బసిశ్వర్ సేన్
బసిశ్వర్ సేన్ / బోషి సేన్ (1887 - 1971 ఆగస్టు 31), ఒక భారతీయ వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త. సమృద్ధిగా ఆహార ధాన్యాలను పండించడం ద్వారా భారతదేశ ఆహార ప్రకృతి దృశ్యాన్ని మార్చిన హరిత విప్లవం ఉద్యమానికి ఆయన మార్గదర్శకుడు, తద్వారా దేశంలో కరవు ఏర్పడకుండా తగ్గించాడు. ఆయన భార్య గెర్ట్రూడ్ ఎమెర్సన్ సేన్, ఒక అమెరికన్ రచయిత. ఆయన హిమాలయాలలోని అల్మోరా ప్రాంతంలో వివేకానంద ప్రయోగశాల స్థాపించాడు. భారత ప్రధాని జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ, కవి రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్, జూలియన్ హక్స్లీ, డిహెచ్ లారెన్స్ వంటి అనేక మంది ప్రముఖులకు ఆయన స్నేహితుడు. ఆయన రామకృష్ణ ఆర్డర్, రామకృష్ణ - వివేకానంద ఉద్యమంతో పాటు భారతీయ శాస్త్రవేత్త జగదీష్ చంద్రబోస్, స్వామి వివేకానంద ప్రత్యక్ష శిష్యురాలు సిస్టర్ నివేదితలకు కూడా స్నేహితుడు. భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు 1957లో మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మభూషణ్ ప్రదానం చేసింది.[1]
ప్రారంభ జీవితం
[మార్చు]బసిశ్వర్ సేన్ 1887లో బెంగాల్లోని బిష్ణుపూర్ ప్రాంతంలో జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి రామేశ్వర్ సేన్, ఆయన కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం నుండి మొదటి పట్టభద్రుడు. ఆయన తల్లి ప్రసన్నమోయి దేవి. సేన్ అన్నయ్య సురేశ్వర్ సేన్ శారదా దేవి గొప్ప భక్తుడు.[2] రామేశ్వర్ అకాల మరణం కారణంగా సేన్ కుటుంబం ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో పడింది. సేన్ రాంచీలో ఒక సోదరితో కలిసి ఉండి తన పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేసాడు. కలకత్తాలోని సెయింట్ జేవియర్స్ కళాశాల నుండి బిఎస్సి పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించాడు. ఆయన స్నేహితురాలు బిభూతి భూషణ్ ఘోష్ ద్వారా రామకృష్ణ సంప్రదాయానికి పరిచయం చేయబడ్డాడు. స్వామి వివేకానంద ప్రత్యక్ష శిష్యుడు అయిన గుప్తా మహారాజ్ అని కూడా పిలువబడే స్వామి సదానంద సేన్ సన్నిహిత సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. శారదా దేవి కొన్ని ఛాయాచిత్రాలను కూడా ఆయన తీసాడు.
ఆమె అతన్ని ప్రసిద్ధ భారతీయ శాస్త్రవేత్త, జీవశాస్త్రవేత్త, వృక్షశాస్త్రజ్ఞుడు ఆచార్య జగదీష్ చంద్రబోస్ తో పరిచయం చేసింది. బోస్ ఇన్స్టిట్యూట్ లో సర్ జగదీష్ చంద్రబోస్ తో కలిసి చాలా సంవత్సరాలు పనిచేసాడు, ఆయనతో పాటు లండన్ కూడా వెళ్లాడు. 1923లో, అమెరికన్ శాస్త్రవేత్త గ్లెన్ ఓవర్టన్ ఆహ్వానం మేరకు ఆయన యునైటెడ్ స్టేట్స్ వెళ్లాడు. భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తరువాత, ఆయన స్వతంత్ర పరిశోధన చేయాలనుకున్నాడు, ఆయన డాక్టర్ జె. సి. బోస్ నుండి విడిపోయి, బాగ్బజార్లోని బోస్పారా లేన్లో ఒక చిన్న గదిలో తన సొంత ప్రయోగశాలను స్థాపించాడు. ఈ ప్రయోగశాలకు స్వామి వివేకానంద పేరు పెట్టాడు. ఆయన 1928లో రొమైన్ రోలాండ్ తో కలుసుకుని, రామకృష్ణ, వివేకానంద జీవితాలపై ఆయనతో చర్చించాడు. ఆయన 1930లో బెర్లిన్ లో ఆల్బర్ట్ ఐన్స్టీన్ ను కలుసుకున్నాడు.
1924లో స్వామి వివేకానంద అమెరికన్ శిష్యురాలు సిస్టర్ క్రిస్టీన్ భారతదేశానికి వచ్చి ఆయనతో కలిసి బస చేసింది.[3] 1932లో బసిశ్వర్ సేన్, గెర్ట్రూడ్ ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె గెర్ట్రూడ్ ఎమెర్సన్ సేన్ గా పేరు మార్చుకుంది.[4]
శాస్త్రీయ పరిశోధన
[మార్చు]1943 నాటి బెంగాల్ కరవు పరిశోధన పట్ల బసిశ్వర్ సేన్ దృక్పథాన్ని మార్చివేసింది. మొక్కల కణాలపై పరిశోధన నుండి వ్యవసాయం, ఆహార ధాన్యాల ఉత్పాదకతపై అనువర్తిత పరిశోధన వైపు ఆయన దృష్టి మారింది. ఈ విషయంలో ఆయన బ్రిటిష్ ఇండియాను పీడిస్తున్న ప్రధాన సమస్యలలో ఆహార సమస్య ఒకటిగా గుర్తించిన స్వామి వివేకానంద మానవతావాద ప్రయత్నాలు, సందేశాలచే తీవ్రంగా ప్రభావితమయ్యాడు.[5] ఆచరణాత్మక, అనువర్తిత వ్యవసాయంలో ఆయన చేసిన పరిశోధనలో మొక్కల పరిచయం, మొక్కల పెంపకం, మొక్కజొన్న, జొన్న, సజ్జ, ఉల్లిపాయల సంకర విత్తనాల ఉత్పత్తి ఉన్నాయి. ట్రోఫిమ్ లైసెంకో చేసిన వాదనలను అనుసరించి ఆయన స్థానిక పంట రకాలు అని పిలవబడే వాటిని అభివృద్ధి చేసాడు. తన వివేకానంద ప్రయోగశాల, హైబ్రిడ్ మొక్కజొన్న విత్తనాలు, హైబ్రిడ్ ఉల్లిపాయల ఉత్పత్తిలో ఆయన విజయం సాధించాడు. భారతదేశంలో హరిత విప్లవానికి నాంది పలికిన ఆయన మార్గదర్శక కృషికి గాను, ఆయనకు 1957లో పద్మభూషణ్, 1962లో వాట్ ముల్ అవార్డు లభించాయి. హవల్బాగ్ లో తన పనిని విస్తరించడానికి ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఆయనకు భూమిని కేటాయించింది. 1959లో ఆయన ప్రయోగశాలను యు. పి. ప్రభుత్వానికి బదిలీ చేసి, శాస్త్రీయ పరిశోధన కోసం 215 ఎకరాల భూమిని కేటాయించింది.[6]
ఇతర కార్యకలాపాలు
[మార్చు]1939లో బసిశ్వర్ సేన్, గెర్ట్రూడ్ అల్మోరాలో ఉదయ్ శంకర్ సాంస్కృతిక కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి చొరవ తీసుకున్నారు. కానీ ఈ కేంద్రం కేవలం ఐదేళ్ల పాటు మాత్రమే కొనసాగింది. బసిశ్వర్ సేన్ కూడా లోతైన ఆధ్యాత్మిక స్వభావం కలిగి ఉండేవాడు. ఆయన రామకృష్ణ మఠం సన్యాసుల నుండి ప్రేరణ పొందాడు. ఆయన తన చివరి రోజుల్లో స్వామి సదానందకు శుశ్రూష చేసాడు, ఆయన దీక్ష కూడా చేసాడు. బసిశ్వర్ సేన్ కు రామకృష్ణ మిషన్ మొదటి అధ్యక్షుడు అయిన స్వామి బ్రహ్మానంద కూడా సన్నిహితుడు. ఆయన "సైన్స్ అండ్ రెలిజియన్" అనే పేరుతో ఒక వ్యాసం రాసాడు.
మరణం
[మార్చు]బసిశ్వర్ సేన్ 1971 ఆగస్టు 31న అల్మోరాలోని రాణిఖేత్ మిలిటరీ ఆసుపత్రిలో మరణించాడు. ఆయన మరణం తరువాత, వివేకానంద ప్రయోగశాల 1974లో ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ (ఐసిఎఆర్)లో స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన విభాగంగా విలీనం చేయబడింది, హరిత విప్లవం ద్వారా భారతదేశ ఆహార సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించడంలో ఇది ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. దీనికి వివేకానంద పరవత్య కృషి అనిసంధ సంస్థ అని పేరు మార్చారు.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Padma Awards" (PDF). Ministry of Home Affairs, Government of India. 2015. Archived from the original (PDF) on 15 October 2015. Retrieved 21 July 2015.
- ↑ "Sri Sri Matri Mandir::". www.rkmjoyrambati.org. Archived from the original on 24 November 2018. Retrieved 2018-09-15.
- ↑ Reporter, B. S. (2007-03-18). "A possible spirituality". Business Standard. Retrieved 2018-09-15.
- ↑ "Two Almora Lives - Indian Express". www.indianexpress.com (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 31 March 2007. Retrieved 2018-09-15.
- ↑ "Swami Brahmananda, a Spiritual Dynamo" (PDF). Archived from the original (PDF) on 29 May 2014. Retrieved 8 October 2013.
- ↑ "History: Vivekananda Laboratory". Archived from the original on 4 March 2016. Retrieved 8 October 2013.