బాగ్రీ భాష

బాగ్రీ భాష
బాగ్రీ భాష
	దేవనాగరి లిపిలో "బాగ్రీ"పదం
స్థానిక భాష	రాజస్థాన్; హర్యానా; పంజాబ్;
ప్రాంతం	బాగర్
స్వజాతీయత	రాజస్థానీ
స్థానికంగా మాట్లాడేవారు	8,556,652 (2011 జనాభా గణన)
భాషా కుటుంబము	ఇండో-యూరోపియన్ భాషలు ఇండో-ఇరానియన్ భాషలు ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు పశ్చిమ ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు రాజస్థానీ బాగ్రీ భాష; ; ; ; ;
వ్రాసే విధానం	దేవనాగరి,
అధికారిక హోదా
గుర్తింపు పొందిన అల్పసంఖ్యాకుల భాష	రాజస్థాన్, హర్యానా, పంజాబ్
భాషా సంకేతాలు
ISO 639-3	bgq
Glottolog	bagr1243
	Map Bagar Region

బాగ్రీ అనేది రాజస్థానీ భాషా సమూహానికి చెందిన ఒక ఇండో-ఆర్యన్ భాష. దీనికి వాయువ్య భారతదేశంలోని రాజస్థాన్, పంజాబ్, హర్యానా రాష్ట్రాలలోని బాగర్ ట్రాక్ట్ ప్రాంతం నుండి ఆ పేరు వచ్చింది.^[3] ఇది SOV పద క్రమంతో ఇతర రాజస్థానీ భాషలు, హర్యానవితో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. రాజస్థానీ, హర్యానవి, పంజాబీ భాషల మాదిరిగానే, బాగ్రీ అత్యంత ముఖ్యమైన ధ్వని లక్షణం ఇందులో ఉన్నత, మధ్య, అల్ప స్వరాలు అనే మూడు పద స్వరాలు ఉండటం. బాగ్రీ అనేది పూర్వపు బికానెర్ రాష్ట్రానికి చెందిన భాష. ఈ రాష్ట్రంలో ఒకానొక సమయంలో రాజస్థాన్‌లోని శ్రీ గంగానగర్, హనుమాన్‌గఢ్, చురు, బికానెర్ జిల్లాలు, హర్యానాలోని సిర్సా, హిసార్, పంజాబ్‌లోని ఫాజిల్కా జిల్లాలు ఉండేవి.

ఈ భాష మాట్లాడేవారు ఎక్కువగా భారతదేశంలో ఉన్నారు, వీరిలో కొద్దిమంది ఆధునిక పాకిస్తాన్‌లోని బహావల్‌పూర్, బహావల్‌నగర్ ప్రాంతాలలో ఉన్నారు. 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, రాజస్థాన్‌లో 234,227 మంది, పంజాబ్, హర్యానాలో 1,656,588 మంది బాగ్రీ మాట్లాడేవారు ఉన్నారు. అయితే, భారత జనాభా లెక్కలలోని వర్గీకరణ పద్ధతుల కారణంగా బాగ్రీతో సహా రాజస్థానీ భాషల కోసం నివేదించబడిన మాట్లాడేవారి సంఖ్యలు తప్పుదారి పట్టించేవిగా ఉండవచ్చు.

మార్వారీ, మేవారీ, ధుంధారి, హదౌతి, మాల్వీ, బాగ్రీ వంటి ప్రధాన రకాలతో సహా రాజస్థానీ భాషలలో ఏదీ భారతదేశంలో అధికారిక హోదాను కలిగి లేదు. అవి భారత రాజ్యాంగంలోని ఎనిమిదవ షెడ్యూల్‌లో గుర్తించబడలేదు, అలాగే రాష్ట్ర లేదా జాతీయ స్థాయిలో అధికారిక భాష స్థానాన్ని కూడా కలిగి లేవు.^[4] హిందీ రాజస్థాన్ అధికారిక భాషగా పనిచేస్తుంది.^[5]

భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, రాజస్థానీ మాండలికాలను మాట్లాడే వారిలో చాలా మందిని విస్తృతమైన "హిందీ" గొడుగు కింద మాతృభాషలుగా వర్గీకరించారు. ఈ పద్ధతి రాజస్థాన్‌లో (ప్రక్క ప్రాంతాలలో) మాట్లాడే అనేక విభిన్న ఇండో-ఆర్యన్ భాషలు, మాండలికాలను హిందీతో కలిపి సమూహపరుస్తుంది, దీని ఫలితంగా వాస్తవ రాజస్థానీ భాషా వినియోగదారుల సంఖ్య తక్కువగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.^[6]

భౌగోళిక పంపిణీ

కింది పట్టిక రాజస్థాన్, పంజాబ్, హర్యానా రాష్ట్రాలలో బాగ్రీ భాష మాట్లాడేవారి భౌగోళిక పంపిణీని చూపిస్తుంది.
రాష్ట్రాలు	జిల్లాలు, తహసీళ్లు
రాజస్థాన్	అనూప్‌గఢ్ జిల్లా , శ్రీ గంగానగర్ జిల్లా , ఝున్‌ఝును జిల్లా , హనుమాన్‌గఢ్ జిల్లా , బికనేర్ జిల్లాలోని ఖజువాలా, ఛతర్‌ఘర్, లూంకరన్సర్, పుగల్, శ్రీ దున్గర్గర్, బికనేర్ తహసీల్‌లు, చురు జిల్లాలోని తారానగర్, సర్దార్‌షహర్, రాజ్‌గఢ్, సిధ్‌ముఖ్, భనిపురా, రతన్‌ఘర్, చురు తహసీల్‌లు.
పంజాబ్	ఫజిల్కా జిల్లా అబోహర్ & ఫజిల్కా తహసీల్‌లు, ముక్త్సర్ జిల్లాలోని దక్షిణ గ్రామాలు.^[7]
హర్యానా	సిర్సా జిల్లా (ఈశాన్య పంజాబీ కలన్వాలి మండి ప్రాంతం మినహా), ఫతేహాబాద్ జిల్లా ఘగ్గర్ నది వరకు,^[8] హిసార్ జిల్లాలోని బర్వాలా, అడంపూర్, హిసార్ తహసీళ్లు.^[7] ^[9] భివానీ జిల్లాలోని సివానీ, పశ్చిమ భాగం లోహారు^[8] చర్కీ దాద్రీ జిల్లా బధ్రా తహసీల్^[8]

ఫీచర్లు

ధ్వనిశాస్త్రం

బాగ్రీ భాషలో ఒక మూర్ధన్య శ్రేణితో సహా 31 హల్లులు, 10 అచ్చులు, 2 ద్విస్వరాలు, 3 స్వరాలు ఉంటాయి.

హల్లులు^[10]
		పెదవి	దంతవైద్యం	రెట్రోఫ్లెక్స్	తాలవ్య	వెల్లార్	గ్లోటల్
ప్లోసివ్	గొంతులేని	[[\|p]]	[[\|t]]	ʈ ⟨ṭ⟩	సి	కె
	ఆస్పిరేటెడ్	pʰ	tʰ	ʈʰ ⟨ṭh⟩	cʰ	kʰ
	స్వరం	[[\|b]]	[[\|d]]	ɖ ⟨ḍ⟩	ɟ ⟨j⟩	జి
	శ్వాస	bʰ	dʰ	ɖʰ ⟨ḍh⟩	ɟʰ ⟨jh⟩	gʰ
ఘర్షణ			[[\|s]]				హెచ్
సోనోరెంట్	నాసికా	[[\|m]]	[[\|n]]	ɳ ⟨ṇ⟩
	అప్రాక్సిమంట్		l	ɭ ⟨ḷ⟩	జె ⟨వై⟩	[[\|w]]
	ఫ్లాప్			ɽ ⟨ṛ⟩
	ట్రిల్		ఆర్

/ɳ/, /ɭ/, /ɽ/ లు పదం మొదట్లో రావు.

అచ్చులు^[10]
	ముందు	సెంట్రల్	వెనుక
మూసివేయండి	i ː ⟨ī⟩		u ː ⟨ū⟩
దాదాపు దగ్గరగా	ɪ ⟨i⟩		ʊ ⟨u⟩
సమీప-మధ్యస్థం	e ː ⟨e⟩	ə ⟨a⟩	oː ⟨o⟩
ఓపెన్-మిడ్	ɛ ː ⟨ai⟩		ɔ ː ⟨au⟩
తెరవండి		a ː ⟨ā⟩

అన్ని అచ్చులకు వాటి నాసికా రూపాలు ఉంటాయి, వాటిని ◌̃ (దేవనాగరిలో ँ ) గుర్తుతో సూచిస్తారు.

పంజాబీ భాష మాదిరిగానే బాగ్రీలో కూడా 3 స్వరాలు ఉన్నాయి. ఒక ఆరోహణ-అవరోహణ స్వరం ◌́, ఒక ఆరోహణ స్వరం ◌̀, గుర్తించబడని మధ్యస్థ స్వరం.^[10]

విభక్తి

సంఖ్యలు రెండు రకాలు: ఏకవచనం, బహువచనం.
రెండు లింగాలు: పుంలింగం, స్త్రీలింగం.
మూడు విభక్తులు: సాధారణ, పరోక్ష, సంబోధనాత్మక. విభక్తి ప్రత్యయం పాక్షికంగా విభక్తి ప్రత్యయంగా, పాక్షికంగా దూత ప్రత్యయంగా ఉంటుంది.
నామవాచకాల చివరి భాగాలను బట్టి విభక్తి ప్రత్యయాలు ఏర్పడతాయి.
సర్వనామాలన్నీ సంఖ్య, విభక్తిని బట్టి విభక్తిని పొందుతాయి, కానీ లింగం కేవలం తృతీయ పురుష ఏకవచన సర్వనామాలలో మాత్రమే గుర్తించబడుతుంది.
ప్రతి లింగంలోనూ తృతీయ పురుష సర్వనామాలు సామీప్యత/దూరత్వం అనే కోణంలో వేరు చేయబడతాయి.
విశేషణాలు రెండు రకాలు: అవి /-o/ తో ముగిసేవి లేదా ముగియనివి.
పది వరకు ఉన్న ప్రధాన సంఖ్యలు సోకినవి.
వర్తమాన, భూతకాల కృదంతాలు రెండూ విశేషణాలుగా పనిచేస్తాయి.

క్రియలు

మూడు కాలాలు, నాలుగు భావాలు ఉన్నాయి.

సింటాక్స్

వాక్య రకాలు సాంప్రదాయ స్వభావం కలిగి ఉంటాయి.
సంక్లిష్ట వాక్యాలలో సమన్వయం, అధీనత చాలా ముఖ్యమైనవి.
సమాంతర పదకోశాలు ఉనికిలో ఉన్నాయి, సామాజిక భాషాశాస్త్ర దృక్కోణం నుండి చాలా ముఖ్యమైనవి.

అధికారిక హోదా

బాగ్రీ అనేది రాజస్థాన్‌లోని బాగర్ ప్రాంతపు భాష. ఇది పంజాబ్, హర్యానాలోని కొన్ని ప్రాంతాలకు, పాకిస్తాన్‌కు కూడా విస్తరించింది. అక్కడ నివసించే కుమావత్‌లు, జాట్‌లు, రాజపుత్రులు, బాగ్రీ కుంహార్‌లు, సుతార్, మేఘ్వాల్ ప్రజలు, చమార్‌లు, ఇతర కులాల వారు బాగ్రీ భాషను మాట్లాడతారు. ఆధునిక హనుమాన్‌గఢ్ అయిన భట్నేర్ నుండి ఈ ప్రాంతాన్ని భాటి రాజవంశం పరిపాలించినప్పుడు, మార్వారీ భాష నుండి బాగ్రీ భాష ఉద్భవించింది. ఈ ప్రాంతంలో బాగ్రీ సంస్కృతి కూడా అలాగే ఉంది.^[11]

బాగ్రీలో పని

గ్రియర్సన్, జి.ఎ. 1908. (పునర్ముద్రణ 1968). భారతదేశ భాషా సర్వే. సంపుటి IX, భాగం II. న్యూఢిల్లీ: మోతీలాల్ బనారసిదాస్
గుసైన్, లఖన్. 1994. బాగ్రీలో రిఫ్లెక్సివ్‌లు. ఎం.ఫిల్. ప్రవచనం. న్యూఢిల్లీ: జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ యూనివర్సిటీ
గుసాయిన్, లఖన్. 1999. బాగ్రీ వర్ణనాత్మక వ్యాకరణం. పిహెచ్.డి. సిద్ధాంత వ్యాసం. న్యూఢిల్లీ: జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం.
గుసాయిన్, లఖన్. 2000ఎ. బాగ్రీలో అక్షరాస్యత పరిమితులు. నికోలస్ ఓస్ట్లర్ & బ్లెయిర్ రూడ్స్ (సంపాదకులు). అంతరించిపోతున్న భాషలు, అక్షరాస్యత. నాల్గవ FEL సదస్సు కార్యకలాపాలు. యూనివర్సిటీ ఆఫ్ నార్త్ కరోలినా, షార్లెట్, 21–24 సెప్టెంబర్ 2000
గుసాయిన్, లఖాన్. 2000b. బాగ్రీ వ్యాకరణం. మ్యూనిచ్: లిన్‌కామ్ యూరోపా (ప్రపంచ భాషలు/మెటీరియల్స్, 384)
గుసైన్, లఖన్. 2008. బాగ్రీ లెర్నర్స్ రిఫరెన్స్ గ్రామర్. ఆన్ అర్బోర్, మిచిగాన్: నార్త్‌సైడ్ పబ్లిషర్స్
విల్సన్, జె. 1883. సిర్సా సెటిల్మెంట్ నివేదిక. చండీగఢ్: ప్రభుత్వ ముద్రణాలయం

గ్యాలరీ

బాగ్రీ అనేది శ్రీ గంగానగర్ జిల్లా, హనుమాన్‌ఘర్ జిల్లా, చురు జిల్లా, బికనేర్ జిల్లా, రాజస్థాన్‌లోని జుంజును జిల్లాలో వాయువ్య భాగంలో ప్రధాన భాష.
సిర్సా జిల్లాలో బాగ్రీ మొదటి భాష.
పశ్చిమ ఫతేహాబాద్ జిల్లా హిసార్, భివానీ, చర్ఖీ దాద్రీలలో బాగ్రీ మొదటి భాష.
దక్షిణ పంజాబ్ (భారతదేశం) లోని ఫాజిల్కా జిల్లాలో బాగ్రీ ప్రధాన భాషగాను, ముక్త్సర్ జిల్లాలోని దక్షిణ గ్రామాలలో అల్ప భాషగాను ఉంది.

ఇవికూడా చూడండి

మూలాలు

↑ "Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011". www.censusindia.gov.in. Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. Retrieved 7 July 2018.
↑ https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/10973/18895/GIPE-070453.pdf?sequence=3&isAllowed=y|Bagri is classified under Rajasthani languages since census 1931 according to Government of India which is available in the provided official pdf
↑ "Revised Land and Revenue Settlement of Hisar District 9006-9011" (PDF). Archived from the original (PDF) on 17 May 2017. Retrieved 26 March 2016.
↑ "The Eighth Schedule" (PDF). mha.gov.in.
↑ "THE RAJASTHAN OFFICIAL LANGUAGE ACT, 1956" (PDF). indiacode.in.
↑ "The Linguistic Survey of India, Rajasthan Part-1" (PDF). language.census.gov.in.^{[permanent dead link]}
1 2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "GL1" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
1 2 3 "The map shows study area and the Eco-cultural regions of Haryana... | Download Scientific Diagram".
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "GL2" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
1 2 3 Gusain, Lakhan. A Descriptive Grammar of Bagri. pp. 165–198.
↑ "LANGUAGE - INDIA, STATES AND UNION TERRITORIES (Table C-16)" (PDF). Census of India 2011. Archived from the original (PDF) on Jul 12, 2018.

గ్రంథసూచి

Gusain, Lakhan (2000). Bagri. Languages of the world. Materials. Munich: LINCOM Europa. ISBN 978-3-89586-398-1.

బాహ్య లింకులు

Centre for Rajasthani Studies^[usurped]

[1] "Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011". www.censusindia.gov.in. Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. Retrieved 7 July 2018.

[2] ttps://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/10973/18895/GIPE-070453.pdf?sequence=3&isAllowed=y|Bagri is classified under Rajasthani languages since census 1931 according to Government of India which is available in the provided official pdf

[3] "Revised Land and Revenue Settlement of Hisar District 9006-9011" (PDF). Archived from the original (PDF) on 17 May 2017. Retrieved 26 March 2016.

[4] "The Eighth Schedule" (PDF). mha.gov.in.

[5] "THE RAJASTHAN OFFICIAL LANGUAGE ACT, 1956" (PDF). indiacode.in.

[6] "The Linguistic Survey of India, Rajasthan Part-1" (PDF). language.census.gov.in.^{[permanent dead link]}

[GL1-7] 1 2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "GL1" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[researchgate.net-8] 1 2 3 "The map shows study area and the Eco-cultural regions of Haryana... | Download Scientific Diagram".

[GL2-9] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "GL2" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[:0-10] 1 2 3 Gusain, Lakhan. A Descriptive Grammar of Bagri. pp. 165–198.

[Census_Lang-11] "LANGUAGE - INDIA, STATES AND UNION TERRITORIES (Table C-16)" (PDF). Census of India 2011. Archived from the original (PDF) on Jul 12, 2018.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]