బన్సీ కౌల్
బన్సీ కౌల్ | |
|---|---|
 2000లో బన్సీ కౌల్ | |
| జననం | 1949 ఆగస్టు 23 శ్రీనగర్, జమ్మూ కాశ్మీరు, భారతదేశం |
| మరణం | 2021 ఫిబ్రవరి 6 (వయసు: 71) ద్వారకా, ఢిల్లీ, భారతదేశం |
| క్రియాశీలక సంవత్సరాలు | 1974–2020 |
| పురస్కారాలు | సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు (1995) పద్మశ్రీ (2014) |
బన్సీ కౌల్ (23 ఆగస్టు 1949 - 6 ఫిబ్రవరి 2021) ఒక భారతీయ నాటక దర్శకుడు, భోపాల్లో రంగ్ విదూషక్ అనే నాటక బృంద స్థాపకుడు.[1] అతను 2014లో భారతదేశ నాల్గవ అత్యున్నత పౌర సత్కారం పద్మశ్రీని, 1995లో సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు అందుకున్నాడు. అతని ప్రసిద్ధ నాటకాలలో 'ఆలా అఫ్సర్', 'కహాన్ కబీర్', 'సిధి దార్ సిధి ఉర్ఫ్ తుక్కే పే తుక్కా' ఉన్నాయి. అతను 2010 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ ప్రారంభోత్సవానికి డిజైనర్, అసోసియేట్ షో డైరెక్టర్గా, 1986, 1987 ఖజురహో ఉత్సవాలకు ఆర్ట్ డైరెక్టర్గా పనిచేశాడు.
ప్రారంభ జీవితం
[మార్చు]బన్సీ కౌల్ 23 ఆగస్టు 1949న భారతదేశంలోని జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రం, శ్రీనగర్లో కాశ్మీరీ పండిట్ కుటుంబంలో జన్మించాడు.[2][3] అతనికి చిన్నప్పటి నుంచి కళలు, చిత్రలేఖనం పట్ల ఆసక్తి ఉండేది. కాశ్మీర్లోని ఔత్సాహిక నాటక బృందాలతో అతనికి పరిచయం ఏర్పడింది. అతను నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా (NSD) లో చేరడానికి న్యూఢిల్లీ వెళ్ళాడు, కానీ మొదటిసారి అర్హత సాధించలేకపోయాడు, తరువాత విజయవంతంగా ప్రయత్నించి చేరాడు. అతను 1973లో స్టేజ్క్రాఫ్ట్లో స్పెషలైజేషన్తో ఇన్స్టిట్యూట్ నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు.[4]
వృత్తి
[మార్చు]
కౌల్ 1984లో తన స్వంత నాటక బృందాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి ముందు, నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా (NSD) రిపర్టరీ కంపెనీలో దర్శకుడిగా తన కెరీర్ను ప్రారంభించాడు, పాఠశాల విస్తరణ విభాగంలో ఫ్యాకల్టీ సభ్యుడిగా కూడా పనిచేశాడు.[5] 1986లో, అతను భోపాల్లో 'రంగ్ విదూషక్' అనే నాటక బృందాన్ని స్థాపించాడు, ఇది జానపద ఇడియమ్లను తన నిర్మాణంలో పొందుపరిచి క్లౌన్-థియేటర్ అనే కొత్త ఇడియమ్ను అభివృద్ధి చేసింది. ఈ బృందం భారతదేశంతో పాటు విదేశాలలో హిందీ, పంజాబీ, సంస్కృతం, తమిళం, సింహళం వంటి అనేక భాషలలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.[6]
నాటక రచయితగా
[మార్చు]కౌల్ తన కెరీర్లో 100కు పైగా నాటకాలకు దర్శకత్వం వహించాడు, నిర్మించాడు. నికోలాయ్ గోగోల్ వ్యంగ్య నాటకం 'ది గవర్నమెంట్ ఇన్స్పెక్టర్' ఆధారంగా 'ఆలా అఫ్సర్', కవి-సన్యాసి కబీర్ సేకరించిన రచనల ఆధారంగా 'కహాన్ కబీర్', చైనీస్ జానపద కథ "త్రీ ప్రమోషన్స్ ఇన్ సక్సెషన్" ఆధారంగా 'సిధి దార్ సిధి ఉర్ఫ్ తుక్కే పే తుక్కా' అతని ప్రసిద్ధ నాటకాలలో కొన్ని.[4][7] అతని నాటకాలలో చాలా వరకు నౌటంకీ శైలి వీధి నాటకాల ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాయి.[4][8] మృచ్ఛకటికం, రాజా అగ్నివర్ణ కా పైర్, అగ్నిలీక్, వేణి సంహార్, దశకుమార చరితం, శర్విలక్, పంచరాత్రం, అంధా యుగ్, ఖేల్ గురు కా, జో రామ్ రచి రాఖా, అరణ్యాధిపతి తంత్యమామా, జిందగీ ఔర్ జ్యోంక్, వతన్ కా రాగ్, సౌదాగర్ అతని ఇతర రచనలు.[9] అతని రచనల రెట్రోస్పెక్టివ్ 'రంగ్-బన్సీ' (అనువాదం: బన్సీ రంగులు) గురించి ఒక సమీక్షలో, 'ది హిందూ' వార్తాపత్రిక ఇలా రాసింది, "ఒక డిజైనర్గా, అతను (కౌల్) రెండు ప్రపంచాలలో అడుగుపెట్టాడు - ఒకటి పుష్కలమైన వనరులతో మెగా ఈవెంట్ల డిజైనర్గా, మరొకటి నిధుల లేమితో బాధపడుతున్న నాటక నిర్మాణాల డిజైనర్గా."[7]
అతను తన రచనల ద్వారా నవ్వు రాజకీయాలను అన్వేషించాడు, భారతీయ సాంప్రదాయ జానపద కథలలోని చిక్కుముడులు, పురాణాలను అధ్యయనం చేశాడు, విదూషకులు (క్లౌన్లు) ను తన రచనలలో ప్రధాన పాత్రలుగా చేర్చాడు.[4] 2019లో అతని చివరి నిర్మాణం 'పగ్లాయే గుస్సే కా ధువాన్' లక్నోలోని భరతేందు నాట్య అకాడమీ కోసం రూపొందించబడింది. ఈ నాటకం కాశ్మీరీ కవుల రచనల ఆధారంగా రూపొందించబడింది, రాష్ట్రంలో మిలిటెన్సీ సంవత్సరాలలో కాశ్మీరీ పండిట్ల వలసల అంశాన్ని ప్రస్తావించింది.[4]
స్టేజ్క్రాఫ్ట్లో తన శిక్షణను ఆధారంగా చేసుకుని, అతను 1986, 1987 ఖజురహో ఉత్సవాలకు, చైనా, స్విట్జర్లాండ్, యు.ఎస్.ఎస్.ఆర్ (USSR) లో జరిగిన ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఇండియాకు ఆర్ట్ డైరెక్టర్గా పనిచేశాడు.[4] కౌల్ 2010 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ ప్రారంభోత్సవానికి ప్రధాన డిజైనర్లలో ఒకరిగా, అసోసియేట్ షో డైరెక్టర్గా పనిచేశాడు. తన బాధ్యతల గురించి మాట్లాడుతూ, దేశానికి బాలీవుడ్ మాత్రమే "ఏకైక సాంస్కృతిక గుర్తింపు"గా కనిపించకుండా, భారతీయ సంస్కృతి, ఇతివృత్తాలను ఈవెంట్లోకి తీసుకురావడమే ప్రధాన లక్ష్యమని అతను చెప్పాడు.[4]
అవార్డులు
[మార్చు]అతను 1995లో సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు, 2014లో భారతదేశ నాల్గవ అత్యున్నత పౌర సత్కారం పద్మశ్రీని అందుకున్నాడు.[10] అతను 'కహాన్ కబీర్' కోసం 2016 రాష్ట్రీయ కాళిదాస్ సమ్మాన్ను కూడా అందుకున్నాడు.[4] అతను మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నుండి 1994 శిఖర్ సమ్మాన్ను, ఉత్తర ప్రదేశ్ సంగీత నాటక అకాడమీ నుండి 1995 సఫ్దర్ హష్మీ అవార్డును అందుకున్నాడు.[3]
వ్యక్తిగత జీవితం
[మార్చు]కౌల్ నాటక కళాకారిణి అంజనా పూరిని వివాహం చేసుకున్నాడు. పూరి స్వయంగా సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కార గ్రహీత, ఆమె అతని అనేక నిర్మాణాలకు సంగీతం సమకూర్చింది.[11][7]
కౌల్ క్యాన్సర్తో 6 ఫిబ్రవరి 2021న ఢిల్లీలో తన 71వ ఏట మరణించాడు.[4][9]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ `Laughter is a celebration'[usurped] The Hindu, 24 January 2006]
- ↑ Namdev, Samaksh (6 February 2021). "Renowned theatre artist Bansi Kaul succumbs to cancer". www.cityspidey.com (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 7 ఫిబ్రవరి 2021. Retrieved 7 February 2021.
- ↑ 3.0 3.1 "Sangeet Natak Akademi Award – Bansi Kaul". sangeetnatak.gov.in. Retrieved 7 February 2021.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 Nath, Dipanita (7 February 2021). "Bansi Kaul: Master of stagecraft, explorer of humour". The Indian Express (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 7 February 2021.
- ↑ NSD Annual Report Archived 18 జూలై 2011 at the Wayback Machine
- ↑ Bergquist, Karin (12 January 2004). "culturebase.net | The international artist database | Rang Vidushak". Archived from the original on 12 January 2004. Retrieved 7 February 2021.
- ↑ 7.0 7.1 7.2 Bajeli, Diwan Singh (31 December 2015). "The sweet notes of success". The Hindu (in ఇంగ్లీష్). ISSN 0971-751X. Retrieved 7 February 2021.
- ↑ Tandon, Aditi (13 April 2004). "The Tribune, Chandigarh, India – Chandigarh Stories". www.tribuneindia.com. Retrieved 7 February 2021.
- ↑ 9.0 9.1 "पद्मश्री से सम्मानित रंगकर्मी बंसी कौल का निधन, दिल्ली के द्वारका में ली अंतिम सांस". Patrika News (in హిందీ). 6 February 2021. Retrieved 7 February 2021.
- ↑ "Padma Awards Announced". Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs. 25 January 2014. Retrieved 26 January 2014.
- ↑ "Sangeet Natak Akademi Award – Anjana Puri". sangeetnatak.gov.in. Retrieved 7 February 2021.