బండిల్ సిద్ధాంతం
బండిల్ సిద్ధాంతం (Bundle theory) 18వ శతాబ్దపు స్కాటిష్ తత్వవేత్త డేవిడ్ హ్యూమ్ ప్రతిపాదించారు. ఇది వస్తువులకు సంబంధించిన అస్తిత్వ మీమాంస సిద్ధాంతం. ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం ఒక వస్తువు కేవలం లక్షణాలు, సంబంధాలు, రూపాల సమూహాన్ని (బండిల్) మాత్రమే కలిగి ఉంటుంది.
బండిల్ సిద్ధాంతం ప్రకారం ఒక వస్తువు దాని లక్షణాలను మాత్రమే కలిగి ఉంటుంది, అంతకు మించి మరేమీ ఉండదు; అందువల్ల లక్షణాలు లేని వస్తువు ఉండదు, అటువంటి వస్తువును ఎవరూ ఊహించలేరు. ఉదాహరణకు మనం ఆపిల్ గురించి ఆలోచించినప్పుడు, దాని లక్షణాలైన ఎరుపు రంగు, గుండ్రని ఆకారం, పండుగా ఉండటం తదితర విషయాలను ఆలోచిస్తాము. ఈ లక్షణాలకు మించి ఏమీ ఉండదు; ఆపిల్ దాని లక్షణాల సమూహం కంటే మరేమీ కాదు. ప్రత్యేకించి ఈ లక్షణాలు సహజంగా ఇమిడి ఉండే ఎలాంటి ''పదార్థం'' (substance) ఉండదు.
బండిల్ సిద్ధాంతాన్ని అహంకారాన్ని భౌతిక రూపం వలె ఉండే ఆత్మ లాంటి పదార్థంగా చూసే అహంకార సిద్ధాంతంతో విభేదిస్తారు.[1]
అనుకూల వాదనలు
[మార్చు]వస్తువు లక్షణాలను ఊహించకుండా, వివరించకుండా ఆ వస్తువును ఊహించడం, వివరించడంలో ఉండే కష్టమే బండిల్ సిద్ధాంతానికి సాధారణ సమర్థన, ముఖ్యంగా ఆంగ్లో-అమెరికన్ సంప్రదాయంలోని ప్రస్తుత తత్వవేత్తలలో ఇది కనిపిస్తుంది.
వస్తువు లక్షణాలను మినహాయించి మరే ఇతర అంశాన్ని అర్థం చేసుకోలేకపోవడం ద్వారా లక్షణాలు లేని పదార్థాన్ని (bare particular) ఎవరూ ఊహించలేరని ఈ వాదన తెలుపుతుంది, ఈ భావన పదార్థ సిద్ధాంతం (substance theory)ని నేరుగా వ్యతిరేకిస్తుంది. లక్షణాలు లేని పదార్థాల సంభావిత కష్టాన్ని జాన్ లాక్ తన వర్ణనలో వివరించారు. ఆయన పదార్థాన్ని దాని లక్షణాలకు అతీతంగా "ఏదో, నాకేమిటో తెలియదు. [...] అప్పుడు మనకున్న ఆలోచనను మనం పదార్థం అనే సాధారణ పేరుతో పిలుస్తాము, అది మనకు కనబడే లక్షణాలకు ఆధారంగా భావించే తెలియని మద్దతు మాత్రమే, మద్దతు ఇచ్చేది ఏమీ లేకుండా అవి మనలేవని మనం ఊహిస్తాము, ఆ మద్దతునే మనం సబ్స్టాన్షియా అని పిలుస్తాము; ఈ పదం నిజమైన అర్థం స్పష్టమైన ఆంగ్లంలో కింద నిలబడటం, ఎత్తిపట్టుకోవడం." అని పేర్కొన్నారు.[2]
అభ్యంతరాలు
[మార్చు]లక్షణాలు ఎలా కలిసి బంధించబడ్డాయో వివరించకుండా అవి ఒక సమూహంగా కట్టబడి ఉన్నాయని బండిల్ సిద్ధాంతం చెబుతుంది. ఉదాహరణకు బండిల్ సిద్ధాంతం ఆపిల్ను ఎర్రగా, four inches (100 mm) వెడల్పుగా, రసభరితంగా పరిగణిస్తుంది కానీ దానికి అంతర్లీనంగా ఉండే పదార్థం లేదని వివరిస్తుంది. ఆపిల్ ఎరుపు, four inches (100 mm) వెడల్పు, రసభరితమైన లక్షణాలతో సహా వివిధ లక్షణాల సమూహం అని చెప్పబడింది. హ్యూమ్ ఈ కోణంలోనే "బండిల్" అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు, తన ప్రధాన రచనలో వ్యక్తిగత గుర్తింపు గురించి ప్రస్తావిస్తూ: "మిగిలిన మానవాళి గురించి నేను ధైర్యంగా చెప్పగలను, వారు వేర్వేరు అవగాహనల సమూహం, సేకరణ తప్ప మరొకటి కాదు, అవి ఊహించలేని వేగంతో ఒకదానికొకటి విజయవంతమవుతాయి, అవి శాశ్వత ప్రవాహం, కదలికలో ఉంటాయి" అని పేర్కొన్నారు.[3]
బౌద్ధ మతం
[మార్చు]భారతీయ మాధ్యమక తత్వవేత్త చంద్రకీర్తి సప్తవిధ తార్కికంగా పిలువబడే దాంట్లో సారాంశం లేకపోవడాన్ని ప్రదర్శించడానికి వస్తువుల సమగ్ర స్వభావాన్ని ఉపయోగించారు. ఆయన తన రచన మధ్యమార్గానికి మార్గదర్శి (సంస్కృతం: మాధ్యమకావతార)లో చెప్పారు.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Vestin, Amanda "Is there a 'You' in your brain?" https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:1328584/FULLTEXT01.pdf
- ↑ John Locke: An essay concerning human understanding (1689), Chapter XXIII, Of our Complex Ideas of Substances
- ↑ Hume, David A Treatise of Human Nature, Book I, part IV, sec.6.
మరింత చదవడానికి
[మార్చు]- డేవిడ్ హ్యూమ్ (1738), ఎ ట్రీటైజ్ ఆఫ్ హ్యూమన్ నేచర్, పుస్తకం I, భాగం IV, విభాగం VI
- డెరెక్ పర్ఫిట్ (1984), రీజన్స్ అండ్ పర్సన్స్