బెళగావి సరిహద్దు వివాదం
| బెళగావి సరిహద్దు వివాదం | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
.svg) రెడ్ కారిడార్ – బెళగావి జిల్లా ప్రదేశం | |||||||
| |||||||
| ప్రత్యర్థులు | |||||||
| ప్రాణ నష్టం, నష్టాలు | |||||||
| 50 మంది కన్నడ పౌరులు గాయపడ్డారు[1] | |||||||
బెళగావి సరిహద్దు వివాదం లేదా బెల్గావ్ సరిహద్దు వివాదం అనేది బెల్గాం నగరం దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల పరిపాలన విషయమై కర్ణాటక & మహారాష్ట్ర రాష్ట్రాల మధ్య ఉన్న ఒక వివాదం.[2] ఈ ప్రాంతం బ్రిటిష్ రాజ్ కాలంలో బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీలో భాగంగా ఉండేది. ఇది ఒకప్పటి వలసరాజ్యాల ప్రావిన్స్, ఇందులో పశ్చిమ మహారాష్ట్ర, వాయువ్య కర్ణాటక & గుజరాత్లోని చాలా భాగం ఉండేవి. భారత స్వాతంత్ర్యం అనంతరం ఇది స్వల్పకాలిక బొంబాయి రాష్ట్రంలో భాగంగా మారింది. 1956లో భాషా ప్రాతిపదికన జరిగినరాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టంలో భాగంగా బెల్గాంలో కన్నడ జనాభా అధికంగా ఉండటం వల్ల, దానిని కొత్తగా ఏర్పడిన కర్ణాటక రాష్ట్రంలో విలీనం చేశారు. దానికి ఆనుకుని ఉన్న మరాఠీ మాట్లాడే ప్రాంతాలు మహారాష్ట్రలోనే ఉండిపోయాయి. ప్రస్తుతం బెల్గాం కర్ణాటకలోని బెళగావి జిల్లాలో భాగంగా పరిపాలించబడుతోంది.[3][4][5][6]
చరిత్ర
[మార్చు]నేపథ్యం
[మార్చు]1881 జనాభా లెక్కల ప్రకారం బెళగావి జిల్లాలో 864,014 మంది నివాసితులు ఉన్నారు. వారిలో 556,397 (64.39 శాతం) మంది కన్నడ మాట్లాడేవారు కాగా (64.39 శాతం) మంది మరాఠీ మాట్లాడేవారు.
1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత, మాజీ బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ బెలగావి జిల్లా బొంబాయి రాష్ట్రం భాగమైంది.[7] 1956లో రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ప్రకారం, బెలగావి జిల్లాను కొత్తగా ఏర్పడిన మైసూర్ రాష్ట్రం (ఇప్పుడు కర్ణాటక) చేర్చారు. ఇది మరాఠీ మాట్లాడే వారిలో ఎక్కువ మంది ఉన్న బెలగావిని కన్నడ-మెజారిటీ కర్ణాటకలో ఉంచింది.[8] ఎక్కువగా మరాఠీ మాట్లాడే పౌరులు ఉన్న పరిసర ప్రాంతాలను కొత్తగా ఏర్పడిన మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో చేర్చారు.
సరిహద్దు కమిషన్ నిర్ణయం
[మార్చు]చారిత్రాత్మకంగా బెళగావి కన్నడ ప్రాంతంలో భాగంగా ఉంది, అనేక కన్నడిగ రాజవంశాలు దీనిని పరిపాలించాయి. భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల మాదిరిగానే 18వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంత జనాభా స్వరూపం మారింది. ఈ కాలంలో పేష్వా ఆధ్వర్యంలో మరాఠా సామ్రాజ్యం విస్తరించింది, ఇది "అటాక్ నుండి కటక్" వరకు దాని భౌగోళిక వ్యాప్తితో ముగిసింది.[9]కర్ణాటక ప్రాంతంలో ఒక పెద్ద భాగం సామ్రాజ్యంలో భాగమైంది దీనిని "దక్షిణ మరాఠా దేశం" అని పిలిచేవారు (ఇందులో అధిక శాతం ఉత్తర కర్ణాటక ఉంది, ఇక్కడ అత్యధిక సంఖ్యలో కన్నడ మాట్లాడేవారు ఉన్నారు). బ్రిటిష్ వారు అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు, ఈ ప్రాంతం వారి జాగీర్లు, భూస్వామ్య రాష్ట్రాలను పరిపాలించిన మరాఠా సామ్రాజ్యపు అవశేషాలతో నిండి ఉండేది. ఈ ప్రాంతపు భాష ప్రధానంగా కన్నడగానే మిగిలిపోయింది. బాంబే ప్రెసిడెన్సీ గెజిటీర్ (వాల్యూమ్-1, పార్ట్-II, బుక్-III)లో భాగమైన ' ది డైనాస్టీస్ ఆఫ్ ది కనరీస్ డిస్ట్రిక్ట్స్ ఆఫ్ ది బాంబే ప్రెసిడెన్సీ' (1894) లో జాన్ ఫెయిత్ఫుల్ ఫ్లీట్ ప్రస్తుత పరిస్థితిని ఈ విధంగా సంగ్రహించారు. [10]
| “ | కన్నడ భాష సరిహద్దులను నిర్వచించడంలో, పశ్చిమ ఉత్తర దిశలను "సదాశివగడ్ (కార్వార్) నుండి, బెల్గాంకు పశ్చిమంగా, హుక్కేరి మీదుగా కాగల్, కురుంద్వాడ్ గుండా , 'కేలిగావ్' & 'పాండేగావ్' మధ్యగా, భీమాలోని బ్రహ్మపురి & సోలాపూర్ గుండా వెళ్ళి, అక్కడి నుండి తూర్పుగా బీదర్ సమీప ప్రాంతం వరకు గీసిన రేఖ ద్వారా" సూచించవచ్చు. అయితే ఇది కొల్హాపూర్ను తప్పుగా మినహాయిస్తుంది. ఇక ఇప్పుడు అధికారికంగా మరాఠీ జిల్లాగా పరిగణించబడుతున్న షోలాపూర్ విషయానికొస్తే, దాని ఆగ్నేయ మూలలో కన్నడ భాష ఇప్పటికీ చాలా వరకు వాడుక భాషగా ఉంది. పన్నెండవ & పదమూడవ శతాబ్దాలకు చెందిన పశ్చిమ చాళుక్యులు, కాలాచూర్యులు, దేవగిరి యాదవుల కన్నడ శాసనాలు, ఇంకా కొన్ని తరువాతి కాలానికి చెందినవి కూడా, షోలాపూర్లోనే, ఆ జిల్లాలోని కుడల్ & మోహోల్లో, అకల్కోట్ రాష్ట్రంలోని కరాజ్గి, కుడల్, తడ్వాల్లో ఉన్నాయి. ...అధికారిక భాషలో ఈ నాలుగు గుర్తింపు పొందిన కన్నడ జిల్లాలు బెల్గాం, బీజాపూర్, ధార్వార్ కలెక్టరేట్లతో కూడిన రాష్ట్రపతి మండలాలు, వాటితో పాటు కొల్హాపూర్, మిరాజ్ ఇతర స్వదేశీ సంస్థానాలను కలిపి "దక్షిణ మరాఠా దేశం" అని పిలిచేవారు. అది ఎలా పుట్టినప్పటికీ, ఇంతకంటే ఎక్కువ తప్పుదోవ పట్టించే పేరును సృష్టించడం సాధ్యం కాదు. ఇది నిజమే, రెండవ పులకేశిన్ తొలి శాసనాలలో ఒకదానిలో , ఈ దేశ భాగం అప్పట్లో అతని కాలానికి చాలా శతాబ్దాల ముందు కూడా మహారాష్ట్రగా పిలువబడిన దానిలో చేర్చబడింది. కానీ అక్షరాలా "గొప్ప దేశం" అని అర్థం వచ్చే ఈ పదం, దాని నుండి ఉద్భవించిన 'మరాఠా' & 'మరాఠీ' అనే పదాలకు ఇప్పుడు సహజంగా అంటగట్టబడిన జాతి, భాషా ప్రత్యేకతలలో దేనినీ అంతర్గతంగా సూచించదు. దక్షిణ మరాఠా దేశం అని పిలువబడే ఈ మొత్తం ప్రాంతంలో, రెండు లేదా మూడు శతాబ్దాల కంటే పురాతనమైన ఒక్క మరాఠీ శాసనం కూడా కనుగొనబడలేదు. ఉత్తర కన్నడలోని బనవాసిలో, మైసూరులోని 'మాలవల్లి'లో రెండు ప్రాకృత రికార్డులు లభించడం, ఇతర శాసనాలలో అక్కడక్కడా కొన్ని ప్రాకృత పదాలు కనిపించడం మినహా. రికార్డుల ప్రకారం, శాసనాలన్నీ స్వచ్ఛమైన సంస్కృతంలో గానీ, స్వచ్ఛమైన కన్నడలో గానీ , లేదా ఈ రెండు భాషల కలయికలో గానీ ఉన్నాయి. ఈ వాస్తవమే, పూర్వకాలంలో దేశం వాడుక భాష ఏమిటో తెలియజేస్తుంది. ప్రస్తుత కాలంలో బ్రిటిష్ జిల్లాల ప్రజలు, భాష ప్రధానంగా కన్నడ; స్థానిక సంస్థానాలలో కన్నడ ప్రజలు, భాష కొంత మేరకు మరాఠీ ప్రజలు, భాష చేత స్థానభ్రంశం చెందారు. దీనికి ఏకైక కారణం, ఆ సంస్థానాలు ఉత్తరం నుండి వచ్చిన మరాఠాల దాడుల వలన స్థాపించబడటమే . ఆ మరాఠాల స్థానిక ప్రభావం, వారు అధికారం నుండి తొలగించిన స్థానిక పాలకుల కంటే ఎక్కువగా నిరూపించబడింది. స్థానిక సంస్థానాలలో మరాఠీ అధికారిక ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలలో కూడా, కొల్హాపూర్లోని పొలిటికల్ ఏజెంట్ఈయనను నేటికీ ఎల్లప్పుడూ "దక్షిణ మహారాష్ట్ర" లేదా "దక్షిణ మరాఠా దేశం" రాజకీయ ప్రతినిధిగా కాకుండా, "కరవీర ఇలఖా" & "కర్ణాటక ప్రాంత్" రాజకీయ ప్రతినిధిగా సంబోధిస్తారు. |
” |
భారత రాష్ట్రాల భాషా పునర్వ్యవస్థీకరణను నిర్ణయించిన కమిషన్కు బెలగావి గురించి అందుబాటులో ఉన్న నేపథ్యం ఇదే. ఫలితంగా, ఆ కమిషన్ కేవలం జనాభాలో ఇటీవలి మార్పులను మాత్రమే కాకుండా, ఆ ప్రాంతంలోని చారిత్రక మార్పులను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకున్నందున, కొల్హాపూర్ మినహా బరోడా, ఇండోర్ లేదా గ్వాలియర్లోని ' మరాఠా ' పాలిత ప్రాంతాలను మహారాష్ట్రలో చేర్చలేదు .
నలుగురు సభ్యుల కమిటీ
[మార్చు]1957 జూన్ 23న మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఇచ్చిన మెమోరాండం తరువాత, బెలగావి పునర్వ్యవస్థీకరణపై నిర్ణయం తీసుకోవడానికి భారత ప్రభుత్వం 1960 జూన్ 5న మహాజన్ కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. నలుగురు సభ్యుల కమిటీలో మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుండి ఇద్దరు, మైసూరు ప్రభుత్వం నుండి ఇద్దరు ప్రతినిధులు ఉన్నారు. అయితే, ఇది ఒక ఒప్పందానికి రాలేకపోయింది.[11] మహారాష్ట్ర ఈ క్రింది సూత్రాలను అనుసరించాలని కోరుకుంది, కన్నడ మెజారిటీ గ్రామాలను మైసూరుకు అప్పగించడానికి అంగీకరించింది:
- గ్రామాలు ఒక యూనిట్గా
- భౌగోళిక సామీప్యత/సమగ్రత
- మరాఠీ లేదా కన్నడ మాట్లాడేవారికి "సాపేక్ష మెజారిటీ" ఉండాలి; జనాభా లేని గ్రామాలను, ఆ భూమి యజమానులు నివసించే రాష్ట్రంలో విలీనం చేయాలి.
- నివాసితుల కోరిక
మరోవైపు, మైసూరు ప్రభుత్వం యథాతథ స్థితి కొనసాగించాలని కోరుకుంది.
మహాజన్ కమిషన్
[మార్చు]సరిహద్దు వివాదాన్ని పరిష్కరించడానికి ప్రభుత్వం ఒక కమిషన్ను ఏర్పాటు చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ మహారాష్ట్ర నాయకుడు సేనాపతి బాపట్ నిరాహార దీక్షకు దిగాడు. మహారాష్ట్ర పట్టుబట్టడంతో, భారత ప్రభుత్వం 1966 అక్టోబరు 25న మహాజన్ కమిషన్ను ఏర్పాటు చేసింది. ఆ సమయంలో మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న వి. పి. నాయక్, ఫలితంతో సంబంధం లేకుండా మహాజన్ కమిషన్ నివేదికకు మహారాష్ట్ర కట్టుబడి ఉంటుందని 1967 నవంబర్ 9న ప్రకటించారు.[12] ఈ కమిషన్కు భారత సుప్రీంకోర్టు మూడవ ప్రధాన న్యాయమూర్తి మెహర్ చంద్ మహాజన్ నేతృత్వం వహించాడు. మహారాష్ట్ర వాదనలను సమీక్షించిన తరువాత, బెలగావి జిల్లాలోని అనేక గ్రామాలను రెండు రాష్ట్రాల మధ్య మార్పిడి చేయాలని కమిషన్ సిఫారసు చేసింది, అయితే బెల్గాం నగరంపై మహారాష్ట్ర వాదనను తిరస్కరించింది.[13]
మహాజన్ కమిషన్ తన నివేదికను సమర్పించే ముందు 2,240 వినతిపత్రాలను అందుకుంది, 7,572 మందిని ఇంటర్వ్యూ చేసింది. బెలగావితో పాటు 814 గ్రామాలను మహారాష్ట్ర కోరింది. నిప్పాని, ఖానాపూర్,నందగడ్తో సహా 262 గ్రామాలను దానికి ఇచ్చారు. మైసూరు రాష్ట్రం 516 గ్రామాలను తనదిగా ప్రకటించగా, వాటిలో 260 కన్నడ మాట్లాడే గ్రామాలు అని మహారాష్ట్ర అంగీకరించింది. దీనికి సోలాపూర్ హక్కుతో సహా 247 గ్రామాలు ఇవ్వబడ్డాయి.[14]
మహాజన్ నివేదికలోని సారాంశాలు
[మార్చు]బెలగావిపై మహారాష్ట్ర వాదనను తిరస్కరించడం గురించి మహాజన్ కమిషన్ నివేదిక నుండి సారాంశాలు: [14]
మహాజన్ కమిషన్ నివేదిక తన సిఫార్సులను ఈ విధంగా సంగ్రహించింది:
- కర్ణాటకలో కొనసాగనున్న బెల్గాం
- జట్టా, అక్కలకోట్, షోలాపూర్ సహా దాదాపు 247 గ్రామాలు/ప్రదేశాలు కర్ణాటకలో భాగంగా ఉంటాయి.
- నందగఢ్, నిప్పాని, ఖానాపూర్ సహా దాదాపు 264 గ్రామాలు/ప్రదేశాలు మహారాష్ట్రలో భాగంగా ఉంటాయి.
- కాసరగోడ్ (కేరళ) కర్ణాటకలో భాగంగా ఉంటుంది [15]
మహారాష్ట్ర, కేరళ ప్రభుత్వాలు ఈ సిఫారసులను తిరస్కరించి, వాటిని సమీక్షించాలని డిమాండ్ చేశాయి. కాసరగోడ్ కోసం వర్తింపజేసిన "సూత్రం" బెల్గాంకు వర్తించకపోవడం వల్ల మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం నివేదికల ఫలితాలను పక్షపాతపూరితమైనవి, స్వీయ-విరుద్ధమైనవిగా పేర్కొంది. ఈ నివేదిక బెల్గాం ప్రజల "కోరికలకు" విరుద్ధమని నొక్కి చెప్పింది. మరోవైపు, కాసరగోడ్ను కర్ణాటకకు అప్పగించడానికి కేరళ నిరాకరించింది. నివేదికను అమలు చేయాలని లేదా యథాతథ స్థితి కొనసాగించాలని కర్ణాటక ప్రభుత్వం ఒత్తిడి చేస్తూనే ఉంది.
నివేదికకు వ్యతిరేకంగా మహారాష్ట్ర వాదనలు
[మార్చు]1956 నాటి రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం కారణంగా తలెత్తిన ఈ వివాదాన్ని పరిష్కరించడానికి 1951 జనాభా గణనను ఉపయోగించాలని మహారాష్ట్ర పట్టుబట్టింది. 1951 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మరాఠీ మాట్లాడేవారి శాతం (కన్నడ మాట్లాడేవారు బ్రాకెట్లలో) ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:
- బెలగావి నగరం: 60% (18.8%)
- షహాపురా: 57.0% (33.2%)
- బెలగావి కంటోన్మెంట్: 33.6% (20.6%)
- బెలగావి శివారు ప్రాంతాలు: 50.9% (21.8%)
అయితే, మహాజన్ కమిషన్ 1961 జనాభా గణనను ఉపయోగించింది, దాని ప్రకారం బెలగావి చుట్టూ అన్ని వైపులా కన్నడ మాట్లాడే ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. సరిహద్దు వివాదంపై తమ నిర్ణయాలు బెలగావిలోని మరాఠీ పాఠశాలలు, విద్యార్థుల సంఖ్య ఆధారంగా తీసుకోలేదని కమిషన్ తెలిపింది.
ఈ వివాదంపై మహారాష్ట్రలోని రాజకీయ నాయకులు మహాజన్ కమిషన్ నివేదిక తుది నిర్ణయం కాదని పట్టుబట్టారు, మాజీ ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీ కూడా అలా చెప్పారని శివసేన నాయకుడు రామ్దాస్ కదమ్ పేర్కొన్నారు.[16] మహాజన్ కమిషన్ నివేదిక పక్షపాతంతో కూడుకున్నదని, తర్కబద్ధమైనది కాదని, ప్రజల ఆకాంక్షలకు విరుద్ధమని పేర్కొంటూ మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం దానిని తిరస్కరించింది.
మహారాష్ట్ర ఏకికరన్ సమితి ఆవిర్భావం
[మార్చు]బెలగావి మహారాష్ట్రలో భాగం కావాలనే ఏకైక లక్ష్యంతో 1948లో మహారాష్ట్ర ఏకికరన్ సమితి (ఎంఈఎస్) స్థాపించబడింది.[17][18]
1980లు & 1990లు
[మార్చు]మొదటి బెళగావి నగరపాలక సంస్థ (బీసీసీ) ఎన్నికలు డిసెంబర్ 1983లో జరిగాయి. MES ఆధిపత్యం గల బీసీసీ 1990, 1996, 2001లో బెల్గాంను మహారాష్ట్రకు బదిలీ చేయాలని డిమాండ్ చేసింది. 250కి పైగా MES ఆధిపత్యం గల గ్రామ, తాలూకా పంచాయతీలు కొన్ని ఇతర మునిసిపాలిటీలు (పొరుగున ఉన్న ఖానాపూర్ వంటివి) ఇలాంటి తీర్మానాలను ఆమోదించాయి.[19] ఈ వివాదం 1986లో హింసకు, పెద్ద ఎత్తున దహనకాండకు దారితీసింది, ఫలితంగా బెళగావిలో తొమ్మిది మంది మరణించారు.
హెచ్.డి. దేవెగౌడ కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో (1994–96), కర్ణాటక సంస్థ అయిన కన్నడ చెలువరిగర సంఘం, 20,000-30,000 మందికి ఉపాధి కల్పించేందుకు ఆ ప్రాంతంలో పెద్ద పరిశ్రమలను ఏర్పాటు చేయాలని కోరుతూ కర్ణాటక ప్రభుత్వానికి ఒక వినతిపత్రాన్ని సమర్పించింది.[19]
మరాఠీలో అందుబాటులో లేని ప్రభుత్వ నోటీసులను, రికార్డులను వ్యతిరేకిస్తూ మరాఠీ అనుకూల సంఘాలు నిరసన తెలిపాయి. అధికారిక భాషా చట్టం, 1963 & 1981, "స్థానిక జనాభాలో భాషా మైనారిటీలు 15 శాతం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఉన్న ప్రాంతాలలో ప్రభుత్వ సర్క్యులర్లు, ఆదేశాలు, సారాంశాలు, భూ రికార్డులను మైనారిటీ భాషలోకి అనువదించడానికి ఏర్పాట్లు చేయాలి" అని పేర్కొంది. ఒక లేఖలో (DO No RB కన్నడ CR 09/2000-01) బెలగావి డిప్యూటీ కమిషనర్ షాలిని రజనీష్ పత్రాలను మరాఠీలోకి అనువదించడానికి స్థానిక అధికారులకు తగిన సూచనలు ఇచ్చినప్పటికీ, సిబ్బంది "అధికార భాష అయిన కన్నడలో చేయవలసిన ప్రాథమిక పనితో అధిక పనిభారంతో" ఉన్నందున అది జరగలేదని వివరించారు.[19]
2005-2007
[మార్చు]బిసిసి 2005 తీర్మానం
[మార్చు]27 అక్టోబర్ 2005న, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్, భారతీయ జనతా పార్టీ (బిజెపి) కొందరు స్వతంత్రుల నుండి బలమైన వ్యతిరేకత ఉన్నప్పటికీ, ఎంఈఎస్ నియంత్రణలో ఉన్న బీసీసీ, బెళగావి (ఖానాపుర, నిప్పాని, బెళగావి నగరం సహా), ఉత్తర కన్నడ (కార్వార్ & హలియాల్ సహా) బీదర్ (భాల్కి, ఔరాద్, బసవకళ్యాణ్ సహా ) జిల్లాల్లోని వివాదాస్పద సరిహద్దు ప్రాంతాలను మహారాష్ట్రలో విలీనం చేయాలని కర్ణాటక రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని భారత సుప్రీంకోర్టును అభ్యర్థిస్తూ ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. కాంగ్రెస్, బిజెపి కొందరు స్వతంత్రులతో సహా ప్రతిపక్షమంతా ఈ సమావేశాన్ని బహిష్కరించింది. ఈ సమావేశంలో ఎంఈఎస్, ప్రతిపక్షాల మధ్య తీవ్రమైన వాగ్వాదాలు కూడా జరిగాయి. సహాయ కార్యనిర్వహణాధికారి, ఎన్.డి. అచానూర్, రాష్ట్ర ప్రయోజనాలకు వ్యతిరేకంగా తీర్మానాన్ని ఆమోదించవద్దని ఎంఈఎస్ సభ్యులకు సలహా ఇచ్చారు . ఎంఈఎస్ సభ్యులు అతని సలహాను పాటించడానికి నిరాకరించడంతో, ఆ అధికారి కార్యాలయం నుండి వాకౌట్ చేశారు. తమ శాఖల వివరాలు అందించడానికి హాజరైన వివిధ శాఖల అధికారులు కూడా వాకౌట్ చేశారు.[20]
బెంగళూరులోని కర్ణాటక శాసనసభ్యుల నివాసం వెలుపల, కన్నడ రక్షణ వేదిక అనే కర్ణాటక బృందానికి చెందిన కొందరు సభ్యులు బీసీసీ మేయర్ విజయ్ మోర్, మాజీ మేయర్ శివాజీ సుంతకర్, మాజీ శాసనసభ్యుడు బీఐ పాటిల్పై దాడి చేశారు. దుండగులు విజయ్ మోర్ చొక్కాను చించి, ఆయనపై నల్ల రంగు పూశారు.
నవంబర్ 10న, కెఎంసి చట్టంలోని సెక్షన్ 98, 99 కింద తీర్మానాన్ని ఎందుకు రద్దు చేయకూడదని కోరుతూ కర్ణాటక ప్రభుత్వం మేయర్కు షోకాజ్ నోటీసు జారీ చేసింది. మేయర్ సమాధానం కోసం వేచి చూడకుండా నవంబర్ 17న ప్రభుత్వం తీర్మానాన్ని రద్దు చేసింది. నవంబర్ 17న, కెఎంసి చట్టంలోని సెక్షన్ 99 కింద బిసిసిని ఎందుకు రద్దు చేయకూడదో మేయర్ నుండి వివరణ కోరుతూ మరో నోటీసు ఇచ్చింది.
నవంబర్ 19న, కర్ణాటక గవర్నర్ టి.ఎన్. చతుర్వేది ఒక బహిరంగ కార్యక్రమంలో బిసిసిని విమర్శించారు. కన్నడ సంస్థల బృందం బిసిసిని రద్దు చేయడానికి నవంబర్ 22ని గడువుగా నిర్ణయించి, నవంబర్ 24న రాష్ట్రవ్యాప్త బంద్కు పిలుపునిస్తామని హెచ్చరించింది. 2005 నవంబర్ 21న, కన్నడ కార్యకర్తల ఒత్తిడికి తలొగ్గి, కెఎంసి చట్టంలోని సెక్షన్ 18 ఉల్లంఘనను కారణంగా చూపి కర్ణాటక ప్రభుత్వం మండలిని రద్దు చేసింది.[19]
ఎంఈఎస్ కార్యదర్శి మాలోజీ అస్తేకర్, బీసీసీ తీర్మానం 1976 కెఎంసి చట్టంలోని నిబంధనలకు భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 19(1) కింద పొందుపరచబడిన ప్రాథమిక హక్కులకు అనుగుణంగా ఉందని నొక్కి చెప్పారు . ఆయన కర్ణాటక ప్రభుత్వం "సవతి తల్లిలా వ్యవహరిస్తోందని" ఆరోపించారు. మేయర్ తన వివరణలను సమర్పించడానికి వీలుగా నోటీసులో నిర్దేశించిన 15 రోజుల సమయం ఇవ్వకుండానే తీర్మానాన్ని, కౌన్సిల్ను రద్దు చేయడం రెండూ జరిగాయని ఎంఈఎస్ న్యాయ బృందం ఎత్తి చూపింది. నిరసనగా ఎంఈఎస్ బంద్కు పిలుపునిచ్చింది. ఎంఈఎస్ నాయకుల ప్రతినిధి బృందం ముంబైని సందర్శించి, ముఖ్యమంత్రి విలాస్రావ్ దేశ్ముఖ్తో సహా మహారాష్ట్ర నాయకులను కలిసింది. బీసీసీ కి వ్యతిరేకంగా తీసుకున్న చర్యపై అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేస్తూ దేశ్ముఖ్ కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి ఎన్. ధరం సింగ్, ప్రధానమంత్రి డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్కు లేఖలు రాశారు.[19]
బెళగావి మాజీ మేయర్, దళితుడైన విజయ్ మోర్, బెంగళూరులోని విధాన సౌధ ముందు 30 మంది కన్నడ మతోన్మాదులు తనపై జరిపిన అఘాయిత్యాలను వివరిస్తూ ముంబైలో మీడియా ముందు కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నారు. బెళగావి మాజీ ఎమ్మెల్యే వసంత్ పాటిల్ మాట్లాడుతూ, గత అనేక దశాబ్దాలుగా కర్ణాటకలోని వరుస ప్రభుత్వాల చేత బెళగావిలోని (5 లక్షల జనాభా) మరాఠీ మాట్లాడే ప్రజలు అనేక అఘాయిత్యాలను భరించారని పేర్కొన్నారు. "కానీ మేము న్యాయం పొందడానికి నిశ్చయించుకున్నాము" అని ఆయన అన్నారు.[21]
రద్దుకు ఎంఈఎస్ చట్టపరమైన సవాలు
[మార్చు]ఎంఈఎస్ నేతృత్వంలోని బెలగావి సిటీ కార్పొరేషన్ (బీసీసీ) రద్దు చేయబడిన తరువాత, మరాఠీ మాట్లాడే ప్రజలపై వివక్ష చూపుతుందని పేర్కొంటూ కర్ణాటక హైకోర్టులో ఈ చర్యను సవాలు చేస్తామని ఎంఈఎస్ తెలిపింది. 58 మంది సభ్యులున్న ఈ పౌర సంస్థలో ఎంఈఎస్కు 49 మంది కార్పొరేటర్లు ఉన్నారు. సరిహద్దు జిల్లాలోని మరాఠీ మాట్లాడే ప్రాంతాలను మహారాష్ట్రలో విలీనం చేయాలని కోరుతూ తీర్మానాన్ని ఆమోదించడంతో సహా అనేక కారణాల వల్ల బిసిసి రద్దు చేయబడింది. ఎంఈఎస్ చర్యను ముందస్తుగా నిలిపివేస్తూ, కర్ణాటక ప్రభుత్వం హైకోర్టులో కేవియట్ దాఖలు చేసింది, దాని న్యాయవాది వినకుండా ఎటువంటి ఉత్తర్వులను జారీ చేయవద్దని అభ్యర్థించింది. రాష్ట్ర సరిహద్దు కేసు సుప్రీంకోర్టులో పెండింగ్లో ఉన్నప్పుడు ప్రభుత్వం అటువంటి నిర్ణయం తీసుకోవడంలో తొందరపడిందని ఎంఈఎస్ తెలిపింది. వారిని బానిసలలా చూస్తున్నామని, అందువల్ల న్యాయం కోసం హైకోర్టుకు వెళతానని, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ చర్య ప్రజాస్వామ్యంపై దాడి అని ఎంఈఎస్ వర్కింగ్ ప్రెసిడెంట్ దీపక్ దల్వీ ఆరోపించారు. "బెలగావి ప్రజలు ఎన్నుకున్న పౌర సంస్థను అప్రజాస్వామిక పద్ధతిలో రద్దు చేశారు. ఏకపక్ష నిర్ణయం బెలగావి జిల్లాలోని మరాఠీ మాట్లాడే ప్రజలపై ప్రభుత్వం సవతి తల్లిగా వ్యవహరించడాన్ని మరోసారి బహిర్గతం చేసింది" అని ఆయన అన్నారు.
ఈ ప్రత్యేక వ్యాజ్యంపై దాని ప్రకటన నుండి ఎటువంటి పరిణామాలు నివేదించబడలేదు.[22]
వైఖరిని మార్చుకున్న ఎంఈఎస్
[మార్చు]బెళగావి తాలూకా పంచాయతీ రద్దు అవుతుందనే భయంతో, ఎంఈఎస్ తన వైఖరిని మార్చుకుని, 'ఈ విషయంపై కేవలం చర్చించామని, తీర్మానాన్ని ఆమోదించలేదని' ప్రభుత్వానికి తెలిపింది. షోకాజ్ నోటీసులు జారీ చేయబడిన 22 మంది సభ్యులు ప్రభుత్వ నోటీసుకు అదే సమాధానం ఇచ్చారు. ఎన్నికైన సంస్థను రద్దు చేయడంతో సహా ఎలాంటి చర్యలు తీసుకోవద్దని కూడా సభ్యులు ప్రభుత్వాన్ని కోరారు.[23]
సుప్రీంకోర్టులో మహారాష్ట్ర పిటిషన్
[మార్చు]2005 డిసెంబరులో, మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రులు, ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ మధ్య వివాదంపై చర్చలను తిరిగి ప్రారంభించడానికి కేంద్రంలోని కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం కూడా ప్రయత్నాలు చేసింది.[24] కర్ణాటక నివేదిక అమలు కోసం ఒత్తిడి చేయడం కొనసాగించడం మహారాష్ట్ర బెళగావి నగరం & కర్ణాటకలోని మరికొన్ని భాగాలపై తన వాదనను కొనసాగించడంతో ఈ ప్రయత్నం విఫలమైంది.
చివరగా, 2006 మార్చి 15న, మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం బెళగావి నగరంపై హక్కును కోరుతూ భారత సుప్రీంకోర్టులో ఒక పిటిషన్ను దాఖలు చేసింది. "ఇటీవలి రోజుల్లో కర్ణాటకలో నివసిస్తున్న మరాఠీ మాట్లాడే ప్రజలలో అభద్రతా భావం" ఉందని అది పేర్కొంది. మహారాష్ట్ర సుప్రీంకోర్టు తీర్పు కోసం ఎదురుచూస్తుండగా, బెళగావి నగరంతో పాటు బెళగావి జిల్లా కర్ణాటక రాష్ట్రంలో భాగంగా కొనసాగుతోంది.[13]
2006 అభివృద్ధి
[మార్చు]సరిహద్దు ప్రాంతాన్ని కేంద్రం పాలనలోకి తీసుకురావాలని మహారాష్ట్ర డిమాండ్ చేస్తోంది.
[మార్చు]సుప్రీం కోర్టు తుది తీర్పు వచ్చే వరకు బెలగావితో సహా 865 వివాదాస్పద గ్రామాలను కేంద్ర ప్రభుత్వ పాలనలో ఉంచాలని మహారాష్ట్ర కోరింది. మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం నియమించిన న్యాయ కమిటీ అధిపతి ఎన్. డి. పాటిల్ మాట్లాడుతూ కర్ణాటక సమస్యను తీవ్రతరం చేస్తోందని అన్నారు. బెలగావి మునిసిపల్ కౌన్సిల్ రద్దు, బెంగళూరులో కన్నడ కార్యకర్తలు బెలగావి మేయర్పై దాడి చేయడం రాజ్యాంగ విరుద్ధమని ఎత్తి చూపుతూ కర్ణాటక పాలనలో సరిహద్దు ప్రాంతంలోని మరాఠీ ప్రజలు గౌరవం, గౌరవంతో జీవించలేకపోతున్నారని ఆయన అన్నారు.[25]
కర్ణాటక అసెంబ్లీ సమావేశాలు
[మార్చు]2006 సెప్టెంబరు 25న ఎంఈఎస్ తీవ్ర నిరసనల మధ్య, కర్ణాటక రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నగరంపై తన పట్టును నిలబెట్టుకోవడానికి మొదటిసారిగా రాజధాని బెంగళూరు వెలుపల బెలగావిలో ఐదు రోజుల అసెంబ్లీ సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.[26]
బెళగావిని కర్ణాటక రెండవ రాజధానిగా చేస్తామని కర్ణాటక ప్రభుత్వం ప్రకటించింది, కానీ ఆ తర్వాత కర్ణాటక హోం మంత్రి దానిని ఖండించారు.[27] ప్రతి సంవత్సరం ఉమ్మడి శాసనసభ సమావేశాలు బెళగావిలో జరుగుతాయని, నగరంలో ఒక మినీ విధాన సౌధ (రాష్ట్ర సచివాలయం) నిర్మిస్తామని ముఖ్యమంత్రి హెచ్డి కుమారస్వామి ప్రకటించాడు.[28]
బెళగావిని కర్ణాటకలో భాగంగా ప్రకటించిన మహాజన్ కమిషన్ నివేదికను ఆమోదిస్తూ సభలు ఏకగ్రీవంగా తీర్మానాన్ని ఆమోదించాయి. కర్ణాటక ఇటువంటి తీర్మానాన్ని ఆమోదించడం ఇది ఐదవ సారి, మొదటిది 1967లో ఎస్ నిజలింగప్ప ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు జరిగింది.[29]
అప్పటి ప్రతిపక్ష పార్టీ అయిన కాంగ్రెస్ , బెళగావి సమావేశాన్ని "ఒక గిమ్మిక్కు, నిధుల వృధా" అని అభివర్ణించింది. విచిత్రమేమిటంటే, బెళగావిలో శాసనసభ సమావేశాన్ని నిర్వహించాలనే నిర్ణయాన్ని కాంగ్రెస్ అధికారంలో ఉన్నప్పుడు గత ధరం సింగ్ ప్రభుత్వం తీసుకుంది.[30]
ఎంఈఎస్ మహామేలవ
[మార్చు]అదే రోజు బెలగావిలో కర్ణాటక అసెంబ్లీ సమావేశం సమావేశమైనప్పుడు, ఎంఈఎస్ ఒక మహామేలవ (ది గ్రేట్ మీట్-అప్) ను నిర్వహించింది, దీనికి భారీ స్పందన లభించింది. ఈ సమావేశానికి మహారాష్ట్ర ఉప ముఖ్యమంత్రి ఆర్.ఆర్. పాటిల్, శివసేన, ఎన్సీపీ, ఎంఈఎస్ కు చెందిన పలువురు నాయకులు హాజరయ్యారు. సుమారు 50,000 మంది ప్రజలతో మాట్లాడిన ఆర్. ఆర్. పాటిల్, బెలగావి ఇతర మరాఠీ మాట్లాడే ప్రాంతాలను మహారాష్ట్రలో విలీనం చేయకపోతే వీధుల్లోకి రావడం తప్ప వేరే మార్గం ఉండదని పేర్కొన్నారు.[31] "పోలీసు బలగాలను ఉపయోగించడం ద్వారా ప్రజాభిప్రాయాన్ని మార్చలేము. ప్రపంచ చరిత్రలో ఎన్నడూ బలప్రయోగం ద్వారా ప్రజాభిప్రాయం మార్చలేకపోయారు" అని ఆర్ ఆర్ పాటిల్ అన్నారు. మహారాష్ట్రలోని 10 కోట్ల మంది ప్రజలు తమ "పోరాటంలో" సరిహద్దు ప్రాంతాల మరాఠీ మాట్లాడే ప్రజలతో ఉన్నారని "సంబంధిత వారందరికీ" బలమైన సందేశాన్ని పంపడమే ఈ సమావేశం ఉద్దేశ్యం. కర్ణాటక ప్రభుత్వ అసెంబ్లీ సమావేశాన్ని నాయకులు ఎగతాళి చేశారు,. బెలగావి పరిసర ప్రాంతాలను మహారాష్ట్రలో విలీనం చేస్తామని ప్రతిజ్ఞ చేశారు.[32]
కర్ణాటక ప్రభుత్వం ఆర్.ఆర్. పాటిల్ ప్రసంగాన్ని ఖండించింది. బెల్గాం (మరాఠీలో బెల్గావ్) పేరును బెళగావిగా మార్చనున్నట్లు ప్రకటించింది.
కర్ణాటక బంద్
[మార్చు]మహాజన్ కమిషన్ నివేదికను అమలు చేయాలని, కేంద్రం రాష్ట్రాన్ని "సవతి తల్లి" గా పరిగణించడాన్ని నిరసిస్తూ కర్ణాటక బోర్డర్ ఎజిటేషన్ కమిటీ, కన్నడ అనుకూల సంస్థల గొడుగు సంస్థ, అక్టోబర్ 2006లో కర్ణాటకలో రాష్ట్రవ్యాప్త బంద్ పిలుపునిచ్చింది. బంద్ను విరమించుకోవాలని కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి హెచ్డి కుమారస్వామి చేసిన విజ్ఞప్తిని నిర్వాహకులు తిరస్కరించారు. కర్ణాటకలో అధికార కూటమి భాగస్వామ్య పక్షాలైన బీజేపీ, జేడీఎస్ బంద్కు తమ మద్దతును ప్రకటించాయి. ఈ బంద్ బెంగళూరు, కర్ణాటకలోని ఇతర ప్రాంతాలలో సాధారణ జీవితాన్ని ప్రభావితం చేసింది.[33]
తీరప్రాంత జిల్లాలు, తుమకురు మినహా కర్ణాటక చాలా ప్రాంతాల్లో బంద్ సంపూర్ణంగా జరిగింది. బెంగళూరులో బంద్ సంపూర్ణంగా ఎటువంటి సంఘటనలు లేకుండా జరిగింది.[34] ముఖ్యంగా ప్రజా రవాణా అందుబాటులో లేకపోవడం, బంద్కు మద్దతు ఇస్తున్న కార్యకర్తలు రాకపోకలకు అంతరాయం కలిగించడం వల్ల బెంగళూరులోని ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ, బిపిఓ పరిశ్రమలు తమ సౌకర్యాలను ఆ రోజు మూసివేశాయి. కన్నడ రక్షణ వేదిక సభ్యులు మరాఠీ సైన్ బోర్డులు, కాషాయ జెండాలను చింపి, బెలగావి నివాసితులను తమ వ్యాపారాలను మూసివేయమని బలవంతం చేశారని ఆరోపించారు. కర్ణాటక బంద్కు కర్ణాటక పోలీసులు మద్దతు ఇచ్చారని ఎంఈఎస్ ఆరోపించింది. కర్ణాటక పోలీసులు తరువాత చాలా మంది మరాఠీ నివాసితులను అరెస్టు చేశారు, వారు కన్నడ తీవ్రవాదులపై పోలీసులు చర్యలు తీసుకోకపోవడంపై అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. మరాఠీ మాట్లాడేవారిపై హింసకు వారు సమానమైన ప్రతిస్పందనను ఇస్తారని మహారాష్ట్ర హోం మంత్రి ఆర్.ఆర్. పాటిల్ హెచ్చరించారు.[35][36]
యువమేలవ
[మార్చు]మహారాష్ట్ర ఏకికరన్ సమితి 2006 అక్టోబరు 26న ఖానపురాలో యువజన సమావేశాన్ని నిర్వహించింది. దీనికి మహారాష్ట్ర ప్రతిపక్ష నాయకుడు రామ్దాస్ కదమ్, రాష్ట్ర మంత్రి హసన్ ముశ్రిఫ్ మంచి ఆదరణ లభించి హాజరయ్యారు. సరిహద్దు ప్రాంతంలోని మరాఠీ నివాసితులు మరోసారి మహారాష్ట్రలో విలీనం కావాలని నిర్ణయించారు. మహారాష్ట్ర ప్రజలపై జరుగుతున్న దురాగతాలకు మహారాష్ట్రలోని కన్నడిగులపై కూడా ఇదే విధమైన ప్రతిస్పందన ఉంటుందని కదమ్ కర్ణాటక హెచ్చరించారు.
మహామేలవ విజయం కర్ణాటకను బెలగావి రెండవ రాజధానిగా మార్చాలనే నిర్ణయాన్ని రద్దు చేయమని బలవంతం చేసిందని ఎంఈఎస్ నాయకులు చెప్పారు.[16] ఎంఈఎస్ కార్యకర్తలు దుకాణాల నుండి కన్నడ బోర్డులను తొలగించడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు చెలరేగిన హింస కారణంగా ఖానపురలో పరిస్థితి ఉద్రిక్తంగా మారింది. మరాఠీ యువత చేతుల మీదుగా మేలవ పేరిట ఉన్న పోస్టర్లు, బోర్డులు కన్నడిగుల పాత్రను పేలవంగా చిత్రీకరించాయి.[37] ఈ కార్యక్రమంలో హాజరైనవారు పోలీసులతో ఘర్షణకు దిగడంతో హింస చెలరేగింది. పోలీసులపై యువకులు రాళ్లు రువ్వడంతో వారిని చెదరగొట్టేందుకు పోలీసులు లాఠీలు, షెల్స్ ప్రయోగించాల్సి వచ్చింది. 50 మందికి పైగా గాయపడ్డారు, సుమారు 25 వాహనాలు దెబ్బతిన్నాయి.[38] దుండగుల కోసం వెతకడానికి, వారిపై కేసు నమోదు చేయడానికి పోలీసులు ఇంటింటికి వెళ్లారని ఆరోపించబడింది.[39] ఎంఈఎస్ కార్యకర్తలు రెండు సందర్భాలలో బస్సులకు నిప్పు పెట్టడానికి ప్రయత్నించారు ప్రజలు, దుకాణాలపై రాళ్లు విసిరారు.[40] బెలగావి సమీపంలోని మాచే, గనేబైల్లో కూడా పరిస్థితి ఉద్రిక్తంగా ఉంది, కొంతమంది మహారాష్ట్ర అనుకూలులు ఖానాపురా నుండి వచ్చే వాహనాలపై రాళ్లు విసిరారు.[37] ఎంఈఎస్ "బ్లాక్ డే"గా పాటించాలని ప్రణాళిక వేసిన ' రాజ్యోత్సవ దినం' శాంతియుతంగా జరిగేలా చూసేందుకు, పోలీసులు ఎంఈఎస్ యువమేళాలో పాల్గొన్నవారిని కొట్టి, ఎంఈఎస్ నాయకులను మరాఠీ మాట్లాడేవారిని అరెస్టు చేశారు.[41]
యువ మేళవలో కర్ణాటక, కన్నడ భాషలకు వ్యతిరేకంగా రెచ్చగొట్టే ప్రసంగాలు చేసినందుకు మహారాష్ట్ర అసెంబ్లీ ప్రతిపక్ష నాయకుడు రామ్దాస్ కదమ్, అనేక మంది మరాఠీ నాయకులపై పోలీసు శాఖ అభియోగాలు నమోదు చేసింది. పోలీసులు రామ్దాస్ కదమ్పై సెక్షన్ 153,153 (ఇండియన్ పీనల్ కోడ్) కింద కేసులు నమోదు చేశారు, ఇది దోషిగా తేలితే కదమ్కు 3 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధిస్తుంది. సతారా చెందిన నితిన్ బి పాటిల్పై కూడా ఇలాంటి ఆరోపణలు వచ్చాయి. ఎంఈఎస్ వర్కింగ్ ప్రెసిడెంట్ దీపక్ దల్వీతో సహా హింసకు కారణమైన 85 మందిని 14 రోజుల జ్యుడీషియల్ కస్టడీకి పంపారు.[42]
సుప్రీం కోర్టు విచారణ
[మార్చు]హారాష్ట్ర పిటిషన్పై సుప్రీంకోర్టు 2007 జనవరి 17న విచారణ ప్రారంభించింది.
ఇటీవలి (2022-2022)
[మార్చు]డిసెంబర్ 2022లో కేంద్ర హోంశాఖ మంత్రి అమిత్ షా రెండు రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులతో సమావేశం నిర్వహించారు. ఈ సమస్యను పరిశీలించడానికి ఒక సంయుక్త కమిటీని ఏర్పాటు చేయడానికి ఇరు రాష్ట్రాలు అంగీకరించాయి. ఈ సంయుక్త కమిటీలో 6 మంది పరిశీలన మంత్రులు (ప్రతి రాష్ట్రం నుండి 3 మంది) ఉంటారు.[43]
ఐఏఎస్ అధికారి నేతృత్వంలోని ప్రత్యేక కమిటీ జిల్లాలో శాంతిభద్రతలను పర్యవేక్షిస్తుంది.[44]
శుక్రవారం (ఫిబ్రవరి 21,2025) న, ఒక ప్రయాణికుడిని కన్నడలో మాట్లాడమని కోరినందుకు NWKRTC బస్సు కండక్టర్పై దాడి జరిగింది.[45] పోలీసులు తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, సదరు ప్రయాణికురాలు ఒక కళాశాల విద్యార్థిని, ఆమె ఒక మైనర్ బాలిక. బస్సు డ్రైవర్పై కూడా దాడి జరిగింది. ఈ సంఘటన కర్ణాటక మహారాష్ట్ర మధ్య బస్సు సేవలకు అంతరాయం కలిగించింది, కర్ణాటకలోని కన్నడ సంస్థలు, మహారాష్ట్ర సరిహద్దులో శివసేన కార్యకర్తలు నిరసన వ్యక్తం చేశారు.[46]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Tension in Khanapur town as MES holds convention". OneIndia (in కన్నడ). 27 October 2006.
- ↑ "Karnataka-Maharashtra border dispute Explained: What is Belagavi border dispute between Karnataka and Maharashtra | India News - Times of India". The Times of India (in ఇంగ్లీష్). Jan 28, 2021. Retrieved 2022-03-27.
- ↑ "Explained | Karnataka-Maharashtra border row and the dispute over Belagavi" (in Indian English). The Hindu. 30 December 2021. Archived from the original on 29 March 2026. Retrieved 29 March 2026.
- ↑ "Belagavi border dispute: The district that both Maharashtra and Karnataka claim" (in ఇంగ్లీష్). India Today. 2025. Archived from the original on 29 March 2026. Retrieved 29 March 2026.
- ↑ "కర్నాటక vs మహారాష్ట్ర: రాజుకున్న సరిహద్దు వివాదం, అసలేంటి ఈ గొడవ, 60 ఏళ్లకు పైగా ఎందుకు పరిష్కారం లేదు?". BBC News తెలుగు. 25 December 2022. Archived from the original on 29 March 2026. Retrieved 29 March 2026.
- ↑ "'బెళగావి' వేదికగా సరిహద్దు వివాదం.. ఒక్క నగరంలోనే 5వేల మంది పోలీసులు". Eenadu. 19 December 2022. Archived from the original on 29 March 2026. Retrieved 29 March 2026.
- ↑ "States Reorganization Act 1956". Commonwealth Legal Information Institute. Archived from the original on 16 May 2008. Retrieved 1 July 2008.
- ↑ Jaishankar Jayaramiah (21 November 2005). "Karnataka caught in 'language' web". The Financial Express. Archived from the original on 10 March 2007. Retrieved 1 November 2006.
- ↑ "Attock to Cuttack, PM Narendra Modi causes a stir". 27 June 2017.
- ↑ The Dynasties of the Kanarese Districts of the Bombay Presidency"(1894) J.F.Fleet, Gazetteer of the Bombay Presidency (Vol-1, Part-II, Book-III) ISBN 81-206-0277-3
- ↑ Sharma, Ravi (3 December 2005). "A troubled legacy". Frontline. Archived from the original on 1 March 2012.
- ↑ "However you see Belgaum belongs to Karnataka". OneIndia (in కన్నడ). 24 November 2005. Archived from the original on 28 May 2006.
- ↑ 13.0 13.1 "Singing the same old song again". Deccan Herald. 9 May 2006. Archived from the original on 24 February 2007. Retrieved 29 August 2006.
- ↑ 14.0 14.1 "Tracing the History of Battle for Belgaum". The Times of India. 4 October 2006. Archived from the original on 11 March 2007. Retrieved 4 October 2006.
- ↑ "Mahajan recommends transfer of Kasargod". The Hindu (in Indian English). 2017-10-06. ISSN 0971-751X. Retrieved 2020-01-26.
The Mahajan Commission is understood to have upheld Mysore's claims for the areas in Kerala and recommended the transfer of the entire Kasargod taluk in Kerala, minus eight villages lying south of the Chandragiri river to Mysore. Kasargod town also will go to Mysore
- ↑ 16.0 16.1 "Marathi speakers once again vow to merge with Maharashtra" (in మరాఠీ). Sakal. 27 October 2006. Archived from the original on 9 October 2007. Retrieved 27 October 2006.
- ↑ Girish Kuber (28 November 2005). "District's always been bone of contention". The Economic Times. Archived from the original on 13 September 2016. Retrieved 1 November 2006.
- ↑ "Belgaum: A tale of 2 languages, 2 states". Yahoo! India. Retrieved 1 November 2006.
- ↑ 19.0 19.1 19.2 19.3 19.4 Ravi Sharma (3–16 డిసెంబరు 2005). "A dispute revived". Frontline. Archived from the original on 16 అక్టోబరు 2006. Retrieved 24 అక్టోబరు 2006.
- ↑ "MES urges centre to solve border dispute". NewIndPress. 29 October 2006. Archived from the original on 29 September 2007.
- ↑ "Belgaum's ex-mayor tells about atrocities". Times of India. 25 November 2006. Retrieved 1 November 2006.
{{cite news}}: CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ "Karnataka government to be sued for dissolving civic body". Yahoo! India. Retrieved 1 November 2006.
- ↑ "MES does volte-face". NewIndPress. 29 October 2006. Archived from the original on 29 September 2007.
- ↑ "Line up before PM, Sonia tells CMs". Deccan Herald. 2 December 2005. Archived from the original on 8 August 2006. Retrieved 14 August 2006.
- ↑ "Bring border region under centre's rule until problem is solved". Maharashtra Times (in మరాఠీ). 9 December 2005. Retrieved 29 October 2006.[permanent dead link]
- ↑ Jaishankar Jayaramiah (9 October 2006). "Belgaum in the limelight as border dispute hots up". Retrieved 24 October 2006.
- ↑ "News: Latest & Breaking News, Latest News Headlines". Deccan Herald (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2022-03-27.
- ↑ "K'taka-Maha dispute over Belgaum intensifies". 27 September 2006. Retrieved 24 October 2006.
{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ "K'taka gets a second capital". The Times of India. 26 September 2006. Retrieved 24 October 2006.
- ↑ "Karnataka legislature session in Belgaum amid protests". 25 September 2006. Retrieved 25 October 2006.
{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ Lyla Bavadam. "Marathi response". The Hindu. Archived from the original on 5 November 2007. Retrieved 1 November 2006.
- ↑ "R.R Patil sends message to govt on border issue". Outlook. 25 September 2006. Archived from the original on 13 April 2008. Retrieved 1 November 2006.
- ↑ "India's IT hub hit by bandh Add to Clippings". The Times of India. 4 October 2006. Retrieved 24 October 2006.
- ↑ "Karnataka bandh total, peaceful". The Hindu. 29 October 2006. Archived from the original on 1 October 2007.
- ↑ "Kannadigas disrupt Belgaum!". 5 October 2006. Archived from the original on 21 November 2006. Retrieved 26 October 2006.
- ↑ "Maharashtrians will fight Karnataka's injustice with the same zest: R.R.Patil". 5 October 2006. Retrieved 26 October 2006.
- ↑ 37.0 37.1 "Belgaum meet turns violent". NewIndPress. 29 October 2006. Archived from the original on 29 September 2007.
- ↑ "Tension in Khanapur town as MES holds convention". OneIndia (in కన్నడ). 27 October 2006.
- ↑ "Violence in Khanapur youth-convention" (in మరాఠీ). Sakal. 27 October 2006. Archived from the original on 7 October 2007.
- ↑ "Violence in MES convention" (in కన్నడ). Kannadaprabha. 27 October 2006.
{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ "Ban on 1 November rally? Authorities worried about peaceful Rajyotsava" (in మరాఠీ). Daily Pudhari. 28 October 2006.
- ↑ "Opposition leader, professor booked for Khanapur violence". NewIndPress. 30 October 2006. Archived from the original on 29 September 2007.
- ↑ "How Amit Shah reined in Maharashtra, Karnataka warring over Belagavi". India Today (in ఇంగ్లీష్). 18 December 2022. Retrieved 2022-12-21.
- ↑ "How Amit Shah reined in Maharashtra, Karnataka warring over Belagavi". India Today (in ఇంగ్లీష్). 18 December 2022. Retrieved 2022-12-21.
- ↑ "Karnataka-Maharashtra border remains tense as language row escalates; Ramalinga Reddy to visit Belagavi today". The Hindu (in Indian English). 2025-02-23. ISSN 0971-751X. Retrieved 2025-02-24.
- ↑ "Maharashtra-Karnataka clash: Bus conductor assaulted, slapped with Pocso case after language row". The Times of India. 2025-02-23. ISSN 0971-8257. Retrieved 2025-02-24.