బెంగాల్ నక్క
| బెంగాల్ నక్క | |
|---|---|
 | |
| రాజస్థాన్లోని థార్ ఎడారిలో బెంగాల్ నక్క | |
Scientific classification  | |
| Unrecognized taxon (fix): | Vulpini |
| Genus: | Vulpes |
| Species: | V. bengalensis[3] |
| Binomial name | |
| Vulpes bengalensis[3] (షా, 1800) | |
 | |
| వ్యాప్తి పటం | |
| Synonyms | |
| |
బెంగాల్ నక్క తులనాత్మకంగా చిన్న పరిమాణం కలిగిన నక్క. దీనికి పొడవైన, సన్నని ముట్టె, పొడవైన నునుపైన చెవులు, దట్టమైన పొడవాటి తోక ఉంటాయి. దీని రోమావరణం లేత గోధుమరంగు నుండి వెండివర్ణ బూడిదరంగు వరకు మారుతూ ఉంటుంది. శరీరం పైభాగం సాధారణంగా బూడిదరంగులో ఉండగా, కింది భాగం మరింత లేత రంగులో ఉంటుంది. కాళ్లు సాధారణంగా గోధుమరంగు లేదా ఎర్రటి-గోధుమరంగు (rufous)లో కనిపిస్తాయి.[4] పొట్ట భాగం లేత ఇసుకరంగు లేదా అల్లం రంగు (ginger shade)లో ఉంటుంది.[5]
జనాభాల మధ్య, అలాగే ఋతువుల ప్రకారం రోమావరణ రంగులో గణనీయమైన వైవిధ్యం కనిపిస్తుంది. అయితే సాధారణంగా పైభాగం ఎర్రటి బూడిదరంగులో ఉండి, పక్కలు మరింత లేతగా, అవయవాలు ఎర్రటి గోధుమరంగులో ఉంటాయి.[6] దీనికి నల్లని కొనతో కూడిన దట్టమైన తోక ఉంటుంది. తోక పొడవు తల, శరీర పొడవులో సుమారు 50–60 శాతం ఉంటుంది.[7]
చెవుల వెనుక భాగం నల్ల అంచుతో కూడిన ముదురు గోధుమరంగులో ఉంటుంది. చెవుల లోపలి భాగం తెల్లగా ఉంటుంది. చెవుల రంగు మెడ వెనుక భాగం రంగుతో సమానంగా లేదా కొద్దిగా ముదురుగా ఉండవచ్చు. ముక్కు చుట్టూ ఉండే రైనేరియం (rhinarium) వెంట్రుకలు లేని నల్లని చర్మంతో ఉంటుంది. పెదవులు నల్లగా ఉంటాయి. ముట్టె చివర పదునుగా ఉండి, కళ్ల ముందు భాగంలో ముట్టె పైభాగంపై కొన్నిసార్లు ముదురు మచ్చ కనిపిస్తుంది.
మగ నక్కల తల–శరీర పొడవు సుమారు 50 cm (20 in) కాగా, తోక పొడవు సుమారు 29 cm (11 in) ఉంటుంది. ఆడ నక్కల తల–శరీర పొడవు సుమారు 47 cm (19 in), తోక పొడవు 28 cm (11 in) ఉంటుంది. మగ నక్కల బరువు 2.7 to 3.6 kg (6.0 to 7.9 lb) మధ్య ఉండగా, ఆడ నక్కల బరువు సాధారణంగా 1.8 kg (4.0 lb) కంటే తక్కువగా ఉంటుంది.[4]
Vulpes ప్రజాతికి చెందిన జంతువులలో కళ్ల వెనుకనున్న అస్థి ఉబ్బరాల (postorbital processes) మధ్య నుదురు భాగం సమతలంగా ఉంటుంది; ఇతర కొన్ని కుక్కజాతి జంతువుల మాదిరిగా గాలికణాలతో ఉబ్బి ఉండదు. ఈ అస్థి ఉబ్బరాలు స్వల్పంగా లోపలికి వంగి, ముందు భాగంలో పైకి లేచిన అంచును కలిగి ఉంటాయి. వీటి కోరదంతాలు (canine teeth) ఇతర కుక్కజాతి జంతువుల కంటే పొడవుగా ఉంటాయి.[8]
వ్యాప్తి, నివాసం
[మార్చు]బెంగాల్ నక్క భారత ఉపఖండంకు మాత్రమే పరిమితమైన (స్థానిక) జాతి. దీని వ్యాప్తి నేపాల్లోని హిమాలయ పర్వతాల పాద ప్రాంతాలు, తెరై ప్రాంతాల నుండి దక్షిణ భారతదేశం వరకు విస్తరించి ఉంది.[9] అలాగే దక్షిణ, తూర్పు పాకిస్తాన్ నుండి తూర్పు భారతదేశం, ఆగ్నేయ బంగ్లాదేశ్ వరకు కనిపిస్తుంది.[1]
దీని వ్యాప్తి ఉత్తరాన హిమాలయాలు, పశ్చిమాన సింధు నది లోయలచే పరిమితం చేయబడింది. ఇది అర్ధ-శుష్క (semi-arid) ప్రాంతాలు, సమతల లేదా స్వల్ప అలలతో కూడిన భూభాగాలు, పొదల ప్రాంతాలు, పొట్టి గడ్డి మైదానాలను ఇష్టపడుతుంది. దట్టమైన అడవులు, నిటారుగా ఉన్న కొండ ప్రాంతాలు, ఎత్తైన గడ్డి మైదానాలు, నిజమైన ఎడారులను నివారిస్తుంది.[4]
చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం, 1980లలో కుమిల్లా, చట్టోగ్రామ్ ప్రాంతాలలో బెంగాల్ నక్కలు కనిపించాయి. అయితే ఆ తరువాత అక్కడ వీటి ఉనికి నమోదుకాకపోవడంతో, ఆ ప్రాంతాలలో ఇవి స్థానికంగా అంతరించిపోయి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు.[10]
తక్కువ వర్షపాతం ఉండే ప్రాంతాలలో, ముఖ్యంగా పొదల అడవులు, ముళ్లపొదల ప్రాంతాలు, పొడి ఆకురాల్చే అడవులు లేదా పొట్టి గడ్డి మైదానాలలో ఇవి విస్తృతంగా కనిపిస్తాయి. భారత ద్వీపకల్పంలో ఈ జాతి ప్రధానంగా మైదాన ప్రాంతాలు, బహిరంగ పొదల అడవులకే పరిమితమై ఉంది.[1]
ఇది వివిధ రకాల ఆవాసాలలో జీవించగల "సాధారణ నివాస జాతి" (habitat generalist)గా పరిగణించబడినప్పటికీ, పలు స్థాయిలలో పరిశీలించినప్పుడు అర్ధ-శుష్క, పొట్టి గడ్డి మైదానాల పట్ల ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యతను చూపుతుంది.[11]
ప్రవర్తన, జీవావరణ శాస్త్రం
[మార్చు]
బెంగాల్ నక్కలు ప్రధానంగా సంధ్యాచర జంతువులు (crepuscular), రాత్రిచర జంతువులు (nocturnal). అయితే చల్లటి వాతావరణం ఉన్నప్పుడు పగటిపూట కూడా చురుకుగా కనిపించవచ్చు. సాధారణంగా వేడిగా ఉండే పగటి సమయాన్ని పొదల నీడలో లేదా భూగర్భ బొరియలలో గడుపుతాయి.
ఇవి మూడు రకాల బొరియలను ఉపయోగిస్తాయి:
- స్వల్ప విశ్రాంతి కోసం ఉపయోగించే రెండు ప్రవేశ ద్వారాలున్న సాధారణ బొరియలు,
- అనేక ప్రవేశ ద్వారాలున్న సంక్లిష్ట బొరియలు,
- రాళ్ల క్రింద లేదా రాతి పగుళ్లలో ఉండే ఆశ్రయ బొరియలు.[4]
బెంగాల్ నక్కల ప్రాథమిక సామాజిక వ్యవస్థ ఒక జంట (breeding pair) ఆధారంగా ఉంటుంది. ఈ జంటల మధ్య బంధం అనేక సంవత్సరాల పాటు కొనసాగవచ్చు. కొన్నిసార్లు పిల్లలు సాధారణం కంటే ఎక్కువ కాలం తమ జన్మస్థల సమూహంలోనే ఉండిపోవడం వల్ల పెద్ద సమూహాలు కూడా ఏర్పడవచ్చు.[12]
ఇతర పరిశోధనల ప్రకారం, బెంగాల్ నక్కలు కొన్నిసార్లు మరింత సామాజిక స్వభావాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి. పాలిచ్చే కాలంలో ఆడ నక్కలు ఒకే బొరియను పంచుకోవడం గమనించబడింది. అలాగే ఒకే బొరియ నుండి నాలుగు వయోజన నక్కలు బయటకు రావడం కూడా నమోదు చేయబడింది.[13]
బెంగాల్ నక్కలు సాధారణంగా మనుషుల పట్ల ఎక్కువ అనుమానం చూపవు. అందువల్ల ఇవి మానవ నివాస ప్రాంతాల సమీపంలో కూడా కనిపిస్తాయి. వీటిని సులభంగా మచ్చిక చేసుకోవచ్చని నివేదించబడింది.[5]
ఆహారం
[మార్చు]
బెంగాల్ నక్కలు సర్వభక్షకాలు (omnivores), అవకాశవాద ఆహారగ్రాహకాలు. ఇవి ప్రధానంగా కీటకాలు, చిన్న క్షీరదాలు, సరీసృపాలు, చిన్న పక్షులు, పండ్లను ఆహారంగా తీసుకుంటాయి.[13][14]
వాటి ఆహారంలో ప్రధానంగా ఆర్థోప్టెరా క్రమానికి చెందిన కీటకాలు, చెదలు, చీమలు, బీటిల్లు, సాలీడులు, మృదువైన బొచ్చు కలిగిన ఎలుక, చిన్న భారతీయ పొల ఎలుక, భారతీయ జెర్బిల్, భారతీయ మైనా, బూడిద రంగు తీతర్, బూడిద తల ఫించ్-లార్క్ వంటి జీవులు ఉంటాయి.
అప్పుడప్పుడు నేలపై నివసించే బల్లులు, ధామన్ పాము (Ptyas mucosa), మద్రాస్ ముళ్లపంది (Paraechinus nudiventris), భారతీయ కుందేలు (Lepus nigricollis) వంటి జంతువులను కూడా వేటాడుతాయి.
ఇవి రేగు (Ziziphus mauritiana), వేప (Azadirachta indica), మామిడి (Mangifera indica), నేరేడు (Syzygium cumini), మర్రి చెట్టు (Ficus benghalensis) పండ్లను కూడా తింటాయి.
బెంగాల్ నక్కలు పక్షుల గుడ్లను తినే మృగాలుగా కూడా గుర్తించబడ్డాయి. అంతేకాకుండా, బస్టార్డ్ పక్షుల పిల్లలను కూడా వేటాడే అవకాశం ఉందని భావిస్తారు. చిన్న నక్క పిల్లల విసర్జన (scat) నమూనాల అధ్యయనాల ప్రకారం, వాటి ఆహారంలో ప్రధాన భాగం ఎలుకలే అని తెలిసింది.[15]
సంభాషణ
[మార్చు]బెంగాల్ నక్కలు అనేక రకాల ధ్వనులను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. వాటిలో సాధారణంగా వినిపించే ఒక శబ్దం "చాటరింగ్ క్రై" (chattering cry). ఈ శబ్దం తమ ప్రాంతాధిపత్యాన్ని (territoriality) ప్రకటించడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుందని, అలాగే హెచ్చరిక సంకేతంగా కూడా ఉపయోగపడుతుందని భావిస్తారు.[12]
ఇవి గుర్రుమనడం (growl), మృదువుగా ఏడ్చే శబ్దాలు (whimper), మూలుగులాంటి శబ్దాలు (whine), గుర్రుము-మొరుగుల మిశ్రమంలా ఉండే ధ్వనులను కూడా చేస్తాయి. మనుషుల సమక్షంలో కొన్నిసార్లు మొరుగుతూ లేదా అరుస్తూ (yapping లేదా baying) స్పందించడం కూడా గమనించబడింది.[5]
కొన్ని సామాజిక కుక్కజాతి జంతువులలో కనిపించే విధంగా, నిర్దిష్ట ప్రదేశాలలో సమూహంగా విసర్జన చేసే లాట్రిన్ ప్రవర్తన (latrine behaviour) బెంగాల్ నక్కలలో కనిపించదు.[13]
రాత్రి వేళల్లో ఇవి గుంపులుగా కలిసి అరుస్తూ (howling) వినిపిస్తాయి.
పునరుత్పత్తి
[మార్చు]
సంతానోత్పత్తి కాలంలో మగ బెంగాల్ నక్కలు రాత్రివేళలలో, అలాగే ఉదయం, సాయంత్రం సంధ్యా సమయాలలో ఎక్కువగా అరుస్తూ తమ ఉనికిని తెలియజేస్తాయి.[16] వాటి వ్యాప్తి ప్రాంతంలో ఎక్కువ భాగంలో జతకట్టే కాలం డిసెంబరు నుండి జనవరి వరకు ఉంటుంది. సుమారు 50–53 రోజుల గర్భధారణ కాలం అనంతరం బొరియలో రెండు నుండి నాలుగు పిల్లలు జన్మిస్తాయి. పిల్లల సంరక్షణ, రక్షణలో తల్లి, తండ్రి రెండూ పాల్గొంటాయి.
కొన్ని సందర్భాల్లో పిల్లలు తమ జన్మస్థలాన్ని విడిచి వెళ్లడంలో ఆలస్యం కావడం వల్ల బొరియల వద్ద పెద్ద సంఖ్యలో నక్కలు గుమికూడినట్లు నమోదైంది. అయితే పిల్లల పెంపకంలో సహాయకులుగా వ్యవహరించే ఇతర నక్కల ఉనికి గమనించబడలేదు.[13] కొన్నిసార్లు ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఆడ నక్కలు ఒకే పిల్లలకు పాలివ్వడం కూడా గమనించబడింది. అయితే ఆ ఆడ నక్కల మధ్య సంబంధం ఏమిటన్నది స్పష్టంగా తెలియలేదు.[13]
పగటి సమయంలో బెంగాల్ నక్కలు సాధారణంగా పొదలు, చిన్న చెట్ల క్రింద విశ్రాంతి తీసుకుంటాయి. అయితే వేసవి కాలంలో అవి ఎక్కువగా బొరియలలోనే ఉంటాయి. పిల్లల మధ్య ఆటపాటలు మొదటి మూడు నెలల్లో సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. ఈ ఆటలలో నిలువుగా ఎగరడం, వీపు వంచడం, ముందు కాళ్లతో తాకడం, విధేయత ప్రదర్శనలు, ఆటకు ఆహ్వానించే ప్రవర్తనలు ఉంటాయి. వయోజన మగ నక్క కూడా కొన్నిసార్లు పిల్లలతో ఆడుతుంది.
వాయవ్య భారతదేశంలో వర్షాకాలంలో ఆహార వనరులు సమృద్ధిగా లభించడం వల్ల యువ నక్కలు కొత్త ప్రాంతాలకు వ్యాపిస్తాయి.[4] బొరియ నుండి బయటకు వచ్చిన మూడు నుండి నాలుగు నెలల తరువాత పిల్లలు పూర్తిగా పాలుతాగడం మానేస్తాయి. జీవితపు తొలి కొన్ని నెలల్లో పిల్లల మరణాల రేటు చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది.[17]
ముప్పులు
[మార్చు]
బెంగాల్ నక్కకు ఎదురవుతున్న అతిపెద్ద ముప్పు తగిన నివాస ప్రాంతాల రక్షణ లేకపోవడమే. దక్షిణ భారతదేశంలో, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాలలో బెంగాల్ నక్కలకు అనుకూలమైన నివాస ప్రాంతాలలో 2 శాతం కన్నా తక్కువ భాగం మాత్రమే రక్షిత ప్రాంతాల పరిధిలో ఉంది.[18]
ఈ జాతి మానవ జోక్యాన్ని కొంతవరకు తట్టుకోగలిగినప్పటికీ, జనాభా పెరుగుదలతో పాటు గడ్డి మైదానాలను వ్యవసాయ, పారిశ్రామిక, జీవ ఇంధన (biofuel) తోటలుగా మార్చడం వల్ల దీని నివాస ప్రాంతాలు నిరంతరం తగ్గిపోతున్నాయి. దీనికి వ్యాధులు, సహజ మరణాలు కూడా తోడవడంతో కొన్ని ప్రాంతాలలో స్థానికంగా అంతరించే ప్రమాదం ఏర్పడుతోంది.[1]
చర్మం, మాంసం కోసం వేటాడటం, అలాగే గడ్డి మైదానాలను వ్యవసాయం, పరిశ్రమల కోసం మార్చడం వల్ల దీని జనసాంద్రత తగ్గింది. అదనంగా, కొన్ని ప్రాంతాలలో దీని శరీర భాగాలను సాంప్రదాయ వైద్యంలో ఉపయోగిస్తారు. మరికొన్ని ప్రాంతాలలో దీని మాంసాన్ని ఆహారంగా తీసుకుంటారు. దక్షిణ భారతదేశంలోని నరికురవ గిరిజనులు ఈ నక్కలను వేటాడుతారు.[13]
కర్ణాటకలో సంక్రాంతి సందర్భంగా నిర్వహించే కొన్ని ఆచారాలలో బెంగాల్ నక్కలను పట్టుకునే సంప్రదాయం కూడా ఉంది.[4]
బెంగాల్ నక్కలు సాధారణంగా తమ వ్యాప్తి ప్రాంతమంతటా తక్కువ సాంద్రతలోనే కనిపిస్తాయి. ఆహార లభ్యత, వ్యాధుల ఆధారంగా వీటి జనాభా గణనీయంగా మారవచ్చు. ముఖ్యంగా కుక్కల డిస్టెంపర్ వైరస్ (Canine distemper virus), రేబీస్ వంటి వ్యాధులు పశ్చిమ భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో స్థానిక జనాభా తగ్గుదలకు కారణమయ్యాయి.[19]
పరిరక్షణ
[మార్చు]భారతదేశంలోని బెంగాల్ నక్కల జనాభా CITES అనుబంధం III (Appendix III)లో జాబితా చేయబడింది.[2]
భారతదేశంలోని వన్యప్రాణి సంరక్షణ చట్టం, 1972 (2005 వరకు సవరించబడినది) ప్రకారం అన్ని వన్యప్రాణుల వేట నిషేధించబడింది. ఈ చట్టంలోని షెడ్యూల్ IIలో బెంగాల్ నక్కను చేర్చారు. అందువల్ల ఈ జాతికి చట్టపరమైన రక్షణ కల్పించబడింది.
నేపాల్లోని వన్యప్రాణి సంరక్షణ చట్టాలలో బెంగాల్ నక్కకు ప్రత్యేక రక్షిత వర్గీకరణ లేదు.
అంతర్జాతీయ ప్రకృతి పరిరక్షణ సంఘం (IUCN) రూపొందించిన IUCN ఎర్ర జాబితాలో బెంగాల్ నక్కను అతి తక్కువ ఆందోళన కలిగించే జాతి (Least Concern)గా వర్గీకరించారు.[1]
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 3 4 5 Jhala, Y. (2016). "Vulpes bengalensis". IUCN Red List of Threatened Species. 2016 e.T23049A81069636. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-1.RLTS.T23049A81069636.en. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 20 November 2021.
- 1 2 మూస:Cite Species+
- 1 2 Wozencraft, W. C. (2005). "Species Vulpes bengalensis". In Wilson, D. E.; Reeder, D. M. (eds.). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. pp. 532–628. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
- 1 2 3 4 5 6 Gompper, M.E.; Vanak, A.T. (2006). "Vulpes bengalensis". Mammalian Species (795): 1–5. doi:10.1644/795.1.
- 1 2 3 Sheldon, J.W. (1992). Wild Dogs: The Natural History of the Nondomestic Canidae. San Diego: Academic Press, Inc. ISBN 0-12-639375-3.
- ↑ Mivart, St. G.J. (1890). "The Indian Fox Canis bengalensis". Dogs, jackals, wolves and foxes: A monograph of the Canidae. London: R.H. Porter. pp. 126–131.
- ↑ Menon, V. (2014). "Bengal Fox". Indian Mammals: A Field Guide. Gurgaon: Hachette Book Publishing India Pvt. Ltd. p. 506.
- ↑ Pocock, R.I. (1937). "The foxes of British India". Journal of the Bombay Natural History Society. 39 (1): 36–57.
- ↑ Vanak, A.T. (2005). "Distribution and status of the Indian fox Vulpes bengalensis in southern India". Canid News. 8 (1).
- ↑ Akter, F.; Bashar, M.N.; Rahman, M.A.; Sultana, M.N.; Rashid, H.A.; Rahman, M.A.; Aziz, M.A. (2023). "Ecology of Bengal Fox (Vulpes bengalensis) in Northwest Bangladesh". Bangladesh Journal of Zoology. 51 (1): 35–45. doi:10.3329/bjz.v51i1.67042.
- ↑ Vanak, A.T.; Gompper, M.E. (2010). "Multiscale resource selection and spatial ecology of the Indian fox in a human-dominated dry grassland ecosystem". Journal of Zoology. 281 (2): 140–148. doi:10.1111/j.1469-7998.2010.00690.x.
- 1 2 Johnsingh, A.J.T.; Jhala, Y.V. (2004). "Indian Fox". Canids: Foxes, Wolves, Jackals, and Dogs. IUCN/SSC Canid Specialist Group. ISBN 978-2-8317-0786-0.
- 1 2 3 4 5 6 Johnsingh, A.J.T. (1978). "Some aspects of the ecology and behaviour of the Indian fox Vulpes bengalensis Shaw". Journal of the Bombay Natural History Society. 75: 397–405.
- ↑ Vanak, A.T.; Gompper, M.E. (2009). "Dietary niche separation between sympatric free-ranging dogs and Indian foxes in central India". Journal of Mammalogy. 90 (5): 1058–1065. doi:10.1644/09-mamm-a-107.1.
- ↑ Manakadan, R.; Rahmani, A.R. (2000). "Population and ecology of the Indian fox Vulpes bengalensis at Rollapadu Wildlife Sanctuary, Andhra Pradesh, India". Journal of the Bombay Natural History Society. 97 (1): 3–14.
- ↑ Meadors, P. (2007). "Vulpes bengalensis (Bengal fox)". Animal Diversity Web. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 November 2020.
- ↑ Vanak, A.T.; Gompper, M.E. (2007). "Effectiveness of non-invasive techniques for surveying activity and habitat use of the Bengal fox Vulpes bengalensis in southern India". Wildlife Biology. 13: 219–224. doi:10.2981/0909-6396(2007)13[219:eontfs]2.0.co;2.
- ↑ Vanak, A.T.; Irfan-Ullah, M.; Peterson, T. (2008). "Gap analysis of Indian fox conservation using ecological niche modeling". Journal of the Bombay Natural History Society. 105 (1): 49–54.
- ↑ Belsare, A.V.; Vanak, A.T.; Gompper, M.E. (2014). "Epidemiology of viral pathogens of free-ranging dogs and Indian foxes in a human-dominated landscape in Central India". Transboundary and Emerging Diseases. 61: 78–86. doi:10.1111/tbed.12265.