బోస్నియా మరియు హెర్జెగొవీనా

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
Bosna i Hercegovina
Босна и Херцеговина
బోస్నియా మరియు హెర్జెగొవీనా
Flag of బోస్నియా మరియు హెర్జెగొవీనా బోస్నియా మరియు హెర్జెగొవీనా యొక్క చిహ్నం
జాతీయగీతం
Državna himna Bosne i Hercegovine
The National Anthem of Bosnia and Herzegovina
బోస్నియా మరియు హెర్జెగొవీనా యొక్క స్థానం
రాజధాని
(మరియు అతిపెద్ద నగరం)
Coat of arms of Sarajevo.svg en:Sarajevo
43°52′N 18°25′E / 43.867°N 18.417°E / 43.867; 18.417
అధికార భాషలు Bosnian, Croatian, Serbian
జాతులు  48% Bosniak
37% Serb
14% Croat
ప్రజానామము Bosnian, Herzegovinian
ప్రభుత్వం Federal democratic republic
 -  High Representative Valentin Inzko4
 -  Presidency members Haris Silajdžić1
Željko Komšić2
Nebojša Radmanović3
 -  Chairman of the
Council of Ministers
en:Nikola Špirić
 -  Constitutional Court President en:Seada Palavrić
స్వాతంత్ర్యం
 -  Mentioned 9వ శతాబ్దం 
 -  Formed ఆగస్టు 29, 1189 
 -  Kingdom established అక్టోబరు 26, 1377 
 -  Independence lost
   to Ottoman Empire
1463 
 -  జాతీయ దినము నవంబరు 25, 1943 
 -  Independence from SFR Yugoslavia మార్చి 1, 1992 
 -  Recognized April 6, 1992 
జనాభా
 -  2007 అంచనా 3,981,239 (126th5)
 -  1991 జన గణన 4,377,053 
జీడీపీ (PPP) 2008 అంచనా
 -  మొత్తం $30.419 billion[1] 
 -  తలసరి $7,618[1] 
జీడీపీ (nominal) 2008 అంచనా
 -  మొత్తం $19.358 billion[1] 
 -  తలసరి $4,848[1] 
Gini? (2007) 56.2 (high
మా.సూ (హెచ్.డి.ఐ) (2008) Increase 0.802 (high) (75th)
కరెన్సీ Convertible Mark (BAM)
కాలాంశం CET (UTC+1)
 -  వేసవి (DST) CEST (UTC+2)
ఇంటర్నెట్ డొమైన్ కోడ్ .ba
కాలింగ్ కోడ్ +387
1 Current presidency Chair; Serb.
2 Current presidency member; Croat.
3 Current presidency member; Bosniak.
4 Not a government member; The High Representative is an international civilian peace implementation overseer with full authority to dismiss elected and non-elected officials and inaugurate legislation
5 Rank based on 2007 UN estimate of en:de facto population.
Map Bih entities.png

బోస్నియా మరియు హెర్జెగొవీనా (ఆంగ్లం : Bosnia and Herzegovina) ఐరోపా ఖండంలోని బాల్కన్ ద్వీపకల్పంలో గల ఒక దేశం. సంక్షిప్తంగా B & H; బోస్నియాన్ మరియు సెర్బియన్: బోస్నా ఐ హెర్సగోవినా (BiH) / బోస్సా మరియు హెర్సెగోవినా (БиХ), క్రొయేషియన్: Bosna i Hercegovina (BiH) మూస: IPA-sh), కొన్నిసార్లు బోస్నియా-హెర్జెగోవినా అని పిలుస్తారు, మరియు తరచూ అనధికారికంగా బోస్నియా అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది బాల్కన్ ద్వీపకల్పంలో ఉన్న ఆగ్నేయ ఐరోపాలో ఒక దేశం. ఇది దాదాపు ఒక భూపరివేష్టిత దేశం, కానీ దీని 26 కి.మీ. ఏడ్రియాటిక్ సముద్ర తీరపు కోస్తా వలన, భూపరివేష్టిత దేశంగా పరిగణింపబడదు. [2][3] బోస్నియా దేశపు దక్షిణాగ్రమున ఓచిన్న ప్రాంతం హెర్జెగొవీనా.

దేశరాజధాని మరియు అతిపెద్ద నగరం సారాజెవో. ఉత్తర సరిహద్దులో క్రొయేషియా మరియు పశ్చిమ మరియు తూర్పుసరిహద్దులో సెర్బియా, ఆగ్నేయసరిహద్దులో మాంటెనెగ్రో, దక్షిణసరిహద్దులో అడ్రియాటిక్ సముద్రం (సముద్ర తీరం సుమారు 20 కిలోమీటర్లు (12 మైళ్ళు) నీయు పట్టణాన్ని చుట్టుముట్టినట్లు ఉంటుంది). భౌగోళికంగా దేశంలోని మధ్య మరియు తూర్పు పర్వత ప్రాంతంగా ఉంటుంది. వాయువ్య ప్రాంతంలో ఇది మధ్యస్థంగా కొండ ప్రాంతంగా ఉంది. ఈశాన్య ప్రధాన భూభాగం విశాలమైన లోతట్టు ప్రాంతం మరియు వేసవికాల ఖండాంతర శీతోష్ణస్థితిని కలిగి ఉంటుంది. వేసవికాలాలు మరియు చల్లని మరియు మంచుకురిసే శీతాకాలాలు ఉంటాయి. దేశంలోని దక్షిణ భాగంలో మధ్యధరా వాతావరణం మరియు సాదా స్థలాకృతి ఉంది.

బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా అనేది నియోలిథిక్ యుగంలో శాశ్వత మానవ స్థిరనివాసాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రాంతం. ఈప్రాంతంలో ఆసమయంలో ఆతరువాత అనేక ఇల్లెరియన్ మరియు సెల్టిక్ నాగరికతలకు చెందిన ప్రజలు నివసించారు. సాంస్కృతికంగా, రాజకీయంగా మరియు సాంఘికంగా దేశానికి గొప్ప చరిత్ర ఉంది. 6 వ శతాబ్దం నుండి 9 వ శతాబ్దం వరకు ఈప్రాంతంలో మొదటిసారి స్లావిక్ ప్రజలు స్థిరపడ్డారు. 12 వ శతాబ్దంలో బోస్నియా బనాట్ స్థాపించబడింది. 14 వ శతాబ్దంలో బోస్నియా రాజ్యంగా రూపొందించబడి ఆ తరువాత ఇది ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంతో విలీనం చేయబడింది. ఓట్టమన్ పాలన 15 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి 19 వ శతాబ్దం చివరి వరకు కొనసాగింది. ఒట్టోమన్లు ​​ఈ ప్రాంతానికి ఇస్లాంను తీసుకువచ్చారు. ముస్లిములు దేశంలోని సాంస్కృతిక మరియు సాంఘిక దృక్పథాన్ని చాలా వరకు మార్చారు. తరువాత ఆస్ట్రో-హంగేరియన్ రాచరికంలో విలీనం చేయబడింది. ఇది మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం వరకు కొనసాగింది. అంతర్యుద్ధ కాలంలో బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా యుగోస్లేవియా రాజ్యంలో భాగంగా మరియు రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత కొత్తగా పూర్తి రిపబ్లిక్ హోదా ఇవ్వబడింది. యుగోస్లేవియా సామ్యవాద ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఏర్పడింది. యుగోస్లేవియా రద్దు తరువాత రిపబ్లిక్ 1992 లో స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించింది. ఇది బోస్నియా యుద్ధం తరువాత 1995 చివరి వరకు కొనసాగింది. ప్రస్తుతం దేశంలో ఉన్నత అక్షరాస్యత ఆయుఃప్రమాణ అభివృద్ధి కోసం కృషిచేస్తుంది. ఈ ప్రాంతం చాలా తరచుగా సందర్శించే దేశాల్లో ఒకటిగా ఉంది. [4] 1995 మరియు 2020 మధ్య కాలంలో ప్రపంచంలోని మూడవ అత్యధిక పర్యాటక వృద్ధి శాతం సాధిస్తుందని అంచనా వేయబడింది. [5] బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా సహజ పర్యావరణం మరియు సాంస్కృతిక వారసత్వానికి ఆరు చారిత్రాత్మక నాగరికతలు, వంటకాలు, శీతాకాల క్రీడలు, ప్రత్యేకమైన సంగీతం, వాస్తుశిల్పం మరియు ఉత్సవాలు ఈప్రాంత వారసత్వంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి, వాటిలో కొన్ని దక్షిణ ఐరోపాలో అతిపెద్ద మరియు అత్యంత ప్రముఖమైనవిగా భావించబడుతున్నాయి. [6][7] రాజ్యాంగంలో పేర్కొన్న విధంగా దేశం మూడు ప్రధాన జాతి సమూహాలకు అధికారికంగా రాజ్యాంగ ప్రజలకు కేంద్రంగా ఉంది. ఆ జాతులే బోస్సియక్స్, సెర్బియాస్ మరియు క్రోయాట్స్. ఈ మూడు జాతి సమూహాలలో బోస్సియక్స్ అతి పెద్ద సమూహంగా ఉన్నారు. బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాకు చెందిన ఒక స్థానిక జాతి ఆంగ్లంలో బోస్నియన్‌గా గుర్తించబడుతుంది. హెర్జెగోవినియన్ మరియు బోస్సేన్ అనేవి జాతి వివక్షత కంటే కాకుండా ప్రాంతీయంగా నిర్వహించబడుతున్నాయి. హెర్జెగోవినా ప్రాంతం సరిగ్గా నిర్వచించిన సరిహద్దులు లేవు. అంతేకాకుండా 19 వ శతాబ్దం చివరలో ఆస్ట్రో-హంగేరియన్ ఆక్రమణ వరకు దేశం కేవలం "బోస్నియా" అని పిలువబడింది.[8]

బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాలో ద్విసభలు కలిగిన శాసనసభ ఉంది. ప్రధానమైన ఒక్కొక జాతి సమూహానికి ముగ్గురు సభ్యులను ఎన్నికచేసి ప్రెసిడెన్సీ రూపొందించబడుతుంది. అయినప్పటికీ కేంద్ర ప్రభుత్వం అధికారం పరిమితంగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే దేశంలో అధికారం అధికంగా వికేంద్రీకరించబడింది. రెండు స్వయం ప్రతిపత్తి కలిగిన రాజకీయ సంస్థలను కలిగి ఉంది. బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా సమాఖ్య మరియు రిపబ్లిక్ సిప్రెస్కా, మూడవ ప్రాంతం, బ్రిస్కో జిల్లా, స్థానిక ప్రభుత్వంతో పాలించబడుతుంది. బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా సమాఖ్య చాలా క్లిష్టమైనది మరియు ఇందులో 10 భూభాగాలు ఉన్నాయి. ఈ దేశం ఐరోపా సమాఖ్యకు సభ్యత్వం కోసం అభ్యర్థించింది.టాలిన్లో జరిగిన సమావేశంలో సభ్యత్వ కార్యాచరణ ప్రణాళిక తరువాత 2010 ఏప్రిల్ నుండి ఉత్తర అట్లాంటిక్ ట్రీటీ ఆర్గనైజేషన్ సభ్యదేశంగా ఉంది.[9] అంతేకాకుండా 2002 ఏప్రిల్ నుండి యూరోప్ కౌన్సిల్ సభ్యదేశంగా మరియు మధ్యధరా యూనియన్ వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా (2008 జూలైలో) స్థాపించబడింది.

పేరువెనుక చరిత్ర[మార్చు]

బోస్నియా గురించి మొట్టమొదటి సంరక్షించబడిన చారిత్రక ఆధారాలలో 10 వ శతాబ్దం మధ్యలో (948 మరియు 952 మధ్య) "చిన్న భూమి" (గ్రీకులో) లో వివరించిన బైజాంటైన్ చక్రవర్తి ఏడవ కాన్స్టాన్టైన్‌చే వ్రాయబడిన ఒక రాజకీయ-భౌగోళిక పుస్తకంలో "బోసోనా" (వివోస్). [10] బోస్నియా నడిబొడ్డున ప్రవహిస్తున్న బోస్నా నది ద్వారా ఈప్రాంతానికి ఈ పేరు వచ్చిందని విశ్వసిస్తున్నారు.భాషాశాస్త్రవేత్త అంటోన్ మేయర్ అభిప్రాయం ఆధారంగా బోస్నా అనే పేరు ఇల్లియన్యన్ "బాస్-ఎ-యాస్" నుండి తీసుకోబడింది), ఇది ప్రోటో-ఇండో-యురోపియన్ రూట్ "బోస్" లేదా "బోగ్" - "నడపబడే నీరు" నుండి పుట్టింది. ఇంగ్లీష్ మధ్యయుగవాద విలియం మిల్లెర్ అభిప్రామ్యం ఆధారంగా బోస్నియాలోని స్లావిక్ నివాసులు "లాటిన్ హోదాను స్వీకరించారు. తరువాత వారు తమ జాతిని బాసంటే బోస్నా మరియు తాన్ బోస్సియక్స్ " అని చెప్పుకున్నారు. [11]హెర్జెగోవినా ("హెర్జోగ్ అంటే భూమి అని అర్ధం") జర్మన్ పదం "డ్యూక్" నుండి [12] బోస్నియన్ మాగ్నట్ స్టీఫెన్ వుకిచిక్ కోసికా (బిరుదు) "హమ్ అండ్ హౌజ్ ఆఫ్ హంజ్ అండ్ ది కోస్ట్" (1448) నుండి ఉద్భవించింది. [13] గతంలో హమ్ జహమ్ల్జ్ ఉన్న ప్రజలు 14 వ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగంలో బోస్నేట్ చేత జయించబడ్డారు. 1830 లో స్వల్ప-కాలిక హెర్జెగోవినా ఐలెట్ ఏర్పడే వరకు ఈ ప్రాంతం ఒట్టోమన్స్ హెర్జెగోవినా (హెర్సెక్) సంజక్ ఆఫ్ హెర్జ్గోవినా (హర్స్క్) గా వ్యవహరించబడింది. ఇది 1850 లలో పునరుద్ధరించబడిన తరువాత ఈ సంస్థ సాధారణంగా బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా అయింది.1992 లో స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించబడింది. దేశం అధికారిక పేరు బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా రిపబ్లిక్గా ఉండేది. కానీ 1995 డేటన్ ఒప్పందం తరువాత మరియు కొత్త రాజ్యాంగం ఇది అధికారికంగా బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాకు మార్చబడింది.

భౌగోళికం[మార్చు]

బోస్నియా ఉత్తర మరియు పశ్చిమసరిహద్దులో క్రొయేషియా (932 km లేదా 579 మైళ్ళు), తూర్పుసరిహద్దులో సెర్బియా (302 కి.మీ. లేదా 188 mi) మరియు ఆగ్నేయ ప్రాంతానికి మాంటెనెగ్రో (225 కి.మీ లేదా 140 మై) నైరుతీ సరిహద్దులో ఉంది. ఇది నీమ్ నగరం చుట్టూ 20 కిలోమీటర్ల (12 మైళ్ళు) పొడవైన తీరప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది.[2][14] ఇది 42 ° నుండి 46 ° ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 15 ° నుండి 20 ° తూర్పురేఖాంశంలో ఉంది.

బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా స్థలాకృతి మ్యాప్
బోస్నా నది, ఇలిడేజా

దేశం పేరు బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా అనే రెండు ప్రాంతాల నుండి వచ్చింది. ఇది స్పష్టంగా నిర్వచించబడిన సరిహద్దుతో వేరు చేయబడింది. బోస్నియా ఉత్తర ప్రాంతాలను ఆక్రమించి మొత్తం దేశంలో సుమారు నాలుగు వంతుల ఆధిపత్యాన్ని కలిగి ఉంది. హెర్జెగోవినా దేశంలోని మిగిలిన దక్షిణ భాగాలను ఆక్రమించింది.

దేశంలో ఎక్కువగా పర్వత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. వీటిలో కేంద్ర దినరిక్ ఆల్ప్స్ ఉన్నాయి. ఈశాన్య భాగాలు పన్నోనియన్ మైదానానికి చేరుకున్నాయి. దక్షిణాన అడ్రియాటిక్ సరిహద్దులో ఉంది. సాధారణంగా ఆగ్నేయ-వాయువ్య దిశలో దినారిక్ ఆల్ప్స్ ఉన్నాయి. దక్షిణాన అధిక ఎత్తును కలిగి ఉంటుంది. మోంటెనెగ్రిన్ సరిహద్దప్రాంతంలో ఉన్న 2,386 మీటర్లు (7,828.1 అడుగులు) మాగ్లిక్ శిఖరం దేశం అత్యధిక స్థానంగా గుర్తించబడుతుంది. ప్రధాన పర్వతాలలో కొజారా, గ్రెమేక్, వ్లాసిక్, చెర్ర్స్నిక, ప్రెంజ్, రోమానియా, జాహినిన, బ్జేలేస్నికా మరియు ట్రెస్కావికా ఉన్నాయి.

మొత్తంమీద బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాలో దాదాపు 50% వరకు అటవీప్రాంతం ఉంది. చాలా అటవీ ప్రాంతాలు బోస్నియా మధ్య తూర్పు మరియు పశ్చిమ భాగాలలో ఉన్నాయి. హెర్జెగోవినాలో మధ్యధరా వాతావరణం ఉంటుంది. ఇది ప్రధానమైన కార్స్ట్ టోపోగ్రఫీ కలిగి ఉంది. నార్త బోస్నియా (పోసావినా) సావా నది వెంట చాలా సారవంతమైన వ్యవసాయ భూమిని కలిగి ఉంది. సంబంధిత ప్రాంతం భారీగా సాగుచేయబడుతుంది. ఈ వ్యవసాయ భూమి పొరుగు క్రొయేషియా మరియు సెర్బియా ప్రాంతాలలో పన్నోనియన్ మైదానంలో భాగంగా ఉంది. ఈ దేశం కేవలం 20 కిలోమీటర్ల (12 మైళ్ళు) తీరాన్ని కలిగి ఉంది.హెర్జెగోవినా-నరేట్వా ఖండంలోని నీయు పట్టణం[2][15] క్రొయేషియన్ ద్వీపకల్పాలతో ఈ నగరం చుట్టుముట్టబడి ఉన్నప్పటికీ అంతర్జాతీయ చట్టం ప్రకారం బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా బాహ్య సముద్రానికి వెళ్ళే హక్కును కలిగి ఉంది.

సారాజెవో రాజధాని [16] మరియు అతిపెద్ద నగరం. [17][17] ఇతర ప్రధాన నగరాలు వాయువ్య ప్రాంతంలో బోసన్స్కా క్రాజానా, బిజెల్జినా మరియు తుస్లా, బోనియ మరియు మోస్టర్ల మధ్య భాగంలో ఈశాన్యంలో జెనికా మరియు దోబోజ్ హెర్జ్గోవినాలోని అతిపెద్ద నగరాలుగా పిలువబడేవి.బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాలో ఏడు అతిపెద్ద నదులు ఉన్నాయి: [18]

  • సావా దేశంలోని అతి పెద్ద నదీ మరియు క్రొయేషియాతో దాని ఉత్తర సహజ సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది. ఇది దేశం భూభాగంలో 76% వ్యవసాజలాలను అందించి నల్లసముద్రంలో సంగమిస్తుంది.[18] బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా డానుబే నదిని రక్షించే అంతర్జాతీయ కమిషన్ (ఐ.సి.పి.డి.ఆర్)లో సభ్యదేశంగా ఉంది.
  • సావా నదికి యునా, సనా మరియు వర్బాస్ ఉపనదులు ఉన్నాయి. అవి బోసాన్స్కా క్రాజిన వాయువ్య ప్రాంతంలో ఉన్నాయి.

బోస్నా నది దాని పేరును దేశానికి ఇచ్చింది. ఇది దేశంలో అతి పొడవైన నదిగా గుర్తించబడుతుంది. ఇది ఉత్తర బోస్టయా సారాజెవో సమీపంలోని సావాలో లన్మించింది.

  • డ్రినా బోస్నియా తూర్పు భాగంలో ప్రవహిస్తుంది. చాలా భాగం ఇది సెర్బియాతో సహజ సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది.
  • నెరెత్వా హెర్జోగోవినా ప్రధాన నది మరియు దక్షిణాన ప్రవహిస్తున్న ఏకైక ప్రధాన నది ఇది అడ్రియాటిక్ సముద్రంలో సంగమిస్తుంది.

ఫైటోగ్యోగ్రాఫికల్ బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా బోరేల్ కింగ్డంకు చెందినది మరియు మధ్యధరా ప్రాంతం అగ్రియారియల్ ప్రావిన్స్ అలైరియెయన్ ప్రావిన్స్ మరియు అద్రియాటిక్ ప్రావింస్‌లను పంచుకుంది. నేచర్ వరల్డ్ వైడ్ ఫండ్ ప్రకారం బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా భూభాగాలను మూడు పర్యావరణ ప్రాంతాలుగా విభజించవచ్చు: పన్నోనియన్ మిశ్రమ అడవులు, దినారిక్ పర్వతాలు మిశ్రమ అడవులు మరియు ఇల్ల్రియన్ ఆకురాల్చు అడవులు.

View towards Neum, Bosnia and Herzegovina's 20 km (12 mi) of coastline access to the Adriatic Sea, summer 2010


ఆర్ధికం[మార్చు]

Graphical depiction of Bosnia and Herzegovina's product exports in 28 color-coded categories

బోస్నియా యుద్ధం కారణంగా దెబ్బతిన్న దేశంగా పునర్నిర్మాణం సమస్య ఎదుర్కొంటుంది. తన పూర్వ మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థ నుండి పరివర్తన లిబరల్ మార్కెట్ సంస్కరణలు పరిచయం చేసింది. మునుపటి శకం బలమైన పరిశ్రమ వారసత్వంగా ఉంది; మాజీ రిపబ్లిక్ ప్రెసిడెంట్ డజ్మల్ బిజేడిక్ మరియు ఎస్.ఎఫ్.ఆర్.వై అధ్యక్షుడు చేత " జోసిప్ బ్రోజ్ టిటో " రిపబ్లిక్లో లోహ పరిశ్రమలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి. దీని ఫలితంగా యుగోస్లేవియా పెద్ద ప్లాంట్ల అభివృద్ధికి దారితీసింది; ఎస్ఆర్ బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా 1970 ల మరియు 1980 లలో చాలా బలమైన పారిశ్రామిక ఎగుమతి ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థను కలిగి ఉన్నాయి. మిలియన్ల సంఖ్యలో యు.ఎస్. డాలర్ల విలువైన ఎగుమతులు ఉన్నాయి.

బోస్నియా చరిత్రలో అధికభాగం ప్రైవేటు యాజమాన్యంలోని పొలాలలో వ్యవసాయం నిర్వహించబడింది; రిపబ్లిక్ నుండి సంప్రదాయబద్ధంగా తాజా ఆహారాలు ఎగుమతి చేయబడింది.[19]

1990 లలో జరిగిన యుద్ధం, బోస్నియా ఆర్థిక వ్యవస్థలో నాటకీయ మార్పుకు దారితీసింది.[20] జి.డి.పి. 60% పతనం అయింది. భౌతిక మౌలిక సదుపాయాల నాశనం ఆర్థిక వ్యవస్థను ధ్వంసం చేసింది.[21] అత్యధిక ఉత్పత్తి సామర్థ్యం లేని, బోస్నియా ఆర్థిక వ్యవస్థ ఇప్పటికీ గణనీయమైన సమస్యలను ఎదుర్కొంటోంది. గణాంకాలు జి.డి.పి మరియు తలసరి ఆదాయం 2003 నుండి 2004 వరకు 10% పెరిగాయని సూచిస్తున్నాయి.బోస్నియా తగ్గిపోతున్న జాతీయ రుణ ప్రతికూల పోకడలు మరియు అధిక నిరుద్యోగం 38.7% మరియు ఒక పెద్ద వాణిజ్య లోటు ఆందోళనకు కారణం.

జాతీయ కరెన్సీ (యూరో-పెగ్గేడ్) కన్వర్టబుల్ మార్క్ (కె.ఎం), కరెన్సీ బోర్డు నియంత్రణలో ఉంది. వార్షిక ద్రవ్యోల్బణం 2004 లో 1.9% వద్ద ఇతర ప్రపంచ దేశాలకంటే అతి తక్కువగా ఉంది. [22] అంతర్జాతీయ రుణం 5.1 బిలియన్ డాలర్లు (2014 డిసెంబరు 31 నాటికి). బోస్నియా సెంట్రల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ బిహెచ్ మరియు బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా స్టాటిస్టికల్ ఆఫీస్ ఆధారంగా 2004 లో రియల్ జి.డి.పి. పెరుగుదల రేటు 5%గా ఉంది.

బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా గత సంవత్సరాలలో సానుకూల పురోగతిని ప్రదర్శించాయి. 193 దేశాలలో అత్యల్ప ఆదాయం సమానత్వ కలిగిన దేశాల ర్యాంకింగ్స్‌లో బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా 15 వ స్థానాల్లో నిలిచింది.[23]

యూరోస్టాట్ సమాచారం ప్రకారం బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా పి.పి.ఎస్. జి.శి.పి. 2010 లో యు.యూ సగటులో 29% ఉంది.[24]


అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (ఐఎంఎఫ్) బోస్నియాకు 500 మిలియన్ డాలర్ల రుణం ప్రకటించింది. ఇది 2012 సెప్టెంబరులో ఆమోదించబడింది. [25]

విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడుల మొత్తం విలువ (1999-2014)[26] మిలియన్లలో

  • 1999: 166 మిలియన్ల యూరోలు.
  • 2000: € 159 మిలియన్ల యూరోలు.
  • 2001: 133 మిలియన్లు యూరోలు.
  • 2002: € 282 మిలియన్ల యూరోలు.
  • 2003: 338 మిలియన్లు యూరోలు.
  • 2004: € 534 మిలియన్ల యూరోలు.
  • 2005: € 421 మిలియన్ల యూరోలు.
  • 2006: € 556 మిలియన్ల యూరోలు.
  • 2007: € 1.329 బిలియన్ల యూరోలు.
  • 2008: 684 మిలియన్లు యూరోలు.
  • 2009: € 180 మిలియన్ల యూరోలు.
  • 2010: € 307 మిలియన్ల యూరోలు.
  • 2011: € 357 మిలియన్ల యూరోలు.
  • 2012: € 273 మిలియన్ల యూరోలు.
  • 2013: € 214 మిలియన్ల యూరోలు.
  • 2014: € 419 మిలియన్లు యూరోలు.

[27]


అగ్ర పెట్టుబడిదారు దేశాలు (మే 1994 - డిసెంబరు 2013)

ఆస్ట్రియా (€ 1.329 బిలియన్)

  • సెర్బియా (€ 1.002 బిలియన్)
  • క్రొయేషియా (€ 733 మిలియన్లు)
  • స్లోవేనియా (€ 499 మిలియన్లు)
  • రష్యా (343 మిలియన్లు)
  • జర్మనీ (€ 333 మిలియన్)
  • స్విట్జర్లాండ్ (€ 273 మిలియన్లు)
  • నెదర్లాండ్స్ (€ 206 మిలియన్)

వివిధ రంగాలలో విదేశీ పెట్టుబడులు (మే 1994 - డిసెంబరు 2013)

  • 32% తయారీ
  • 22% బ్యాంకింగ్
  • 15% టెలికమ్యూనికేషన్
  • 11% వాణిజ్యం
  • 5% రియల్ ఎస్టేట్
  • 4% సేవలు
  • 11% ఇతర

బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా వాణిజ్య మరియు ఆర్థిక పర్యావరణంలో ఆర్థిక, రాజకీయ, మరియు మార్కెట్ విశ్లేషణలను ఉపయోగించి వార్షిక నివేదికను అందించే సరాజెవో, బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాలు కమర్షియల్ గైడ్‌ను తయారు చేస్తాయి. ఇది ఎంబసీ సారాజెవో వెబ్సైట్‌లో చూడవచ్చు.Embassy Sarajevo’s website.2017 లో ఎగుమతులు గత సంవత్సరంతో పోలిస్తే 15.96% పెరిగాయి. మొత్తం € 5.65 బిలియన్.[28]2017 లో నిరుద్యోగ రేటు 20.5% ఉంది. కాని వియన్నా ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఇంటర్నేషనల్ ఎకనామిక్ స్టడీస్ రాబోయే కొద్ది సంవత్సరాలుగా తగ్గుతున్న నిరుద్యోగ రేటు అంచనా వేసింది. 2018 లో నిరుద్యోగం 19.4% ఉండాలని మరియు ఇది 2019 నాటికి 18.8% పడిపోతుందని 2020 లో నిరుద్యోగ రేటు 18.3% తగ్గుతుందని అంచనా వేయబడింది.[29]

రవాణా[మార్చు]

Apron overview of Sarajevo International Airport
Train trip from Sarajevo to Mostar via Neretva River scenery

బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాలో ప్రధాన అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం సరాజెవో ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్పోర్ట్ (IATA: SJJ, ICAO: LQSA), బస్మిర్ ఎయిర్పోర్ట్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది నగరంలో రైల్వే స్టేషన్ నైరుతి దిశలో 3.3 ఎన్.ఎం. (6.1 కి.మీ; 3.8 మై) ఉంది. [30] సారాజెవో నగరంలో బుర్మిర్ శివార్లలో ఉంది.

1992 లో మాజీ యుగోస్లేవియా నుండి స్వాతంత్ర్యం తరువాత బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాలో రైల్వే కార్యకలాపాలు దేశ సరిహద్దులలో యుగోస్లేవ్ రైల్వే వారసత్వం కొనసాగించారు.

సమాచార రంగం[మార్చు]

జనవరి 2006 లో బోస్నియా కమ్యూనికేషన్స్ మార్కెట్ పూర్తిగా సరళీకరించబడింది. మూడు ల్యాండ్లైన్ టెలిఫోన్ ప్రొవైడర్లు ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ ప్రతి ఒక్కటి పాక్షిక సేవలు సేవలను అందిస్తున్న మూడు ఆపరేటర్లచే అందించబడుతున్నాయి. అధిక-వేగం ఇ.డి.జి.ఇ మరియు 3 గిగాబైట్లు సేవలతో సహా మొబైల్ డేటా సేవలు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి.[31] 1943 లో స్థాపించబడిన ఓస్లోబోడెంజే (లిబరేషన్)వార్తాపత్రిక స్థాపించబడింది. అత్యంత పురాతన వార్తాపత్రికను సుదీర్ఘకాలం నడుస్తున్న దేశంలో బోస్నియా ఒకటి. జాతీయ ప్రచురణలలో 1995 లో స్థాపించబడిన డ్నెవ్ని అవాజ్ (డైలీ వాయిస్) మరియు సరాజెవోలో జుటర్‌జె నోవైన్ (మార్నింగ్ న్యూస్) ఉన్నాయి.[32]

ఇతర స్థానిక పత్రికలలో క్రొయేషియన్ వార్తాపత్రిక హర్వాట్స్కా రిజిజ్ మరియు బోస్సేస్ మ్యాగజైన్ స్టార్ట్, వీక్లీ వార్తాపత్రికలు స్లోబోడోనా బోస్నియా (ఉచిత బోస్నియా) మరియు బి.ఎఫ్ డాని (బి.హెచ్. డేస్) ఉన్నాయి.మాసపత్రిక నోవి ప్లామన్ ప్రస్తుతం చాలా వామపక్ష సాహిత్యాన్ని అందిస్తుంది. అంతర్జాతీయ వార్తా స్టేషన్ అల్ జజీరా బాల్కన్ ప్రాంతానికి చెందిన అల్ జజీరా బాల్కన్లకు ప్రసారాలు అందించడానికి సారాజెవోలో ఒక అనుబంధ చానెల్ను నిర్వహిస్తుంది.[33] అంతేకాక, దేశంలో అత్యంత స్వేచ్ఛయుతమైన పత్రికాప్రచురణలను అందుబాటులో ఉన్నాయి. పత్రికాస్వాతంత్ర్యంలో దేశం అంతర్జాతీయంగా 43 వ స్థానంలో ఉంది.[34]

పర్యాటరంగం[మార్చు]

One of the city squares in the capital, Sarajevo, is Marijin Dvor (2010).
Trebinje, on the banks of the Trebišnjica
Mehmed Paša Sokolović Bridge in Višegrad; UNESCO world heritage site since 2007.
Buna river, near the town of Blagaj, resurging as one of the biggest karst springs in Europe.
Prokoško Lake in the municipality of Fojnica.

వరల్డ్ టూరిజం ఆర్గనైజేషన్ అంచనాల ప్రకారం, బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా 1995 మరియు 2020 మధ్య ప్రపంచంలోని అత్యధిక పర్యాటక వృద్ధి రేటును కలిగి ఉన్న దేశాలలో బోస్నియా 3 వ స్థానంలో ఉంది.[5]

2012 లో 7,47,827 మంది పర్యాటకులు బోస్నియా-హెర్జెగోవినాను సందర్శించారు.గత సంవత్సరం కంటే ఇది 9% అధికం. 16,45,521 రాత్రిపూట హోటల్‌లో బసచేసిన సమయాలను కలిగి ఉంది. అంతకుముందు సంవత్సరం 9.4% పెరిగింది.వీరిలో 58.6% పర్యాటకులు విదేశీ దేశాల నుండి వచ్చారు.[35]

2006 లో ప్రపంచంలోని దేశరాజధాని సరజెవో నగరం " లోన్లీ ప్లానెట్ " వర్గీకరణలో ప్రపంచ అత్యుత్తమ నగరాల్లో ఒకటిగా స్థానం పొందింది. [16] 1984 వింటర్ ఒలింపిక్ క్రీడలలో సారాజెవోని, (43 గా), డబ్రోవ్నిక్కు (59), లిబ్యులాజానాలో (84), బ్లేడ్ (90) బెల్గ్రేడ్ (113) మరియు జాగ్రెబ్ (135).[36] సారాజెవోలో పర్యాటక రంగం ప్రధానంగా చారిత్రక, మత మరియు సాంస్కృతిక అంశాలపై దృష్టి పెట్టింది. 2010 లో లోన్లీ ప్లానెట్ "బెస్ట్ ఇన్ ట్రావెల్" ఆ సంవత్సరం సందర్శించడానికి మొదటి పది నగరాలలో ఇది ఒకటిగా ప్రతిపాదించబడింది.[37] సారాజెవో కూడా ప్రయాణ బ్లాగును ఫాక్స్నామాడ్ "ఉత్తమ నగరాన్ని సందర్శించండి" పోటీని 2012 లో గెలుచుకుంది. మొత్తం ప్రపంచవ్యాప్తంగా వంద కంటే ఎక్కువ ఇతర నగరాలను ఓడించింది.[38] మెదుగొర్జె ప్రపంచంలోని క్రైస్తవులకు అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన యాత్రా స్థలాలలో ఒకటిగా మారింది. ఐరోపా‌లోని అతి ముఖ్యమైన మత ప్రదేశాలలో 3 వ స్థానంలో ఉంది. ఈ నగరాన్ని మారింది ప్రతి సంవత్సరం 1 మిలియన్లకు పైగా ప్రజలు సందర్శిస్తారు.[39] 1981 లో ప్రఖ్యాత దండయాత్రలను ప్రారంభించినప్పటి నుంచి 30 లక్షల మంది యాత్రికులు మెదుగొర్జెను సందర్శించారని అంచనా వేయబడింది.[40]

బోస్నియా కూడా ప్రజాదరణ పొందిన స్కీయింగ్ మరియు పర్యావరణ గమ్యస్థానంగా మారింది. బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా ఆల్ప్స్ దక్షిణ ప్రాంతంలో చివరిగా కనుగొనబడిన ప్రకృతి ప్రదేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. అడవి మరియు ఇప్పటివరకు స్పృజించని ప్రకృతి వైవిధ్యభరితమైన సాహసకృత్యాలు మరియు ప్రకృతి ప్రేమికులను ఆకర్షిస్తున్నాయి. నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ మ్యాగజైన్ బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాలను 2012 లో ఉత్తమ పర్వత బైకింగ్ అడ్వెంచర్ గమ్యంగా పేర్కొంది.[41] సెంట్రల్ బోస్నియన్ Dinaric ఆల్ప్స్ హైకర్స్ మరియు పర్వతారోహకులు ఇష్టపడతారు. మధ్యధరా మరియు అల్పైన్ వాతావరణం కలిగి. వైట్‌వాటర్ రాఫ్టింగ్ కొంతవరకు జాతీయ కాలక్షేపంగా ఉంది. ఐరోపాలో తారా రివర్ కాన్యన్లో ఉన్న లోతైన నదీ కెన్యాన్తో సహా మూడు నదులు ఉన్నాయి.[5]


ఇటీవలే హఫ్ఫింగ్టన్ పోస్ట్ బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా అనే పేరుతో "9 వ గ్రేటెస్ట్ అడ్వెంచర్ ఇన్ ది వరల్డ్ ఫర్ 2013" అనే పేరుతో దేశం "ఐరోపాలో పరిశుభ్రమైన నీరు మరియు గాలి, గొప్ప ఇప్పటి వరకు స్పృజించబడని అడవులు మరియు అత్యంత అధికమైన వన్యప్రాణులు కలిగిన ప్రాంతంగా పేర్కొన్నది. మూడు నదులు ట్రిప్, దీనిని బాల్కన్లు అందించే పర్యాటక ఆకర్షణలలో ఉత్తమమైనదిగా భావించబడుతుంది.[42]


2017 లో 13,07,319 పర్యాటకులు బోస్నియా-హెర్జెగోవినాను సందర్శించారు. ఇది 13.7% పెరుగుదల మరియు 26,77,125 రాత్రిపూట హోటల్ పర్యటనలు గత సంవత్సరం నుండి 12.3% పెరుగుదల. అంతేకాకుండా 71.5% పర్యాటకులను విదేశీ దేశాల నుంచి వచ్చారు. [43]

పర్యాటక ఆకర్షణలు[మార్చు]

బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా పర్యాటక ఆకర్షణలలో కొన్ని:

  • సారాజెవో, "ఒలింపిక్ సిటీ" లేదా "యూరోపియన్ జెరూసలేం"; బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా యొక్క శాస్త్రీయ, సాంస్కృతిక, పర్యాటక మరియు వాణిజ్య కేంద్రం
  • సారాజెవోలో వ్రత్నిక్ పాత పట్టణం మరియు బిజేలా తబిజా కోట
  • మెదుగొర్జె అవర్ లేడీ ఆఫ్ పుణ్యక్షేత్ర; వార్షిక యూత్ ఫెస్టివల్ మరియన్ కవిత్వం మరియు కాథలిక్ తీర్ధయాత్ర గమ్యస్థానం.
  • మోస్టర్, "నరేటవా నగరం" లేదా "సన్షైన్ నగరం"; స్టారీ అత్యంత మరియు పాత పట్టణం మోస్టర్ యునెస్కొ వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్స్ స్థానానం.
  • విసెగ్గ్రాడ్, మెహ్మెద్ పాస్సా సోకోలోవిక్ వంతెన యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం స్థానం
  • బాన్జా లుకా, "గ్రీన్ సిటీ", కస్టెల్ కోట మరియు ఫెర్హదీజా మసీదు వంటి దృశ్యాలు
  • బికాక్ మరియు యునా నది ఒడ్డున ఉనా నేషనల్ పార్క్ లో ఉన్న జలపాతాలు
  • జజేస్, బోస్నియన్ రాజుల నగరం మరియు ఫెడరల్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ యుగోస్లేవియా స్థాపించబడిన ప్రదేశం, ప్లివా సరస్సులు మరియు జలపాతం
  • ప్రిజెడార్ ఓల్డ్ సిటీ మాస్క్, కోజారా నేషనల్ పార్క్ మరియు బోస్నియా అతిపెద్ద రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం స్మారకం (మిరాకోవికాలో)
  • మీసా సెలిమోవిక్ జన్మస్థలం తుజ్లా ఉప్పు-సరస్సులు
  • నేరెత్వా నది మరియు ఎగువ నరెత్వాలోని రాకిట్నికా నది కాలువలు
  • ట్రెబిజత్ నది మరియు దాని జలపాతాలు క్రావిస్ మరియు కోచూసా
  • బ్లాగాజ్ స్ప్రింగ్ మరియు చారిత్రక పట్టణంతో ఉన్న బునా
  • దిగువ తారా నది లోయ, ఐరోపాలో లోతైన లోతైన లోయ
  • సుట్జేస్కా నేషనల్ పార్క్, పెరూతికా పురాతన అడవి (ఐరోపాలో గత రెండు మిగిలిన ప్రాచీన అడవులలో ఒకటి) మరియు సుత్జేస్క నది కానోన్
  • పోసిటెల్జ్ చారిత్రక గ్రామం
  • మౌంట్ బ్జేలాస్నికా మరియు జాహరినా 1984 లో ఎక్స్.ఐ.వి. ఒలంపిక్ వింటర్ గేమ్స్ సమయంలో ఉపయోగించే సైట్లు

అడ్రియాటిక్ సముద్రానికి ప్రత్యక్షంగా ప్రాప్తి చేయబడిన బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాలో ఉన్న తీరప్రాంత నగరమైన నీమ్ దోబోజ్ మరియు దాని 13 వ శతాబ్దపు కోట

  • స్టెలాక్, బెలోవిన పొరుగు మరియు రేడిమల్జ సమాధులను కలిగి ఉంది

విస్కో, బోస్నియన్ మతం మరియు రాజరికం యొక్క నగరం, బోస్నియా రాజ్యం యొక్క చారిత్రక రాజధాని మరియు ఆరోపిత బోస్నియా పిరమిడ్ల ప్రదేశం

  • ఫోనోనికాలోని ప్రోకోస్కో సరస్సు
  • టెస్సాజ్, బోస్నియాలోని పురాతన నగరాలలో ఒకటి
  • బిజెల్జినా, దాని వ్యవసాయ మరియు జాతి గ్రామం స్టానిసిక్ ప్రసిద్ధి చెందింది
  • లుకావ్క్: బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాలో అతిపెద్ద కృత్రిమ సరస్సు అయిన మొడ్రాక్ సరస్సును కలిగి ఉన్న లుకావ్క్
  • ట్రావినిక్, ఇవో ఆండ్రిక్ జన్మస్థలం మరియు బోస్నియా ఐలెట్ రాజధాని నగరం
  • జబన్నికా, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో యుగోస్లేవ్ సైన్యం నాశనం చేసిన నరెత్వా యుద్ధం మరియు పురాతన వంతెన మరియు మ్యూజియం ఆఫ్ నెరెత్వా
  • ఓస్ట్రోజాక్ కాజిల్, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం నిర్మించిన 16 వ శతాబ్దపు కోట మరియు తర్వాత హౌస్ ఆఫ్ హాబ్స్బర్గ్ విస్తరించింది
  • కొంజిక్: టిని భూగర్భ అణు బంకర్ ఉన్న కొంజిక్.[44]
Panoramic view of Željeznica river at Ilidža near Sarajevo.

గణాంకాలు[మార్చు]

1991 జనాభా లెక్కల ప్రకారం బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాలో 43,77,000 జనాభా ఉంది. అయితే 1996 యు.ఎన్.హెచ్.సి.ఆర్ అనధికారిక జనాభా గణన ఆధారంగా జసంఖ్య 3,920,000 కు పడిపోయిందనా అంచనా వేయబడింది.[ఆధారం కోరబడింది] 1990 లలో యుగోస్లేవ్ యుద్ధాల సమయంలో సంభవించిన భారీ వలసలు దేశంలో జనాభా మార్పులను సృష్టించాయి. 1991 - 2013 మధ్య రాజకీయ విభేదాల కారణంగా జనాభా గణన నిర్వహించలేకపోయారు. ఒక జనాభా గణనను 2011 ప్రణాళిక వేయబడింది.[45] మరియు తరువాత 2012 [46] కొరకు ప్రణాళిక వేసినప్పటికీ జనాభా గణన అక్టోబరు 2013 వరకు ఆలస్యం అయింది. 2013 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 1.16 మిలియన్ కుటుంబాలలో 37,91,622 మంది ప్రజలను గుర్తించారు. 1991 జనాభా లెక్కల కంటే 5,85,411 మంది తక్కువ మంది.[47]

సంప్రదాయ సమూహాలు[మార్చు]

Population density in Bosnia and Herzegovina by municipalities, early data from the 2013 census

బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాలో మూడు సంప్రదాయ "రాజ్యాంగ ప్రజల" స్థావరాలు ఉన్నాయి. వీరు బోస్నిక్కులు, సెర్బులు క్రోయాట్స్, ఇంకా యూదులు మరియు రోమానులు సహా అనేక చిన్న సమూహాలు ఉన్నాయి.[48] బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా గణాంకాల ఏజెన్సీ ప్రచురించిన 2013 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జనాభాలో బోస్నియన్లు 50.11%, సెర్బులు 30.78%, క్రోయాట్లు 15.43%, ఇతరులు 2.73% ఉన్నారు. మిగిలిన ప్రజలు తమ జాతి లేదా మతం వివరాలు తెలియజేయ లేదు.[49] జనాభా గణన ఫలితాలు వెల్లడికి " రిపబ్లిక్ సిప్రస్క స్టాటిస్టికల్ " కార్యాలయం బోస్నియా సెర్బియా రాజకీయ నాయకుల మద్య వివాదాలు తలెత్తాయి.[50] జనాభా గణనపై ఈ వివాదం శాశ్వత బోస్నియన్ నివాసితులను చేర్చడానికి సంబంధించింది. దీదిని రిపబ్లిక్ సిస్టాస్కా అధికారులు వ్యతిరేకించారు.[51] యురేపియన్ యూనియన్ గణాంకాల కార్యాలయం " యోరోస్టాట్ " 2016 లో సెంసస్ మెథడాలజీ అంతర్జాతీయ ప్రతిపాదనలను అనుసరించి " బోస్నియన్ స్టాట్స్టికల్ ఏజెంసీ " ఉపయోగించి జనాభా గణలను నిర్వహించాలని నిర్ధారించింది.[52]

మతం[మార్చు]

A Roman Catholic church, a Serbian Orthodox church and a mosque, in Bosanska Krupa
Religion in Bosnia and Herzegovina (2013)
religion percent
Islam
  
51%
Serbian Orthodoxy
  
31%
Catholicism
  
15%
Others/none/not stated
  
3%



2013 జనాభా లెక్కల ప్రకారం బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాలలో ఇస్లాం మెజారిటీ విశ్వాసం ఆధిక్యత కలిగి ఉంది. వీరు మొత్తం జనాభాలో 51% మంది ఉన్నారు. జనాభాలో 46% క్రిస్టియన్లు ఉన్నారు. వీరిలో సెర్బియా ఆర్థోడాక్స్ చర్చి సమాజం అతిపెద్ద సమూహంగా ఉంది. జనాభాలో 31% మంది (సెర్బులుగా గుర్తింపు పొందినవారు), రోమన్ కాథలిక్ చర్చ్ 15% (వీరిలో ఎక్కువమంది క్రోయేషియన్లుగా గుర్తించబడతారు) ఉన్నారు. మిగిలిన సమూహాలలో 1.1%కు సమాధానం ఇవ్వలేదు. అతి చిన్న సమూహాలలో అథిజం 0.3%, నాస్తికత్వం 0.8%, ఇతర 1.15% ఉన్నాయి.[49][53]ఒక 2012 సర్వే ప్రకారం బోస్నియాలోని ముస్లింలలో 54% మంది అహేతురహిత ముస్లింలు, 38% సున్నిమత్వాన్ని అనుసరిస్తున్నారు.[54]

భాషలు[మార్చు]

బోస్నియా రాజ్యాంగం అధికారిక భాషలను పేర్కొనలేదు.[55][56][57] ఏదేమైనా విద్యావేత్తలు విద్యాబోధన హిలరీ ఫుటిట్, మైఖేల్ కెల్లీ డేటన్ ఒప్పందం ప్రకారం "బోస్నియన్, క్రోయేషియన్, ఇంగ్లీష్, సెర్బియాలో జరుగుతుంది" అని తెలుపుతుంది. వారు వీటిని ప్రభుత్వ స్థాయిలో "అధికారిక గుర్తింపు కలిగిన మూడు అధికారిక భాషల"గా వర్ణించారు.2000లో బోస్నియన్, సెర్బియన్, క్రొయేషియన్ల సమాన హోదాను 2000 లో రాజ్యాంగ న్యాయస్థానం ధ్రువీకరించింది.[57] ఫెడరేషన్, రిపబ్లిక్ సిపెస్కా రాజ్యాంగ నిబంధనలు ప్రభుత్వ రాజ్యాంగానికి అనుకూలంగా లేవని తీర్పు చెప్పింది. వారు బోస్సియక్, క్రొయేషియన్ (ఫెడరేషన్ విషయంలో), సెర్బియా (రిపబ్లిక్ స్రప్స్కా విషయంలో) మాత్రమే అధికారిగా గుర్తించినందున ఎంటిటీ స్థాయిలో భాషలు. తత్ఫలితంగ ఎంటిటీ రాజ్యాంగాల పదాలు మార్చబడ్డాయి. మూడు భాషలూ అధికారికంగా చేయబడ్డాయి.[57] ఈ మూడు ప్రామాణిక భాషలు పూర్తిగా పరస్పరం మేధాసంపత్తి కలిగి ఉంటాయి. ఈ పదాలను దేశంలో అధికారికంగా గుర్తించబడకపోయినా సెర్బో-క్రొయేషియన్ పునర్వ్యవస్థీకరణ అంటారు. మూడు భాషల్లోని ఒకటి జాతి గుర్తింపుగా మారింది.[58] మైఖేల్ కెల్లీ మరియు కేథరీన్ బేకర్ ఈ విధంగా వాదించారు: "నేటి బోస్నియన్ ప్రభుత్వం లోని మూడు అధికారిక భాషలు పరస్పర అవగాహన వ్యావహారిక వాదంపై జాతీయ గుర్తింపును సూచిస్తాయి."[59]

ప్రాంతీయ లేదా మైనారిటీ భాషల 1992 యూరోపియన్ చార్టర్ ప్రకారం బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా అల్బేనియన్, మోంటెనెగ్రిన్, చెక్, ఇటాలియన్, హంగేరియన్, మాసిడోనియన్, జర్మన్, పోలిష్, రోమానీ, రోమేనియన్, రిసిన్, స్లోవాక్, స్లోవేనే, టర్కిష్, ఉక్రేనియన్ (యిది మరియు లాడినో) గుర్తించిందని తెలియజేస్తుంది.[60] బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాలో ఉన్న జర్మనీ అల్పసంఖ్యాక ప్రజలు ఎక్కువగా ఉన్న డొనాస్చ్వాబెన్ ప్రాంతంలో (డానుబే స్వాబియన్) అవశేషాలు ఉన్నాయి. బాల్కన్ ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం నుండి వచ్చిన తరువాత హబ్బర్గ్ రాచరికం ఆ ప్రాంతంలో స్థిరపడింది. రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల తరువాత బహిష్కరణలు మరియు (బలవంతంగా) సమ్మేళనం కారణంగా బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాలోని జాతి జర్మన్లు ​​తీవ్రంగా క్షీణించారు.[61]2013 జనాభా గణనలో జనాభాలో 52.86% మంది మాతృభాష బోస్నియాని, 30.76% సెర్బియా, 14.6% క్రొయేషియన్ మరియు 1.57% మరొక భాషని సూచించగా 0.21% సమాధానాన్ని ఇవ్వలేదు.[49]

నగరాలు[మార్చు]

సరాజెవో పట్టణ ప్రాంతంలో 3,95,133 నివాసితులు నివసిస్తున్నారు. ఇందులో సరాజెవో నగరం అలాగే ఇలిడజా, వోగోస్కా, ఇస్టోకానా ఇలిడజా, ఇస్టోక్నో నోవో సారాజెవో మరియు ఇస్టోచిని స్టేరి గ్రాడ్ మునిసిపాలిటీలు ఉన్నాయి.[62] మెట్రో ప్రాంతంలో 5,55,210 జనాభా ఉంది. సారాజెవో ఖండం, ఈస్ట్ సారాజెవో, బ్రెజా, కిసెల్జాక్,క్రెసెవొ, విసొకొ నగరపాలితాలు ఉన్నాయి.

మూలాలు[మార్చు]


  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 "Bosnia and Herzegovina". International Monetary Fund. Retrieved 2008-10-09. 
  2. 2.0 2.1 2.2 Field Listing - Coastline, The World Factbook, 2006-08-22 ఉదహరింపు పొరపాటు: Invalid <ref> tag; name "coastline" defined multiple times with different content
  3. Bosnia and Herzegovina: I: Introduction, Encarta, 2006
  4. "Lonely Planet's Bosnia and Herzegovina Tourism Profile". Lonely Planet. Retrieved 2016-02-12. 
  5. 5.0 5.1 5.2 Bosnia's newfound tourism Archived 24 December 2007 at the Wayback Machine., Reuters.
  6. "About the Sarajevo Film Festival". Sarajevo Film Festival Official Website. Archived from the original on 4 November 2012. 
  7. "Inside Film's Guide to Film Festivals in". Inside Film. Retrieved 2016-02-12. 
  8. "The Language Situation in Post-Dayton Bosnia and Herzegovina". Toronto Slavic Quarterly. Archived from the original on 3 July 2012. 
  9. "Membership Action Plan (MAP)". www.nato.int. NATO. Archived from the original on 18 April 2015. Retrieved 6 April 2015. In April 2010, NATO Foreign Ministers at their meeting in Tallinn, reviewed progress in Bosnia and Herzegovina’s reform efforts and invited the country to join the Membership Action Plan. 
  10. Constantine VII Porphyrogenitus (1993). De Administrando Imperio (Moravcsik, Gyula ed.). Washington D.C.: Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies. pp. 153–155. 
  11. William Miller (1921). Essays on the Latin Orient. Cambridge. p. 464. 
  12. Malcolm 2002.
  13. Fine 1994, p. 578.
  14. "Bosnia and Herzegovina: I: Introduction". Encarta. 2006. Archived from the original on 31 October 2009. Retrieved 12 February 2009. 
  15. Bosnia-and-Herzegovina Neum britannica.com, britannica.com, 9 September 2015
  16. 16.0 16.1 "Constitution of Bosnia and Herzegovina" (PDF). Retrieved 6 March 2015. 
  17. CIA.
  18. 18.0 18.1 Izet Čengić, Azra Čabaravdić. "Watershed Management in Mountain Regions in Bosnia and Herzegovina" (PDF). FAO. p. 113. Retrieved 16 June 2011. 
  19. Ciric, Aleksandar. "A Divided Bosnia, January 29, 1996". Retrieved 12 February 2016. 
  20. Daclon, Corrado Maria (1997). Bosnia. Maggioli. Italy
  21. "Post-conflict Bosnia and Herzegovina – Martha Walsh – Employment Sector". ILO. Retrieved 5 May 2009. 
  22. World Factbook. Central Intelligence Agency. 
  23. "Table 15: Inequality in income or expenditure" (PDF). Human Development Report 2006. UN. 2006. p. 335. Archived from the original (PDF) on 6 December 2006. Retrieved 9 January 2007. 
  24. "GDP per capita in PPS". Eurostat. Retrieved 1 October 2011. 
  25. Elvira M. Jukic. "IMF To Loan Bosnia $500 Million". Balkan Insight. Retrieved 26 March 2013. 
  26. "Direct foreign investments". 
  27. "Direct foreign investments 2014". 
  28. https://radiokameleon.ba/2018/01/02/bih-povecala-izvoz-2017-godini-evo-koje-drzave-najvise-uvoze-nase-proizvode/
  29. http://www.biznisinfo.ba/nezaposlenost-prvi-put-ide-ispod-20-posto/
  30. "EAD Basic – Error Page". eurocontrol.int. Retrieved 12 February 2016. 
  31. "Bosnia-Herzegovina – Telecoms Market Overview & Statistics Report Covers the Regulatory Environment, Major Players and Market Developments". Businesswire.com. 8 October 2008. Retrieved 3 January 2009. 
  32. Udovicic, Radenko (3 May 2002). What is Happening with the Oldest Bosnian-Herzegovinian Daily: Oslobođenje to be sold for 4.7 Million Marks Mediaonline.ba: Southeast European Media Journal.
  33. "Al Jazeera Launches Its Balkans Broadcast Centre". London: The Guardian. 11 November 2011. 
  34. "Press Freedom Index". Reporters Without Borders. Archived from the original on 21 November 2011. Retrieved 12 February 2016. 
  35. "Statistika Turizma" [Tourism Statistics] (PDF) (pdf). Agency for statistics of Bosnia and Herzegovina. Retrieved 4 July 2015. 
  36. "Lonely Planet: Sarajevo 43th [sic] Best City in the World". Bosnia Travel. Archived from the original on 23 February 2007. 
  37. "Press Centre & Lonely Planet Reveals Its Best Destinations, Journeys & Experiences for 2010". Lonely Planet. 2 November 2009. Archived from the original on 6 November 2010. Retrieved 4 January 2011. 
  38. Polat, Anil (27 March 2012). "The Best City To Visit Travel Tournament 2012: Championship". Foxnomad. Retrieved 30 March 2012. 
  39. RomeReports: Visionaries of Medjugorje may appear before the Vatican Archived 5 May 2013 at the Wayback Machine.; retrieved 26 February 2011.
  40. Vatican Probes Claims of Apparitions at Medugorje, Reuters.com; retrieved 17 March 2010.
  41. [1],
  42. Bangs, Richard (10 January 2013). "13 Greatest Adventures For 2013". The Huffington Post. Retrieved 11 January 2013. 
  43. http://ba.n1info.com/a241980/Vijesti/Vijesti/U-BiH-u-2017.-godini-ostvareno-2-6-miliona-nocenja.html
  44. Caludio Agostoni, Parallelzero. "Exploring Tito's Cold War bunker". gulfnews.com. 
  45. Ljubas, Zdravko (3 February 2011). "Hopes Fade For Census in Bosnia in 2011". Balkan Insight. Retrieved 1 July 2016. 
  46. Kurt, Senka (1 August 2011). "Bosnia Edges Closer To Population Census". Balkan Insight. Retrieved 26 March 2013. 
  47. abc, Census shows dramatic decline in Bosnian population since 1990s
  48. "Second Class Citizens: Discrimination against Roma, Jews, and Other National Minorities in Bosnia and Herzegovina". Human Rights Watch. 4 April 2012. Retrieved 1 July 2016. 
  49. 49.0 49.1 49.2 "Census of population, households and dwellings in Bosnia and Herzegovina, 2013: Final results" (PDF). Agency for Statistics of Bosnia and Herzegovina. June 2016. Retrieved 1 July 2016. 
  50. Toe, Rodolfo (30 June 2016). "Census Reveals Bosnia's Changed Demography". Balkan Insight. Retrieved 1 July 2016. 
  51. Toe, Rodolfo (30 June 2016). "Bosnia to Publish Census Without Serb Agreement". Balkan Insight. Retrieved 1 July 2016. 
  52. "Bosnia-Herzegovina has lost a fifth of its pre-war population". The Guardian. 2016. 
  53. "CIA – The World Factbook – Bosnia and Herzegovina". 
  54. "The World's Muslims: Unity and Diversity" (PDF). Pew Research Center. 2012. p. 30. Retrieved 7 April 2016. 
  55. Faingold, Eduardo D. (2004). "Language rights and language justice in the constitutions of the world". Language Problems & Language Planning. 28 (1): 11–24. doi:10.1075/lplp.28.1.03fai. 
  56. Sadurski, Wojciech (2005). Rights Before Courts: A Study of Constitutional Courts in Postcommunist States of Central and Eastern Europe. Springer. p. 342. ISBN 1402030061. 
  57. 57.0 57.1 57.2 Footitt, Hilary; Kelly, Michael (2012). Languages at War: Policies and Practices of Language Contacts in Conflict. Basingstoke: Palgrave Macmillan. pp. 111–120. ISBN 0230368778. 
  58. Greenberg, Robert David (2004). Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and its Disintegration. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-925815-4. 
  59. Kelly, Michael; Baker, Catherine (2013). Interpreting the Peace: Peace Operations, Conflict and Language in Bosnia-Herzegovina. Basingstoke: Palgrave Macmillan. p. 10. ISBN 1137029838. 
  60. "Reservations and Declarations for Treaty No.148 – European Charter for Regional or Minority Languages". Council of Europe. Council of Europe. Retrieved 25 April 2017. 
  61. Arbeitsgemeinschaft Deutscher Minderheiten. "Deutsche Minderheit in Bosnien-Herzegowina – German minority in Bosnia and Herzegovina". fuen.org. Archived from the original on 25 September 2015. 
  62. "Final results" (PDF) (pdf). Popis 2013 BiH. Retrieved 19 December 2017. 

బయటి లింకులు[మార్చు]