బులిమియా నెర్వోసా
| బులిమియా నెర్వోసా | |
|---|---|
| ఇతర పేర్లు | బులిమియా |
 | |
| బులిమియా వలన పై ముందు పళ్ళ లోపలి భాగం నుండి ఎనామెల్ కోల్పోవడం (యాసిడ్ కోత). | |
| ప్రత్యేకత | మానసిక వ్యాధుల శాస్త్రం |
| లక్షణాలు | తక్కువ సమయంలో అధిక మొత్తంలో ఆహారం తీసుకుని, ఆ తర్వాత వాంతి చేసుకోవడం లేదా విరేచనకారి మందులను ఉపయోగించడం |
| సంక్లిష్టతలు | దంత క్షయం, నిరాశ, ఆందోళన, మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం, ఆత్మహత్య |
| కారణాలు | జన్యు కారణాలు, వాతావరణ కారకాలు |
| రోగనిర్ధారణ పద్ధతి | వ్యక్తి వైద్య చరిత్ర ఆధారంగా |
| భేదాత్మక రోగనిర్థారణ పద్ధతి | అనోరెక్సియా నెర్వోసా, బింజ్ ఈటింగ్ డిజార్డర్, క్లైన్-లెవిన్ సిండ్రోమ్, బోర్డర్లైన్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ |
| ఔషధం | సెలెక్టివ్ సెరోటోనిన్ రీఅప్టేక్ ఇన్హిబిటర్లు, ట్రైసైక్లిక్ యాంటిడిప్రెసెంట్లు |
| రోగ నిరూపణ | చికిత్సతో 10 సంవత్సరాలలో సగం మంది కోలుకుంటారు |
బులిమియా నెర్వోసా ఒక రుగ్మత. దీనిని బులిమియా అని కూడా పిలుస్తారు. దీంట్లో అమితంగా తినడం, విసర్జన (ప్రక్షాళన) వంటి లక్షణాలుంటాయి. అతి తక్కువ సమయంలో ఎక్కువ మొత్తంలో ఆహారం తినడాన్ని 'బింజ్ ఈటింగ్' అని పిలుస్తారు. ప్రక్షాళన ప్రక్రియ ఈ తీసుకున్న ఆహారాన్ని విసర్జించే ప్రక్రియను సూచిస్తుంది. ఇది వాంతులు ద్వారా జరుగుతుంది లేదా భేదిమందు (laxatives) తీసుకోవడం ద్వారా చేయవచ్చు. మూత్రవిసర్జక మందులు ఉపయోగించడం, ఉద్దీపనలు కలిగించడం, నీటి ఉపవాసం లేదా వ్యాయామం ఎక్కువగా చేయడం వంటివి అధిక బరువు తగ్గడానికి చేసే ఇతర ప్రయత్నాలు.[1] 1979లో బ్రిటిష్ మానసికరోగ వైద్యుడు గెరాల్డ్ రస్సెల్ మొదట బులిమియాను వివరించాడు, పేరు పెట్టారు.
లక్షణాలు, సంకేతాలు
[మార్చు]బులిమియా రుగ్మత ఉన్న చాలా మందికి సాధారణ బరువు ఉంటుంది. బలవంతంగా వాంతులు చేసుకోవడం వల్ల పిడికిలిపై చర్మం మందంగా మారవచ్చు లేదా దంతాలు విరిగిపోవచ్చు. సాధారణంగా నిరాశ, ఆందోళన చెందడం, మాదకద్రవ్యాలు లేదా మద్యం వంటి అలవాట్లకు లోనవడం వంటి మానసిక రుగ్మతలతో బులిమియాకు సంబంధం ఉంటుంది.[1] దీనిలో ఆత్మహత్య, స్వీయ-హాని తలపెట్టే ప్రమాదం కూడా ఎక్కువగా ఉంటుంది. సాధారణంగా బులిమియా నిర్ధారణలో ఈ క్రింది సంకేతాలని పరిగణిస్తారు.[2]
- తినే కేలరీల సంఖ్య లెక్క చూసుకోవడం
- బరువుపై తీవ్ర స్పృహ
- ఆత్మస్థైర్యం తగ్గి స్వీయ-హాని, ఆత్మహత్య తలపెట్టే ధోరణులు
- స్త్రీలలో క్రమరహిత ఋతు చక్రం
- ముఖ్యంగా తిన్న వెంటనే సౌచాలయంకు క్రమం తప్పకుండా వెళ్లడం
- నిరాశ, ఆందోళన, నిద్ర లేమి రుగ్మతలు, అలసట లేదా అలసట
- అసాధారణంగా పెద్ద మొత్తంలో ఆహారం తీసుకోవడం
- లాక్సేటివ్లు, మూత్రవిసర్జనకు సహాయంచేసే మాత్రలు, ఆహారం బదులు డైట్ మాత్రల వాడకం
- అధిక వ్యాయామం తప్పనిసరిగా చేయాలనే ఆలోచన
- అనారోగ్యకరమైన/పొడి చర్మం, జుట్టు, గోర్లు, పెదవులు
అనేక మానసిక రుగ్మతల మాదిరిగానే, ఇతర రుగ్మతల సంకేతాలు, లక్షణాలతో కలిపి భ్రమలు సంభవించవచ్చు,
కారణాలు
[మార్చు]సన్నిహిత బంధువులలో ఈ బులిమియా పరిస్థితి ఉన్నవారిలో ఇది సర్వసాధారణంగా సంభవిస్తుంది.[1] జన్యుపరంగా ఈ వ్యాధి ప్రమాద శాతం 30% నుండి 80% మధ్య ఉంటుంది. ఈ వ్యాధికి ఇతర ప్రమాద కారకాలు మానసిక ఒత్తిడి, శరీర రూపం గురించిన సామాజిక సాంస్కృతిక నిర్దేశికాలు, వాటిని సాధించడానికి ఏర్పడుతున్న ఒత్తిడి, ఆత్మగౌరవం వీగిపోవడం, ఊబకాయం మొదలగునవి.[1][3] ఆహార నియంత్రణను ప్రోత్సహించే వారి సంస్కృతి, తల్లిదండ్రుల ఆందోళన, తద్వారా ఏర్పడే ఒత్తిడి కూడా కారకమే.[3]
రోగనిర్ధారణ
[మార్చు]రోగనిర్ధారణ ప్రధానంగా ఒక వ్యక్తి వైద్య చరిత్రపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అయితే చాలామంది సాధారణంగా అమితంగా తినడం, ప్రక్షాళన వంటి వారి ఈ అలవాట్లు రహస్యంగా ఉంచుతారు.[4][3] ఇంకా, దీనికంటే ముందు అనోరెక్సియా నెర్వోసా నిర్ధారణకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వవలసి ఉంటుంది.[3] ఇతర సారూప్య రుగ్మతలలో అమితంగా తినే రుగ్మత, క్లైన్-లెవిన్ సిండ్రోమ్, సరిహద్దు వ్యక్తిత్వ రుగ్మత (Borderline personality disorder) ఉన్నాయి.[4]
సమస్యలు
[మార్చు]ఈ బులిమియా లక్షణాలు వారానికి లేదా మరింత తీవ్రమైన సందర్భాల్లో, రోజుకు చాలాసార్లు పునరావృతమవుతుంది. ఇంకా ఈ క్రింది అసౌకర్యాలకు, సమస్యలకు బులిమియా కూడా కారణం కావచ్చు. [5]
- తిన్న తర్వాత దీర్ఘకాలిక గ్యాస్ట్రిక్ రిఫ్లక్స్
- తరచుగా వాంతులు ఉండటం వల్ల మూత్రపిండాలు పొటాషియం కోల్పోవడం వల్ల డీహైడ్రేషన్, హైపోకలేమియా, ఆల్కలోసిస్.
- ఎలక్ట్రోలైట్ అసమతుల్యత, ఇది అసాధారణ గుండె లయలు, గుండె ఆగిపోవడం, మరణానికి కూడా దారితీయవచ్చు
- ఎసోఫాగిటిస్, లేదా అన్నవాహిక వాపు
- మల్లోరీ-వైస్ రుగ్మత (అన్నవాహిక, కడుపు కలిసే ప్రదేశంలో శ్లేష్మ పొర చీలిక వలన జీర్ణాశయంతర రక్తస్రావం)
- బోయర్హావ్ సిండ్రోమ్ (వాంతులు కారణంగా అన్నవాహిక గోడలో చీలిక)
- ఓరల్ ట్రామా (దీనిలో వేళ్లు లేదా ఇతర వస్తువులను పదేపదే చొప్పించడం వల్ల నోరు లేదా గొంతు పొరకు చీలికలు వస్తాయి)
- రస్సెల్స్ లక్షణం- కోతల నుండి పదేపదే గాయం కారణంగా పిడికిలి, చేతుల వెనుక భాగంలో కాల్లస్ (చర్మం గట్టిపడడం)
- పెరిమోలిసిస్ (దంతాల ఎనామిల్) తీవ్రమైన దంత కోత
- వాచిన లాలాజల గ్రంథులు
- గ్యాస్ట్రోపరేసిస్ (ఆహారనాళంలో ఆహారం ఆలస్యంగా కదలడం)
- మలబద్ధకం లేదా విరేచనాలు
- టాచీకార్డియా (దడ), హైపోటెన్షన్
- పెప్టిక్ అల్సర్లు, బరువు హెచ్చుతగ్గులు, వంధ్యత్వం
- రక్తంలో చక్కెర, కొలెస్ట్రాల్, అమైలేస్ స్థాయిలు పెరగవచ్చు, వాంతి తర్వాత హైపోగ్లైసీమియా
వ్యాప్తి
[మార్చు]
ప్రపంచవ్యాప్తంగా, 2015 లో బులిమియా 36 లక్షల మందిని ప్రభావితం చేసింది అని అంచనాలున్నాయి. సుమారు 1% మంది యువతులు, 2% నుండి 3% శాతం మహిళలు ఎదో ఒక నిర్దిష్ట సమయంలో బులిమియా రుగ్మతకు ప్రభావితమవుతారు. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో ఈ పరిస్థితి తక్కువగా ఉంది . పురుషుల కంటే మహిళల్లో బులిమియా సంభవించే అవకాశం తొమ్మిది రెట్లు ఎక్కువ. మహిళల్లో, యువతలో ఈ రేటు ఎక్కువగా ఉంది.[4]
చికిత్స
[మార్చు]బులిమియా రుగ్మతను సాధారణంగా కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ ప్రాథమిక చికిత్స చేస్తారు[1] సెలెక్టివ్ సెరోటోనిన్ రీఅప్టేక్ ఇన్హిబిటర్ (SSRI) లేదా ట్రైసైక్లిక్ యాంటిడిప్రెసెంట్ లు, యాంటిడిప్రెస్సెంట్స్ మందులు ఉపయోగించడం కొంత ప్రయోజనకరంగా ఉండవచ్చు. బులిమియా చికిత్స ఫలితాలు అనోరెక్సియా రుగ్మత ఉన్నవారి కంటే సాధారణంగా మెరుగ్గా ఉన్నప్పటికీ, ప్రభావితమైన వారు సాధారణ ఇతరవ్యక్తుల కంటే మరణించే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది. చికిత్స పొందిన 10 సంవత్సరాల తరువాత దాదాపు 50% మంది పూర్తిగా కోలుకుంటారు.[3]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]సూచనలు
[మార్చు]- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 "Bulimia nervosa fact sheet". Office on Women's Health. July 16, 2012. Archived from the original on June 19, 2015. Retrieved June 27, 2015.
- ↑ "Bulimia Nervosa" (PDF). Let's Talk Facts: 1. 2005. Archived (PDF) from the original on March 19, 2015. Retrieved September 13, 2013.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 Hay PJ, Claudino AM (July 2010). "Bulimia nervosa". BMJ Clinical Evidence. 2010: 1009. PMC 3275326. PMID 21418667.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (Fifth ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing. pp. 345–349. ISBN 978-0-89042-555-8.
- ↑ Mehler PS (August 2003). "Clinical practice. Bulimia nervosa". The New England Journal of Medicine. 349 (9): 875–81. doi:10.1056/NEJMcp022813. PMID 12944574.