బిల్కీస్ ఖనుమ్
బిల్కీస్ ఖానుమ్ ( 25 డిసెంబర్ 1948 - 21 డిసెంబర్ 2022 ) ఒక పాకిస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీత గాయని. ఆమె " కుచ్ దిన్ తో బాసో మేరీ అంఖోన్ మే ", " అనోఖా లాడ్లా ఖేలాన్ కో మంగాయ్ చంద్ ",, " మత్ సంఝో హమ్ నే భూలా దియా" వంటి గజల్స్, పాటలను పాడటానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.[1]
ప్రారంభ జీవితం, కుటుంబం
[మార్చు]ఖానుమ్ 1948 డిసెంబర్ 25న పాకిస్తాన్లోని లాహోర్లోని గర్హి షాహులో జన్మించారు . ఆమె తల్లి గృహిణి,, ఆమె తండ్రి అబ్దుల్ హక్ ఫర్నిచర్ తయారు చేసేవాడు. వారి ఏడుగురు పిల్లలలో - ఐదుగురు అమ్మాయిలు, ఇద్దరు అబ్బాయిలు - ఖనుమ్ పెద్దవాడు. ఆమె కుటుంబ ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా, ఆమె ప్రాథమిక పాఠశాల తర్వాత తన చదువును కొనసాగించలేకపోయింది. ఆమె బాల్యం పాకిస్తాన్లోని ఫైసలాబాద్లో గడిచింది . ఆమె పాఠశాల ఉత్సవాల్లో పాటలు పాడేది. చిన్న వయసులోనే, ఆమె తన తాతగారు ఇనాయత్ అలీ ఖాన్ , ఉస్తాద్ ముహమ్మద్ షరీఫ్, కరాచీకి చెందిన ఉస్తాద్ ఆషిక్ అలీ ఖాన్ ల వద్ద పాటలు పాడటం నేర్చుకుంది. ఖానుమ్ సోదరులలో ఒకరైన మొహ్సిన్ రజా కూడా సంగీతకారుడు.[1][2]
కెరీర్
[మార్చు]ఖానుమ్ తన గాయని వృత్తిని 1964 లో రేడియో పాకిస్తాన్ నుండి ప్రారంభించారు. 1965 లో పిటీవీ యొక్క ప్రారంభ పరీక్ష ప్రసారం సమయంలో దరఖాస్తు చేసుకున్న కళాకారులలో ఆమె ఒకరు. 1965 భారతదేశం -పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో ఆమె అనేక దేశభక్తి గీతాలను పాడింది. కవి హబీబ్ జలీబ్ పాడిన " మత్ సంఝో హమ్ నయ్ భూలా దియా, యే మిట్టి తుమ్కో ప్యారీ థీ, ఇస్ మిట్టి మైన్ హీ సులా దియా " అనే పాటను ఆమె పాడటం 1965 యుద్ధ వీరులకు ఒక స్మారక నివాళి.[2][3]
ఒక ప్రధాన పాకిస్తాన్ వార్తాపత్రిక ప్రకారం, "బిల్కిస్ ఖానుమ్ యొక్క ప్రధాన సహకారం 1965 యుద్ధంలో ముందు వరుసలో పాకిస్తాన్ సైన్యం కోసం స్వచ్ఛందంగా పాడటం".[3]
ఖనుమ్ కొన్ని లాలీవుడ్ సినిమాలకు నేపథ్య గాయనిగా కూడా ప్రదర్శన ఇచ్చింది . ఆమె ఖలీల్ అహ్మద్ , నషాద్ , జిఎ చిష్తి , నిసార్ బాజ్మి , సోహైల్ రాణా , బక్షి వజీర్ , రెహ్మాన్ వర్మ , సఫ్దార్ హుస్సేన్, ఇతరుల సంగీత దర్శకత్వంలో పాడింది . ఇక్కడ గాయక వృత్తి 45 సంవత్సరాలకు పైగా కొనసాగింది.[1][3]
వ్యక్తిగత జీవితం
[మార్చు]బిల్కీస్ ఖానుమ్ భారతదేశంలోని మేవతి ఘరానాకు చెందిన ప్రముఖ సితార్ వాయిద్యకారుడు ఉస్తాద్ రైస్ ఖాన్ను కరాచీలో కలిశారు. వారి కొన్ని సమావేశాలు త్వరలోనే "ప్రేమగా వికసించాయి".[2]
1980లో, ఖనుమ్ భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీత సితార్ విద్వాంసుడు ఉస్తాద్ రయీస్ ఖాన్ (1939 - 2017)ను వివాహం చేసుకున్నాడు, తరువాత అతను పాకిస్తాన్ జాతీయతను పొందాడు, 1986లో తన నాల్గవ భార్య ఖనుమ్తో కరాచీలో స్థిరపడ్డాడు.[2][4][5]
బిల్కీస్ ఖానుమ్, ఉస్తాద్ రైస్ ఖాన్ లకు ఫర్హాన్ రైస్ ఖాన్, హజూర్ హస్నైన్ రైస్ ఖాన్ అనే ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు. వారిద్దరూ తమ ప్రసిద్ధ తండ్రి లాగే సితార్ వాయించేవాళ్ళు, పాకిస్తాన్లో నివసిస్తున్నారు.[3][6]
మరణం
[మార్చు]దీర్ఘకాలిక అనారోగ్యం తర్వాత, ఖనుమ్ 21 డిసెంబర్ 2022న కరాచీలో మరణించారు. పాకిస్తాన్ ప్రధాన మంత్రి షెహబాజ్ షరీఫ్ ఆమె మరణం పట్ల తన సంతాపాన్ని వ్యక్తం చేశారు, సంగీత ప్రపంచానికి ఆమె చేసిన సేవలను గుర్తించారు.[7]
అవార్డులు
[మార్చు]| సంవత్సరం. | అవార్డు | వర్గం | ఫలితం. | పని. | రిఫరెండెంట్. |
|---|---|---|---|---|---|
| 2018 | ప్రైడ్ ఆఫ్ పెర్ఫార్మెన్స్ అవార్డు | కళలు. | గెలుపు | పాడటం. | [8] |
పాటల సాహిత్యం
[మార్చు]రేడియో/టీవీ
[మార్చు]| పాట శీర్షిక | సాహిత్యం | సంగీతం |
|---|---|---|
| "మత్ సమ్జో హమ్ నే భులా దియా, యే మిట్టి తుమ్కో ప్యారీ థీ, ఇస్ మిట్టి మే హీ సులా దియా" [1][2] | హబీబ్ జలీబ్ | |
| "అనోఖా లాడ్లా ఖేలన్ కో మంగయ్ చంద్" [2] | అసద్ ముహమ్మద్ ఖాన్ | ఉస్తాద్ ఆషిక్ అలీ ఖాన్ |
| "కుచ్ దిన్ తో బుసో మేరీ ఆంఖోన్ మే" [1][6] | ఒబైదుల్లా అలీమ్ | ఉస్తాద్ నజర్ హుస్సేన్ |
| "వో తో ఖుష్బూ హై హవాఓం మైం బికర్ జాఏగా" [2][6] | పర్వీన్ షకీర్ | నిసార్ బాజ్మీ |
| "సకల్ బాన్ ఫూల్ రహీ సర్సోన్" [2] | అమీర్ ఖుస్రో | అమీర్ ఖుస్రో |
| "అమ్మ మేరయ్ బాబా కో భేజో రి" [2] | అమీర్ ఖుస్రో | అమీర్ ఖుస్రో |
సినిమా
[మార్చు]| పాట శీర్షిక | సాహిత్యం | సంగీతం | సినిమా |
|---|---|---|---|
| "ప్యార్ దీ ఖతీర్ బాన్ గయే జోగి.. రబ్ సజ్నా దీ కహీర్ కరే" | ఖ్వాజా పర్వేజ్ | బక్షి-వజీర్ | మెలే సజ్నా దే (1972) [1][2] |
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- జాహిదా పర్వీన్ (సింగర్)
- బాచా జరీన్
- నీలం క్లేర్
- మార్గరెట్ ఇడా బాల్ఫోర్
- వీణ ధనమ్మాళ్
- ఆలివ్ కేథరీన్ క్రాడాక్
- గంగా సితారసు
- ఫెబి మణి
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 "گلوکارہ بلقیس خانم طویل علالت کے بعد کراچی میں انتقال کرگئیں Bilqees Khanum obituary". Radio Pakistan website (in ఉర్దూ). 22 December 2022. Archived from the original on 18 June 2023. Retrieved 20 November 2024.
- ↑ 2.00 2.01 2.02 2.03 2.04 2.05 2.06 2.07 2.08 2.09 Shuaib, Haroon (26 December 2022). "Bilqees Khanum: A Golden Voice Goes Silent". Youlin Magazine. Archived from the original on 16 June 2023. Retrieved 20 November 2024.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 Parvez, Amjad (December 23, 2022). "Bilquis Khanum — veteran ghazal singer is no more". Daily Times newspaper. Archived from the original on 23 December 2022. Retrieved 21 November 2024.
- ↑ "Bilqees Khanum's plight". Dawn newspaper (in ఇంగ్లీష్). 2014-01-05. Retrieved 2023-06-19.
- ↑ "Singer Bilqees Khanum passes away". The News International newspaper. 21 December 2022. Retrieved 19 June 2023.
- ↑ 6.0 6.1 6.2 "Renowned singer Balqis Khanum passes away in Karachi". The Express Tribune newspaper. 21 December 2022. Archived from the original on 23 May 2024. Retrieved 21 November 2024.
- ↑ "PM grieved over renowned singer Bilqees Khanum's demise". Daily Dunya News. 22 December 2022.
- ↑ "President Mamnoon confers civil awards on Yaum-i-Pakistan". Dawn newspaper. 23 March 2018.