బయోఎథిక్స్
బయోఎథిక్స్ (Bioethics) అనేది ఆరోగ్యం, జీవశాస్త్రం (Biology), వైద్యశాస్త్రం (Medicine) కు సంబంధించిన నైతికత (Ethics) ను చదివే ఒక శాస్త్రం. శాస్త్రవేత్తలు, వైద్యులు కొత్త సాంకేతికత (Technology) ను ఉపయోగించినప్పుడు, ఏది "మంచి" లేదా ఏది "చెడు" అని ఇది పరిశీలిస్తుంది. బయోఎథిక్స్ కేవలం మనుషుల ఆరోగ్యానికి మాత్రమే పరిమితం కాదు. ఇందులో జంతు నైతికత (Animal ethics), పర్యావరణం (Environment) గురించిన అధ్యయనం కూడా ఉంటుంది. ప్రాణాలను గౌరవిస్తూ విజ్ఞాన శాస్త్రం (Science) ను ఎలా ఉపయోగించాలో నిర్ణయించుకోవడానికి బయోఎథిక్స్ ప్రజలకు సహాయపడుతుంది.
ఈ రంగం అనేక విషయాలను ఒకటిగా చేరుస్తుంది. వీటిలో జీవ శాస్త్రాలు (Life sciences), రాజకీయం (Politics), చట్టం (Law), తత్వశాస్త్రం (Philosophy) వంటివి ఉన్నాయి. బయోఎథిక్స్ గురించి చదివే వారిని బయోఎథిసిస్ట్లు (Bioethicists) అని పిలుస్తారు. కొత్తగా దానం వచ్చిన ఒక అవయవం (Organ) ఎవరికి ఇవ్వాలి లేదా వైద్య పరిశోధనలలో మనుషులను ఎలా చూసుకోవాలి వంటి పెద్ద ప్రశ్నల గురించి వీరు చర్చిస్తారు.
బయోఎథిక్స్ అనేది ఆధునిక కాలంలో చాలా ముఖ్యమైనది. ఎందుకంటే సైన్స్ రోజురోజుకూ వేగంగా ఎదుగుతోంది. కొత్త మందులు, కొత్త చికిత్సలు అందుబాటులోకి వస్తున్నాయి. కానీ ప్రతి కొత్త ఆవిష్కరణతో కొన్ని నైతిక ప్రశ్నలు తలెత్తుతాయి. ఉదాహరణకు, ఒక మనిషి ప్రాణాన్ని కాపాడటానికి మరొక జీవిని బాధపెట్టవచ్చా? లేదా ధనవంతులకు మాత్రమే అందుబాటులో ఉండే ఖరీదైన చికిత్సలు సరైనవేనా? ఇలాంటి క్లిష్టమైన సమస్యలకు సమాధానాలు వెతకడమే బయోఎథిక్స్ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
చరిత్ర
[మార్చు]"బయోఎథిక్స్" అనే పదం రెండు గ్రీకు పదాల నుండి వచ్చింది. అవి బయోస్ (bios), అంటే "జీవం", ఎథోస్ (ethos), అంటే "ప్రవర్తన".[1]
1927లో, ఫ్రిట్జ్ జాహర్ (Fritz Jahr) అనే వ్యక్తి మొదటిసారిగా ఈ పదాన్ని ఉపయోగించారు. ఆయన "బయోఎథికల్ ఇంపరేటివ్" (bioethical imperative) గురించి రాశారు. సైన్స్లో ఉపయోగించే జంతువులు, మొక్కలను మనుషులు గౌరవించాలని ఆయన నమ్మారు.[2] ఆ తర్వాత, 1970లో, వాన్ రెన్సీలర్ పాటర్ (Van Rensselaer Potter) ఈ పదాన్ని వాడారు. జీవావరణం (Biosphere) మనుగడ సాగించడానికి జీవశాస్త్రం, మానవ విలువలను అనుసంధానం చేయాలని ఆయన కోరుకున్నారు.[3]
అదే సమయంలో, సార్జెంట్ శ్రీవర్ (Sargent Shriver) కూడా ఈ పదాన్ని తానే ఆలోచించానని చెప్పారు. వైద్య సమస్యలకు నైతిక తత్వశాస్త్రం (Moral philosophy) అన్వయించాలని ఆయన కోరుకున్నారు. ఇది అమెరికా లో మొదటి బయోఎథిక్స్ సంస్థల ఏర్పాటుకు దారితీసింది.[4]
చరిత్రను గమనిస్తే, రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత బయోఎథిక్స్ ప్రాముఖ్యత పెరిగింది. అప్పట్లో కొందరు వైద్యులు ఖైదీలపై క్రూరమైన ప్రయోగాలు చేసేవారు. అటువంటి సంఘటనలు మళ్ళీ జరగకూడదని, రోగుల హక్కులను కాపాడాలని ప్రపంచవ్యాప్తంగా నియమాలు రాసుకున్నారు. ఇది ఆధునిక బయోఎథిక్స్ అభివృద్ధికి పునాది వేసింది.
ప్రధాన అంశాలు
[మార్చు]బయోఎథిక్స్ అనేక రకాల రంగాలను కవర్ చేస్తుంది. కొన్ని ప్రాణం పుట్టుక గురించి ఉంటే, మరికొన్ని ప్రాణం ముగింపు గురించి ఉంటాయి.
వైద్య నిర్ణయాలు
[మార్చు]ఆసుపత్రులలో కష్టమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో బయోఎథిక్స్ సహాయపడుతుంది. ఇందులో గర్భస్రావం (Abortion), కారుణ్య మరణం (Euthanasia) వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. ఇది సరోగసీ (Surrogacy) గురించి కూడా పరిశీలిస్తుంది. సరోగసీ అంటే ఒక మహిళ వేరొకరి కోసం బిడ్డను మోయడం. పరిమితంగా ఉన్న ఆరోగ్య వనరులను ఎలా పంచుకోవాలి అనేది మరొక పెద్ద అంశం. ఉదాహరణకు, ఒక మహమ్మారి (Pandemic) సమయంలో టీకా (Vaccine) మొదట ఎవరికి ఇవ్వాలో నిర్ణయించడంలో బయోఎథిసిస్ట్లు సహాయపడతారు.
వైద్య రంగంలో వనరుల పంపిణీ ఎప్పుడూ వివాదాస్పదంగానే ఉంటుంది. అందరికీ సమానమైన వైద్యం అందడం అనేది ఒక ఆదర్శం, కానీ నిజ జీవితంలో అది ఎప్పుడూ సాధ్యపడదు. డబ్బున్న వారికి మాత్రమే మెరుగైన వైద్యం అందడం సరైనదా కాదా అనే దానిపై బయోఎథిక్స్ లో తీవ్రమైన చర్చలు జరుగుతాయి.
కొత్త సాంకేతికతలు
[మార్చు]విజ్ఞాన శాస్త్రం అభివృద్ధి చెందుతున్న కొద్దీ, కొత్త నైతిక ప్రశ్నలు పుడుతున్నాయి. బయోఎథిసిస్ట్లు వీటిని అధ్యయనం చేస్తారు:
క్లోనింగ్ (Cloning): ఒక జీవిని పోలిన మరొక జీవిని సృష్టించడం.
జీన్ థెరపీ (Gene therapy): జబ్బులను నయం చేయడానికి డి.ఎన్.ఎ (DNA) ను మార్చడం లేదా సరి చేయడం.
జీవిత కాలం పొడిగింపు (Life extension): మనుషులు చాలా ఎక్కువ కాలం జీవించడానికి సైన్స్ను ఉపయోగించడం.
మానవ జన్యు ఇంజనీరింగ్ (Human genetic engineering): పిల్లలు పుట్టకముందే వారి జన్యువులను మార్చడం.
కొందరు మేధావులు "ఆస్ట్రోఎథిక్స్" (astroethics) గురించి కూడా ఆలోచిస్తున్నారు. అంతరిక్షంలో ఎక్కడైనా జీవం కనిపిస్తే, మనుషులు వారితో ఎలా ప్రవర్తించాలి అనేదే దీని అర్థం.[5]
ప్రాథమిక సూత్రాలు
[మార్చు]బయోఎథిక్స్ నాలుగు ప్రధాన నియమాలను అనుసరిస్తుంది. ప్రజలను, ముఖ్యంగా వైద్య పరీక్షలలో పాల్గొనే వారిని రక్షించడానికి ఇవి రూపొందించబడ్డాయి.
అమెరికాలో, ఈ నియమాలను 1979లో బెల్మాంట్ నివేదిక (Belmont Report) అనే ప్రసిద్ధ పత్రంలో చేర్చారు. పరిశోధనలలో పాల్గొనే ప్రజలను రక్షించడానికి ఇది రాయబడింది.[6] ఈ నాలుగు సూత్రాలు వైద్యులకు ఒక దిక్సూచిలా పనిచేస్తాయి. ఏదైనా కష్టమైన పరిస్థితి ఎదురైనప్పుడు, ఏ నిర్ణయం తీసుకోవాలి అని ఆలోచించడానికి ఈ సూత్రాలను వాడుతారు. ఉదాహరణకు, ఒక రోగికి ఆపరేషన్ అవసరమైనప్పుడు, ఆ ఆపరేషన్ వల్ల కలిగే లాభం (Beneficence), నష్టం (Non-maleficence) రెండింటినీ బేరీజు వేస్తారు. ఆ తర్వాత రోగికి పూర్తి వివరాలు చెప్పి వారి అనుమతి (Autonomy) తీసుకుంటారు.వివిధ దృక్కోణాలు
[మార్చు]బయోఎథిక్స్ గురించి అందరూ ఒకేలా ఆలోచించరు. వివిధ సంస్కృతులు, మతాలకు వారి స్వంత అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.
మతపరమైన అభిప్రాయాలు
[మార్చు]ఇస్లామిక్ బయోఎథిక్స్: ఈ దృక్కోణం మతపరమైన బాధ్యతలపై దృష్టి పెడుతుంది. ఇస్లాం లో ప్రాణం అనేది దేవుడు ఇచ్చిన వరం. ఒక ప్రాణాన్ని కాపాడటం అంటే మానవజాతి మొత్తాన్ని కాపాడటంతో సమానమని ఖురాన్ చెబుతుంది. చాలామంది ఇస్లామిక్ మేధావులు గర్భస్రావం, ఆత్మహత్య కు వ్యతిరేకంగా ఉంటారు.[7]
క్రైస్తవ బయోఎథిక్స్: ఈ దృక్కోణం తరచుగా "జీవిత పవిత్రత" (sanctity of life) పై దృష్టి పెడుతుంది. దీని అర్థం ప్రాణం మొదటి నుండి చివరి వరకు పవిత్రమైనది. చాలామంది క్రైస్తవులు ప్రార్థన ద్వారా స్వస్థత లభిస్తుందని నమ్ముతారు, కానీ వారు ఆధునిక వైద్యం ఉపయోగించడాన్ని కూడా సమర్థిస్తారు.
బౌద్ధ బయోఎథిక్స్: ఈ దృక్కోణం చాలా ఆచరణాత్మకంగా ఉంటుంది. ఇది వీలైనంత తక్కువ బాధ కలిగించడంపై దృష్టి పెడుతుంది. అహింస, కరుణ అనేవి ఇందులో ప్రధానమైనవి.
ఫెమినిస్ట్ బయోఎథిక్స్
[మార్చు]ఫెమినిస్ట్ బయోఎథిక్స్ పాత బయోఎథిక్స్ నియమాలు ఎక్కువగా పురుషులచే రూపొందించబడ్డాయని చెబుతుంది. మహిళల గొంతుకలను ఇందులో చేర్చలేదని వారు వాదిస్తారు. చాలా కాలం పాటు, వైద్య పరీక్షలలో పురుషులను మాత్రమే తీసుకునేవారు. దీనివల్ల మందులు మహిళలపై ఎలా ప్రభావం చూపుతాయో వైద్యులకు ఎప్పుడూ తెలిసేది కాదు.[8] మహిళలు, వికలాంగులు, మైనారిటీ వర్గాల పట్ల సమానంగా వ్యవహరించాలని ఫెమినిస్ట్ బయోఎథిసిస్ట్లు కోరుకుంటారు.
సాంస్కృతిక అభిప్రాయాలు
[మార్చు]చాలా పాశ్చాత్య దేశాలలో, వ్యక్తిగత నిర్ణయానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. కానీ చైనా, ఇతర ఆసియా దేశాలలో, కుటుంబం, సమాజం చాలా ముఖ్యం. రోగి ఒక్కడే నిర్ణయం తీసుకోకుండా, కుటుంబ సభ్యులందరూ కలిసి వైద్య నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు. భారతదేశంలో కూడా కుటుంబ వ్యవస్థ బలంగా ఉండటం వల్ల వైద్య విషయాలలో కుటుంబ సభ్యుల పాత్ర ఎక్కువగా ఉంటుంది.
మెడికల్ సోషియాలజీ
[మార్చు]మెడికల్ సోషియాలజీ అనేది సమాజం ఆరోగ్యంపై ఎలా ప్రభావం చూపుతుందో అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం. నిజ జీవితంలో బయోఎథిక్స్ ఎలా ఉపయోగించబడుతుందో సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు గమనిస్తారు. కొన్నిసార్లు వైద్యులు రోగుల తరపున నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి "నైతికత"ను వాడుతారని వారు కనుగొన్నారు. ఇది కొన్నిసార్లు రోగి యొక్క స్వయంప్రతిపత్తిని తగ్గించవచ్చు. సంపద, సామాజిక వర్గం (Social class) ప్రజలకు అందే వైద్య సదుపాయాలను ఎలా మారుస్తాయో కూడా వీరు పరిశీలిస్తారు.
ధనవంతులకు దొరికే వైద్యం పేదలకు దొరకకపోవడం అనేది కేవలం వైద్య సమస్య మాత్రమే కాదు, అది ఒక సామాజిక సమస్య కూడా. బయోఎథిక్స్ ఈ అంతరాలను తగ్గించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది.
జీన్ థెరపీ నైతికత
[మార్చు]జీన్ థెరపీ అనేది జబ్బులను నయం చేయడానికి ఒక కొత్త మార్గం. శాస్త్రవేత్తలు ఒక వ్యక్తి కణాల లోపల ఉండే జన్యువులను మారుస్తారు. ఇందులో రెండు రకాలు ఉన్నాయి:
సోమాటిక్ థెరపీ (Somatic therapy): ఇది ఒక వ్యక్తిలో జబ్బును నయం చేయడానికి వారి కణాలను మారుస్తుంది. ఇది మంచిదని చాలామంది అంగీకరిస్తారు. దీనివల్ల వచ్చే మార్పులు ఆ వ్యక్తికి మాత్రమే పరిమితం అవుతాయి. జెర్మ్లైన్ థెరపీ (Germline therapy): ఇది అండం లేదా శుక్రకణాల్లోని జన్యువులను మారుస్తుంది. ఈ మార్పులు రాబోయే పిల్లలకు కూడా అందుతాయి. దీని గురించి చాలా మంది ఆందోళన చెందుతున్నారు. ఇది "డిజైనర్ బేబీస్" (designer babies) కు దారితీయవచ్చని లేదా మానవజాతిలో శాశ్వత మార్పులు తీసుకురావచ్చని వారు భయపడుతున్నారు.[9] జెర్మ్లైన్ థెరపీ వల్ల భవిష్యత్తులో కేవలం అందంగా, తెలివిగా ఉండే పిల్లలను మాత్రమే పుట్టించే సాంకేతికత రావచ్చు. ఇది సమాజంలో మరిన్ని అసమానతలకు దారితీస్తుందని మేధావుల భయం.
విమర్శలు
[మార్చు]బయోఎథిక్స్లో కొన్ని సమస్యలు ఉన్నాయని కొందరు నమ్ముతారు. పాల్ ఫార్మర్ (Paul Farmer) అనే ప్రసిద్ధ వైద్యుడు, బయోఎథిసిస్ట్లు "ధనిక దేశాల" సమస్యల మీద ఎక్కువ సమయం గడుపుతున్నారని చెప్పారు. పేద ప్రజలకు ప్రాథమిక మందులు ఎందుకు అందడం లేదనే దానిపై వారు ఎక్కువ దృష్టి పెట్టాలని ఆయన వాదించారు.[10]
ఇతర విమర్శకులు బయోఎథిక్స్ చాలా వరకు పాశ్చాత్య దేశాల ఆలోచనల మీద ఆధారపడి ఉందని అంటారు. వైద్య రంగంలో ఉన్న వర్ణవివక్ష (Racism) గురించి ఈ రంగం తగినంతగా ఆలోచించడం లేదని వారు వాదిస్తారు. వివిధ నేపథ్యాల నుండి వచ్చిన ప్రజలను ఇందులో చేర్చుకోవాలని వారు కోరుకుంటారు. దీనివల్ల వైద్యులు వివిధ జాతుల పట్ల చూపే వివక్షను తొలగించవచ్చని వారు భావిస్తారు.[11]
అలాగే, బయోఎథిక్స్ చర్చలు కేవలం గదులకే పరిమితం అవుతున్నాయని, క్షేత్ర స్థాయిలో సామాన్యులకు వీటి వల్ల పెద్దగా ఉపయోగం ఉండటం లేదని మరికొందరి వాదన.
విద్య, ఉద్యోగాలు
[మార్చు]ప్రస్తుతం డాక్టర్లు, నర్సుల శిక్షణలో బయోఎథిక్స్ ఒక పెద్ద భాగం. కెనడా, అమెరికా వంటి దేశాల్లో, వైద్య లైసెన్స్ పొందాలంటే విద్యార్థులు తప్పనిసరిగా నైతికత గురించి చదవాలి.[12] బయోఎథిసిస్ట్లు ఈ క్రింది చోట్ల పనిచేస్తారు:
ఆసుపత్రులు (సలహాదారులుగా).
విశ్వవిద్యాలయాలు (బోధకులు, పరిశోధకులుగా).
ప్రభుత్వ సంస్థలు (చట్టాలు చేయడంలో సహాయపడటానికి).
ప్రైవేట్ కంపెనీలు (కొత్త ఉత్పత్తులు నైతికంగా ఉన్నాయో లేదో తనిఖీ చేయడానికి).
బయోఎథిక్స్ అనేది నిరంతరం మారుతున్న రంగం. సైన్స్ ఎంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందితే, ఈ రంగం అంతగా విస్తరిస్తుంది. మానవత్వం, విజ్ఞాన శాస్త్రం మధ్య ఒక వారధిలా బయోఎథిక్స్ పనిచేస్తుంది. మన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని కేవలం శక్తి కోసం కాకుండా, అందరి మేలు కోసం వాడేలా ఇది మనల్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]వైద్య నైతికత (Medical ethics)
జంతు హక్కులు (Animal rights)
మానవ హక్కులు (Human rights)
పర్యావరణ నైతికత (Environmental ethics)
హిప్పోక్రాటిక్ ప్రమాణం (Hippocratic Oath)
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Definition of ETHOS". merriam-webster.com. Retrieved 25 డిసెంబరు 2022.
- ↑ Sass HM (2007). "Fritz Jahr's 1927 concept of bioethics". Kennedy Institute of Ethics Journal. 17 (4): 279–295. doi:10.1353/ken.2008.0006. PMID 18363267.
- ↑ Goldim JR (2009). "Revisiting the beginning of bioethics: the contribution of Fritz Jahr (1927)". Perspectives in Biology and Medicine. 52 (3): 377–380. doi:10.1353/pbm.0.0094. PMID 19684372.
- ↑ Martensen R (ఏప్రిల్ 2001). "The history of bioethics: an essay review". Journal of the History of Medicine and Allied Sciences. 56 (2): 168–175. doi:10.1093/jhmas/56.2.168. PMID 11392084.
- ↑ Kaçar B (20 నవంబరు 2020). "If we're alone in the Universe, should we do anything about it?". Aeon. Archived from the original on 27 జనవరి 2021. Retrieved 11 డిసెంబరు 2020.
- ↑ Friesen P, Kearns L, Redman B, Caplan AL (జూలై 2017). "Rethinking the Belmont Report?". The American Journal of Bioethics. 17 (7): 15–21. doi:10.1080/15265161.2017.1329482. PMID 28661753.
- ↑ Chamsi-Pasha H, Albar MA (జనవరి 2013). "Western and Islamic bioethics: How close is the gap?". Avicenna Journal of Medicine. 3 (1): 8–14. PMC 3752859. PMID 23984261.
- ↑ Donchin A (2008). "Remembering Fab's Past, Anticipating Our Future". International Journal of Feminist Approaches to Bioethics. 1 (1): 145–160.
- ↑ "Medical Ethics". medlineplus.gov. Retrieved 6 మే 2019.
- ↑ Farmer P (2004). Pathologies of Power. University of California Press. ISBN 978-0520931473.
- ↑ Hoberman J (2016). "Why Bioethics Has a Race Problem". The Hastings Center Report. 46 (2): 12–18. PMID 27120279.
- ↑ McKneally MF, Singer PA (ఏప్రిల్ 2001). "Bioethics for clinicians: 25. Teaching bioethics in the clinical setting". Canadian Medical Association Journal. 164 (8): 1163–1167. PMC 80975. PMID 11338804.
మరింత చదవడానికి
[మార్చు]DeGrazia, David (2021). A Theory of Bioethics. Cambridge University Press. Bosworth, Fred (2001). Christ the Healer. Revell. ISBN 0-8007-5739-4.
బయటి లింకులు
[మార్చు]ఫెమినిస్ట్ బయోఎథిక్స్ - స్టాన్ఫోర్డ్ ఎన్సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఫిలాసఫీ
బయోఎథిక్స్ - ఇంటర్నెట్ ఎన్సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఫిలాసఫీ