బాలాజీ విశ్వనాథ్

శ్రీమంత్ పీష్వా
బాలాజీ విశ్వనాథ్
శ్రీమంత్ పీష్వా బాలాజీ విశ్వనాథ్
	బాలాజీ విశ్వనాథ్ చిత్రం
మరాఠా సామ్రాజ్యం 6వ పీష్వా
	In office; 16 నవంబర్ 1713 – 12 ఏప్రిల్ 1720
చక్రవర్తి	మొదటి షాహూ
అంతకు ముందు వారు	పరశురామ్ పంత్ ప్రతినిధి
తరువాత వారు	మొదటి బాజీరావ్
వ్యక్తిగత వివరాలు
జననం	బాలాజీ విశ్వనాథ్ భట్; 1662 జనవరి 1; శ్రీవర్ధన్, బీజాపూర్ సుల్తానేట్ ; (ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర, భారతదేశం)
మరణం	1720 ఏప్రిల్ 12 (వయసు: 58); సాస్వద్, మరాఠా సామ్రాజ్యం; (ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర, భారతదేశం)
జీవిత భాగస్వామి	రాధాబాయి
సంతానం	మొదటి బాజీరావ్ ; చీమాజీ అప్ప ; భియుబాయి జోషి ; అనుబాయి ఘోర్పడే ; భికాజీ ; రాణోజీ
తల్లి	తెలియదు
తండ్రి	విశ్వనాథ్ పంత్ భట్ (పరశురామ్ అని కూడా పిలుస్తారు)

బాలాజీ విశ్వనాథ్ భట్ (1 జనవరి 1662 – 12 ఏప్రిల్ 1720) భట్ కుటుంబానికి చెందిన వంశపారంపర్య పీష్వాలలో మొదటివాడు. 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మరాఠా సమాఖ్య, ఇతర మొఘల్ సామంత రాజ్యాలపై సమర్థవంతమైన నియంత్రణ సాధించాడు. అంతర్యుద్ధంతో అల్లకల్లోలమైన, ఔరంగజేబు నాయకత్వంలోని మొఘలుల దాడులకు గురైన రాజ్యాన్ని పటిష్టం చేయడానికి బాలాజీ విశ్వనాథ్ యువ మరాఠా రాజు షాహూకు సహాయం చేశాడు.

ప్రారంభ జీవితం, వృత్తి

బాలాజీ విశ్వనాథ్ భట్ మరాఠీ కొంకణస్థ చిత్‌పావన్ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు.^[2]^[3]^[4] ఈ కుటుంబం ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర తీరప్రాంతమైన కొంకణ్ ప్రాంతానికి చెందినది, జంజీరా సిద్ది పాలనలో శ్రీవర్ధన్ వంశపారంపర్య దేశ్‌ముఖ్‌గా ఉన్నారు.^[5] అతను ఉపాధి వెతుక్కుంటూ పశ్చిమ కనుమల ఎగువ ప్రాంతాలకు వెళ్లి, వివిధ మరాఠా సైన్యాధికారుల వద్ద కిరాయి సైనికుడిగా పనిచేశాడు. కిన్‌కైడ్, పరాస్నిస్ ప్రకారం, శంభాజీ లేదా అతని సోదరుడు రాజారాం పాలనా కాలంలో బాలాజీ విశ్వనాథ్ మరాఠా పరిపాలనలోకి ప్రవేశించాడు. తరువాత అతను మురుద్-జంజీరాలో మరాఠా సైన్యాధికారి ధనాజీ జాదవ్ వద్ద అకౌంటెంట్‌గా పనిచేశాడు.^[6] 1699, 1702 మధ్య కాలంలో అతను పూణేలో సర్-సుబేదార్ లేదా ప్రధాన-నిర్వాహకుడిగా, 1704 నుండి 1707 వరకు దౌలతాబాద్ సర్సుబేదార్‌గా పనిచేశాడు. ధనాజీ మరణించే నాటికి బాలాజీ తనను తాను నిజాయితీ గల, సమర్థుడైన అధికారిగా నిరూపించుకున్నాడు. బాలాజీ ధనాజీ కుమారుడు, వారసుడైన చంద్రసేన్ జాదవ్‌తో విభేదించి అప్పుడే విడుదలైన మరాఠా పాలకుడు ఛత్రపతి షాహూ వద్దకు వెళ్ళాడు. షాహూ అతని సామర్థ్యాలను గమనించి బాలాజీని తన పీష్వాగా (సుమారు 1708) నియమించాడు.^[7]^[8]^[9]

మరాఠా అంతర్యుద్ధం సమయంలో పాత్ర

ఛత్రపతి శివాజీ మరణం తరువాత, అతని ఇద్దరు కుమారులు శంభాజీ, రాజారాం మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా మరాఠా యుద్ధాన్ని కొనసాగించారు. శిశుదశలో ఉన్న మరాఠా రాజ్యాన్ని అంతం చేయాలనే ఆశతో ఔరంగజేబు 1686లో దక్కన్ పీఠభూమిలోకి ప్రవేశించాడు. మరాఠాలపై నిరంతర యుద్ధం చేస్తూ ఔరంగజేబు దక్కన్‌లో 27 సంవత్సరాలు గడిపాడు. శంభాజీ క్రూరమైన మరణశిక్ష, రాజారాం అకాల మరణం తరువాత రాజారాం భార్య తారాబాయి ప్రతిఘటనను కొనసాగించగా, శంభాజీ కుమారుడు షాహూ చిన్న వయస్సులోనే మొఘలుల చేతిలో బందీ అయ్యాడు. ఔరంగజేబు 1707లో తన ఎనభై ఎనిమిదేళ్ల వయసులో అహ్మద్‌నగర్‌లో మరణించాడు. అప్పటికే మొఘల్ సైన్యాలు అలసిపోయాయి, ఖజానా ఖాళీ అయింది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో ఆ తర్వాత జరిగిన వారసత్వ యుద్ధం ఫలితంగా వృద్ధ యువరాజు ముఅజ్జమ్ బహదూర్ షా పేరుతో మొఘల్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు.^[10]

ఔరంగజేబు మరణం తరువాత జరిగిన కుట్రలలో దక్కన్ మొఘల్ గవర్నర్ షాహూ, తారాబాయిల మద్దతుదారుల మధ్య మరాఠాలను అంతర్గత పోరాటంలో ఇరికి ఉంచాలని భావించి షాహూను చెరసాల నుండి విడుదల చేశాడు. తారాబాయి తన కుమారుడు శివాజీ పేరు మీద పాలన సాగిస్తూ, షాహూను శంభాజీ కుమారుడి స్థానంలో మొఘలులు ప్రవేశపెట్టిన నకిలీగా పేర్కొంది.^{[మూలాలు అవసరం]}

షాహూపై దాడి చేయడానికి తారాబాయి మరాఠా సేనాపతి ధనాజీ జాదవ్‌ను పంపింది. షాహూను రహస్యంగా కలిసి అతని విశ్వసనీయతను ధృవీకరించడానికి ధనాజీ జాదవ్ బాలాజీ విశ్వనాథ్‌ను పంపాడు. బాలాజీ షాహూకు మద్దతు ఇవ్వమని తన యజమానిని ఒప్పించాడని భావిస్తారు. పూణే జిల్లాలోని ఖేడ్ వద్ద ధనాజీ దళాలు షాహూ దళాలను కలుసుకున్నాయి. షాహూపై దాడి చేయడానికి బదులుగా ధనాజీ జాదవ్ అతనిని మరాఠా సింహాసనానికి సరైన వారసుడిగా ప్రకటించాడు. అయితే బాలాజీ విశ్వనాథ్‌పై ధనాజీకి ఉన్న నమ్మకం అతని కుమారుడు, వారసుడైన చంద్రసేన్ జాదవ్‌లో అసూయను రేకెత్తించింది.^[11]

జూన్ 1708లో ధనాజీ జాదవ్ మరణం తరువాత షాహూ ధనాజీ కుమారుడు చంద్రసేన్ జాదవ్‌ను సేనాపతిగా నియమించాడు, కానీ చంద్రసేన్, బాలాజీ మధ్య ఉన్న శత్రుత్వం చంద్రసేన్‌ను తారాబాయితో కుట్ర పన్నేలా చేసింది, అదే సమయంలో బాలాజీని అంతం చేయడానికి అతను అవకాశం కోసం ఎదురుచూశాడు. బాలాజీ వద్ద పనిచేస్తున్న ఒక జూనియర్ అధికారి ప్రవర్తనపై వివాదం కారణంగా చంద్రసేన్ బాలాజీపై దాడికి దిగాడు. అప్పుడు బాలాజీ పురందర్ కోటకు పారిపోయాడు. చంద్రసేన్ పురందర్‌ను ముట్టడించడంతో బాలాజీ మళ్లీ పాండవగడ్‌కు పారిపోయాడు, అక్కడి నుండి తన పాలకుడి నుండి సహాయం కోసం ఒక ప్రతినిధిని పంపాడు. షాహూ బాలాజీ విశ్వనాథ్‌ను రక్షణతో తన రాజధాని సతారాకు తీసుకువచ్చి, బాలాజీ విశ్వనాథ్‌పై ఉన్న అభియోగాలను తన ముందు నిరూపించాలని చంద్రసేన్‌ను కోరాడు. షాహూ మాటను పాటించకుండా చంద్రసేన్ ఏప్రిల్ 1711లో తారాబాయి పక్షాన చేరాడు. చంద్రసేన్‌పై షాహూ పంపిన హైబత్రావ్ నింబాల్కర్ కూడా తారాబాయి పక్షాన చేరాడు, దాంతో షాహూ పరిస్థితి చాలా దిగజారింది. తన అనుభవజ్ఞులైన సైన్యాధికారులను కోల్పోయిన షాహూ బాలాజీ విశ్వనాథ్ వైపు తిరిగాడు. అతను షాహూ కోసం కొత్త సైన్యాన్ని సమీకరించే బాధ్యత తీసుకున్నాడు. అతని కృషికి ప్రతిఫలంగా షాహూ బాలాజీకి సేనాకర్తే లేదా మరాఠా సైన్యాల నిర్వాహకుడు అనే బిరుదును ప్రదానం చేశాడు (20 ఆగస్టు 1711).^[12]

బాలాజీ ఆ తర్వాత తారాబాయి, ఆమె కుట్రల వైపు మళ్లాడు.^[13] 1712లో కొల్హాపూర్‌లో తారాబాయి పతనం బాలాజీ విశ్వనాథ్, తారాబాయి ఆస్థానంలోని అసంతృప్త వర్గాలతో కలిసి పన్నిన కుట్ర ఫలితం. రాజారాం మరో భార్య రాజసబాయిని తారాబాయి కుమారుడు రెండవ శివాజీపై తిరుగుబాటు చేసి, ఆమె సొంత కుమారుడు రెండవ శంభాజీని కొల్హాపూర్ సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టేలా బాలాజీ విశ్వనాథ్ ప్రేరేపించాడు. ఇది ఆ సమయంలో కొల్హాపూర్ పాలక వంశాన్ని షాహూ రక్షణ, ఆధీనంలోకి తీసుకువచ్చింది.

పీష్వాగా నియామకం

తరువాత షాహూ ఆంగ్రే వంశాన్ని లొంగదీసుకోవడంపై దృష్టి సారించాడు. తుకోజీ ఆంగ్రే ఛత్రపతి శివాజీ నౌకాదళానికి నాయకత్వం వహించాడు, 1690లో అతని కుమారుడు కాన్హోజీ ఆంగ్రే వారసుడిగా వచ్చాడు. కాన్హోజీ తారాబాయి నుండి మరాఠా నౌకాదళ సర్ఖేల్ (అడ్మిరల్) అనే బిరుదును అందుకున్నాడు. తారాబాయి, షాహూల మధ్య జరిగిన పోరాటం కాన్హోజీకి వారిద్దరి ఆధిపత్యం నుండి తనను తాను విడిపించుకునే అవకాశాన్ని కల్పించింది. అతను ప్రధాన వాణిజ్య కేంద్రమైన కల్యాణ్, పొరుగున ఉన్న రాజమాచి, లోహగడ్ కోటలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. షాహూ తన పీష్వా లేదా ప్రధాన మంత్రి బహిరోజీ పింగళే నేతృత్వంలో ఒక పెద్ద సైన్యాన్ని పంపాడు. కాన్హోజీ పింగళేను ఓడించి అతనిని లోహగడ్‌లో బంధించాడు, ఆ తర్వాత షాహూ రాజధాని సతారా వైపు ముందుకు సాగడం ప్రారంభించాడు. కాన్హోజీని లొంగదీసుకోవడానికి షాహూ మరో సైన్యాన్ని సమీకరించాలని బాలాజీని ఆదేశించాడు. బాలాజీ చర్చల మార్గాన్ని ఇష్టపడి, అడ్మిరల్‌తో చర్చలు జరపడానికి షాహూ పూర్తి అధికారాలు గల ప్రతినిధిగా నియమితుడయ్యాడు. బాలాజీ, కాన్హోజీ లోనావాలాలో కలుసుకున్నారు. కొత్తగా నియమితులైన పీష్వా మరాఠా ప్రయోజనాల కోసం పాత నావికుడి దేశభక్తిని మేల్కొల్పాడు. కొంకణ్ ప్రాంత నియంత్రణతో పాటు షాహూ నౌకాదళ సర్ఖేల్ (అడ్మిరల్) కావడానికి ఆంగ్రే అంగీకరించాడు. ఆ తర్వాత బాలాజీ, ఆంగ్రే కలిసి జంజీరాకు చెందిన ముస్లిం సిద్దిలపై దాడి చేశారు. వారి ఉమ్మడి దళాలు కొంకణ్ తీరాన్ని చాలా వరకు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. ఇందులో బాలాజీ జన్మస్థలమైన శ్రీవర్ధన్ కూడా ఉంది, అది ఆంగ్రే జాగీరులో భాగమైంది. బాలాజీ విజయంతో సంతోషించిన షాహూ బహిరోజీ పింగళేను తొలగించి 16 నవంబర్ 1713న బాలాజీ విశ్వనాథ్‌ను పీష్వాగా నియమించాడు.^[14]^[15]

ఉత్తర దిశగా విస్తరణ

1707లో ఔరంగజేబు, అతని వారసుడు బహదూర్ షా మరణంతో మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో అధికార శూన్యత ఏర్పడింది. ఇది రాజకుటుంబం, ప్రముఖ మొఘల్ పెద్దల మధ్య నిరంతర అంతర్గత సంఘర్షణకు దారితీసింది. సయ్యద్ హుస్సేన్ అలీ ఖాన్, సయ్యద్ అబ్దుల్లా ఖాన్ అనే ఇద్దరు శక్తివంతమైన ప్రభువుల సహాయంతో ఫర్రుఖ్ సియార్ 1713లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ఇస్లామిక్ ప్రవక్త ముహమ్మద్ వంశానికి చెందినవారిగా చెప్పుకునే సయ్యద్ సోదరులు మొఘల్ ఆస్థానంలో రాజులను నిర్ణయించే స్థాయికి చేరారు. కొద్దికాలానికే వారికి, చక్రవర్తి ఫర్రుఖ్ సియార్‌కు మధ్య విభేదాలు తలెత్తాయి. షాహూ, తారాబాయి వర్గాల మధ్య జరిగిన అంతర్యుద్ధంలో మొఘలులు కుట్రలు పన్నుతుండగా, చక్రవర్తికి, సయ్యద్‌లకు మధ్య జరిగిన గొడవల్లో మరాఠాలు కూడా ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా మారారు. 1718లో సయ్యద్‌ల ఆధిపత్యాన్ని వదిలించుకోవడానికి ఫర్రుఖ్ సియార్ దక్షిణాన మొఘల్ అధికారాన్ని పునరుద్ధరించాలని ఆదేశిస్తూ సయ్యద్ హుస్సేన్ అలీ ఖాన్‌ను దక్కన్ వైస్రాయ్‌గా పంపాడు. హుస్సేన్ అలీ ఖాన్ తమ సాంప్రదాయ గెరిల్లా వ్యూహాలను ఆశ్రయించిన మరాఠాల దాడులకు గురయ్యాడు. ప్రత్యక్ష యుద్ధంలో మరాఠాలను ఓడించలేక, నిరంతరం దాడులు చేసే మరాఠా అశ్విక దళాలను వెంబడించి అలిసిపోయిన హుస్సేన్ అలీ ఖాన్ మరాఠాలతో శాంతి ఒప్పందం చేసుకోవాలని భావించాడు.^{[మూలాలు అవసరం]}

జూలై 1718లో బాలాజీ హుస్సేన్ అలీ ఖాన్‌తో మరాఠా-మొఘల్ ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. పాత మొఘల్ దక్కన్ ప్రావిన్సుల ఆదాయంలో "చౌత్" (ఆదాయంలో 1/4వ వంతు), "సర్దేశ్‌ముఖి" (అదనంగా 10% ఆదాయం) వసూలు చేసే హక్కును మరాఠాలు డిమాండ్ చేశారు. దీనికి బాలాజీ విశ్వనాథ్ గుజరాత్, మాల్వా వంటి సంపన్న ప్రావిన్సులలో చౌత్, సర్దేశ్‌ముఖి వసూలు చేసే హక్కు, కర్ణాటకలో ఛత్రపతి శివాజీ ఆక్రమిత ప్రాంతాల పునరుద్ధరణ డిమాండ్‌ను జోడించాడు. దీనికి ప్రతిఫలంగా మొఘల్ చక్రవర్తి నామమాత్రపు ఆధిపత్యాన్ని షాహూ అంగీకరిస్తాడని, మరాఠాలు మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి 15,000 మంది సాయుధ అశ్వికదళ సైన్యాన్ని అందిస్తారని బాలాజీ హామీ ఇచ్చాడు. చక్రవర్తితో తమ పోరాటంలో మరాఠా సైనికులను తమకు అనుకూలంగా వాడుకోవాలనే ఉద్దేశ్యంతో ఈ డిమాండ్లకు సయ్యద్ హుస్సేన్ అలీ ఖాన్ వెంటనే అంగీకరించాడు. ఫర్రుఖ్ సియార్ ఈ ఒప్పందాన్ని ఆమోదించడానికి నిరాకరించాడు. సయ్యద్‌లను పదవీచ్యుతులను చేసి హత్య చేయాలని ప్రయత్నించాడు. ఈ కుట్ర ఢిల్లీలో ఉన్న సయ్యద్ అబ్దుల్లా ఖాన్‌కు తెలిసింది. అతను మాల్వా, కాబూల్ గవర్నర్ పదవులు ఇస్తామని హామీ ఇచ్చి మొదటి ఆసఫ్ జా, సర్బులంద్ ఖాన్ (పాట్నా గవర్నర్) వంటి ఇతర శక్తివంతమైన మొఘల్ ప్రభువులను తటస్థీకరించడంలో విజయం సాధించాడు. సెప్టెంబర్ 1718లో బాలాజీ విశ్వనాథ్ తోడుగా, పర్సోజీ భోసలే నేతృత్వంలోని పదహారు వేల మంది బలమైన మరాఠా అశ్వికదళ మద్దతుతో హుస్సేన్ అలీ ఖాన్ ఢిల్లీకి చేరుకున్నాడు. ఫర్రుఖ్ సియార్ మద్దతుదారులు చాలామంది పారిపోయారు కానీ చక్రవర్తి మద్దతుదారులు ప్రతిఘటించారు, రెండు వేల మంది మరాఠా సైనికుల ప్రాణత్యాగంతో వారిని ఓడించారు.

సయ్యద్‌లు ఫర్రుఖ్ సియార్‌ను సింహాసనం నుండి దించి, అంధుడిని చేసి జైలులో పెట్టారు. ఫిబ్రవరి 1719లో అతని స్థానంలో తమకు అనుకూలంగా ఉండే రఫీ ఉల్-దర్జత్‌ను రాజుగా చేశారు. ఈ దురదృష్టవశాత్తు యువరాజు క్షయవ్యాధితో మరణ దశలో ఉన్నాడు, కేవలం మూడు నెలల పాలన తరువాత అతని స్థానంలో అతని అన్నయ్య రఫీ ఉద్-దౌలా రాజు అయ్యాడు. రఫీ ఉల్-దర్జత్ మరాఠా ఒప్పందాన్ని లాంఛనంగా ఆమోదించాడు. ఛత్రపతి శివాజీ సరైన వారసులుగా షాహూ, అతని వారసులను మొఘల్ చక్రవర్తులు గుర్తించారు.^[16]

రెండవ శంభాజీతో సంఘర్షణ

మొదటి షాహూ కొల్హాపూర్ భూభాగం ఉత్తర భాగంలో తన పాలనను స్థాపించాలనుకున్నాడు. 1714లో అతను కొల్హాపూర్ రాజు రెండవ శివాజీని ఓడించిన తరువాత, రాజసబాయి కుమారుడు రెండవ శంభాజీ కొల్హాపూర్ ఛత్రపతి అయ్యాడు. అతను రామచంద్ర పంత్ అమాత్య సలహాతో తన రాజ్యాన్ని పరిపాలించాడు. 1716లో రామచంద్ర పంత్ పన్హాలాలో మరణించాడు. ఇప్పుడు శంభాజీ ఉదాజీ చవాన్, యశ్వంతరావు తోరత్ సహాయంతో షాహూ భూభాగంపై దాడి చేయడం ప్రారంభించాడు. షిరోల్ ప్రాంతం చవాన్ ఆధీనంలో ఉంది. అష్ట, యెల్వీ, వాల్వా, వారణ లోయలలోని జాగీరు యశ్వంతరావు ఆధీనంలో ఉంది.

పన్హాలా యుద్ధం

సామ్రాజ్య సనద్‌లతో బాలాజీ విశ్వనాథ్ ఢిల్లీ నుండి తిరిగి వచ్చిన తరువాత అతను శంభాజీపై దాడి చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అతను అష్ట, యెల్వీ, వారణ లోయలోని ఇతర గ్రామాలను ఆక్రమించాడు, పన్హాలాపై దాడి చేయడానికి వెళ్ళాడు. ఆ సమయంలో యశ్వంతరావు తోరత్ బీజాపూర్ భూభాగంలో ఉన్నాడు. బాలాజీ విశ్వనాథ్ వారణ లోయలోని తన జాగీరును స్వాధీనం చేసుకున్నాడని, పన్హాలా కోటపై దాడి చేయడానికి వెళ్ళాడని అతనికి వార్త అందింది. అతను వెంటనే కొంత సైన్యాన్ని తీసుకుని పన్హాలా కోట వైపు వెళ్ళాడు. పీష్వా బాలాజీ, యశ్వంతరావు దళాలు పన్హాలా కోట సమీపంలో ఎదురుపడ్డాయి. ఈ యుద్ధం 1719లో జరిగింది. యశ్వంతరావు తోరత్ ఓడిపోయి యుద్ధంలో మరణించాడు. ఈ యుద్ధాన్ని 'పన్హాలా యుద్ధం' అని పిలుస్తారు.

వ్యక్తిగత జీవితం

బాలాజీ రాధాబాయి బార్వేను వివాహం చేసుకున్నాడు, వారికి మొదటి బాజీరావ్, చీమాజీ అప్ప అనే ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు.^[17] అతనికి ఇద్దరు కుమార్తెలు కూడా ఉన్నారు. పెద్ద కుమార్తె భియుబాయి బారామతికి చెందిన అబాజీ జోషిని వివాహం చేసుకుంది, ఇతను మొదటి బాజీరావ్‌ను బాగా వేధించిన రుణదాత అయిన బ్యాంకర్ బాలాజీ నాయక్ సోదరుడు. చిన్న కుమార్తె అనుబాయి ఇచల్‌కరంజికి చెందిన వెంకటరావు ఘోర్పడేను వివాహం చేసుకుంది. వారి వారసులు 1947 వరకు ఇచల్‌కరంజి రాజ్యాన్ని పరిపాలించారు.

పూర్వీకుల కుటుంబం

ప్రమోద్ ఓక్ రాసిన 'పీష్వే ఘరాన్యాచా ఇతిహాస్' పుస్తకంలో పీష్వా కుటుంబం గురించి రాశారు. అతను 19వ పేజీలో పీష్వా ప్రధాన కుటుంబ వృక్షాన్ని రూపొందించాడు. అతని ప్రకారం పీష్వా బాలాజీ విశ్వనాథ్‌కు అంతాజీ, కృష్ణాజీ అనే ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు. వారి తండ్రి పరశురామ్ శివాజీ. అతని తాత మహాదాజీ, ముత్తాత విసాజీ భట్.

మరణం

బాలాజీ ఢిల్లీ నుండి విజయవంతంగా సతారాకు తిరిగి వచ్చాడు. దశాబ్దాల మొఘల్ బందిఖానా తర్వాత షాహూ తల్లి (యేసుబాయి), భార్య (సావిత్రీబాయి), సవతి సోదరుడు (మదన్ సింగ్) విడుదలను కూడా అతను సాధించాడు. తన శ్రమ, సామ్రాజ్య రాజధాని నుండి తిరిగి రావడం వల్ల జరిగిన అలసటతో బాలాజీ విశ్వనాథ్ ఆరోగ్యం క్షీణించడం ప్రారంభించింది. అక్టోబర్ 1719లో షాహూ పీష్వాకు బహుకరించిన పూణే సమీపంలోని సాస్వద్ గ్రామానికి విశ్రాంతి కోసం వెళ్ళడానికి అతను షాహూ నుండి అనుమతి పొందాడు. బాలాజీ విశ్వనాథ్ 12 ఏప్రిల్ 1720న మరణించాడు. అతని తరువాత అతని పెద్ద కుమారుడు, ప్రసిద్ధుడైన మొదటి బాజీరావ్ వచ్చాడు. ఛత్రపతి షాహూ ఇతనిని పీష్వాగా నియమించాడు.^[18]

పరిపాలన

తన మరణం తర్వాత శతాబ్దం పాటు ప్రభావం చూపిన మరాఠాల సంక్లిష్ట పరిపాలనా వ్యవస్థకు బాలాజీ విశ్వనాథ్ పునాది వేశాడు. నామమాత్రంగా మొఘల్ ప్రావిన్సుల విస్తృత ప్రాంతం నుండి మరాఠా పన్ను వసూలు వ్యవస్థ ప్రతినిధులు, కలెక్టర్ల విస్తృత నెట్‌వర్క్‌పై ఆధారపడి ఉండేది. "యుద్ధభూమిలో వారి విజయాలతో పాటు మరాఠా సామ్రాజ్య విస్తరణకు ఇది కూడా ఒక కారణం".^[19]^[20] వసూలు చేసిన ఆదాయ యంత్రాంగానికి స్థిరపడిన బ్యాంకింగ్ కుటుంబాల నుండి రుణ సదుపాయాలు మద్దతు ఇచ్చాయి.

ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో

'పీష్వా బాజీరావ్' టెలివిజన్ సిరీస్‌లో మనీష్ వాధ్వా బాలాజీ విశ్వనాథ్ పాత్రను పోషించాడు.^[21]

మునుపటి

పరశురామ్ పంత్ ప్రతినిధి

పీష్వా
1713–1720

తదుపరి

మొదటి బాజీరావ్

ఇవి కూడా చూడండి

పీష్వా కుటుంబం

గమనికలు

↑ G.S.Chhabra (2005). Advance Study in the History of Modern India (Volume-1: 1707-1803). Lotus Press. pp. 19–28. ISBN 978-81-89093-06-8.
↑ Burman, J. J. Roy (2002-01-01). Hindu-Muslim Syncretic Shrines and Communities (in ఇంగ్లీష్). Mittal Publications. ISBN 9788170998396.
↑ Singer, Milton B.; Cohn, Bernard S. (1970-01-01). Structure and Change in Indian Society (in ఇంగ్లీష్). Transaction Publishers. ISBN 9780202369334.
↑ Rao, Anupama (2009-01-01). The Caste Question: Dalits and the Politics of Modern India (in ఇంగ్లీష్). University of California Press. ISBN 9780520255593.
↑ Bharathi, K.S. (2009). Encyclopaedia Eminent Thinkers (Vol. 22 : The Political Thought of Mahadev Govind Ranade. New Delhi: Concept Publishing Company. p. 11. ISBN 978-81-8069-582-7.
↑ Sardesai, G S, ed. (1946), "'Rise of Balaji Vishwanath'", New history of the Marathas Vol 2, p. 18
↑ "Indian Administrative Service - IAS Exam". Prepp (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-05-10.
↑ Jasvant Lal Mehta (January 2005), Advanced study in the history of modern India 1707–1803, ISBN 1-932705-54-6
↑ Haig L, t-Colonel Sir Wolseley (1967). The Cambridge History of India. Volume 3 (III). Turks and Afghans. Cambridge UK: Cambridge University press. pp. 392–396. ISBN 9781343884571. Retrieved 12 May 2017.
↑ Puri, B.N. (December 2003), A Comprehensive History of India: Comprehensive history of medieval India, Sterling Publishers, p. 199, ISBN 978-81-207-2508-9
↑ Haig L, t-Colonel Sir Wolseley (1967). The Cambridge History of India. Volume 3 (III). Turks and Afghans. Cambridge UK: Cambridge University press. pp. 392–396. ISBN 9781343884571. Retrieved 12 May 2017.
↑ Haig L, t-Colonel Sir Wolseley (1967). The Cambridge History of India. Volume 3 (III). Turks and Afghans. Cambridge UK: Cambridge University press. p. 393. ISBN 9781343884571. Retrieved 12 May 2017.
↑ See Kincaid & Parasnis p151
↑ Kincaid & Parasnis, p.156
↑ Haig L, t-Colonel Sir Wolseley (1967). The Cambridge History of India. Volume 3 (III). Turks and Afghans. Cambridge UK: Cambridge University press. p. 394. ISBN 9781343884571. Retrieved 12 May 2017.
↑ Haig L, t-Colonel Sir Wolseley (1967). The Cambridge History of India. Volume 3 (III). Turks and Afghans. Cambridge UK: Cambridge University press. p. 395. ISBN 9781343884571. Retrieved 12 May 2017.
↑ Haig L, t-Colonel Sir Wolseley (1967). The Cambridge History of India. Volume 3 (III). Turks and Afghans. Cambridge UK: Cambridge University press. p. 396. ISBN 9781343884571. Retrieved 12 May 2017.
↑ Haig L, t-Colonel Sir Wolseley (1967). The Cambridge History of India. Volume 3 (III). Turks and Afghans. Cambridge UK: Cambridge University press. p. 396. ISBN 9781343884571. Retrieved 12 May 2017.
↑ Kincaid & Parasnis, p181
↑ Nayeem, M.A., 1977. The Working of the Chauth and Sardeshmukhi System in the Mughal Provinces of the Deccan (1707-1803 AD). The Indian Economic & Social History Review, 14(2), pp.153-191.
↑ "Peshwa Bajirao Review: Anuja Sathe shines as Radhabai in the period drama", India Today, 25 January 2017

మూలాలు

Palsokar R. D & Reddy T. Rabi. Bajirao I:an outstanding cavalry general, Reliance Pub. House, 1995
Kincaid, Charles Augustus & Parasnis D.B. "A History of the Maratha People, Volume II (1918)
Imperial Gazetteer of India Archived 2024-06-19 at the Wayback Machine, v.2, Pg 441
Cox, Linda. The Chitpavans, Illustrated Weekly of India, 22 February 1970
Mehta, J.L. "Advanced Study in the history of Modern India 1707–1813", New Dawn Press Group 2005.

మూస:MarathaEmpire మూస:Peshawe family

[GSC_2005-1] G.S.Chhabra (2005). Advance Study in the History of Modern India (Volume-1: 1707-1803). Lotus Press. pp. 19–28. ISBN 978-81-89093-06-8.

[2] Burman, J. J. Roy (2002-01-01). Hindu-Muslim Syncretic Shrines and Communities (in ఇంగ్లీష్). Mittal Publications. ISBN 9788170998396.

[3] Singer, Milton B.; Cohn, Bernard S. (1970-01-01). Structure and Change in Indian Society (in ఇంగ్లీష్). Transaction Publishers. ISBN 9780202369334.

[4] Rao, Anupama (2009-01-01). The Caste Question: Dalits and the Politics of Modern India (in ఇంగ్లీష్). University of California Press. ISBN 9780520255593.

[5] Bharathi, K.S. (2009). Encyclopaedia Eminent Thinkers (Vol. 22 : The Political Thought of Mahadev Govind Ranade. New Delhi: Concept Publishing Company. p. 11. ISBN 978-81-8069-582-7.

[6] Sardesai, G S, ed. (1946), "'Rise of Balaji Vishwanath'", New history of the Marathas Vol 2, p. 18

[7] "Indian Administrative Service - IAS Exam". Prepp (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-05-10.

[8] Jasvant Lal Mehta (January 2005), Advanced study in the history of modern India 1707–1803, ISBN 1-932705-54-6

[9] Haig L, t-Colonel Sir Wolseley (1967). The Cambridge History of India. Volume 3 (III). Turks and Afghans. Cambridge UK: Cambridge University press. pp. 392–396. ISBN 9781343884571. Retrieved 12 May 2017.

[10] Puri, B.N. (December 2003), A Comprehensive History of India: Comprehensive history of medieval India, Sterling Publishers, p. 199, ISBN 978-81-207-2508-9

[11] Haig L, t-Colonel Sir Wolseley (1967). The Cambridge History of India. Volume 3 (III). Turks and Afghans. Cambridge UK: Cambridge University press. pp. 392–396. ISBN 9781343884571. Retrieved 12 May 2017.

[12] Haig L, t-Colonel Sir Wolseley (1967). The Cambridge History of India. Volume 3 (III). Turks and Afghans. Cambridge UK: Cambridge University press. p. 393. ISBN 9781343884571. Retrieved 12 May 2017.

[13] See Kincaid & Parasnis p151

[14] Kincaid & Parasnis, p.156

[15] Haig L, t-Colonel Sir Wolseley (1967). The Cambridge History of India. Volume 3 (III). Turks and Afghans. Cambridge UK: Cambridge University press. p. 394. ISBN 9781343884571. Retrieved 12 May 2017.

[16] Haig L, t-Colonel Sir Wolseley (1967). The Cambridge History of India. Volume 3 (III). Turks and Afghans. Cambridge UK: Cambridge University press. p. 395. ISBN 9781343884571. Retrieved 12 May 2017.

[17] Haig L, t-Colonel Sir Wolseley (1967). The Cambridge History of India. Volume 3 (III). Turks and Afghans. Cambridge UK: Cambridge University press. p. 396. ISBN 9781343884571. Retrieved 12 May 2017.

[18] Haig L, t-Colonel Sir Wolseley (1967). The Cambridge History of India. Volume 3 (III). Turks and Afghans. Cambridge UK: Cambridge University press. p. 396. ISBN 9781343884571. Retrieved 12 May 2017.

[19] Kincaid & Parasnis, p181

[20] Nayeem, M.A., 1977. The Working of the Chauth and Sardeshmukhi System in the Mughal Provinces of the Deccan (1707-1803 AD). The Indian Economic & Social History Review, 14(2), pp.153-191.

[21] "Peshwa Bajirao Review: Anuja Sathe shines as Radhabai in the period drama", India Today, 25 January 2017

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]