Jump to content

బునేర్ జిల్లా

వికీపీడియా నుండి
బునేర్ జిల్లా
ضلع بونیر‬
بونېر ولسوالۍ‎
ఖైబర్ పఖ్తుంఖ్వా జిల్లా
టాప్: కర్రకర్ బునేర్ గేట్‌వే తబ్లీగ్ మర్కజ్: పీర్ బాబా మసీదు: టోర్వార్సక్ పర్వతం: మహాబన్ర్ టూరిస్ట్ క్యాంపులు
టాప్: కర్రకర్ బునేర్ గేట్‌వే
తబ్లీగ్ మర్కజ్: పీర్ బాబా మసీదు: టోర్వార్సక్ పర్వతం: మహాబన్ర్ టూరిస్ట్ క్యాంపులు
Nickname: 
గుల్ దా నమైర్[1]
Motto: 
ది ల్యాండ్ ఆఫ్ సూఫీలు اولیاء کی سرزمین
ఖైబర్ పఖ్తూన్‌ఖ్వాలోని బునేర్ జిల్లా (ఎరుపు)
ఖైబర్ పఖ్తూన్‌ఖ్వాలోని బునేర్ జిల్లా (ఎరుపు)
దేశం పాకిస్తాన్
ప్రావిన్స్ఖైబర్
విభాగంమలకంద్
జిల్లా1998
ప్రధాన కార్యాలయండాగ్గర్[2]
Government
 • Typeజిల్లా పరిపాలన
 • డిప్యూటీ కమిషనర్హమీద్ అలీ[3]
 • జిల్లా ఆరోగ్య అధికారిఅక్తర్ నవాజ్
Area
 • ఖైబర్ పఖ్తుంఖ్వా జిల్లా
1,865 కి.మీ2 (720 చ. మై)
Population
 (2023)
 • ఖైబర్ పఖ్తుంఖ్వా జిల్లా
10,16,869
 • Density550/కి.మీ2 (1,400/చ. మై.)
 • Urban
0
 • Rural
10,16,869
DemonymBuneri
అక్షరాస్యత
[4]
 • Literacy rate
  • మొత్తం:
    43.75%
  • పురుషులు:
    60.61%
  • స్త్రీలు:
    27.40%
Time zoneUTC+5 (PST)
డాగ్గర్ =పోస్టల్ కోడ్
19290
Area code0939
యూనియన్ కౌన్సిళ్ల సంఖ్య6
యూనియన్ కౌన్సిళ్ల సంఖ్య27[5]

బునేర్ జిల్లా (పశ్తో: بونیار ولسوال ، ఉర్దూః بونیر) పాకిస్తాన్‌లోని ఖైబర్ పఖ్తున్ఖ్వా ప్రావిన్స్‌లోని మలాకంద్ డివిజన్‌లోని ఒక జిల్లా. 1991లో జిల్లా హోదాను పొందడానికి ముందు, ఇది స్వాత్ జిల్లా ఒక తహసీల్ ఉండేది.[6]

విస్తారమైన పాలరాతి నిల్వలకు ప్రసిద్ధి చెందిన బునేర్, మొఘల్ చక్రవర్తి బాబర్ ఆధ్యాత్మిక గురువు, సూఫీ సన్యాసి అయిన పీర్ బాబా మందిరానికి నిలయం.[7] అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్ సైన్యాలు జిల్లా గుండా, ముఖ్యంగా కరాకర్, డగ్గర్, అంబేలాలో ప్రయాణించాయి. స్థానికులు తరువాత మొఘల్, బ్రిటిష్ సైన్యాలతో పోరాడారు.[8]

బునేర్ ఎత్తు దక్షిణాన టోటలైలో 1200 అడుగుల నుండి మొదలై ఉత్తరాన దోసర శిఖరం వద్ద 9,550 అడుగుల గరిష్ట ఎత్తుకు చేరుకుంటుంది. బునేర్ జిల్లాను చుట్టుముట్టిన చాలా కొండలు పైన్ చెట్లతో నిండి ఉన్నాయి. బరండు, చమ్లా, బుడల్ అనేవి మూడు ప్రధాన నదులు; వీటిలో బరండు జిల్లా మధ్య గుండా ప్రవహిస్తుంది. అధిక శాతం ప్రజలు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు, అక్కడ వ్యవసాయం వారి ప్రధాన ఆదాయ వనరు. ఈ ప్రాంతంలోని ప్రధాన పంటలలో చెరకు, పొగాకు, గోధుమ, మొక్కజొన్న ఉన్నాయి.[9]

పాకిస్తాన్ మొత్తం పాలరాయి నిల్వల్లో 68% బునెర్‌లోని పాలరాయి నిల్వలే. బునెర్ జిల్లాలో ప్రస్తుతం మొత్తం 450 కర్మాగారాలు, 316 పాలరాయి గనులు పనిచేస్తున్నాయి, ఇవి ఏటా రాయల్టీ రూపంలో రూ. 470 మిలియన్లు అందిస్తున్నాయి.[10]

చరిత్ర

[మార్చు]

బునేర్ లోయ దక్షిణాన స్వాబికి , ఉత్తరాన స్వాత్‌కు మధ్య ఉంది. ఇది గ్రామాలతో నిండిన లోయ, నాలుగు ఉప-విభాగాలుగా విభజించబడింది. మోరా కొండలు, ఇలామ్ శ్రేణి దీనిని స్వాత్ లోయ నుండి వేరు చేస్తాయి, అయితే సినావర్ శ్రేణి యూసఫ్‌జాయ్ నుండి, గురు పర్వతాలు మర్దాన్ లోయ నుండి దుమా శ్రేణి పూరన్ లోయ నుండి వేరు చేస్తాయి.[11]

1580వ దశకంలో యూసుఫ్‌జాయ్ తెగలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా ఒక ముఖ్యమైన తిరుగుబాటు జరిగింది.[12] 1585 చివరలో, తిరుగుబాటును అణిచివేసేందుకు మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ జైన్ ఖాన్ కోకా, బీర్బల్ ఆధ్వర్యంలో సైనిక దళాలను పంపాడు. 1586 ఫిబ్రవరిలో, కరాకర్ కనుమ సమీపంలో, బీర్బల్ తో సహా సుమారు 8,000 మంది మొఘల్ సైనికులు కలు ఖాన్ నేతృత్వంలోని యూసుఫ్ జాయ్ లష్కర్ చేత చంపబడ్డారు. అక్బర్ పాలనలో మొఘల్ సైన్యం ఎదుర్కొన్న అతి పెద్ద విపత్తు ఇది.[13]

19వ శతాబ్దంలో, బూనెర్ నివాసులు అంబేలా ఉద్యమం, 1897 ఫ్రాంటియర్ తిరుగుబాటులో బ్రిటిష్ రాజ్ కు వ్యతిరేకంగా రెండుసార్లు నిలబడ్డారు.[14]

ఏప్రిల్ 2009లో, తీవ్రవాద తెహ్రిక్-ఇ-తాలిబాన్ పాకిస్తాన్ మిలిటెంట్లు స్థానిక నివాసితులతో జరిగిన ఒక చిన్న పోరాటం తర్వాత బునెర్‌ను తమ నియంత్రణలోకి తీసుకున్నారు, కఠినమైన నిబంధనలను విధించడం ప్రారంభించారు, నివేదికల ప్రకారం, వీడియో దుకాణాలను మూసివేయడం, గడ్డాలు కత్తిరించుకోవడంపై నిషేధం, బహిరంగ ప్రదేశాలలో మహిళల ఉనికిపై పరిమితులు విధించడం వంటివి ఇందులో ఉన్నాయి.[15] ఏప్రిల్ 29న పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం ఆ ప్రాంతానికి సైన్యాన్ని మోహరించడం ద్వారా తాలిబాన్‌కు ప్రతిస్పందించింది, హెలికాప్టర్ల ద్వారా దళాలను పారాచూట్ల ద్వారా కూడా దించింది. మే 2009 చివరి నాటికి, దాదాపు మొత్తం బునెర్ తాలిబాన్ పట్టు నుండి విముక్తి పొందింది.[16]

2025 ఆకస్మిక వరద

[మార్చు]

2025 ఆగస్టు 15వ తేదీ ఉదయం బునెర్‌లోని బెషోనై గ్రామంలో మేఘ విస్ఫోటనం సంభవించి, కేవలం ఒక గంటలోనే 150 మిమీ కంటే ఎక్కువ వర్షం కురిసింది.[17] దీంతో జిల్లాలో వరద బీభత్సానికి దారితీసింది. తీవ్రంగా ప్రభావితమైన ఇతర గ్రామాలలో పీర్ బాబా, ఖాదర్ నగర్, చఘర్జీ ఉన్నాయి.[18]

ఆకస్మిక వరద వల్ల కలిగిన విధ్వంసం అత్యంత ఘోరమైనది. ఒక్క బునెర్‌లోనే 200 మందికి పైగా విషాదకరంగా ప్రాణాలు కోల్పోయారు. తీవ్రమైన మేఘ విస్ఫోటనం కారణంగా పర్వతం నుండి కిందికి దూసుకొచ్చిన భారీ బండరాళ్లు బెషోనై గ్రామాన్ని తాకడంతో, ఇళ్లతో పాటు కుటుంబాలన్నీ పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకుపోయాయి.[19]

వరద అనంతరం, కేపీ ప్రభుత్వం తక్షణ అవసరాలను తీర్చడానికి 150 మిలియన్ల పాకిస్తానీ రూపాయలను విడుదల చేసింది. ఆ తర్వాత, ప్రభుత్వం బునెర్ కోసం 500 మిలియన్ల పాకిస్తానీ రూపాయలను సమీకరించింది.[20]

జనాభా గణాంకాలు

[మార్చు]

జనాభా

[మార్చు]
చారిత్రికంగా జనాభా
సంవత్సరంజనాభా±% p.a.
1951 1,09,147—    
1961 1,23,217+1.22%
1972 1,87,984+3.91%
1981 2,65,517+3.91%
1998 5,06,048+3.87%
2017 8,95,460+3.05%
2023 10,16,869+2.14%
మూలాలు:[21]

2023 జనాభా లెక్కల ప్రకారం బునేర్ జిల్లాలో 118,665 గృహాలు, 1,016,869 జనాభా ఉంది. ఈ జిల్లాలో ప్రతి 100 మంది స్త్రీలకు 99.90 మంది పురుషులు ఉన్నారు, అక్షరాస్యత రేటు 43.75%: పురుషులలో 60.61%, స్త్రీలలో 27.40%. 310,484 మంది (సర్వే చేయబడిన జనాభాలో 30.54%) 10 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు. మొత్తం జనాభా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తుంది. [22]

భాషలు

[మార్చు]

బునెర్ జిల్లా భాషలు (2023)

  పష్తో (95%)
  హింద్కో & గుజారి (5%)

2023 జనాభా లెక్కల సమయంలో, జనాభాలో 95.91% మంది పష్తోను, 2.07% మంది హింద్కోను తమ మొదటి భాషగా మాట్లాడారు.[23]

జాతి సమూహాలు

[మార్చు]

పష్టున్, గుజ్జర్, సయ్యద్‌లు బునేర్ జిల్లాలో ప్రధాన జాతి సమూహాలు.[24][25] ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర జాతి సమూహాలు స్వాతి, చితరాలి.

మతాలు

[మార్చు]
బన్నేర్ జిల్లాలో మతం
Religion 2017[26] 2023[27]
జనాభా. % జనాభా. %
ఇస్లాం 894,058 99.84% 1,013,575 99.70%
హిందూ మతం 246 0.03% 141 0.01%
క్రైస్తవ మతం 23 ~0% 1,872 0.18%
సిక్కు మతం N/a N/a 1,200 0.10%
ఇతరులు 1,133 0.13% 63 0.01%
మొత్తం జనాభా 895,460 100% 1,016,674[a] 100%

పరిపాలన

[మార్చు]

బునెర్ తహసీల్స్

[మార్చు]

బునేర్ జిల్లా 6 తహసీళ్లుగా విభజించబడింది :

తహసీల్ పేరు

(ఉర్దూ (పశ్తో)

 ప్రాంతం (km2)

(కిమీ2) [28]

 పాప్.

(2023)

 సాంద్రత (pppl/km2)

(2023)

 అక్షరాస్యత రేటు (2023)

(2023)[29]

 యూనియన్ కౌన్సిల్స్
దగ్గర్ తహసీల్ (ఉర్దూః اردينة الأحصيل) 290 192,776 664.74 47.57%
గడేజై తహసీల్ (ఉర్దూః ارديل الصلارزي يجيل پشتیبانیہ (Pashto: {{script/Arabic|ګدېزي) 472 197,466 418.36 44.22%
గాగ్రా తహసీల్ (ఉర్దూః اردينة تهسيل الغاره) 217 179,087 825.29 46.22%
ఖుడు ఖేల్ తహసీల్ (ఉర్దూః ارديل خداوهلي) (పష్తూ. 343 136,560 398.13 45.10%
మండనార్ తహసీల్ (ఉర్దూః اردينة تهسيل) (పష్తూ. 325 185,031 569.33 39.47%

జాతీయ అసెంబ్లీ

[మార్చు]

ఈ జిల్లాకు పాకిస్తాన్ జాతీయ అసెంబ్లీలో ఎన్నికైన ఒక MNA (జాతీయ అసెంబ్లీ సభ్యుడు) ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు . దీని నియోజకవర్గం NA-28.[30]

ఎన్నికలు సభ్యుడు పార్టీ
2002 షేర్ అక్బర్ ఖాన్ పిపిపి (ఎస్)
2008 ఇస్తిక్బాల్ ఖాన్ ఏఎన్‌పి
2013 షేర్ అక్బర్ ఖాన్ జెఐ
2018 షేర్ అక్బర్ ఖాన్ పీటీఐ
2024 బారిస్టర్ గోహర్ అలీ స్వతంత్ర

ప్రాంతీయ అసెంబ్లీ

[మార్చు]

ఈ జిల్లాకు ఖైబర్ పఖ్తుంఖ్వా ప్రావిన్షియల్ అసెంబ్లీలో మూడు నియోజకవర్గాలు,[31] పాకిస్తాన్ జాతీయ అసెంబ్లీలో ఒకటి ఉన్నాయి .

ప్రాంతీయ శాసనసభ సభ్యుడు పార్టీ నియోజకవర్గం సంవత్సరం
రియాజ్ ఖాన్ పాకిస్తాన్ తెహ్రీక్-ఎ-ఇన్సాఫ్ PK-20 బన్నర్-I 2024
సయ్యద్ ఫఖర్-ఎ-జెహాన్ పాకిస్తాన్ తెహ్రీక్-ఎ-ఇన్సాఫ్ పీకే-21 బన్నేర్-II 2024
అబ్దుల్ కబీర్ ఖాన్ పీటీఐ PK-22 బన్నర్-III 2024

విద్య

[మార్చు]
  • బన్నేర్ విశ్వవిద్యాలయం

అతిపెద్ద గ్రామాలు

[మార్చు]
  • 2018లో సుమారు 35,165 జనాభా కలిగిన టోర్వార్సాక్, బునెర్‌లోని అత్యధిక జనాభా కలిగిన పట్టణం.[32]
  • 2018లో సుమారు 24,562 జనాభాతో టోటలై రెండవ అత్యధిక జనాభా కలిగిన పట్టణం.[32]
  • 2018లో సుమారు 23,726 జనాభాతో రేగా మూడవ అత్యధిక జనాభా కలిగిన పట్టణం.[32]
  • 2018లో సుమారు 23,678 జనాభాతో ఎల్లై నాల్గవ అత్యధిక జనాభా కలిగిన పట్టణం.[32]
  • కల్పాని 2018లో సుమారు 18,500 జనాభా కలిగిన మరో పట్టణం.[32]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "بونیر کے روایتی پھول نمیر سے منسوب تین روزہ میلہ شروع ہوگیا". 13 October 2017. the original నుండి 20 November 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 30 June 2021.
  2. ↑ "Uncertainty rules Pakistan's Buner district" Archived 2014-07-14 at the Wayback Machine, Radio Nertherlands Worldwide
  3. ↑ List of District Returning Officers Archived 2025-11-15 at the Wayback Machine Election Commission of Pakistan 11 December 2023 Retrieved 10 January 2024
  4. ↑ "Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023, KPK" (PDF).
  5. ↑ "Village/Neighbourhood Council". lgkp.gov.pk. the original నుండి 2018-02-26 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2017-07-03.
  6. ↑ 1998 District Census report of Buner. Census publication. Vol. 98. Islamabad: Population Census Organization, Statistics Division, Government of Pakistan. 2000.
  7. ↑ Khan, Nisar Ahmad (2015-12-13). "Mughal emperors' courtroom in ruins". Dawn (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-10-07.
  8. ↑ "Buner". buner.kp.gov.pk. the original నుండి 2025-06-25 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-06-27.
  9. ↑ "Buner". Khyber Pakhtunkhwa Official Web. ఒరిజినల్ నుండి 2023-11-26 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది.
  10. ↑ "High time for govt to protect Buner's marble industry from collapse". Samaa TV. October 16, 2023. ఒరిజినల్ నుండి November 26, 2023 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: November 26, 2023.
  11. ↑ Public Domain This article incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా (in ఇంగ్లీష్) (11th ed.). Cambridge University Press. {{cite encyclopedia}}: Missing or empty |title= (help)
  12. ↑ "Imperial Gazetteer2 of India, Volume 19– Imperial Gazetteer of India". Digital South Asia Library. p. 152. ఒరిజినల్ నుండి 5 December 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 22 April 2015.
  13. ↑ Richards, John F. (1993). The Mughal Empire. The New Cambridge History of India. Cambridge University Press. pp. 50–51. ISBN 978-0-521-56603-2. the original నుండి 2024-08-19 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2020-09-07.
  14. ↑ Chisholm 1911.
  15. ↑ "Taliban Exert Influence In Pakistan". NPR.org. ఒరిజినల్ నుండి 2019-06-21 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2018-04-05.
  16. ↑ "90% Buner Cleared: May 27, 2009". 27 May 2009. ఒరిజినల్ నుండి 2012-03-18 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2009-06-12.
  17. ↑ Soomro, Akhtar; Shah, Saeed; Shah, Saeed (2025-08-17). "Flash floods devastate Buner, Pakistan after rare cloudburst kills hundreds". Reuters (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-08-23.
  18. ↑ Ali, Marium. "Pakistan floods and cloudbursts visualised in maps and satellite images". Al Jazeera (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-08-23.
  19. ↑ "PEOC RMS". rms.pdma.gov.pk. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-08-23.
  20. ↑ Naqash, Zahid Imdad | APP | Muqadam Khan | Imran Gabol | Imtiaz Ali Taj | Tariq (2025-08-18). "KP govt releases Rs800m for flood-hit areas, Rs500m for worst-affected Buner as deaths hit 341". DAWN.COM (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-08-23.
  21. ↑ "Population by administrative units 1951-1998" (PDF). Pakistan Bureau of Statistics. ఒరిజినల్ నుండి 2023-06-05 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF) చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2023-08-04.
  22. ↑ "7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 1" (PDF). www.pbscensus.gov.pk. Pakistan Bureau of Statistics. ఒరిజినల్ నుండి 2024-07-26 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF) చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-08-01.
  23. ↑ "Pakistan Census 2023" (PDF). www.pbscensus.gov.pk. Pakistan Bureau of Statistics. ఒరిజినల్ నుండి 2024-08-19 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF) చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-08-01.
  24. ↑ Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
  25. ↑ Dichter, David; Popkin, Nathan S. (1967). The North-West Frontier of West Pakistan: A Study in Regional Geography (in ఇంగ్లీష్). Clarendon P. p. 54. Sprinkled throughout Kohistan and Upper Hazara, and even extend-ing into Buner are a nomadic-type people known as Gujars.
  26. ↑ "Pakistan Census 2017 District-Wise Tables: Buner". Pakistan Bureau of Statistics. ఒరిజినల్ నుండి 2024-08-19 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది.
  27. ↑ "7th Population and Housing Census - Detailed Results: Table 9" (PDF). www.pbscensus.gov.pk. Pakistan Bureau of Statistics. ఒరిజినల్ నుండి 2024-08-19 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది (PDF) చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-08-01.
  28. ↑ "Table 1: Area, Population by Sex, Sex Ratio, Population Density, Urban Population, Household Size and Annual Growth Rate, Census-2023, KPK" (PDF).
  29. ↑ "Literacy Rate, Enrolment and Out of School Population by Sex and Rural/Urban, Census-2023, KPK" (PDF).
  30. ↑ "Election Commission of Pakistan". the original నుండి 2013-02-24 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
  31. ↑ Constituencies and MPAs – Website of the Provincial Assembly of the NWFP Archived ఏప్రిల్ 22, 2009 at the Wayback Machine
  32. 1 2 3 4 5 Babbar, Rafiullah (26 May 2018). "Buner District Population of Cities, Towns and Villages 2017-2018". the original నుండి 2025-08-22 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 22 November 2021.

వివరణలు

[మార్చు]
  1. ↑ Different from official population figure since it excludes sensitive areas where religion was not asked
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=బునేర్_జిల్లా&oldid=4861891" నుండి వెలికితీశారు