స్థిరమైన, ముందుగా స్థాపించబడిన రూపంపై ఆధారపడటం తరచుగా తొలగించబడుతుంది, తదనుగుణంగా ఆశువుగా వాయించే పాత్ర పెరుగుతుంది. [3]
జాజ్ ఇతర రూపాలు క్రమబద్ధమైన మీటర్లను, స్పందనలతో కూడిన లయలను ఉపయోగిస్తాయి, సాధారణంగా 4/4 లేదా (అరుదుగా) 3/4 లో ఉంటాయి. ఫ్రీ జాజ్‌లో స్పందన ఉంటుంది, కొన్నిసార్లు ఊపు కూడా ఉంటుంది, కానీ దానికి క్రమబద్ధమైన తాళం ఉండదు. తరచుగా జరిగే యాక్సిలరాండో, రిటార్డాండో, అలలా కదిలే లయ అనే భావనను కలిగిస్తాయి. [4]
మునుపటి జాజ్ రూపాలు సాధారణంగా డయాటోనిక్ తీగల చక్రాల వంటి శ్రావ్యమైన నిర్మాణాలను ఉపయోగించాయి. ఆశువుగా వాయించడం జరిగినప్పుడు, అది స్వరసమూహాలలోని స్వరాలపై ఆధారపడి ఉండేది. ఫ్రీ జాజ్ దాదాపు నిర్వచనం ప్రకారం అటువంటి నిర్మాణాల నుండి విముక్తి పొంది ఉంటుంది, కానీ అదే సమయంలో (అది "స్వేచ్ఛ" అయినంతగానే "జాజ్" కూడా) అది మునుపటి జాజ్ వాదన భాషను చాలా వరకు నిలుపుకుంటుంది. అందువల్ల ఈ సంగీతంలో డయాటోనిక్, ఆల్టర్డ్ డామినెంట్, బ్లూస్ పదబంధాలను వినడం చాలా సాధారణం.
గిటారిస్ట్ మార్క్ రిబోట్ వ్యాఖ్యానించారు, ఓర్నెట్ కోల్‌మన్, ఆల్బర్ట్ ఐలర్ "వారు బీబాప్ కొన్ని కఠినమైన నియమాలను సడలించినప్పటికీ, వాస్తవానికి వారిద్దరూ స్వరకల్పన కొత్త నిర్మాణాలను అభివృద్ధి చేస్తున్నారు." [5] కొన్ని రూపాలు సమూహ ప్రదర్శన, ఆశువుగా పాడటానికి ఆధారంగా స్వరపరిచిన రాగాలను ఉపయోగిస్తాయి. ఫ్రీ జాజ్ కళాకారులు కొన్నిసార్లు అలాంటి అంశాలను ఉపయోగిస్తారు. ఇతర కూర్పు నిర్మాణాలు ఉపయోగించబడతాయి, కొన్ని వివరంగా, సంక్లిష్టంగా ఉంటాయి. [4]
జాజ్ సంగీతకారులు పాశ్చాత్యేతర సంగీతం, ముఖ్యంగా ఆఫ్రికన్, అరబిక్, భారతీయ సంగీత అంశాలకు పరిచయం కావడం, వాటిని ఉపయోగించడంతోనే రూపం, లయ నిర్మాణం విచ్ఛిన్నం కావడం ముడిపడి ఉందని కొంతమంది విమర్శకులు భావిస్తున్నారు. ఫ్రీ జాజ్ అటోనాలిటీకి కారణం, పంతొమ్మిదవ శతాబ్దపు ఫీల్డ్ హాలర్స్, స్ట్రీట్ క్రైస్, జూబిలీస్ వంటి నాన్-టోనల్ సంగీతానికి తిరిగి వెళ్లడమే అని చరిత్రకారులు, జాజ్ ప్రదర్శకులు తరచుగా చెప్తారు (ఇది ఫ్రీ జాజ్ "మూలాలకు తిరిగి వెళ్లడం" అనే అంశంలో భాగం). దీనిని బట్టి బహుశా టోనాలిటీ నుండి వైదొలగడం అనేది ఒక అధికారిక అటోనల్ వ్యవస్థను రూపొందించడానికి చేసిన స్పృహతో కూడిన ప్రయత్నం కాకుండా, ఫ్రీ జాజ్ చుట్టూ ఉన్న భావనల ప్రతిబింబం అని తెలుస్తోంది. స్వర శ్రేణులపై ఆధారపడటాన్ని తొలగించి, దానికి బదులుగా బహుస్వర, బహులయ నిర్మాణాలను ఉపయోగించడం ద్వారా జాజ్ "స్వేచ్ఛ"ను పొందింది. [6]
బాప్ సౌందర్యాన్ని తిరస్కరించడంతో పాటు, సామూహిక ఆశువుగా వాయించే డిక్సీల్యాండ్ వంటి పాత జాజ్ శైలుల పట్ల, అలాగే ఆఫ్రికన్ సంగీతం పట్ల కూడా ఆసక్తి పెరిగింది. జాతి సంగీతంపై ఆసక్తి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వాయిద్యాల వాడకానికి దారితీసింది, ఉదాహరణకు ఎడ్ బ్లాక్‌వెల్ పశ్చిమ ఆఫ్రికన్ టాకింగ్ డ్రమ్, లియోన్ థామస్ పిగ్మీ యోడెలింగ్ వ్యాఖ్యానం. [7] జాన్ కేజ్ సంగీతం, మ్యూసికా ఎలెట్రోనికా వివా, ఫ్లక్సస్ ఉద్యమం నుండి ఆలోచనలు, ప్రేరణ లభించాయి. [8]
చాలా మంది విమర్శకులు, ముఖ్యంగా ఆ సంగీతం ఆరంభంలో, జాజ్‌లోని సుపరిచితమైన అంశాలను విడిచిపెట్టడం సంగీతకారులలో సాంకేతిక నైపుణ్యం లోపించిందని సూచిస్తుందని అనుమానించారు. 1974 నాటికి, అటువంటి అభిప్రాయాలు మరింత ప్రాధాన్యతను కోల్పోయాయి, ఆ సంగీతంపై విమర్శనాత్మక రచనలు వెలువడ్డాయి. [9]
చాలా మంది విమర్శకులు "ఫ్రీ జాజ్" అనే పదానికి, 1950ల చివర, 1960ల నాటి అమెరికన్ సామాజిక వాతావరణానికి, ముఖ్యంగా జాతి సమైక్యత, పౌర హక్కుల ఉద్యమం వల్ల తలెత్తుతున్న సామాజిక ఉద్రిక్తతలకు మధ్య సంబంధాలను గుర్తించారు. 1954 నాటి చారిత్రాత్మక బ్రౌన్ వర్సెస్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ తీర్పు, 1961లో ఫ్రీడమ్ రైడర్స్ ఆవిర్భావం, కార్యకర్తల మద్దతుతో జరిగిన 1963 ఫ్రీడమ్ సమ్మర్ నల్లజాతి ఓటర్ల నమోదు, ఉచిత ప్రత్యామ్నాయ నల్లజాతి ఫ్రీడమ్ స్కూల్స్ వంటి ఇటీవలి పరిణామాలు, ఫ్రీ జాజ్ సందర్భంలో "ఫ్రీ" అనే పదానికి ఉన్న రాజకీయ అంతరార్థాలను ప్రదర్శిస్తాయని చాలామంది వాదిస్తున్నారు. అందువల్ల చాలామంది ఫ్రీ జాజ్‌ను కొన్ని సంగీత సిద్ధాంతాలు, ఆలోచనలను తిరస్కరించడమే కాకుండా, నల్లజాతి అమెరికన్ల అణచివేత, అనుభవానికి సంగీత ప్రతిచర్యగా కూడా పరిగణిస్తారు. [10]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Calkins, Caroll C.; Balaban, Priscilla B.; Kelleher, Mary; Latham, Frank B.; Conefrey, Rosemarie; Huber, Robert V.; Pace, Georgea A.; Woodward, Robert J., eds. (1975). The Story of America. United States: Reader's Digest. p. 399.
- ↑ Schoenberg, Loren (2002). The NPR Curious Listener's Guide to Jazz. Perigee Books. p. 56.
- ↑ Pressing, Jeff (2003), "Free jazz and the avant-garde", in Horn, David; Cooke, Mervyn (eds.), The Cambridge Companion to Jazz, Cambridge Companions to Music, Cambridge: Cambridge University Press, pp. 202–216, ISBN 978-0-521-66320-5, retrieved 2025-02-11
- 1 2 Litweiler, John (1984). The Freedom Principle: Jazz After 1958. Da Capo Press. p. 158. ISBN 0-306-80377-1.
- ↑ "A Fireside Chat with Marc Ribot". All About Jazz. 21 February 2004. Retrieved 18 December 2018.
- ↑ Southern, Ellen (1997). The Music of Black Americans (3rd ed.). New York: Norton. pp. 494–497. ISBN 0-393-97141-4.
- ↑ Robinson, J. Bradford (2002). Kernfeld, Barry (ed.). The New Grove Dictionary of Jazz. Vol. 1 (2nd ed.). New York: Grove's Dictionaries. pp. 848–849. ISBN 1-56159-284-6.
- ↑ Cooke, Mervyn; Horn, David, eds. (2002). The Cambridge companion to jazz. New York: Cambridge University Press. p. 207. ISBN 9780521663885.
- ↑ Jost, Ekkehard (1974). Free Jazz. Universal Edition. ISBN 9783702400132.
- ↑ Gioia, Ted (2011). The History of Jazz. Oxford, England: Oxford University Press. pp. 309–311. ISBN 978-0-19-539970-7.