బెరార్ ప్రావిన్స్
| బెరార్ ప్రావిన్స్ | |||||
| హైదరాబాద్ రాష్ట్ర నామమాత్రపు సార్వభౌమాధికారం కింద బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రావిన్స్ , హైదరాబాద్ రాష్ట్రం | |||||
| |||||
|
Flag | |||||
 | |||||
| Capital | ఎల్లిచ్పూర్ | ||||
| చరిత్ర | |||||
| - | హైదరాబాద్ నిజాం బేరార్ కు న్యాయబద్ధ సార్వభౌమాధికారి అవుతాడు. | 1724 | |||
| - | బేరార్ డివిజన్ స్థాపన | 1903 | |||
.svg)
.svg)
.jpg)
హైదరాబాద్ అసైన్డ్ డిస్ట్రిక్ట్స్ అని కూడా పిలువబడే బేరార్ ప్రావిన్స్, హైదరాబాద్ ప్రావిన్స్లో భాగం. దీనిని బ్రిటిష్ వారు 1853 తర్వాత పరిపాలించారు, అయినప్పటికీ నిజాం ఈ ప్రావిన్స్పై అధికారిక సార్వభౌమత్వాన్ని నిలుపుకున్నారు. 7వ నిజాం పెద్ద కుమారుడు అజామ్ జా ఉత్తర మహారాష్ట్రలోని విదర్భలోని ఆధునిక అమరావతి డివిజన్ అయిన బేరార్కు మీర్జా - బైగ్ (" యువరాజు ") బిరుదును కలిగి ఉన్నాడు.
1881లో బేరార్ జనాభా 2,672,673. ఈ భూభాగం మొత్తం వైశాల్యం 29,340 చదరపు కిలోమీటర్లు (11,330 చదరపు మైళ్ళు).
ఈ ప్రావిన్స్ పరిపాలనను 1 అక్టోబర్ 1903 తర్వాత బెరార్ డివిజన్గా సెంట్రల్ ప్రావిన్స్ల కమిషనర్-జనరల్ కింద ఉంచారు. ఈ భూభాగాన్ని 1936లో సెంట్రల్ ప్రావిన్స్లు & బెరార్గా పేరు మార్చారు, దాని శాసనసభ స్థాపించబడింది.
మారిన సరిహద్దులతో బేరార్ వారసుడు మహారాష్ట్రలోని విదర్భ ప్రాంతంలోని అమరావతి డివిజన్.
చరిత్ర
[మార్చు]నేపథ్యం
[మార్చు]మొఘల్ ఆక్రమణకు ముందు, బేరార్ అహ్మద్ నగర్ నిజాం షాహి సుల్తానేట్లో భాగంగా ఉండేది. దీనిని 1596లో చాంద్ బీబీ చక్రవర్తి అక్బర్కు అప్పగించాడు, ఆయన యువరాజు మీర్జా మురాద్ నేతృత్వంలోని సామ్రాజ్య దళాలను ఎదుర్కోలేకపోయాడు. ఈ తొలి విజయం తర్వాత, యువరాజు మీర్జా మురాద్ బేరార్లో స్థిరపడ్డాడు, బాలాపూర్ను తన ప్రధాన కార్యాలయంగా చేసుకున్నాడు. ఆయన బాలాపూర్ సమీపంలో షాపూర్ నగరాన్ని స్థాపించాడు, తన కోసం ఒక అందమైన రాజభవనాన్ని నిర్మించాడు. సైన్యాధిపతి అబ్దుర్ రహీం ఖాన్-ఇ-ఖానాన్తో అతని సంబంధం క్షీణిస్తున్నందున, అక్బర్ ఖాన్-ఇ-ఖానాన్ను తిరిగి పిలిచి, అతనికి సహాయం చేయడానికి తన నమ్మకమైన స్నేహితుడు అబుల్ ఫజల్ను పంపాడు. మీర్జా మురాద్ 1598లో మరణించాడు. ఆయన మరణం తర్వాత మీర్జా దానియల్కు బేరార్, అహ్మద్నగర్ & ఖండేష్ గవర్నర్గా బాధ్యతలు అప్పగించాడు, ఖాన్-ఇ-ఖానాన్ను మీర్జా దానియల్తో పాటు పంపాడు. అక్బర్ 1605లో మరణించాడు.
1611లో అహ్మద్నగర్, బేరార్ & ఖండేష్ దక్షిణ ప్రావిన్సులు మాలిక్ అంబర్ నేతృత్వంలో మొఘల్ సార్వభౌమత్వాన్ని ధిక్కరించాయి. తిరుగుబాటును అణిచివేయడానికి జహంగీర్ మాన్ సింగ్ ఇతరులను పంపాడు. మాన్ సింగ్ 1614 జూలై 6న ఎల్లిచ్పూర్లో సహజ మరణం పొందాడు. జహంగీర్ పాలనలో మాలిక్ అంబర్ 1626లో మరణించే వరకు, బేరార్తో సహా దక్కన్లోని గణనీయమైన భాగాన్ని మొఘలుల నుండి తిరిగి పొందాడు. 1628లో షాజహాన్ (మీర్జా ఖుర్రం) పాలన మొదటి సంవత్సరం బేరార్ మళ్ళీ మొఘల్ ఆధీనంలోకి వచ్చింది.
1636లో దఖిన్ (దక్కన్) లోని మొఘల్ ఆస్తులను 4 సుబాలుగా విభజించారు. వాటిలో బేరార్ సుబా ఒకటి, దాని రాజధాని ఎల్లిచ్పూర్, దాని ప్రధాన కోట గవిల్గడ్. ఔరంగజేబు మొదటిసారి నాలుగు దక్కన్ సుబాలకు వైస్రాయ్గా నియమించబడ్డాడు, ఆయన ఎనిమిది సంవత్సరాలు (1644 వరకు) ఆ పదవిని ఆక్రమించాడు. ఆయన మళ్ళీ 1653లో రెండవసారి వైస్రాయ్గా నియమించబడ్డాడు, 1657 వరకు ఆ పదవిలో ఉన్నాడు. ఔరంగజేబు పాలనలో మీర్జా ఆజం బేరార్లో నియమించబడ్డాడు, ఆపై అమీర్ ఖమరుద్దీన్ నిజాం (I) బేరార్ వైస్రాయ్ అయ్యాడు. మొఘలులు మరాఠా సేనాపతి సవాయి శ్రీ శ్రీమాన్ శాంతాజీ భోంస్లే సీనా సాహిబ్-ఎ-సుబాను నియమించిన తర్వాత బేరార్ను మొఘలులు వరుసగా ఆక్రమించారు, ఎందుకంటే శాంతాజీ మీర్జా ఆజం కుమారుడు, ఔరంగజేబు మనవడు మీర్జా బేదర్బఖ్త్కు మామ.
1720లో మరాఠా పేష్వా బాలాజీ విశ్వనాథ్ బేరార్ నుండి చౌత్, సర్దేశ్ముఖిని సేకరించే హక్కును కలిగి ఉన్నాడు.
నిజాం & మరాఠా కాలం
[మార్చు]1724లో నిజాం-ఉల్-ముల్క్ ఆసిఫ్ జా హైదరాబాద్ నిజాంల స్వతంత్ర వంశాన్ని స్థాపించాడు, అప్పటి నుండి బేరార్కు తాము న్యాయబద్ధమైన సార్వభౌమాధికారులమని చెప్పుకున్నాడు, కొన్ని జిల్లాలు (మెహ్కార్, పుసాద్, మొదలైనవి) మినహా 1760, 1795లో మరాఠా పేష్వాకు అప్పగించబడ్డాయి. నాగ్పూర్కు చెందిన మరాఠా భోంస్లా రాజులు ఈ వాదనను సవాలు చేశారు, అర్ధ శతాబ్దానికి పైగా దేశం ఇద్దరి మధ్య యుద్ధాల వల్ల నాశనమైంది.
ఈ పరిస్థితి వెల్లెస్లీ అస్సయే, అర్గావ్ (1803) వద్ద సాధించిన విజయాలతో ముగిసింది, దీని ఫలితంగా భోంస్లా రాజు గవిల్ఘర్, నార్నాలా కోటకు దక్షిణంగా, వార్ధా నదికి తూర్పున ఉన్న తన భూభాగాలను వదులుకోవలసి వచ్చింది. గవిల్ఘడ్, నార్నాలా కోటలు నాగ్పూర్కు చెందిన భోంస్లే రాజు ఆధీనంలో ఉన్నాయి.
నిజాం, బ్రిటిష్ వారి మధ్య జరిగిన హైదరాబాద్ విభజన ఒప్పందం (1804) ద్వారా , బేరార్లోని ఈ వదులుకున్న సింధియా ఆధీనంలో ఉన్న సింద్ఖేడ్, జల్నా గురించి కొన్ని ప్రాంతాలతో పాటు భూభాగాలను శాశ్వత సార్వభౌమాధికారంతో నిజాంకు బదిలీ చేశారు, 1822 ఒప్పందం మరాఠా కప్పం ( చౌత్ ) వసూలు చేసే హక్కును తుడిచిపెట్టింది, వార్ధా నదిని బేరార్ తూర్పు సరిహద్దుగా నిర్ణయించారు, వార్ధాకు తూర్పున పేష్వా ఆధీనంలో ఉన్న జిల్లాలకు బదులుగా మెల్ఘాట్ మైదానాల్లోని పరిసర జిల్లాలను నిజాంకు కేటాయించారు.
మరాఠా అధికారులు బేరార్ను ఇకపై రక్షించకపోవడంతో, యుద్ధాలు అకస్మాత్తుగా ఆగిపోయిన అల్లకల్లోల అంశాలకు ఇది చాలా కాలం పాటు బలైపోయింది. ప్రభుత్వం నియంత్రించలేని శక్తిహీనులైన సైనికుల బృందాలు దేశాన్ని చుట్టుముట్టి, తిరుగుబాటుపై తిరుగుబాటు చేస్తూ 1859 వరకు కొనసాగాయి, ఆ సమయంలో రిసోడ్ సమీపంలోని చిచంబ వద్ద బహిరంగ తిరుగుబాటుదారులపై చివరి పోరాటం జరిగింది.
బ్రిటిష్ రాజ్
[మార్చు]చివరికి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకుంది, 1853లో, నిజాంతో ఒక కొత్త ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది, దీని ప్రకారం హైదరాబాద్ దళాన్ని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నిర్వహించాలి, అయితే ఈ దళానికి జీతం, ఇతర వాదనలను సంతృప్తి పరచడం ద్వారా, కొన్ని జిల్లాలను బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి కేటాయించారు. ఈ "హైదరాబాద్ అసైన్డ్ డిస్ట్రిక్ట్స్" బేరార్ ప్రావిన్స్ను ఏర్పరుస్తాయని ప్రముఖంగా భావించబడింది. 1860లో, 1853కి నిజాం అనుకూలంగా సవరించిన కొత్త ఒప్పందం ద్వారా, 1853 ఒప్పందంలో పేర్కొన్న ప్రయోజనాల కోసం బేరార్ను బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ట్రస్ట్లో ఉంచాలని అంగీకరించబడింది.
1865 తర్వాత అమెరికన్ అంతర్యుద్ధం బెరార్ పత్తి వ్యాపారానికి అపారమైన ఉద్దీపనను ఇచ్చింది, అలాగే ప్రావిన్స్ అంతటా రైల్వే లైన్ వేయడం కూడా జరిగింది.
అయితే, బెరార్ శ్రేయస్సును పత్తిపై నిర్మించడం ఒక ధరతో వచ్చింది. ఉదాహరణకు, 1900 కరువు సమయంలో జనాభాలో దాదాపు 8.5% మంది మరణించారు, "అత్యధిక సంఖ్యలో మరణాలు" సంభవించాయని చరిత్రకారుడు స్వెన్ బెకర్ట్ పేర్కొన్నారు, "పత్తి ఉత్పత్తిలో అత్యంత ప్రత్యేకత కలిగిన జిల్లాల్లో ఇది సంభవించింది".
1902 నవంబర్ 5న సంతకం చేసిన ఒప్పందం ద్వారా, 6వ నిజాం నవాబ్ మీర్ మహబూబ్ అలీ ఖాన్ బేరార్ను బ్రిటిష్ వారికి శాశ్వతంగా 25 లక్షల రూపాయల వార్షిక చెల్లింపుపై లీజుకు ఇచ్చాడు. లార్డ్ కర్జన్ బేరార్ను సెంట్రల్ ప్రావిన్సులతో విలీనం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు, దీనిని 1903 సెప్టెంబర్ 17న ప్రకటించారు. ఆ విధంగా సెంట్రల్ ప్రావిన్సులు, బేరార్ 1903 సెప్టెంబర్ 30న రెసిడెన్సీ ఆర్డర్ ద్వారా జన్మించాయి, బేరార్ పరిపాలన సెంట్రల్ ప్రావిన్సుల చీఫ్ కమిషనర్ కింద ఉంచబడింది.[1]
1 అక్టోబర్ 1903న, బేరార్ బ్రిటిష్ కమిషనర్-జనరల్ ఆఫ్ ది సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్ పరిపాలన కిందకు వచ్చింది. 1936లో, "సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్, బేరార్" శాసనసభ ఏర్పాటుతో ఈ భూభాగాన్ని సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్, బేరార్గా పేరు మార్చారు. బేరార్ను బేరార్ డివిజన్గా పిలిచేవారు.
పరిపాలన
[మార్చు]1853లో నిజాం ఒక ఒప్పందం ప్రకారం ఈ ప్రావిన్స్ పరిపాలనను బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి అప్పగించిన తర్వాత, దీనిని రెండు జిల్లాలుగా విభజించారు, హింగోలిలో ప్రధాన కార్యాలయంతో దక్షిణ బేరార్, బుల్దానాలో ప్రధాన కార్యాలయంతో ఉత్తర బేరార్. రెండూ డిప్యూటీ కమిషనర్ కింద ఉంచబడ్డాయి. 1857 భారత తిరుగుబాటు తర్వాత, హింగోలి దాని పరిసర ప్రాంతాలను నిజాంకు తిరిగి అప్పగించారు. ఈ ప్రావిన్స్ రెండు జిల్లాలుగా పునర్నిర్మించబడింది, అమ్రావోటిలో ప్రధాన కార్యాలయంతో తూర్పు బేరార్, అకోలాలో ప్రధాన కార్యాలయంతో పశ్చిమ బేరార్.[2]
1864లో, తూర్పు బేరార్ రెండు జిల్లాలుగా విభజించబడింది: అమ్రావోటి, ఆగ్నేయ బేరార్ (దీనిని మొదట వున్ జిల్లాగా, తరువాత 1905లో యోట్మల్ ప్రధాన కార్యాలయంతో యోట్మల్ జిల్లాగా పేరు మార్చారు. 1867లో ఎల్లిచ్పూర్ జిల్లా కూడా అమ్రావోటి నుండి వేరు చేయబడింది. 1864లో మల్కాపూర్, చిఖ్లి & మెహ్కర్ తాలూకాలు పశ్చిమ బేరార్ జిల్లా నుండి వేరు చేయబడ్డాయి, నైరుతి బేరార్ జిల్లా అనే కొత్త జిల్లా ఏర్పడింది, దీనిని 1865లో మెహ్కర్ జిల్లాగా పేరు మార్చారు. 1867లో బుల్దానాను జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయంగా ఎంపిక చేశారు, తరువాత జిల్లాను బుల్దాన జిల్లాగా పేరు మార్చారు.[3] 1868లో బాసిం జిల్లా ఏర్పడింది.
బేరార్లో ఒక డివిజన్, కమిషనర్తో కూడిన ఆరు జిల్లాలు ఉన్నాయి. అవి 1905లో అమ్రావోటి, ఎల్లిచ్పూర్, వున్, అకోలా, బుల్దానా, బాసిమ్. దీనిని నాలుగు అమ్రావోటి, యోట్మల్, అకోలా, బుల్దానా జిల్లాలుగా పునర్వ్యవస్థీకరించారు. 1869లో అమ్రావోటి, అకోలా, ఎల్లిచ్పూర్, బాసిమ్, యావత్మల్, ఖామ్గావ్లలో మునిసిపల్ పరిపాలనలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. ఆ తరువాత షెగావ్ (1881), అకోట్ (1884), 1904 నాటికి, మరో నాలుగు మునిసిపల్ పట్టణాలుగా మారాయి.[4]
బెరార్ ప్రావిన్స్ అధికారులు
[మార్చు]కమిషనర్ - లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ W హేస్టింగ్స్ డిప్యూటీ కమిషనర్ - ఎ గాడ్విన్-ఆస్టెన్ జ్యుడీషియల్ కమిషనర్ - జెకె బాటెన్ సివిల్, సెషన్స్ జడ్జి - FWA ప్రైడాక్స్[5]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Gazetteers of the Bombay Presidency-Buldhana district-History-British Period". Buldhana District Gazetteer website. the original నుండి 6 October 2008 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 25 March 2009.
- ↑ "Gazetteers of the Bombay Presidency-Amraoti district-History and Archaeology". Amravati district website. the original నుండి 10 April 2009 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 25 March 2009.
- ↑ "Gazetteers of the Bombay Presidency-Buldhana district-History and Archaeology". Buldhana District Gazetteer website. the original నుండి 5 December 2010 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 25 March 2009.
- ↑ "Imperial Gazetteer2 of India, Volume 7, page 411 - Imperial Gazetteer of India - Digital South Asia Library". ఒరిజినల్ నుండి 24 May 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 20 February 2021.
- ↑ The India list and India Office list. Great Britain, India Office. 1903. p. 37.
central provinces and berar.
