Jump to content

బౌద్ధమతంలో మహిళలు

వికీపీడియా నుండి
ఎగువ ఎడమవైపు నుండి సవ్యదిశలో: మహాప్రజాపతి గౌతమి (మొదటి సన్యాసిని), ఒక కొరియన్ బౌద్ధ సన్యాసిని, ఫుకుడా చియో-ని (జపనీస్ బౌద్ధ సన్యాసిని, కవయిత్రి), ఒక వియత్నామీస్ బౌద్ధ సన్యాసిని, చోక్యి డ్రోన్మా (టిబెటన్ బౌద్ధ పునర్జన్మ పొందిన లామా)

బౌద్ధమతంలో మహిళలు అనే అంశాన్ని వేదాంతశాస్త్రం, చరిత్ర, పురావస్తు శాస్త్రం, మానవ శాస్త్రం, స్త్రీవాదం వంటి వివిధ దృక్కోణాల నుండి సంప్రదించవచ్చు. సమకాలీన ఆసక్తులలో మహిళల వేదాంతపరమైన హోదా, బౌద్ధ సమాజాలలో ఇంటా బయటా మహిళల పట్ల వ్యవహరించే తీరు, బౌద్ధమతంలో మహిళల చరిత్ర, వివిధ బౌద్ధమత రూపాలలో మహిళల అనుభవాల పోలికలు ఉన్నాయి. ఇతర మతాల మాదిరిగానే బౌద్ధ మహిళల అనుభవాలు గణనీయంగా మారుతూ ఉంటాయి.

లింగ సమస్యలను పరిష్కరించే విషయంలో బౌద్ధ అధ్యయనాలు శైశవదశలో ఉన్నాయని బెర్నార్డ్ ఫౌరే, మిరాండా షా వంటి పండితులు అంగీకరిస్తున్నారు. 1994లో పరిస్థితిపై షా ఒక స్థూల దృష్టిని అందించారు:

ఇండో-టిబెటన్ బౌద్ధమతం విషయంలో ప్రారంభ బౌద్ధమతం, సన్యాసం, మహాయాన బౌద్ధమతంలో మహిళల విభాగాలలో కొంత పురోగతి సాధించబడింది. భారతీయ తాంత్రిక బౌద్ధమతంలో మహిళల అంశాన్ని రెండు వ్యాసాలు తీవ్రంగా చర్చించాయి, అయితే టిబెటన్ సన్యాసినులు, లే యోగినుల (గృహస్థ యోగినులు) పట్ల కొంత ఎక్కువ శ్రద్ధ వహించబడింది.[1]

అయితే టిబెటన్ బౌద్ధమతంలో మహిళా లామా అయిన ఖండ్రో రిన్‌పోచే ఈ అంశంపై పెరుగుతున్న దృష్టికి ఉన్న ప్రాముఖ్యతను తక్కువ చేసి చూపారు:

దానాంగ్‌లోని లేడీ బుద్ధ (క్వాన్ అమ్), వియత్నాంలో అతిపెద్ద బుద్ధ విగ్రహం.

మహిళలు, బౌద్ధమతం గురించి చర్చ జరిగినప్పుడు, ప్రజలు తరచుగా ఈ అంశాన్ని కొత్తదానిగా, భిన్నమైన దానిగా భావిస్తారని నేను గమనించాను. బౌద్ధమతంలో మహిళలు ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా మారారని వారు నమ్ముతారు, ఎందుకంటే మనం ఆధునిక కాలంలో జీవిస్తున్నాము, ఇప్పుడు చాలా మంది మహిళలు ధర్మాన్ని ఆచరిస్తున్నారు. అయితే, వాస్తవం ఇది కాదు. శతాబ్దాలుగా మహిళా సంఘం ఇక్కడ ఉంది. 2,500 సంవత్సరాల నాటి సంప్రదాయంలోకి మనం కొత్తగా దేనినీ తీసుకురావడం లేదు. మూలాలు అక్కడే ఉన్నాయి, వాటికి మనం కొత్త శక్తిని ఇస్తున్నాము.[2]

ప్రారంభ బౌద్ధమతం నుండి లోటస్ సూత్ర వరకు ఉన్న చైనీస్ బౌద్ధ సాహిత్య కాలానుగుణ వచన విశ్లేషణ ఆధారంగా బౌద్ధమతంలో మహిళల స్థితి, లింగ సమానత్వంపై మసతోషి ఉయేకి సమగ్ర మూల్యాంకనం నిర్వహించారు. కేవలం జీవసంబంధమైన లక్షణాలకు అతీతంగా ఉయేకి 'పురుష', 'స్త్రీ' పదాలకు సూక్ష్మమైన వివరణను ఉపయోగించారు. బదులుగా సమాజంలో వారి క్రియాత్మక పాత్రలను నొక్కి చెప్పారు, వీటిని ఆయన 'పురుష సూత్రం' లేదా యాంగ్ లక్షణాలు, 'స్త్రీ సూత్రం' లేదా యిన్ లక్షణాలుగా పేర్కొన్నారు. పురుషుడు, స్త్రీ ఎవరైనా సరే జ్ఞానోదయం పొందవచ్చని, ఈ విషయంలో మహిళల జ్ఞానోదయం పట్ల శాక్యముని బోధనలలో ఎలాంటి భేదభావం లేదని, తద్వారా బౌద్ధమతంలో లింగ సమానత్వాన్ని నొక్కి చెబుతున్నారని ఆయన నిర్ధారణకు వచ్చారు.

పురావస్తు డేటా అంచనా ఆధారంగా, గరిమా కౌశిక్ ఇలా పేర్కొన్నారు "ఉపఖండంలోని అనేక బౌద్ధ క్షేత్రాలలో స్త్రీ ఉనికి స్పష్టంగా ఉండటం బౌద్ధ సమాజం లింగ, స్త్రీల సమస్యల పట్ల ఉదాసీనంగా లేదని సూచిస్తుంది, ఇది వింతగా అనిపించినప్పటికీ, ఈ విషయం బౌద్ధమతంలోని విస్తృత సామాజిక-మతపరమైన చర్చలో భాగంగా ఉంది. బౌద్ధమతం లింగ సమస్యలను స్వీకరించేలా ఉంది, మతపరమైన, ఆధ్యాత్మిక, సామాజిక విషయాలలో బౌద్ధ స్త్రీల చురుకైన భాగస్వామ్యం, ప్రాతినిధ్యం సమాజం వారి ఉనికికి స్పందించకుండా ఉండకుండా నిరోధించాయి".[3][page needed]

ఉయేకి మసతోషి ఇలా వ్రాశాడు:

స్త్రీ సూత్రంతో సమానంగా పురుష సూత్రం ఏర్పాటు అనేది వస్తువుల సహజ క్రమం. అవి ఎప్పుడూ పరస్పరం ప్రత్యేకమైన సంబంధంలో ఉండకూడదు. ఒకదానిని పణంగా పెట్టి మరొకదానిపై నొక్కి చెప్పకూడదు, ఎందుకంటే రెండూ అనివార్యమే. ... నిజమైన స్వయాన్ని స్థాపించడం పురుషులు, స్త్రీలు ఇద్దరికీ వాస్తవ వాస్తవం అవుతుందా.[4]

బౌద్ధమతంలో మహిళల కాలక్రమం

[మార్చు]
  • క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దం: బుద్ధుని మేనత్త, పెంపుడు తల్లి మహాప్రజాపతి గౌతమి బౌద్ధ దీక్ష పొందిన మొదటి మహిళ.[5][6]
  • క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం: బుద్ధమిత్ర అనే సర్వాస్తివాద సన్యాసిని జెన్ బౌద్ధమత 9వ భారతీయ పితృస్వామ్యురాలిగా గుర్తింపు పొందింది.[7]
  • 5వ శతాబ్దం: ప్రజ్ఞాతార జెన్ బౌద్ధమత ఇరవై ఏడవ భారతీయ పితృస్వామ్యురాలు, బోధిధర్మ గురువు.[8] ప్రజ్ఞాతార సాధారణంగా పురుషుడు అని భావించినప్పటికీ, చాన్ పాట్రియార్చ్‌ల (వీరంతా పురుషులు) జాబితాలో చేర్చబడినప్పటికీ, ప్రజ్ఞాతార స్త్రీ అయి ఉండవచ్చని 20వ శతాబ్దపు బౌద్ధ అభ్యాసకులు సూచించారు.[9]
  • 13వ శతాబ్దం: జపాన్‌లో మొదటి మహిళా జెన్ మాస్టర్ జపనీస్ మఠాధిపతి ముగై న్యోడై (1223-1298).[10][11]
  • 1844: ఎలిజబెత్ పీబాడీ ఏదైనా బౌద్ధ గ్రంథాన్ని ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన మొదటి వ్యక్తిగా నిలిచింది, ఆమె లోటస్ సూత్ర ఫ్రెంచ్ అనువాదం నుండి ఒక అధ్యాయాన్ని అనువదించింది.[12][13]
  • 1880: మేడమ్ బ్లవాట్స్కీ, కల్నల్ ఓల్కాట్ శరణు పొందడానికి, సూత్రాలను తీసుకోవడానికి వచ్చిన మొదటి పాశ్చాత్యులు అయ్యారు. బౌద్ధుడిగా మారడానికి ఇది ఒక సాంప్రదాయ వేడుక; ఈ విధంగా దీక్ష పొందిన మొదటి పాశ్చాత్య మహిళగా బ్లవాట్స్కీ నిలిచింది.[14]
  • 1928: బౌద్ధమతంలో మహిళలకు పూర్తి దీక్షను నిషేధిస్తూ థాయ్‌లాండ్‌లో ఒక లౌకిక చట్టం ఆమోదించబడింది. అయితే 2002లో వరంగనా వనవిచయెన్ థాయ్‌లాండ్‌లో మొదటి మహిళా సన్యాసిగా దీక్ష పొందిన కొంతకాలం తర్వాత ఈ చట్టం రద్దు చేయబడింది.
  • 1966: ఫ్రెడా బేడీ అనే బ్రిటిష్ మహిళ టిబెటన్ బౌద్ధమతంలో దీక్ష పొందిన మొదటి పాశ్చాత్య మహిళగా గుర్తింపు పొందింది.[15]
  • 1971: వోరమై (టా టావో ఫా త్జు అని కూడా పిలుస్తారు) తైవాన్‌లో మహాయాన వంశంలో మొదటి పూర్తి స్థాయి దీక్ష పొందిన థాయ్ మహిళగా నిలిచింది, ఆమె తన ఇంటినే ఆశ్రమంగా మార్చుకుంది.[16][17]
  • 1976: కరుణా ధర్మ యు.ఎస్.లో బౌద్ధ సన్యాసుల సంఘంలో పూర్తి దీక్ష పొందిన మొదటి మహిళా సభ్యురాలిగా నిలిచింది.[18]
  • 1981: అని పెమా చోడ్రాన్ 1981లో టిబెటన్ బౌద్ధమత వంశంలో భిక్షుణిగా (పూర్తిగా దీక్ష పొందిన బౌద్ధ సన్యాసిని) దీక్ష పొందిన ఒక అమెరికన్ మహిళ. టిబెటన్ బౌద్ధ సంప్రదాయంలో బౌద్ధ సన్యాసినిగా దీక్ష పొందిన మొదటి అమెరికన్ మహిళగా పెమా చోడ్రాన్ గుర్తింపు పొందింది.[19][20]
  • 1988: ఇంతకుముందు కేథరీన్ బరోస్ అని పిలువబడిన ఒక అమెరికన్ మహిళ జెట్సున్మా అహ్కోన్ లామో పునర్జన్మ లామాగా పేరు పొందిన మొదటి పాశ్చాత్య మహిళగా నిలిచింది.[21]
  • 1996: ఇంటర్నేషనల్ బుద్దిస్ట్ ఉమెన్ అసోసియేషన్ అయిన సక్యాధిత కృషితో పది మంది శ్రీలంక మహిళలు భారతదేశంలోని సారనాథ్‌లో భిక్షుణులుగా దీక్ష పొందారు.[22]
  • 1996: 1996 మార్చి 9న ఆస్ట్రేలియాలో ట్రాన్స్‌మిషన్ పొందినప్పుడు సుభానా బార్జాఘి రోషి డైమండ్ సంఘ మొదటి మహిళా రోషి (జెన్ టీచర్)గా నిలిచింది. ఈ వేడుకలో రాబర్ట్ ఐట్కెన్ రోషి వంశంలో సుభానా కూడా మొదటి మహిళా రోషిగా అవతరించింది.[23]
  • 1997 పూజ్య వూలింగ్ 1946లో జన్మించిన అమెరికన్ న్యూయార్క్ మహిళ. ఆమె తైవాన్‌లో దీక్ష తీసుకుని మహాయాన బౌద్ధమత సంప్రదాయమైన చైనీస్ ప్యూర్ ల్యాండ్ పాఠశాలను అనుసరించింది.[24][25][26]
  • 1998: బ్రూక్లిన్‌లో జన్మించిన షెర్రీ చయాట్ బౌద్ధమత రెంజాయ్ పాఠశాలలో ట్రాన్స్‌మిషన్ పొందిన మొదటి అమెరికన్ మహిళగా నిలిచింది.[27][28][29]
  • 1998: 900 సంవత్సరాల పాటు ఇటువంటి దీక్షలు లేకుండా గడిపిన తరువాత శ్రీలంక మళ్లీ మహిళలను భిక్షుణులు అని పిలువబడే పూర్తి బౌద్ధ సన్యాసినులుగా నియమించడం ప్రారంభించింది.[30]
  • 2002: కెన్మో ద్రోల్మా అనే అమెరికన్ మహిళ బౌద్ధ డ్రికుంగ్ కగ్యు వంశంలో మొదటి భిక్షుణి (పూర్తిగా దీక్ష పొందిన బౌద్ధ సన్యాసిని)గా మారి దీక్ష కోసం తైవాన్ ప్రయాణించింది.[31]
  • 2002: 55 ఏళ్ల బౌద్ధ సన్యాసిని వరంగనా వనవిచయెన్ థాయ్‌లాండ్‌లో దీక్ష పొందిన మొదటి మహిళా సన్యాసిగా నిలిచింది. ఒక మగ థాయ్ సన్యాసి సమక్షంలో ఆమె ఒక శ్రీలంక మహిళా సన్యాసిని చేత దీక్ష పొందింది. థాయ్‌లాండ్‌లో అన్వయించబడిన థేరవాడ గ్రంథాల ప్రకారం ఒక మహిళ సన్యాసిగా దీక్ష పొందాలంటే ఆ వేడుకకు మగ, ఆడ సన్యాసులు ఇద్దరూ హాజరుకావాలి.[32] దీని తర్వాత 1928లో ఆమోదించబడిన బౌద్ధమతంలో మహిళలకు పూర్తి దీక్షను నిషేధించే థాయ్‌లాండ్‌లోని లౌకిక చట్టం రద్దు చేయబడింది.
  • 2003: శ్రీలంకలోని థేరవాడ పాఠశాలలో భిక్షుణి దీక్ష పొందిన అమెరికాలో జన్మించిన మొదటి మహిళగా అయ్య సుధమ్మ భిక్షుణి నిలిచింది.[33][34][35]
  • 2003: ఛాట్సుమాన్ కబిల్సింగ్ అని గతంలో పిలువబడిన ధమ్మానంద భిక్షుణి 2003 ఫిబ్రవరి 28న థేరవాడ సన్యాసినిగా పూర్తి దీక్ష పొందిన మొదటి థాయ్ మహిళగా నిలిచింది.[36] ఆమె శ్రీలంకలో దీక్ష పొందింది.[37]
  • 2003: సచ్చవాది, గుణసరి శ్రీలంకలో భిక్షుణులుగా నియమితులయ్యారు, తద్వారా ఆధునిక కాలంలో శ్రీలంకలో ఉన్నత దీక్ష పొందిన మొదటి మహిళా బర్మీస్ కొత్తవారిగా నిలిచారు.[38]
  • 2004: కెన్మో ద్రోల్మా అనే అమెరికన్ మహిళ బౌద్ధ డ్రికుంగ్ కగ్యు వంశంలో మఠాధిపతిగా నియమితులైన స్త్రీ పురుషులలో మొదటి పాశ్చాత్యురాలిగా నిలిచింది. ఆమె 2004లో వెర్మోంట్‌లోని (అమెరికా మొదటి టిబెటన్ బౌద్ధ సన్యాసినుల ఆశ్రమం) వజ్ర డకిని నన్నరీ మఠాధిపతిగా నియమితురాలైంది.[39]
  • 2004: యు.ఎస్. మిలిటరీలో పురుషుడు లేదా స్త్రీ ఎవరైనా సరే మొదటి బౌద్ధ చాప్లిన్‌గా యు.ఎస్. నావి లెఫ్టినెంట్ జూనియర్ గ్రేడ్ జెనెట్ షిన్ నిలిచారు.[40]
  • 2006: టెక్సాస్‌లో జన్మించిన మెర్లే కోడో బోయ్డ్ జెన్ బౌద్ధమతంలో ధర్మ ట్రాన్స్‌మిషన్ పొందిన మొట్టమొదటి ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ మహిళగా నిలిచింది.[41]
  • 2007: జపాన్‌లో జన్మించి దీక్ష పొందిన మ్యోకే కైన్-బారెట్ నార్త్ అమెరికాకు చెందిన తన అనుబంధ నిచిరెన్ ఆర్డర్‌లో మొదటి మహిళా నిచిరెన్ పూజారిగా నిలిచింది.[42]
  • 2009: థేరవాడ బౌద్ధ సంప్రదాయంలో మొదటి భిక్షుణి దీక్ష ఆస్ట్రేలియాలోని పెర్త్‌లో 2009 అక్టోబర్ 22న బోధిజ్ఞాన ఆశ్రమంలో జరిగింది. పాలి వినయానికి అనుగుణంగా భిక్షువులు, భిక్షుణీల ద్వంద్వ సంఘ చర్య ద్వారా అబ్బెస్ వయామతో పాటు నిరోధ, సెరి, హసపన్నలు భిక్షుణులుగా నియమితులయ్యారు.[43]
  • 2010: సోటో జెన్ బౌద్ధ సంఘం (SZBA) 2010 అక్టోబర్ 8న జరిగిన తన అర్ధవార్షిక సమావేశంలో జెన్ సంప్రదాయంలో మహిళా పూర్వీకులను గౌరవిస్తూ ఒక పత్రాన్ని ఆమోదించింది. భారతదేశం, చైనా, జపాన్‌లలో 2,500 సంవత్సరాల నాటి మహిళా పూర్వీకులు పాశ్చాత్య జెన్ విద్యార్థులకు అందించే పాఠ్యాంశాలు, ఆచారాలు, శిక్షణలో చేర్చబడ్డారు.[44]
  • 2010: బౌద్ధ డ్రికుంగ్ కగ్యు వంశంలో కొత్త দীక్షను అందించే అమెరికాలో మొదటి టిబెటన్ బౌద్ధ సన్యాసినుల ఆశ్రమం (వెర్మోంట్‌లోని వజ్ర డాకిని సన్యాసినుల ఆశ్రమం) అధికారికంగా పవిత్రం చేయబడింది.[39]
  • 2010: నార్తర్న్ కాలిఫోర్నియాలో నలుగురు కొత్త సన్యాసినులు థాయ్ థేరవాడ సంప్రదాయంలో పూర్తి భిక్షుణి దీక్షను పొందారు, ఇందులో డబుల్ ఆర్డినేషన్ వేడుక కూడా ఉంది. ఈ కార్యక్రమానికి భంతే గుణరత్న, ఇతర సన్యాసులు, సన్యాసినులు హాజరయ్యారు. పాశ్చాత్య అర్ధగోళంలో ఇటువంటి దీక్ష జరగడం ఇదే తొలిసారి.[45] తర్వాతి నెలలో వాల్పోలా పియానంద, ఇతర సన్యాసులు, సన్యాసినుల నేతృత్వంలో దక్షిణ కాలిఫోర్నియాలో మరిన్ని పూర్తి దీక్షలు పూర్తయ్యాయి. దక్షిణ కాలిఫోర్నియాలో భిక్షుణులుగా నియమితులైన వారిలో లక్షాపతియే సమాధి (శ్రీలంకలో జన్మించారు), కరియపన్న, సుశీల, సమ్మసతి (ఈ ముగ్గురూ వియత్నాంలో జన్మించారు), ఉత్తమన్యాన (మయన్మార్‌లో జన్మించారు) ఉన్నారు.[46]
  • 2012: ఎమ్మా స్లేడ్ అనే బ్రిటిష్ మహిళ భూటాన్‌లో బౌద్ధ సన్యాసిగా దీక్ష పొందిన మొదటి పాశ్చాత్య మహిళగా నిలిచింది.[47]
  • 2013: టిబెటన్ మహిళలు మొదటిసారిగా గెషే పరీక్షలు రాయగలిగారు.[48] గెషే అనేది సన్యాసులు, సన్యాసినులకు ఇచ్చే టిబెటన్ బౌద్ధ అకడమిక్ డిగ్రీ.
  • 2015: జర్మనీలో మొదటి భిక్షుణి దీక్ష, జర్మన్ సన్యాసిని సమనేరి ధీర థేరవాడ భిక్షుణి దీక్ష 2015 జూన్ 21న అనెంజా విహారలో జరిగింది.[49]
  • 2015: వెయ్యి సంవత్సరాలకు పైగా విరామం తర్వాత ఇండోనేషియాలో భిక్షుణీలకు మొదటి థేరవాడ దీక్ష బండుంగ్‌లోని లెంబాంగ్‌లో ఉన్న విస్మా కుశలయానిలో జరిగింది.[50] ఇండోనేషియాకు చెందిన వజిరాదేవి సాధికా భిక్షుణి, శ్రీలంకకు చెందిన మేధా భిక్షుణి, జపాన్‌కు చెందిన అనుల భిక్షుణి, వియత్నాంకు చెందిన సంతసుఖ సంతమాన భిక్షుణి, మలేషియాకు చెందిన సుఖి భిక్షుణి, సుమంగళ భిక్షుణి, ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన జెన్టి భిక్షుణి దీక్ష పొందిన వారిలో ఉన్నారు.[50]
  • 2016: ఇరవై మంది టిబెటన్ బౌద్ధ సన్యాసినులు గెషేమా డిగ్రీలను పొందిన మొదటి టిబెటన్ మహిళలుగా నిలిచారు.[51][52]
  • 2022: 12,000 మంది సభ్యులున్న బౌద్ధ చర్చిల ఆఫ్ అమెరికా మొదటి మహిళా అధ్యక్షురాలిగా టెర్రీ ఒమోరి నియమితులయ్యారు.[53]
  • 2022: టిబెటన్ బౌద్ధ భిక్షుణీల అధికారిక వంశం 2022 జూన్ 23న భూటాన్‌లో తిరిగి ప్రారంభమైంది, 144 మంది సన్యాసినులకు (వీరిలో ఎక్కువ మంది భూటాన్ దేశస్థులే) పూర్తి దీక్ష ఇవ్వబడింది.[54][55]

ప్రారంభ బౌద్ధమతంలో మహిళలు

[మార్చు]

బౌద్ధమతం ప్రారంభ రోజుల నుండి స్త్రీలు సన్యాస సంఘంలో చేరడానికి, అందులో పాల్గొనడానికి అనుమతించబడ్డారు, అయితే వారి కోసం ''ఎనిమిది గరుధర్మాలు'' అని పిలువబడే కొన్ని ప్రత్యేక నిబంధనలు ఉన్నాయి.[56] "సన్యాసినుల సంఘం దాని కాలానికి ఒక విప్లవాత్మక ప్రయోగం" అని సుసాన్ మర్కాట్ వాదించారు.[57] అయితే గుర్మీత్ కౌర్ ఇలా వ్రాశారు "సమాజంలోనూ లేదా సన్యాస క్రమంలోనూ పురుషుల అధికారానికి మించి స్త్రీలు ఆధ్యాత్మిక నాయకులుగా గుర్తించబడరు. బౌద్ధ సమాజం నుండి ఎదురయ్యే వ్యతిరేకతలను ఎదుర్కొనే ఎవరైనా సరే పురుష సన్యాసుల అడుగుజాడలను అనుసరించాలని భిక్షుణీలకు క్రమబద్ధంగా బోధిస్తారు, చెబుతారు, దీనికి కారణం సంస్థాగత యంత్రాంగం చాలా బలంగా ఉండటమే."[58]

డయానా పాల్ ప్రకారం ప్రారంభ బౌద్ధమతంలో స్త్రీల పట్ల సాంప్రదాయిక దృక్పథం వారిని తక్కువ స్థాయికి చెందినవారిగా పరిగణించేది.[59] "ప్రారంభ భారతీయ బౌద్ధమతంలో ఒక స్త్రీద్వేష పూరిత ధోరణి కనిపిస్తుంది. కానీ కొన్ని స్పష్టమైన స్త్రీద్వేష సిద్ధాంతాలు ఉన్నాయంటే మొత్తం ప్రాచీన భారతీయ బౌద్ధమతం స్త్రీద్వేషి అని అర్థం కాదు" అని రీటా గ్రాస్ అంగీకరిస్తుంది.[60]

పాలి కానన్ వంటి బౌద్ధమత మూల గ్రంథాల ప్రకారం గౌతమ బుద్ధుడు కొన్నిసార్లు స్త్రీల పట్ల ప్రతికూల దృక్పథాన్ని ప్రదర్శించాడు: "ఎవరైనా సరే స్త్రీల పట్ల జాగ్రత్తగా ఉండాలి. ప్రతి తెలివైన స్త్రీకి వెయ్యి మంది మూర్ఖులు లేదా దుష్ట స్త్రీలు ఉంటారు. నీటిలో చేప తీసుకునే మార్గం ఎంత అస్పష్టంగా ఉంటుందో స్త్రీ స్వభావం కూడా అంతే అస్పష్టంగా ఉంటుంది. ఆమె అడవి స్వభావాన్ని కలిగి ఉండి బందిపోటులా ఉంటుంది, అరుదుగా సత్యం మాట్లాడుతుంది; ఆమెకు సత్యం, అబద్ధం ఒకటే."[56] కొన్ని గ్రంథాలు, సంప్రదాయాల ప్రకారం ఒక వ్యక్తి గత జన్మలలో చేసిన కర్మలు మరీ అధ్వాన్నంగా ఉంటేనే వారు స్త్రీగా జన్మిస్తారని, తద్వారా వారు జ్ఞానోదయం పొందడం చాలా కష్టమవుతుందని బుద్ధుడు విశ్వసించాడు.[56] బుద్ధుడు ప్రారంభంలో మహిళలను సన్యాస సంఘంలో చేర్చుకోవడానికి నిరాకరించాడు. తన భర్త అయిన రాజు మరణించిన తర్వాత బుద్ధుని మేనత్త, పెంపుడు తల్లి మహాప్రజాపతి గౌతమి సన్యాసినిగా దీక్ష పొందాలని కోరుకోగా బుద్ధుడు మూడుసార్లు నిరాకరించాడు.[61] నాలుగోసారి బుద్ధుని ప్రధాన శిష్యుడు ఆనందుడు గౌతమి తరపున అడగగా బుద్ధుడు అయిష్టంగానే మహిళలకు దీక్ష ఇవ్వడానికి అనుమతించాడు.[62]

బౌద్ధ గ్రంథాలలో స్త్రీద్వేష పూరితమైనవిగా కనిపించే వ్యాఖ్యలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు స్త్రీలను పురుషుల ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి ఆటంకం కలిగించే వారిగా చిత్రీకరించడం లేదా ఆడపిల్లగా జన్మించడం వల్ల ఒకరికి ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి అవకాశం తక్కువగా ఉంటుందనే భావన. అయితే పురుషులు ఎప్పుడూ అధికారులుగా ఉంటూ విశాలమైన అవకాశాలు లభించే సమాజాలలో స్త్రీల పట్ల ప్రతికూల దృక్పథం కేవలం ఆనాటి రాజకీయ వాస్తవికతను ప్రతిబింబించేదిగా చూడవచ్చు. అంతేకాకుండా మతపరమైన సాహిత్యం పురుషులను ఉద్దేశించి ఉండవచ్చు. అందువల్ల పురుషులు స్త్రీలపై ఉన్న ఆకర్షణను విడిచిపెట్టాలనే కోణంలో ఇంద్రియ కోరికలను త్యజించడంపై బౌద్ధమతం నొక్కి చెప్పినట్లుగా మనం తరచుగా కనుగొంటాము, దీనికి విరుద్ధంగా చాలా తక్కువగా కనిపిస్తుంది.[63] స్త్రీత్వం పట్ల సానుకూల దృక్పథాలతో పాటు స్పష్టంగా ప్రతికూల భావనల మిశ్రమం మహిళల పట్ల ప్రారంభ బౌద్ధమతం వైఖరిని లోతైన సందిగ్ధంగా చిత్రీకరించేలా చాలా మంది రచయితలను నడిపించింది.[64]

గౌతమ బుద్ధుని ప్రధాన మహిళా శిష్యులు

[మార్చు]

బుద్ధుడు సాధన, శీలంలో ఆదర్శంగా నిలిచిన సన్యాసినులు, గృహస్థులైన మహిళల పేర్లను తెలియజేశాడు. ఇవి వరుసగా అంగుత్తర నికాయం పంచమ వగ్గ, ఛట్ఠ వగ్గలలో జాబితా చేయబడ్డాయి:

  • వయోధికులలో ప్రముఖురాలు: మహాప్రజాపతి గౌతమి
  • గొప్ప విజ్ఞానంలో ప్రముఖురాలు: ఖేమా
  • అతీంద్రియ శక్తులలో ప్రముఖురాలు: ఉప్పలవణ్ణా
  • వినయాన్ని గుర్తుంచుకోవడంలో ప్రముఖురాలు: పటాచారా
  • ధర్మాన్ని బోధించడంలో ప్రముఖురాలు: ధమ్మదిన్నా
  • ధ్యానంలో ప్రముఖురాలు: సుందరి నందా
  • ఉత్సాహంలో ప్రముఖురాలు: సోణా
  • దివ్యదృష్టిలో ప్రముఖురాలు: సకులా
  • త్వరిత అంతర్దృష్టిలో ప్రముఖురాలు: భద్దా కుండలకేశా
  • పూర్వజన్మలను స్మరించుకోవడంలో ప్రముఖురాలు: భద్దా కాపిలానీ
  • గొప్ప అంతర్దృష్టిలో ప్రముఖురాలు: భద్దకచ్చానా
  • ముతక వస్త్రాలు ధరించడంలో ప్రముఖురాలు: కిసా గోతమి
  • విశ్వాసంలో ప్రముఖురాలు: సింగాలకమాతా

గృహస్థ మహిళలలో ప్రముఖులు

  • శరణు కోరడంలో ప్రథమురాలు: సుజాతా సేనియధీతా
  • దాతగా ప్రముఖురాలు: విశాఖా
  • నేర్చుకోవడంలో ప్రముఖురాలు: ఖుజ్జుత్తరా
  • మైత్రిలో జీవించడంలో ప్రముఖురాలు: సామావతీ
  • ధ్యానంలో ప్రముఖురాలు: ఉత్తరానందమాతా
  • ఉత్తమమైన వస్తువులను దానం చేయడంలో ప్రముఖురాలు: సుప్పవాసా కొలియధీతా
  • రోగుల సంరక్షణలో ప్రముఖురాలు: సుప్పియా
  • అనుభవపూర్వక విశ్వాసంలో ప్రముఖురాలు: కాతియానీ
  • విశ్వసనీయతలో ప్రముఖురాలు: నకులమాతా
  • మౌఖిక ప్రసారం ఆధారిత విశ్వాసంలో ప్రముఖురాలు: కురరఘర కాళీ

బౌద్ధమతంలో మహిళల ఆధ్యాత్మిక సాధన

[మార్చు]

బౌద్ధమతంలోని వివిధ పాఠశాలలు, సంప్రదాయాలు మహిళల ఆధ్యాత్మిక సాధన అవకాశాలపై విభిన్న అభిప్రాయాలను కలిగి ఉన్నాయి.[65] ఆధ్యాత్మిక సాధన పరంగా మహిళలు, పురుషులు సమాన ఆధ్యాత్మిక సామర్థ్యాలను కలిగి ఉన్నారని, మహిళలు ఆధ్యాత్మిక విముక్తి పొందడమే కాకుండా అనేక సందర్భాల్లో సాధించారని ఒక ముఖ్యమైన విభాగం నొక్కి చెబుతుంది. థేరవాద సంప్రదాయంలోని ప్రారంభ బౌద్ధ సాహిత్యం, మహాయాన సూత్రాలు, బౌద్ధ తాంత్రిక రచనలతో సహా వివిధ కాలాలకు చెందిన అనేక వనరులలో ఇటువంటి దృక్పథం కనిపిస్తుంది. బుద్ధుని కాలంలో జ్ఞానోదయం పొందిన మహిళలు, పిల్లల కథలు కూడా ఉన్నాయి. అంతేకాకుండా లింగం, హోదా లేదా వయస్సుతో సంబంధం లేకుండా ప్రతి ఒక్కరూ వృద్ధాప్యం, గాయం, అనారోగ్యం, మరణాలకు గురవుతారు కాబట్టి బౌద్ధ సిద్ధాంతాలు స్త్రీ, పురుషుల మధ్య వివక్ష చూపవు; అందువలన షరతులతో కూడిన ఉనికిని సూచించే బాధ, అశాశ్వతం అందరికీ వర్తిస్తాయి.[66]

బౌద్ధమతంలో మహిళల ఆధ్యాత్మిక సాధనపై పరిమితులు

[మార్చు]

బెర్నార్డ్ ఫౌరే అభిప్రాయం ప్రకారం "చాలా మతపరమైన ఉపన్యాసాల వలె బౌద్ధమతం నిజానికి కనికరంలేని స్త్రీద్వేషి, కానీ స్త్రీద్వేష ఉపన్యాసాల విషయానికొస్తే ఇది బహుళత్వానికి, వైరుధ్యానికి అత్యంత సరళమైనది, బహిరంగమైనది."[67] ప్రాచీన, మధ్యయుగ బౌద్ధ గ్రంథాలు, సంప్రదాయాలు ఇతర మతాల వలె ఉన్నతమైన అష్టాంగ మార్గాన్ని అనుసరించడం, బుద్ధత్వాన్ని, నిర్వాణాన్ని పొందగల వారి సామర్థ్యం పరంగా దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ప్రతికూలంగా లేదా మహిళల పట్ల వివక్షతతో ఉన్నాయని ఫౌరే పేర్కొన్నాడు.[68][69] "స్త్రీ మతపరమైన అనుభవం" గురించిన ఊహల ఈ సమస్య భారతీయ గ్రంథాలలో, ఆంగ్లేతర భాషలలోకి అనువాదాలలో, చైనా, జపాన్, ఆగ్నేయాసియా వంటి తూర్పు ఆసియా రాజ్యాలలో వ్రాయబడిన ప్రాంతీయ భారతీయేతర వ్యాఖ్యానాలలో కనిపిస్తుంది.[68] అయినప్పటికీ ఇతర భారతీయ మతాల వలె మినహాయింపులు, స్త్రీల ఆరాధన భారతీయ బౌద్ధ గ్రంథాలలో కనిపిస్తుంది, అదే విధంగా మహిళా బౌద్ధ దేవతలు సానుకూల పదాలతో, భక్తితో వర్ణించబడ్డారు. అయినప్పటికీ రుతుక్రమం, లైంగిక సంపర్కం, మరణం, ప్రసవం వంటివాటితో స్త్రీలు కలుషితమైనట్లుగా పరిగణించబడతారు. స్త్రీగా పునర్జన్మ పొందడం గత కర్మ ఫలితంలో భాగంగా, పురుషుడి కంటే తక్కువగా బౌద్ధ గ్రంథాలలో చూడబడుతుంది.[68]

బౌద్ధ సంప్రదాయంలో ప్రాపంచిక అధికార స్థానాలు తరచుగా వ్యక్తి ఆధ్యాత్మిక విజయాలకు ప్రతిబింబం. ఉదాహరణకు దేవుళ్ళు మానవుల కంటే ఉన్నత లోకాలలో నివసిస్తారు కాబట్టి వారికి కొంత స్థాయి ఆధ్యాత్మిక సాధన ఉంటుంది. చక్రవర్తులు, బుద్ధులు కూడా సాధారణ మానవుల కంటే ఆధ్యాత్మికంగా మరింత అభివృద్ధి చెందినవారు. అయితే తైవానీస్ సన్యాసిని హెంగ్-చింగ్ షిహ్ పేర్కొన్నట్లుగా బౌద్ధమతంలో స్త్రీలకు బ్రహ్మ రాజు, 'శక్ర', రాజు 'మారా', చక్రవర్తి లేదా బుద్ధుడిగా మారే సామర్థ్యం లేకపోవడంతో సహా ఐదు అడ్డంకులు ఉన్నాయని చెప్పబడింది.[65] బౌద్ధమతం ఐదు అడ్డంకుల సిద్ధాంతంలో[note 1] స్త్రీ అష్టాంగ మార్గాన్ని తగిన విధంగా అనుసరించి పరిపూర్ణ బుద్ధత్వాన్ని చేరుకోవడానికి ముందు పురుషునిగా పునర్జన్మ పొందవలసి ఉంటుంది. లోటస్ సూత్ర కూడా పరిపూర్ణ జ్ఞానోదయం సాధించాలనుకునే డ్రాగన్ రాజు కుమార్తె కథను ఇదే విధంగా ప్రదర్శిస్తుంది. ఈ సూత్రం ఇలా చెబుతోంది: "ఆమె స్త్రీ అవయవాలు మాయమయ్యాయి, పురుష అవయవాలు కనిపించాయి, అప్పుడు ఆమె బోధిసత్త్వునిగా కనిపించింది".[72] చైనీస్, జపనీస్ బౌద్ధ సంఘాలలో 19వ శతాబ్దం నుండి ఈ ఐదు అడ్డంకులతో పాటు మహిళలకు మూడు విధేయతలు ఉన్నట్లు గుర్తించబడింది. అవి స్త్రీలు యవ్వనంలో తమ తల్లిదండ్రులకు, మధ్య వయస్సులో తమ భర్తలకు, వృద్ధాప్యంలో తమ పెద్ద కొడుకుకు విధేయత చూపవలసిన అవసరం. ఇది బుక్ ఆఫ్ రైట్స్, కొంగ్జీ జియాయు, భారతీయ మానవధర్మశాస్త్రం వంటి చైనీస్ కన్ఫ్యూషియన్ సాంప్రదాయ గ్రంథాల నుండి వారసత్వంగా వచ్చింది.[73]

కెన్నెత్ డూ యంగ్ లీ వంటి కొందరు పండితులు లోటస్ సూత్రాన్ని వివరిస్తూ, స్త్రీలు మొదట పురుషులుగా మారిన తర్వాత లేదా మార్గాన్ని అనుసరించిన తర్వాత ప్యూర్ ల్యాండ్ రాజ్యంలో పునర్జన్మ పొందిన తర్వాత "విముక్తి పొందే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నారు" అని సూచిస్తారు.[74] పీటర్ హార్వే "స్త్రీ ఆలోచనా విధానాన్ని వదిలివేసి పురుషుని ఆలోచనా విధానాన్ని అభివృద్ధి చేసుకున్న తర్వాత, అతను తన ప్రస్తుత పురుష రూపంలో జన్మించాడు" అని సూచించే అనేక సూత్రాలను జాబితా చేశాడు. అతను మార్గాన్ని అనుసరించి అర్హతుడిగా మారతాడు.[75] మహాయాన గ్రంథాలలో ఒక వ్యక్తి స్త్రీగా ఎలా జన్మిస్తాడు అనే భావనకు అంకితమైన ఒక సూత్రం ఉంది. సాంప్రదాయ వాదన ఏమిటంటే పురుషుడి కంటే స్త్రీలు అత్యాశ, ద్వేషం, భ్రమ వంటి భావాలను ఎక్కువగా కలిగి ఉంటారు. స్త్రీలు పురుషునిగా పునర్జన్మ సాధించగల నైతిక అభివృద్ధి పద్ధతిని బోధించడం ద్వారా బుద్ధుడు ఈ ఊహకు సమాధానమిచ్చాడు.[76]

వెయ్-యీ చెంగ్ ప్రకారం పాలి కానన్ మహిళల తక్కువ కర్మ గురించి మౌనంగా ఉంటుంది, కానీ స్త్రీల లోబడి ఉండటాన్ని సమర్థిస్తూ అష్టాంగ మార్గాన్ని ప్రస్తావించే ప్రకటనలు, కథలను కలిగి ఉంది.[77] ఉదాహరణకు స్వర్గలోకంలో పునర్జన్మ పొందిన ఒక దేవత ఇలా చెబుతుంది:

నేను పురుషుల మధ్య మనుష్యురాలిగా జన్మించినప్పుడు, ధనిక కుటుంబంలో కోడలిగా ఉన్నాను. నేను కోపం లేకుండా, నా భర్తకు విధేయురాలిగా, పవిత్ర దినాలలో శ్రద్ధతో ఉండేదానిని. నేను విశ్వాసంతో కూడిన మనస్సుతో యువతిగా, అమాయకురాలిగా మనుష్యురాలిగా జన్మించినప్పుడు నా ప్రభువును సంతోషపెట్టాను. పగలు, రాత్రి నేను ఆయనను సంతోషపెట్టడానికి ప్రవర్తించాను. పూర్వం (...). పదునాల్గవ, పదిహేనవ, ఎనిమిదవ (రోజులు) శుక్ల పక్షంలో, అష్టాంగ (నియమాలు)తో బాగా సంబంధం ఉన్న పక్షం ప్రత్యేక రోజున నేను విశ్వాసంతో కూడిన మనస్సుతో ఆచారాన్ని పాటించాను, నా హృదయంలో ఉత్సాహంతో ధర్మానుసారం నడుచుకున్నాను...

— విమానవత్తు III.3.31, వెయ్-యీ చెంగ్[77]

ఆధ్యాత్మిక సాధన (అష్టాంగ మార్గం, ధర్మం), "నా భర్తకు విధేయత", "పగలు, రాత్రి నేను ఆయనను సంతోషపెట్టడానికి ప్రవర్తించాను" అనే ప్రకటనలను కలపడం ద్వారా ఇటువంటి ఉదాహరణలు పురుష అధికారానికి ప్రశ్నించని విధేయత, స్త్రీ అణచివేతను సూచిస్తాయని వెయ్-యీ చెంగ్ పేర్కొన్నారు.[77] ఇటువంటి ప్రకటనలు ఒంటరివి కావు, కానీ సాధారణమైనవి. ఉదాహరణకు పెతవత్తు విభాగం II.13 ఒక స్త్రీ మార్గాన్ని అనుసరించేటప్పుడు "స్త్రీ ఆలోచనలను పక్కన పెట్టాలి" అని బోధిస్తుంది, ఈ పుణ్యం ఆమెకు మెరుగైన పునర్జన్మను ప్రసాదించింది; పాలి కానన్ జాతక కథలలో "స్త్రీత్వం అవాంఛనీయత" అని నొక్కి చెప్పే చైనీస్ సుత్తాలలో ఉన్నట్లుగా అనేక కథలు ఉన్నాయి.[77] సంయుత్త నికాయ 13 లో సూచించినట్లుగా గత జన్మలలో స్త్రీల తక్కువ కర్మతో తమ అసమ్మతిని వివరించడానికి ఆధునిక బౌద్ధ సన్యాసినులు ప్రతిత్యసముత్పాద వంటి బౌద్ధ సిద్ధాంతాలను వర్తింపజేశారు అని వెయ్-యీ చెంగ్ పేర్కొన్నారు, అదే సమయంలో ఈ మార్గాన్ని ఏ లింగం వారైనా ఆచరించవచ్చని, "పురుషులు, మహిళలు ఇద్దరూ అర్హతులు కావచ్చు" అని నొక్కి చెప్పారు.[78] ఇది పాలి కానన్‌లోని మజ్జిమ నికాయ బహుధాతుక-సూత్తలో గౌతమ బుద్ధుని ప్రకటనపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఒక స్త్రీ "సంపూర్ణంగా జ్ఞానోదయం పొందిన వ్యక్తి", "విశ్వ పాలకుడు", "దేవతల రాజు", "మరణ రాజు" లేదా "బ్రహ్మ" కావడం అసాధ్యం అని అది చెబుతుంది.[79] స్త్రీలు బుద్ధత్వాన్ని సాధించడంపై అంతకు ముందు ఉన్న పరిమితులు లోటస్ సూత్రలో రద్దు చేయబడ్డాయి. ఇది స్త్రీలకు పురుషులతో సమానంగా జ్ఞానోదయం కోసం ప్రత్యక్ష మార్గాన్ని తెరుస్తుంది.[80] నిచిరెన్ ప్రకారం "లోటస్ సూత్రలో మాత్రమే ఈ సూత్రాన్ని స్వీకరించిన స్త్రీ ఇతర స్త్రీలందరినీ అధిగమించడమే కాకుండా పురుషులందరినీ అధిగమిస్తుందని మనం చదువుతాము".[81]

మహిళలు, బుద్ధత్వం

[మార్చు]

పాలి కానన్ వినయ పిటకానికి చెందిన చుల్లవగ్గ విభాగం వంటి ప్రారంభ బౌద్ధ గ్రంథాలలో గౌతమ బుద్ధుని ప్రకటనలు ఉన్నప్పటికీ స్త్రీ జ్ఞానోదయం పొందగలదనే వాస్తవం గురించి మాట్లాడుతూ,[82] స్త్రీ బుద్ధురాలు ఎన్నటికీ ఉండలేదని బహుధాతుక-సూత్తలో స్పష్టంగా పేర్కొనబడింది.

థేరవాద బౌద్ధమతంలో అత్యంత ప్రాచీన గ్రంథాల బౌద్ధ తత్వశాస్త్రంపై ఆధారపడిన ఆధునిక పాఠశాల ప్రకారం సాధన దృష్టి ప్రధానంగా అర్హత్ పదవిని పొందడంపై ఉంటుంది, నిర్వాణం పొందిన పురుష, స్త్రీ అర్హతులకు పాలి కానన్‌లో ఉదాహరణలు ఉన్నాయి. బుద్ధ శాక్యముని పూర్వపు భార్య, రాహుల్ తల్లి అయిన యశోధర బౌద్ధ సన్యాసినుల భిక్షుణీ క్రమంలో చేరిన తర్వాత అర్హతురాలిగా మారారని చెబుతారు. మహాయాన పాఠశాలల్లో బుద్ధత్వం అనేది మహాయాన అభ్యాసకుల సార్వత్రిక లక్ష్యం. స్త్రీ జ్ఞానోదయం పొందగలదని మహాయాన సూత్రాలు సమర్థిస్తున్నాయి, కానీ స్త్రీ రూపంలో కాదు [citation needed]. ఉదాహరణకు 4వ శతాబ్దం నాటి బోధిసత్త్వభూమి జ్ఞానోదయం పొందబోయే స్త్రీ పురుషునిగా పునర్జన్మ పొందుతుందని పేర్కొంది. మిరాండా షా ప్రకారం "ఈ నమ్మకం స్త్రీల పట్ల ప్రతికూల ప్రభావాలను చూపింది, ఎందుకంటే ఇది స్త్రీ శరీర అసంపూర్ణతను తెలియజేసింది, కానీ జ్ఞానోదయ స్థానంగా స్త్రీ శరీరాన్ని ఎప్పుడూ సూచించలేదు".[83]

బుద్ధత్వం సాధించే మార్గంలో ఉన్న బోధిసత్త్వుడిగా స్త్రీ ఉండటం అసాధ్యమని కొన్ని థేరవాద సూత్రాలు పేర్కొంటున్నాయి. బోధిసత్త్వుడు మనిషి (అంటే పురుషుడు) మాత్రమే కాగలడు.[84] స్త్రీలు మేల్కొలుపు పొందవచ్చని ఈ సూత్రాలు ఖండించడం లేదు, కానీ వారు బౌద్ధ సమాజానికి నాయకత్వం వహించడానికి అనర్హులు. బుద్ధత్వం ఆకాంక్ష చేసిన తర్వాత ఆ కాలపు బుద్ధుడు దానిని ధృవీకరిస్తే స్త్రీగా పునర్జన్మ పొందడం అసాధ్యం. స్త్రీలు పురుషునిగా పునర్జన్మ పొందాలని ఆకాంక్షించడం సరైన లక్ష్యం. నైతిక చర్యలు, పురుషత్వం పట్ల నిజాయితీతో కూడిన ఆకాంక్ష ద్వారా వారు పురుషులుగా మారవచ్చు. ఆడపిల్లగా పుట్టడం చెడు కర్మ ఫలితం.[84]

అయితే జాతక కథలు (థేరవాద కానన్‌లో బోధిసత్త్వునిగా బుద్ధుని పూర్వ జన్మల కథలు) బుద్ధుడు తన పూర్వ జన్మలలో ఒకదానిని యువరాణిగా గడిపాడని పేర్కొంటున్నాయి. బోధిసత్త్వుడు స్త్రీగా జన్మించలేడు అనే వాదనకు ఇది నేరుగా విరుద్ధం.[85]

బౌద్ధమత వజ్రయాన అభ్యాస మార్గ తాంత్రిక ఐకానోగ్రఫీలో స్త్రీ బుద్ధుల రూపాన్ని కనుగొనవచ్చు. కొన్నిసార్లు వారు ధ్యాన మండల ప్రధాన యిదమ్‌కు భార్యలుగా ఉంటారు, కానీ వజ్రయోగిని, తారా, సింహముఖ వంటి బుద్ధులు వారి స్వంత హక్కులో తాంత్రిక సాధన కేంద్ర వ్యక్తులుగా కనిపిస్తారు.[83] వజ్రయాన బౌద్ధమతం బుద్ధుని పూర్తి జ్ఞానోదయం పొందిన వారిగా అనేకమంది మహిళా యోగిని అభ్యాసకులను కూడా గుర్తిస్తుంది. "నరోపా విద్యార్థులలో, రెండు వందల మంది పురుషులు, వెయ్యి మంది మహిళలు పూర్తి జ్ఞానోదయం పొందారని నివేదించబడింది" అని మిరాండా షా మూలాలను ఉదహరించారు.[83] పద్మసంభవుని ఐదుగురు తాంత్రిక భార్యలలో ఒకరైన యెషె సోగ్యాల్[86] వజ్రయాన సంప్రదాయంలో స్త్రీ బుద్ధురాలిగా గుర్తించబడిన ఒక స్త్రీ (యోగిని)కి ఉదాహరణ. కర్మప వంశం ప్రకారం సోగ్యాల్ ఆ జీవితంలోనే బుద్ధత్వాన్ని సాధించింది. టిబెటన్ బౌద్ధమత కర్మ కగ్యు పాఠశాల అధిపతి అయిన కర్మప వెబ్‌సైట్‌లో ప్రాపంచిక ఉనికిని అధిగమించడానికి దాదాపు ముప్పై సంవత్సరాల ముందు యెషె సోగ్యాల్ ఒక ఒంటరి ధ్యాన ఏకాంతం (క్రీ.శ. 796-805) నుండి చివరకు "సంపూర్ణంగా జ్ఞానోదయం పొందిన బుద్ధురాలిగా" ఉద్భవించిందని పేర్కొనబడింది[87] (సమ్యక్-సంబుద్ధ)[citation needed].

మహాయాన లోటస్ సూత్ర పదమూడవ అధ్యాయంలో శాక్యముని బుద్ధుని అంచనాలను కనుగొనవచ్చు,[88] ఇది మహాప్రజాపతి, యశోధరల భవిష్యత్తు సాధనలను సూచిస్తుంది.

20వ శతాబ్దంలో కగ్యు పాఠశాల డ్రుక్పా వంశానికి చెందిన టిబెటన్ బౌద్ధ సన్యాసిని టెంజిన్ పాల్మో ఇలా పేర్కొంది "ఎన్ని జన్మలు పట్టినా సరే స్త్రీ రూపంలో జ్ఞానోదయం పొందాలని నేను ప్రతిజ్ఞ చేశాను".[89]

తాంత్రికతలో బుద్ధ లోచనగా దివ్య స్త్రీత్వం

[మార్చు]

బోధి వృక్షం క్రింద గౌతమ బుద్ధునికి జ్ఞానోదయం కలిగిన కథతో దివ్య స్త్రీత్వం ముడిపడి ఉంది. మారా గౌతముని వద్దకు వచ్చి బుద్ధుడిగా మారడానికి ఆయనకు ఉన్న అర్హతను ప్రశ్నించినప్పుడు గౌతముడు నేలను తాకడం ద్వారా లెక్కలేనన్ని పూర్వ జన్మలలో తన యోగ్యతను చూసేందుకు భూమాతను సాక్షిగా పిలుస్తాడు. ఈ సంజ్ఞను భూమిస్పర్శ లేదా "భూమి సాక్షి" ముద్ర అని పిలుస్తారు. భూమాత పృథ్వి దేవతతో సంబంధం కలిగి ఉండగా తాంత్రికతలో దివ్య స్త్రీత్వం ప్రజ్ఞా ('అంతర్దృష్టి'), యోగిని ('స్త్రీ యోగిన్'), విద్యా ('ఎలా తెలుసుకోవాలి'), దేవి ('దేవత'), మాతృ ('తల్లి'), మాతృక ('తల్లి' లేదా 'అక్షరాలు'), ముద్ర ('ముద్ర' లేదా 'సంజ్ఞ') సహా అనేక పదాలతో ముడిపడి ఉందని అలెక్స్ వేమాన్ నొక్కి చెప్పారు.[90] గౌతముని జ్ఞానోదయం కథలో భూమాత మానవ రూప వ్యక్తీకరణ తాంత్రికతలో బుద్ధ లోచన ("కళ్ళు") రూపంలోకి అభివృద్ధి చెందింది. భూమి స్వచ్ఛతను సూచించే ఐదుగురు బుద్ధ తల్లులలో ఒకరిగా బుద్ధ లోచన పూర్తిగా జ్ఞానోదయం పొందిన స్త్రీ బుద్ధురాలు, గుహ్యసమాజ తంత్రం లేదా "రహస్య అసెంబ్లీ" ప్రకారం అక్షోభ్యుడి భార్య.[91] గుహ్యసమాజ మండలంలో గౌతమ బుద్ధుని కంటే బుద్ధ లోచన ఉన్నత స్థానాన్ని ఆక్రమించింది ఎందుకంటే ఆమెను సాక్షిగా పిలవకుండా అతను జ్ఞానోదయం పొందలేకపోయాడు. అయితే బుద్ధమాతగా ఆమెకున్న బిరుదును ఈ సందర్భంలో బిడ్డను కనే వ్యక్తిగా పొరబడకూడదు. బదులుగా బుద్ధమాత పాత్ర ఆమె ప్రాథమిక హోదాను సూచిస్తుంది. ఒక రూపకంగా బుద్ధ లోచన మానవత్వాన్ని చూసే తల్లిగా, అన్నింటినీ చూసే కంటిని సూచిస్తుంది. భూమి అలంకారిక ప్రతీక వాదం భ్రమను నాశనం చేయడానికి మార్గాలను అందించే ఆర్య-ప్రజ్ఞ శక్తిని సూచిస్తుందని అలెక్స్ వేమాన్ సూచిస్తున్నారు.[90] బుద్ధ లోచన ప్రాచీన స్వభావం, కేంద్ర ప్రాముఖ్యతను మండలంలో ఆమె స్థానంలో చూడవచ్చు, ఎందుకంటే ఆమె వైరోచన బుద్ధుని ప్రజ్ఞను సూచిస్తుంది, అతను గౌతమ బుద్ధుని ధర్మకాయుడు. ఈ వర్గీకరణ కారణంగా బుద్ధ లోచన తాంత్రికతలో దివ్య స్త్రీ ఉన్నత స్థానాన్ని సూచిస్తుంది, ఈ స్థితి పురుష సూత్రాన్ని అధిగమిస్తుంది.

ప్రముఖ మహిళా తుల్కులు

[మార్చు]

పదిహేనవ శతాబ్దంలో యువరాణి చోక్యి-డ్రోన్మే వజ్రయాన సంప్రదాయంలో ధ్యాన దేవత, స్త్రీ బుద్ధురాలిగా, వజ్రవరాహి అవతారంగా గుర్తించబడింది. చోక్యి-డ్రోన్మే సామ్డింగ్ డోర్జే ఫాగ్మోగా ప్రసిద్ధి చెందింది, మహిళా తుల్కులు, పునర్జన్మ లామాల పరంపరకు శ్రీకారం చుట్టింది. ప్రస్తుతం ఈ పరంపర పన్నెండవ తరం టిబెట్‌లో నివసిస్తున్నారు.

మరొక మహిళా తుల్కు పరంపర, షుగ్‌సెబ్ జెట్సున్ రిన్‌పోచే (క్రీ.శ. 1865 - 1951),[92] పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం చివరలో ప్రారంభమైంది.[93] ఆమె అన్ని టిబెటన్ పాఠశాలల బోధనలను స్వీకరించినప్పటికీ షుగ్‌సెబ్ జెట్సున్ రిన్‌పోచే ముఖ్యంగా చోడ్ పరంపరను నిర్వహించడానికి ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇది ఇతరుల ప్రయోజనం కోసం ఒకరి స్వంత శరీరాన్ని అర్పించే ధ్యాన పద్ధతి.[94] ఇరవయ్యవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో అనీ లోచెన్ చోని జాంగ్మో అని కూడా పిలువబడే షుగ్‌షేబ్ జెట్సున్ రిన్‌పోచే గాంగ్రి థోకర్ పర్వత వాలుపై లాసా నుండి ముప్పై మైళ్ల దూరంలో ఉన్న షుక్సెప్ లేదా షుగ్‌సెప్ ఆశ్రమాన్ని స్థాపించింది.[95][96] ఇది టిబెట్‌లోని అతిపెద్ద, అత్యంత ప్రసిద్ధ ఆశ్రమాలలో ఒకటిగా మారింది.[92] న్యింగ్మా పాఠశాలలో భాగమైన షుగ్‌సెబ్ నన్నరీ భారతదేశంలోని గంభీర్ గంజ్‌లో ప్రవాసంలో పునఃస్థాపించబడింది. షుగ్‌సెబ్ సన్యాసినులు లాంగ్‌చెన్ న్యింగ్టిగ్, చోడ్ సహా తమ సాధనలను కొనసాగిస్తున్నారు.[94]

పల్యుల్ ఆశ్రమం 11వ సింహాసనాధిపతి, న్యింగ్మా సంప్రదాయం మాజీ అత్యున్నత అధిపతి అయిన మూడవ ద్రుబ్వాంగ్ పెనోర్ రిన్‌పోచే,[97] భారతదేశంలోని కర్ణాటకలోని బైలకుప్పెలో ఉన్న తన నామ్‌డ్రోలింగ్ ఆశ్రమాన్ని సందర్శించినప్పుడు అమెరికన్ మహిళ అహ్కోన్ లామోను జెన్యంమా అహ్కోన్ లామో తుల్కుగా 1987లో అధికారికంగా గుర్తించాడు.[98][99] ఆచారంగా పెనోర్ రిన్‌పోచే దానిని ప్రకటించే ముందు తన గుర్తింపు ధృవీకరణను కోరాడు. ఆ సమయంలో నామ్‌డ్రోలింగ్‌ను సందర్శించిన న్యింగ్మా సంప్రదాయం అప్పటి అత్యున్నత అధిపతి దిల్గో ఖ్యెన్సే రిన్‌పోచే (1910-91), అత్యంత సీనియర్ పల్యుల్ తుల్కు అయిన రెండవ జోంగ్నాంగ్ జంపల్ లోడ్రో రిన్‌పోచేల నుండి ఆయన దీనిని పొందారు.[100]

బౌద్ధమతంలో మహిళా సన్యాస దీక్ష

[మార్చు]

గౌతమ బుద్ధుడు తనకు జ్ఞానోదయం జరిగిన ఐదేళ్ల తర్వాత, సంఘంలో పురుషులకు మొదటిసారిగా దీక్ష ఇచ్చిన ఐదేళ్ల తర్వాత మొదటిసారిగా స్త్రీలకు సన్యాసినులుగా దీక్షను ప్రసాదించాడు. మొదటి బౌద్ధ సన్యాసిని అతని మేనత్త, పెంపుడు తల్లి అయిన మహాప్రజాపతి గౌతమి. భిక్షుణీలు ఎనిమిది గౌరవ నియమాలను పాటించాలి, ఇవి ప్రతిజ్ఞలు, వీటిని ఎనిమిది గరుధర్మాలు అని పిలుస్తారు. పీటర్ హార్వే ప్రకారం "ఈ విషయంలో బుద్ధుని స్పష్టమైన సంకోచం, అసలు బోధించాలా వద్దా అనే విషయంలో అతని సంకోచాన్ని గుర్తుచేస్తుంది," వివిధ దేవతల ప్రోద్బలంతో మాత్రమే అతను అలా చేశాడు.[101] బౌద్ధమతంలో మహిళలకు దీక్ష తూర్పు ఆసియా వంటి కొన్ని బౌద్ధ ప్రాంతాలలో ఎల్లప్పుడూ ఆచరించబడుతోంది, శ్రీలంక వంటి కొన్ని దేశాలలో పునరుద్ధరించబడుతోంది, యునైటెడ్ స్టేట్స్ వంటి ఇటీవల బౌద్ధమతం వ్యాపించిన కొన్ని పాశ్చాత్య దేశాలలో కొత్తగా ప్రారంభమవుతోంది. బౌద్ధమతం వ్యాప్తి చెందుతున్నప్పుడు థేరవాద బౌద్ధ సన్యాసినుల సంఖ్య తగ్గినప్పటికీ మహాయాన దేశాలలో దాని ప్రాబల్యం కూడా ప్రజాదరణ పొందుతోంది. విలియం నాడో తన 'ఆసియన్ రిలీజియన్స్ ఏ కల్చరల్ పెర్స్పెక్టివ్' అనే పుస్తకంలో వివరించినట్లుగా "అయితే మహాయాన దేశాలలో సన్యాసినుల క్రమం బలంగా ఉంది, ముఖ్యంగా టిబెట్, చైనీస్ మాట్లాడే వర్గాలలో."[102]

బౌద్ధమతంలో కుటుంబ జీవితం

[మార్చు]

అంగుత్తర నికాయం (5:33)లో బుద్ధుడు భవిష్యత్తు భార్యలతో వారు తమ భర్తలకు విధేయులై ఉండాలని, వారిని సంతోషపెట్టాలని, తమ స్వంత కోరికల ద్వారా వారిని కోపగించకూడదని చెబుతాడు.

అంతేకాకుండా బుద్ధుడు అంగుత్తర నికాయం (7:59; IV 91–94)లో వివాహిత మహిళలకు సలహాలు అందించాడు, అక్కడ అతను ఏడు రకాల భార్యలను వర్ణించాడు. మొదటి మూడు రకాలు అసంతృప్తికి గురవుతారు, అయితే చివరి నాలుగు రకాల వారు దీర్ఘకాలిక స్వీయ-నియంత్రణ కలిగి ఉన్నందున సంతోషంగా ఉంటారు. ఈ తరువాతి భార్యలు సంరక్షకులు (తల్లి లాంటి భార్య), సహచరులు (స్నేహితురాలు లాంటి భార్య), లోబడి ఉండేవారు (సోదరి లాంటి భార్య, బానిస లాంటి భార్య)గా వర్గీకరించబడ్డారు.

డయానా పాల్ ప్రకారం బౌద్ధమతం స్త్రీల పట్ల ఒక దృక్పథాన్ని వారసత్వంగా పొందింది, తద్వారా వారు తల్లులుగా ప్రాతినిధ్యం వహించకపోతే వారు కామంతో కూడిన ప్రలోభపెట్టేవారిగా లేదా చెడు స్వరూపంగా చిత్రీకరించబడ్డారు.[59]

మాతృత్వం

[మార్చు]

బౌద్ధమతంలో మాతృత్వం హోదా సంప్రదాయబద్ధంగా దుఃఖం లేదా బాధ మానవ ఉనికి ప్రధాన లక్షణం అనే బౌద్ధ దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. పాలి కానన్ నుండి మహిళా అర్హతుల కథల సేకరణ అయిన థెరిగాథ గురించిన తన పుస్తకంలో సుసాన్ మర్కాట్ ఇలా పేర్కొంది: "ఈ అధ్యాయం మాతృత్వం గురించి ఉన్నప్పటికీ కథలు, పద్యాలన్నీ శోకం అనే మరొక ఇతివృత్తాన్ని పంచుకుంటాయి. ఈ అధ్యాయంలోని తల్లులు తమ పిల్లల మరణం పట్ల కలిగిన శోకం వల్ల బౌద్ధ సన్యాసినులుగా మారడానికి ప్రేరేపించబడ్డారు."[103]

అయితే ప్రారంభ బౌద్ధమతంలో మాతృత్వం అనేది దానికదే విలువైన చర్యగా ఉండవచ్చు. బౌద్ధమత స్థాపకుడైన గౌతమ బుద్ధుని తల్లి మాయాదేవికి కొంతమంది అనుచరులు ఉండేవారు, ముఖ్యంగా ఆమె బుద్ధునికి జన్మనిచ్చిన లుంబినీలో ఈ అనుచరగణం ఎక్కువగా ఉంది.[104] ఆయన పుట్టిన కొన్ని రోజులకే మాయాదేవి మరణించడంతో గౌతమ బుద్ధుడు పెంపుడు తల్లి అయిన ఆయన తల్లి సోదరి మహాప్రజాపతి పెంపకంలో పెరిగాడు, ఆమెకు తన సొంత పిల్లలు ఇద్దరు ఉన్నారు. ఆమె మొదటి బౌద్ధ సన్యాసిని అయింది. ఆమె పిల్లలిద్దరూ, కుమారుడు నందుడు, కుమార్తె సుందరి నంద సన్యాసుల బౌద్ధ సంఘంలో చేరారు. గౌతమ బుద్ధుని భార్య యశోధర, రాహుల్ అనే ఒక కుమారునికి తల్లి. రాహుల్ అంటే "బంధం" అని అర్థం, అతను ఏడేళ్ల వయస్సులో బౌద్ధ సన్యాసి అయ్యాడు, యశోధర కూడా చివరికి సన్యాసినిగా మారింది.

వజ్రయాన బౌద్ధమతంలో మహిళలకు ఉన్న ఆకర్షణలలో ఒకటి భిక్షుణి సన్యాసినిగా కాకుండా యోగిని మార్గాన్ని అనుసరించడం, దీనివల్ల భర్త లేదా ఆధ్యాత్మిక సహచరుడితో కలిసి కుటుంబ జీవితం మధ్య సాధన చేయడానికి, బహుశా పిల్లలను కనడానికి అవకాశం కలుగుతుంది. అంతేకాకుండా సన్యాసినుల వలె కాకుండా యోగినులు తమ జుట్టును కత్తిరించుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. మాచిగ్ ల్యాబ్‌డ్రాన్ ఇటువంటి మార్గాన్ని అనుసరించింది, కొంతకాలం ఆశ్రమంలో నివసించింది కానీ తరువాత టోపాభద్రతో భాగస్వామిగా ఏకం కావడానికి వెళ్లిపోయింది. మాచిగ్ నమ్తార్ ప్రకారం ఆమె సాధన చేస్తూ బోధిస్తుండగా అతను పిల్లలను చూసుకునేవాడు. మాచిగ్ పిల్లలలో కొందరు ఆమెను ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో అనుసరించి, తామే స్వయంగా నిష్ణాతులైన యోగులుగా మారారు. మాచిగ్ ల్యాబ్‌డ్రాన్ గుర్తింపు పొందిన ఉద్గారమైన సల్ట్రిమ్ అల్లియోన్ స్వయంగా నాలుగు సంవత్సరాలు సన్యాసినిగా ఉంది కానీ వివాహం చేసుకోవడానికి, పిల్లలను కనడానికి ఆశ్రమాన్ని విడిచిపెట్టింది. తన సాధనకు మాతృత్వం అందించిన సహకారం గురించి ఆమె ఇలా చెప్పింది:

...బౌద్ధమతంలో కరుణకు ప్రతిరూపంగా తల్లి రూపాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తారు. ఆమె పిల్లల కోసం ఏదైనా చేస్తుంది. తల్లిగా నేను ఆ ప్రేమ, నిబద్ధత లోతును అనుభవించాను, నేను నిజంగా నా జీవితాన్ని అర్పించే వ్యక్తిని కలిగి ఉన్నాను-అటువంటి బంధాన్ని కలిగి ఉండటం చాలా శక్తివంతమైనది. నేను పిల్లలను కనే వరకు నేను నిజంగా ఎదగలేదని కూడా భావించాను. నా నుండి పరిపక్వత డిమాండ్ చేయబడిన మార్గాలు ఉన్నాయి, పిల్లలను కలిగి ఉండటం ఆ పరిపక్వతను ముందుకు తెచ్చింది. కాబట్టి నాకు పిల్లలు పుట్టక ముందు ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తిగా ఉండేదని నేను భావించిన కోణంలో నా పిల్లలు స్ఫూర్తిదాయకమని నేను చెప్పను. అంతకంటే ఎక్కువగా నేను నేర్చుకున్న దానితో మాతృత్వ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడం నా సాధనను చాలా సమృద్ధిగా చేసిందని నేను భావిస్తున్నాను.[105]

శృంగార ప్రేమ, లైంగిక ప్రవర్తన, వివాహం

[మార్చు]

సాధారణంగా "బౌద్ధమతం బ్రహ్మచర్య సన్యాస జీవితాన్ని ఉన్నత ఆదర్శంగా పరిగణిస్తున్నప్పటికీ ఇది ఒక సామాజిక సంస్థగా వివాహ ప్రాముఖ్యతను కూడా గుర్తిస్తుంది."[106] వివాహం కోసం కొన్ని మార్గదర్శకాలు అందించబడ్డాయి. బౌద్ధ ఆచరణ దాని వివిధ పాఠశాలల మధ్య గణనీయంగా మారుతున్నప్పటికీ శీల (ఆధ్యాత్మిక క్రమశిక్షణ ప్రధాన కోణాలు) సందర్భంలో ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్న కొన్ని భావనలలో వివాహం ఒకటి. బౌద్ధ నీతిశాస్త్ర ప్రాథమిక నియమావళి అయిన ఐదు సూత్రాలు లైంగిక దుష్ప్రవర్తనకు వ్యతిరేకంగా ఒక హెచ్చరికను కలిగి ఉన్నాయి, అయితే ఒక నిర్దిష్ట బౌద్ధమత పాఠశాల దృక్కోణం నుండి దుష్ప్రవర్తన అంటే ఏమిటో స్థానిక సంస్కృతిని బట్టి మారుతూ ఉంటుంది. తూర్పు ఆసియా వైద్యం, సామాజిక తత్వశాస్త్రంలో కనిపించే ప్రాథమిక భావన జింగ్ (చైనీస్ ఔషధం) లేదా సారాంశం పరిరక్షణ అయినప్పటికీ లైంగిక కోరికలు లేదా కార్యాచరణలో అతిగా మునిగిపోవడం మానవ ఆయుర్దాయం తగ్గిస్తుందని భావిస్తారు, ఎందుకంటే ఇది అనారోగ్యం, వ్యాధి, బాధలకు మూలకారణంగా సాంస్కృతికంగా అర్థం చేసుకోబడింది.[107]

ప్రారంభ బౌద్ధమతంలో పాలి కానన్‌లోని దీఘ నికాయ సిగలోవాద సూత్త ఒకరు తమ భాగస్వామికి ఇవ్వాలని ఆశించే గౌరవాన్ని వివరిస్తుంది. అయితే ప్రారంభ బౌద్ధమత ఆదర్శం త్యజించడం కాబట్టి నిర్వాణ ఆనందం కోసం పాటుపడటం అనేది శృంగార ప్రేమ, వివాహం కంటే విలువైనదిగా సన్యాసి నందుడు, అతని భార్య జనపద కళ్యాణి కథ వంటి ఉదాహరణల నుండి చూడవచ్చు. ఆ రోజే ఆమెను వివాహం చేసుకున్నప్పటికీ తన కజిన్ గౌతమ బుద్ధుని ప్రోత్సాహంతో నందుడు బౌద్ధ సంఘంలో భిక్షువుగా మారడానికి తన భార్యను విడిచిపెట్టాడు. పాలి కానన్ నుండి ఇటువంటి కథలలో శృంగార ప్రేమ సాధారణంగా సంసారం లేదా అంతం లేని పునర్జన్మ చక్రానికి అనుబంధంలో భాగంగా పరిగణించబడుతుంది.[108] ఆ సమయంలో భారతదేశంలోని బ్రాహ్మణ ఆదర్శాలను సాధారణంగా శృంగార ప్రేమ, వివాహం పట్ల ప్రారంభ బౌద్ధ దృక్పథాలు ప్రతిబింబిస్తాయని సుసాన్ మర్కాట్ ఎత్తి చూపారు... ఇందులో ఇటీవల త్యాగ ఆదర్శం పెరగడం, సంబంధిత శృంగార ప్రేమ, వివాహం హోదా క్షీణించడం ఉన్నాయి.[109]

వజ్రయాన బౌద్ధమతంలో ఒక సహచరుడితో లైంగిక సంబంధం అనేది అభ్యాసకులు సాక్షాత్కారాన్ని, జ్ఞానోదయాన్ని పొందేలా చేయడానికి అనుత్తరయోగ తంత్రంలో ఒక ఆధ్యాత్మిక అభ్యాసంగా సాంకేతికంగా పరిగణించబడుతుంది. ధ్యాన దేవతల యబ్-యమ్ ఐకానోగ్రఫీలో తాంత్రిక సహచరుల కలయిక వర్ణించబడింది.

మహిళల గురించి పురుష బౌద్ధ మత నాయకుల అభిప్రాయాలు

[మార్చు]

14వ దలైలామా

[మార్చు]

14వ దలైలామా 2007లో హాంబర్గ్ విశ్వవిద్యాలయంలో బౌద్ధమతంలో మహిళలు అనే అంశంపై జరిగిన సదస్సులో మాట్లాడారు:

దూకుడు ప్రవర్తనకు శారీరకంగా మెరుగ్గా ఉన్నట్లు కనిపించడం వల్ల యుద్ధం సంప్రదాయబద్ధంగా ప్రాథమికంగా పురుషులచే నిర్వహించబడుతుంది. మరోవైపు మహిళలు ఇతరుల అసౌకర్యం, బాధల పట్ల ఎక్కువ శ్రద్ధ, సున్నితత్వాన్ని కలిగి ఉంటారు. పురుషులు, మహిళలు ఆక్రమణ, సహృదయతకు సమాన సామర్థ్యాలను కలిగి ఉన్నప్పటికీ రెండింటిలో ఏది సులభంగా వ్యక్తమవుతుందనే విషయంలో వారు భిన్నంగా ఉంటారు. కాబట్టి ప్రపంచ నాయకులలో ఎక్కువ మంది మహిళలు అయితే ప్రపంచవ్యాప్త ఆందోళన ఆధారంగా యుద్ధం ప్రమాదం తక్కువగా ఉండి మరింత సహకారం ఉండవచ్చు. నేను స్త్రీవాదులకు సానుభూతి తెలుపుతాను కానీ వారు కేవలం అరవకూడదు. సమాజానికి సానుకూల కృషి చేయడానికి వారు ప్రయత్నాలు చేయాలి.[110]

2009లో మెంఫిస్, టేనస్సీలోని నేషనల్ సివిల్ రైట్స్ మ్యూజియంలో అతను ఇలా అన్నాడు: "నన్ను నేను స్త్రీవాది అని పిలుచుకుంటాను. మహిళల హక్కుల కోసం పోరాడే వారిని మీరు అలా పిలవరా?"[111]

స్త్రీలు స్వతహాగా "వారి జీవశాస్త్రం, పిల్లలను పోషించగల, కనగల సామర్థ్యం ఆధారంగా" మరింత కరుణతో ఉంటారని కూడా ఆయన అన్నారు. నర్సులు, తల్లుల మంచి పనులను ఉదహరిస్తూ "మరింత దయగల ప్రపంచాన్ని నడిపించి సృష్టించాలని" ఆయన మహిళలకు పిలుపునిచ్చారు.[112]

2007లో తదుపరి దలైలామా స్త్రీ అయ్యే అవకాశం ఉందని ఆయన అన్నారు "ఒక స్త్రీ మరింత ఉపయోగకరంగా ఉన్నట్లు వెల్లడైతే లామా ఈ రూపంలో పునర్జన్మ పొందే అవకాశం ఉంది".[113]

భవిష్యత్తులో దలైలామాగా స్త్రీ ఉండగలదా అని చర్చిస్తున్నప్పుడు "ఇరవై లేదా ముప్పై సంవత్సరాల క్రితం" ఆయన అవునని చెప్పానని 2010లో ఆయన పేర్కొన్నారు. "దలైలామా పునర్జన్మ స్త్రీ అయితే ఆమె చాలా ఆకర్షణీయంగా ఉండాలి అని నేను సగం సరదాగా చెప్పాను. ఇతరులపై ఆమెకు మరింత ప్రభావం ఉండడమే దీనికి కారణం. ఆమె అందవిహీనంగా ఉంటే ఆమె అంతగా ప్రభావవంతంగా ఉండదు కదా?"[114]

2014లో లారీ కింగ్‌తో జరిగిన ఇంటర్వ్యూలో మనం ఎప్పుడైనా మహిళా దలైలామాను చూస్తామా అని అడిగినప్పుడు ఆయన "అవును! దానికి చాలా అవకాశం ఉంది" అని పేర్కొన్నారు. చాలా సంవత్సరాల క్రితం పారిస్‌లో ఒక విలేకరితో చెప్పిన విషయాన్ని ఆయన గుర్తుచేసుకున్నారు. చరిత్రలో "...ఆరు లేదా ఏడు శతాబ్దాల క్రితం కొంతమంది మహిళా లామాలు ఉన్నారని, కాబట్టి ఇది కొత్త విషయమేమీ కాదని" పేర్కొన్నారు. "ఒకవేళ మహిళా దలైలామా వస్తే ఆమె చాలా, చాలా ఆకర్షణీయంగా ఉండాలి. [ఇది] మరింత ఉపయోగకరం" అని విలేకరితో సరదాగా అన్నట్లు అప్పుడు ఆయన గుర్తుచేసుకున్నారు.[115]

శరణార్థులపై బిబిసి ఇంటర్వ్యూలో ఆయన 2015లో ఈ విషయాన్ని పునరావృతం చేశారు. దలైలామా ఒక మహిళ కాగలరా అని అడిగినప్పుడు ఆయన "అవును" అని సమాధానం ఇచ్చారు. పారిస్‌లో జరిగిన ఒక ఇంటర్వ్యూలో ఆ అవకాశం గురించి ఆయన మళ్లీ ప్రస్తావిస్తూ "ఎందుకు కాదు? స్త్రీకి జీవశాస్త్రపరంగా ప్రేమ, కరుణ చూపించే సామర్థ్యం ఎక్కువగా ఉంటుంది... కాబట్టి స్త్రీలు మరింత ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాలని నేను భావిస్తున్నాను. ఆ తర్వాత ఒకవేళ మహిళ వస్తే ఆమె ముఖం చాలా, చాలా ఆకర్షణీయంగా ఉండాలి అని నేను రిపోర్టర్‌తో అన్నాను." అని చెప్పారు. ఆ ఇంటర్వ్యూయర్ క్లైవ్ మైరీ ఆ తర్వాత మహిళా దలైలామా ఆకర్షణీయంగా ఉండాలా అని అడిగారు, ఆయన సమాధానం ఇస్తూ "నేను అనేది ఏమిటంటే, ఒకవేళ మహిళా దలైలామా వస్తే, అప్పుడు ఆ మహిళ ఆకర్షణీయంగా ఉండాలి. లేకపోతే ఎక్కువ ఉపయోగం ఉండదు." మైరీ బదులిస్తూ "మీరు జోక్ చేస్తున్నారని నేను అనుకుంటున్నాను. లేదా మీరు జోక్ చేయడం లేదా?" అని అనగా దలైలామా "లేదు. నిజం!" అని నొక్కి చెప్పారు. ఆ తర్వాత దలైలామా తన ముఖాన్ని చూపించుకుంటూ కొంతమంది తాను చాలా ఆకర్షణీయంగా ఉన్నానని అనుకుంటున్నారని పేర్కొని నవ్వడం కొనసాగించారు.[116][117]

మహిళల గురించి బౌద్ధ గ్రంథాలు

[మార్చు]

మల్లికా సూత్త

[మార్చు]

పాలి కానన్‌లోని మల్లికా సూత్తలో రాణి మల్లిక కొడుకుకు బదులుగా కూతురుకు జన్మనిచ్చినప్పుడు పసేనది రాజు నిరాశను వ్యక్తపరుస్తాడు. సూత్త భిక్కు సుజాత అనువాదంలో బుద్ధుడు ఈ స్వభావానికి ఇలా స్పందిస్తాడు:

"ఓ ప్రజానాయకా,


కొంతమంది మహిళలు పురుషుల కంటే మెరుగైనవారు.
వివేకవంతురాలు, సద్గుణవంతురాలు,
అత్తగారిని గౌరవించే భక్తిగల భార్య.

ఆమెకు కొడుకు పుట్టినప్పుడు,
అతను హీరో అవుతాడు, ఓ భూపతి.
అలాంటి ఆశీర్వదించబడిన స్త్రీ కుమారుడు


రాజ్యాన్ని కూడా పరిపాలించవచ్చు."[118]

సోమా సూత్త

[మార్చు]

సోమా సూత్తలో సన్యాసిని సోమాను ఉద్దేశించి దుష్ట దేవుడు మారా ఇలా అంటాడు:

"ఆ స్థితి చాలా సవాలుతో కూడుకున్నది;


ఋషులు మాత్రమే దానిని పొందగలరు.
రెండు వేళ్ల వివేకం ఉన్న స్త్రీకి


ఇది సాధ్యం కాదు."

ఈ ఎగతాళికి సోమా పద్యరూపంలో ఇలా బదులిస్తుంది:

"మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు,


జ్ఞానం ఉన్నప్పుడు,
మీరు ధర్మాన్ని సరిగ్గా గ్రహించినప్పుడు
స్త్రీత్వం వల్ల వచ్చే తేడా ఏమిటి.

నిశ్చయంగా ఎవరైనా ఇలా అనుకుంటే:
'నేను స్త్రీని' లేదా 'నేను పురుషుడిని',
లేదా 'నేను' ఏదైనా,


వారిని ఉద్దేశించి మాట్లాడటానికి మారా తగినవాడు."[119]

ఈ సమాధానంతో మారా అదృశ్యమవుతాడు.

ధనంజానీ సూత్త

[మార్చు]

ధనంజానీ సూత్త ప్రకారం భరద్వాజ బ్రాహ్మణుని భార్య అయిన ధనంజానికి బుద్ధునిపై ప్రగాఢమైన విశ్వాసం ఉండేది. బుద్ధునితో మాట్లాడమని ఆమె తన భర్తను ఒప్పించింది, అతను తరువాత మతం మార్చుకుని, దీక్ష తీసుకుని అర్హతుడు అయ్యాడు.

బౌద్ధ స్త్రీవాదం

[మార్చు]

బౌద్ధ స్త్రీవాదం అనేది బౌద్ధమతంలో స్త్రీల మతపరమైన, చట్టపరమైన, సామాజిక స్థితిని మెరుగుపరచడానికి కృషి చేసే ఉద్యమం. ఇది స్త్రీవాద వేదాంతశాస్త్రం ఒక అంశం, ఇది బౌద్ధ దృక్కోణం నుండి నైతికంగా, సామాజికంగా, ఆధ్యాత్మికంగా, నాయకత్వంలో పురుషులు, స్త్రీల సమానత్వాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి, అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. బౌద్ధ స్త్రీవాది రీటా గ్రాస్ బౌద్ధ స్త్రీవాదాన్ని "స్త్రీ పురుషుల సహ-మానవత్వం రాడికల్ ప్రాక్టీస్" అని వర్ణిస్తుంది.[120]

ప్రభావవంతమైన బౌద్ధ మహిళా ప్రముఖులు

[మార్చు]

శాఖాపరమైన బౌద్ధమతానికి పూర్వం

[మార్చు]
  • మహాప్రజాపతి గౌతమి, బుద్ధుని పెంపుడు తల్లి, దీక్ష పొందిన మొదటి వ్యక్తి.
  • యశోధర, బుద్ధుని భార్య, సన్యాసినిగా మారి అర్హతురాలిగా మారింది.
  • సంఘమిత్ర (క్రీ.పూ 281–202), అశోక చక్రవర్తి కుమార్తె, బౌద్ధమతాన్ని శ్రీలంకకు తీసుకువెళ్ళిందని చెబుతారు.
  • బుద్ధమిత్ర 1వ శతాబ్దంలో భారతదేశంలో నివసించిన ఒక బౌద్ధ సన్యాసిని, గంగా నది సమీపంలోని మూడు నగరాలలో ఆమె నిర్మించిన గౌతమ బుద్ధుని చిత్రాలకు ఆమె గుర్తుంచుకోబడుతుంది.

థేరవాద

[మార్చు]
బర్రే, మసాచుసెట్స్‌లో దీపా మా, 1978
ధమ్మానంద భిక్షుణి
  • ధమ్మానంద భిక్షుణి (జననం 1944), థేరవాద భిక్షుణిగా పూర్తి దీక్ష పొందిన మొదటి ఆధునిక థాయ్ మహిళ, థాయ్‌లాండ్‌లో భిక్షుణీలు ఉన్న ఏకైక ఆలయమైన సాంగ్‌ధమ్మకళ్యాణి ఆశ్రమం మఠాధిపతి.
  • అయ్య ఖేమా (1923–1997) ఒక జర్మన్ అమెరికన్ బౌద్ధ ఉపాధ్యాయురాలు, థేరవాద బౌద్ధ సన్యాసినిగా మారిన మొదటి పాశ్చాత్య మహిళ. ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక బౌద్ధ కేంద్రాలను స్థాపించడం, మొట్టమొదటి సక్యాధిత ఇంటర్నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ బుద్దిస్ట్ ఉమెన్‌ను సమన్వయం చేయడం ద్వారా మహిళలు బౌద్ధమతాన్ని ఆచరించే అవకాశాలను కల్పించడంలో ఆమె చాలా చురుకుగా ఉన్నారు. ఆమె లిప్యంతరీకరించిన రెండు డజన్లకు పైగా ధమ్మ ప్రసంగాల పుస్తకాలు అనేక భాషలలో ప్రచురించబడ్డాయి, ఆమె 1997లో 'ఐ గివ్ యు మై లైఫ్' అనే తన ఆత్మకథను కూడా ప్రచురించింది.[121]
  • దీపా మా (1911–1989), భారతీయ ధ్యాన ఉపాధ్యాయురాలు
  • ఉపాసిక కీ నానాయోన్ (1901–1978), థాయ్‌లాండ్‌లోని అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన మహిళా ధ్యాన ఉపాధ్యాయులలో ఒకరు
  • చంద్ర ఖొన్నోక్యోంగ్ (1909–2000), వాట్ ఫ్రా ధమ్మకాయ స్థాపకురాలు
  • షారన్ సాల్జ్‌బర్గ్ (జననం 1952), పశ్చిమ దేశాలలో బౌద్ధ ధ్యాన పద్ధతుల ఉపాధ్యాయురాలు
  • మ్యా త్విన్ (1925–2017), ధ్యాన ఉపాధ్యాయురాలు
  • అజాన్ సుందర (జననం 1946), అజాన్ చందసిరి (జననం 1947) థాయ్ అటవీ సంప్రదాయంలో సన్యాసినులు
  • సిల్వియా బూర్స్టీన్, అమెరికన్ రచయిత్రి, సైకోథెరపిస్ట్, బౌద్ధ ఉపాధ్యాయురాలు
  • గౌతమి, ఇటాలియన్ భిక్షుణి, పబ్లిక్ ఫిగర్

తూర్పు ఆసియా సంప్రదాయాలు

[మార్చు]
దక్షిణ కొరియాలోని జింజు హన్మామ్ సియోన్ సెంటర్‌లో డేహెంగ్ కున్ సునిమ్ ధర్మ ప్రసంగం
  • జోకో బెక్ (1917–2011), ఆర్డినరీ మైండ్ జెన్ స్కూల్‌ను స్థాపించింది.
  • మెర్లే కోడో బోయ్డ్, జెన్ బౌద్ధమతంలో ధర్మ ట్రాన్స్‌మిషన్ పొందిన మొట్టమొదటి ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ మహిళ.
  • డేహెంగ్, కొరియన్ సన్యాసినుల అభివృద్ధికి కృషి చేసి హన్మామ్ సియోన్ సెంటర్‌ను స్థాపించిన ప్రసిద్ధ కొరియన్ బౌద్ధ సన్యాసిని.
  • హౌన్ జియు-కెన్నెట్ ఒక బ్రిటీష్ రోషి, జపాన్‌లోని సోటో స్కూల్ ద్వారా పశ్చిమ దేశాలలో బోధించడానికి అనుమతి పొందిన మొదటి మహిళగా ప్రసిద్ధి చెందింది. కాలిఫోర్నియాలోని మౌంట్ శాస్తాలో శాస్తా అబ్బేని స్థాపించింది.
  • చాన్ ఖోంగ్, వియత్నామీస్ బౌద్ధ సన్యాసిని, శాంతి కార్యకర్త, ప్లమ్ విలేజ్ ట్రెడిషన్‌ను ప్రారంభించడంలో థిచ్ న్హాట్ హాన్హ్‌తో కలిసి సన్నిహితంగా పనిచేసింది.
  • ఎంక్యో పాట్ ఓ'హారా, హరడ-యాసుతాని వంశంలో ఉపాధ్యాయురాలు. ఆమె న్యూయార్క్ నగరంలోని విలేజ్ జెండో అబ్బోట్, వ్యవస్థాపకురాలు. నేషనల్ ఎయిడ్స్ ఇంటర్‌ఫెయిత్ నెట్‌వర్క్ బోర్డు చైర్‌పర్సన్.
  • టెర్రీ ఒమోరి, బౌద్ధ చర్చిల ఆఫ్ అమెరికా మొదటి మహిళా అధ్యక్షురాలు.[53]
  • ప్రజ్ఞాతార, బోధిధర్మ ఉపాధ్యాయురాలు అని సాంప్రదాయకంగా చెబుతారు.
  • రూత్ ఫుల్లర్ ససాకి (1892–1967), 1958లో రెంజాయ్ జెన్ ఆలయానికి పూజారిగా పనిచేసిన మొదటి విదేశీయురాలు, డైటోకు-జికి పూజారిగా ఉన్న ఏకైక పాశ్చాత్యురాలు, ఏకైక మహిళ.
  • చెంగ్ యెన్ తైవాన్ బౌద్ధ సన్యాసిని (భిక్షుణి), 1966లో బౌద్ధ కంపాషన్ రిలీఫ్ త్జు చి ఫౌండేషన్‌ను స్థాపించారు.[122]
  • వు జెటియన్ (చైనాలో బౌద్ధమతానికి మద్దతు ఇచ్చిన చైనా సామ్రాజ్ఞి)
  • జాంగ్‌చి, బోధిధర్మ శిష్యురాలు.[123]

టిబెటన్ సంప్రదాయం

[మార్చు]
జెరూసలేం చర్చ్ ఆఫ్ ది హోలీ సెపల్చర్ వద్ద జెట్సున్మా టెంజిన్ పాల్మో, సెప్టెంబర్, 2006
  • సామ్డింగ్ డోర్జే ఫాగ్మో, మహిళా తుల్కుల పరంపర
  • సెరా ఖండ్రో కున్జాంగ్ దేక్యోంగ్ వాంగ్మో (1892–1940), యెషె సోగ్యాల్ ఉద్గారంగా పరిగణించబడే ఒక టెర్టన్
  • ఆయు ఖండ్రో (1839–1953), యోగిని, టెర్టన్
  • తారే లామో (1938–2003), న్యింగ్మా మహిళా టెర్టన్ లేదా నిధిని వెల్లడించే వ్యక్తి
  • కుషోక్ చిమేయ్ లుడింగ్ (జననం 1938), వజ్రయోగిని ఉద్గారంగా పరిగణించబడుతుంది
  • ఖండ్రో రిన్‌పోచే[124] (జననం 1967), లామా, కగ్యు, న్యింగ్మా పాఠశాలలు రెండింటిలోనూ ఉపాధ్యాయురాలు.
  • కర్మ లెక్షే సోమో (జననం 1944) ఒక అమెరికన్ సన్యాసిని, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ శాన్ డియాగోలో బౌద్ధ అధ్యయనాల ప్రొఫెసర్, బౌద్ధమతంలో మహిళలపై అనేక పుస్తకాల రచయిత్రి, జామ్యాంగ్ ఫౌండేషన్ వ్యవస్థాపకురాలు, సక్యాధిత ఇంటర్నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ బుద్దిస్ట్ ఉమెన్ వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు.
  • జెట్సున్మా టెంజిన్ పాల్మో (జననం 1943) టిబెటన్ బౌద్ధ సన్యాసిని, రచయిత్రి, ఉపాధ్యాయురాలు, భారతదేశంలోని హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో డోంగ్యు గాట్సల్ లింగ్ నన్నరీ స్థాపకురాలు. ఆమె పన్నెండేళ్లపాటు హిమాలయాల్లోని ఒక మారుమూల గుహలో నివసించింది, ఆ మూడేళ్లు కఠినమైన ధ్యానంలో గడిపింది.
  • పెమా చోడ్రాన్ (జననం 1936) దీక్ష పొందిన టిబెటన్ బౌద్ధ సన్యాసిని, రచయిత్రి, ఉపాధ్యాయురాలు. ఆమె యూరప్, ఆస్ట్రేలియా, ఉత్తర అమెరికా అంతటా వర్క్‌షాప్‌లు, సెమినార్లు, ధ్యాన శిబిరాలు నిర్వహించింది. కెనడాలోని నోవా స్కోటియా కేప్ బ్రెటన్ గ్రామీణ ప్రాంతంలో ఉన్న గ్యాంపో అబ్బే ఆశ్రమంలో ఆమె నివాసి, ఉపాధ్యాయురాలు.
  • తుబ్టెన్ చోడ్రాన్ (జననం 1950) ఒక అమెరికన్ టిబెటన్ బౌద్ధ సన్యాసిని, మహిళల టిబెటన్ భిక్షుణి (గెలోంగ్మా) దీక్షను పునరుద్ధరించడంలో ప్రధాన వ్యక్తి. ఆమె 14వ దలైలామా, సెన్జాప్ సెర్కాంగ్ రిన్‌పోచే, తుబ్టెన్ జోపా రిన్‌పోచే, ఇతర టిబెటన్ మాస్టర్ల విద్యార్థిని.
  • రాబినా కోర్టిన్ (జననం 1944) టిబెటన్ బౌద్ధమత గెలుగ్పా సంప్రదాయం, లామా తుబ్టెన్ యెషె, లామా జోపా రిన్‌పోచే పరంపరలో ఆస్ట్రేలియన్ బౌద్ధ సన్యాసిని. 1996లో లిబరేషన్ ప్రిజన్ ప్రాజెక్ట్‌ను స్థాపించి 2009 వరకు నిర్వహించింది.[125][126]
  • అనీ చోయింగ్ డ్రోల్మా (జననం 1971) నేపాల్‌లోని నాగి గోంపా సన్యాసినుల ఆశ్రమానికి చెందిన నేపాలీ బౌద్ధ సన్యాసిని, సంగీతకారిణి. అనేక టిబెటన్ బౌద్ధ మంత్రాలను, విందు పాటలను ప్రధాన స్రవంతి ప్రేక్షకులకు తీసుకురావడానికి ఆమె నేపాల్‌లో, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇటీవల నేపాల్‌కు యూనిసెఫ్ గుడ్‌విల్ అంబాసిడర్‌గా నియమితురాలైంది.
  • యెషె ఖాడ్రో (జననం 1950), ఆస్ట్రేలియా దీక్ష పొందిన బౌద్ధ సన్యాసిని, ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఎఫ్‌పిఎమ్‌టి కేంద్రాలకు నిర్వహణ, బోధన పాత్రలలో పనిచేసింది. గత 15 సంవత్సరాలుగా ఆస్ట్రేలియాలోని బ్రిస్బేన్‌లో కరుణా ధర్మశాల డైరెక్టర్‌గా ఉంది. 2012లో ప్రపంచ ప్రజల మధ్య మెరుగైన అవగాహన, స్నేహపూర్వక సంబంధాలను పెంపొందించినందుకు రోటరీ ఇంటర్నేషనల్ చేత పాల్ హారిస్ ఫెలోగా యెషె ఖాడ్రో ఎంపికైంది.[127]
  • సల్ట్రిమ్ అల్లియోన్ (జననం 1947), కర్మ కగ్యు పరంపరలో చదువుకున్న అమెరికన్ రచయిత్రి, ఉపాధ్యాయురాలు
  • జెట్సున్మా అహ్కోన్ లామో (జననం 1949), న్యింగ్మా సంప్రదాయం పల్యుల్ వంశంలో తుల్కు
  • సారా హార్డింగ్, షాంగ్పా కగ్యు సంప్రదాయంలో ఉపాధ్యాయురాలు
  • జుడిత్ సిమ్మర్-బ్రౌన్, నరోపా విశ్వవిద్యాలయంలో కాంటెంప్లేటివ్, రిలిజియస్ స్టడీస్ ఎమెరిటా విశిష్ట ప్రొఫెసర్, శంభాల బౌద్ధ సంప్రదాయంలో ఆచార్య
  • జాన్ విల్లీస్ (జననం 1948), వెస్లియన్ విశ్వవిద్యాలయంలో మత ప్రొఫెసర్
  • విక్కీ మెకెంజీ (జననం 1947), ఆంగ్ల రచయిత్రి, పాత్రికేయురాలు
  • లామా షెన్‌పెన్ హుఖామ్ (జననం 1946), టిబెటన్ బౌద్ధమత కర్మ కగ్యు, న్యింగ్మా సంప్రదాయాలలో బ్రిటిష్ ఉపాధ్యాయురాలు, విద్వాంసురాలు. లామా షెన్‌పెన్ 1970ల ప్రారంభంలో భారతదేశంలో 16వ కర్మపా ద్వారా సన్యాసినిగా నియమితులై బోధించడానికి పశ్చిమ దేశాలకు తిరిగి వెళ్లమని కోరినట్లు సమాచారం. 1970లు, 1980లలో ఐరోపాకు టిబెటన్ మాస్టర్ల మొదటి వేవ్‌కు ఆమె అనువాదకురాలుగా మారింది. ఆమె వ్యక్తిగత ఉపాధ్యాయులలో కలు రిన్‌పోచే, కర్మ ట్రిన్లీ రిన్‌పోచే, బోకర్ రిన్‌పోచే, గెండున్ రిన్‌పోచే, చోగ్యమ్ ట్రుంగ్పా రిన్‌పోచే, ఆమెకు ప్రధాన ఉపాధ్యాయునిగా మారి మహాముద్రను బోధించడానికి, ప్రసారం చేయడానికి ప్రోత్సహించిన ఖేన్పో సుల్ట్రిమ్ గ్యామ్త్సో రిన్‌పోచే ఉన్నారు. ఖేన్పో సుల్ట్రిమ్ గ్యామ్త్సో రిన్‌పోచే సలహా మేరకు ఆమె తన సన్యాసిని ప్రతిజ్ఞను వదులుకుని ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్లింది. అక్కడ బుద్ధ నేచర్ సిద్ధాంతాల [రత్నగోత్రవిభాగ షెంటాంగ్ వివరణ ప్రకారం] సెమినల్ అధ్యయనాన్ని రూపొందించి, ద బుద్ధ విత్ఇన్ (సునీ ప్రెస్) పేరుతో ప్రచురించింది, డాక్టరేట్ పొందింది. లామా షెన్‌పెన్ అవేకెన్డ్ హార్ట్ సంఘ ఆధ్యాత్మిక డైరెక్టర్, వాయువ్య వేల్స్‌లో పాక్షిక-ఏకాంతంలో ఉన్నారు. 2020లో ఆమె జీవిత చరిత్ర 'కీపింగ్ ది దలైలామా వెయిటింగ్ అండ్ అదర్ స్టోరీస్: యాన్ ఇంగ్లీష్ ఉమెన్స్ జర్నీ టు బికమింగ్ ఎ బుద్ధిస్ట్ లామా' పేరుతో ప్రచురించబడింది, ఇందులో ఆమె భారతదేశం, ఐరోపాలో నేర్చుకున్న అత్యంత ప్రముఖ టిబెటన్ మాస్టర్ల కోసం అనువదించిన సమయానికి సంబంధించిన అనేక వ్యక్తిగత కథలు ఉన్నాయి.

ప్రముఖులు

[మార్చు]
  • బెలిండా కార్లిస్లే
  • చెరిల్ బూన్ ఐజాక్స్
  • సబీనా గుజ్జాంటి
  • కె.డి. లాంగ్
  • టీనా టర్నర్

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]
  • జెట్సున్మా, టిబెటన్ శీర్షికకు "గౌరవనీయమైనది" లేదా "పూజ్యమైనది" అని అర్థం
  • క్రైస్తవ మతంలో మహిళలు
  • దావోయిజంలో మహిళలు
  • ఇస్లాంలో మహిళలు
  • హిందూమతంలో మహిళలు
  • జుడాయిజంలో మహిళలు
  • సిక్కుమతంలో మహిళలు
  • సంఘలో బౌద్ధ మహిళల పాత్రపై అంతర్జాతీయ కాంగ్రెస్
  • బౌద్ధమతంలో మహిళా సన్యాస దీక్ష
  • బౌద్ధమతం విమర్శ

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ The Lotus Sutra, for example, asserts "A woman's body is filthy, it is not a Dharma-receptacle. How can you attain unexcelled bodhi?... Also a woman's body even then has five obstacles.[70][71]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ Shaw, Miranda (1994). Passionate Enlightenment: Women in Tantric Buddhism. New Jersey: Princeton University Press. p. 4. ISBN 978-0-691-01090-8.
  2. ↑ Rinpoche, Khandro (1999). Thubten Chodron, Sylvia Boorstein (ed.). Blossoms of the Dharma: Living as a Buddhist Nun. North Atlantic Books. p. 171. ISBN 978-1-55643-325-2.
  3. ↑ Kaushik, Garima (2016). Women and Monastic Buddhism in Early South Asia. Taylor & Francis. ISBN 978-1-3173-2939-8.
  4. ↑ Masatoshi, Ueki (2001). Gender Equality in Buddhism. New York: Peter Lang. p. 191. ISBN 978-0-8204-5133-6.
  5. ↑ "Life of Buddha: Maha Pajapati Gotami - Order of Nuns (Part 2)". www.buddhanet.net. the original నుండి 2010-12-13 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2019-08-05.
  6. ↑ "A New Possibility". Congress on Buddhist Women. the original నుండి 2007-09-28 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-11-19.
  7. ↑ Kohn, Michael (1911). The Shambala Dictionary of Buddhism and Zen, Schuhmacher, Stephen; Woerner, Gert, eds. Shambhala. p. 266.
  8. ↑ Austin, Shoshan Victoria (2012). "The True Human Body". In Carney, Eido Frances (ed.). Receiving the Marrow. Temple Ground Press. p. 148. ISBN 978-0985565107.
  9. ↑ "Who Was Prajnatara?". lionsroar.com.
  10. ↑ Erickson, Lisa. "Mugai Nyodai, First Woman to Head a Zen Order". Buddhism Site. Lisa Erickson. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2013-10-16.[self-published source]
  11. ↑ Sachs, Susan (November 22, 1998). "Japanese Zen Master Honored by Her Followers". The New York Times. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: November 11, 2012.
  12. ↑ Ford, James Ishmael (2006). Zen Master Who?. Wisdom Publications. p. 60. ISBN 0-86171-509-8.
  13. ↑ Lopez Jr., Donald S. (2016). "The Life of the Lotus Sutra". Tricycle Maqgazine (Winter).
  14. ↑ Sakya, Madhusudan (2011). Current Perspectives in Buddhism: Buddhism today : issues & global dimensions. Cyber Tech Publications. p. 244.
  15. ↑ "Nonfiction Book Review: The Revolutionary Life of Freda Bedi: British Feminist, Indian Nationalist, Buddhist Nun by Vicki Mackenzie. Shambhala, $16.95 trade paper (208p) ISBN 978-1-61180-425-6". Publishers Weekly. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2017-06-10.
  16. ↑ Queen, Christopher S.; King, Sallie B. (1996-03-14). Engaged Buddhism: Buddhist Liberation Movements in Asia - Google Books. SUNY Press. ISBN 9780791428443. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2013-11-12.
  17. ↑ "IPS – Thai Women Don Monks' Robes". Inter Press Service. 2013-11-01. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2013-11-12.
  18. ↑ Tweti, Mira (Winter 2006). "Daughters of Buddha". Tricycle Magazine. The Tricycle Foundation. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2016-09-23.
  19. ↑ "Works by Chögyam Trungpa and His Students". Dharma Haven. June 23, 1999. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2013-10-14.
  20. ↑ "Ani Pema Chödrön". Gampoabbey.org. the original నుండి 2010-11-17 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-11-19.
  21. ↑ Stevens, William K. (1988-10-26). "U.S. Woman Is Named Reborn Buddhist Saint". The New York Times. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-11-19.
  22. ↑ Monica Lindberg Falk (2007). Making Fields of Merit: Buddhist Female Ascetics and Gendered Orders in Thailand. NIAS Press. p. 25. ISBN 978-87-7694-019-5. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2013-10-17.
  23. ↑ Subhana Barzaghi Roshi Archived ఏప్రిల్ 2, 2012 at the Wayback Machine
  24. ↑ Venerable, WuLing. Everything We Do Matters. Amitabha Publications, Chicago.
  25. ↑ Shi, Wuling (2006). Awaken to the Buddha Within. Amitabha Buddhist Retreat Centre. ISBN 9781599753553.
  26. ↑ Wuling (2006). In one lifetime: pure land Buddhism. Chicago, IL: Amitabha Publications. ISBN 978-1-59975-357-7.
  27. ↑ "Article: First Female Rabbi in Belarus travels the Hinterlands: On the Road with Nelly Shulman". 2001-03-23. the original నుండి 2012-11-05 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-11-19.
  28. ↑ Encyclopedia of women and religion in North America, Volume 2 By Rosemary Skinner Keller, Rosemary Radford Ruether, Marie Cantlon (pg. 642)
  29. ↑ HarperSanFrancisco, 2006 320 pages; $24.95 (hardcover). "The Lost Lineage". Thebuddhadharma.com. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-11-19.{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link) CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  30. ↑ Bhikkhuni Sobhana. "Contemporary bhikkuni ordination in Sri Lanka". Lakehouse.lk. the original నుండి 2011-05-21 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-11-19.
  31. ↑ "Khenmo Drolma". Vajradakininunnery.org. the original నుండి 2010-06-01 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-11-19.
  32. ↑ "First Thai Female Monk Ordained". Bangkok, Thailand: www.thaibuddhism.met. Associated Press. 2002-02-11. the original నుండి 2013-10-22 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2013-10-18.
  33. ↑ The Outstanding Women in Buddhism Awards (2006)[usurped]
  34. ↑ Carolina Buddhist Vihara (n.d.) Archived సెప్టెంబరు 7, 2010 at the Wayback Machine
  35. ↑ Bhāvanā Society Forest Monastery (2007) Archived 2017-11-18 at the Wayback Machine, p. 165.
  36. ↑ "Ordained At Last". Thebuddhadharma.com. 2003-02-28. the original నుండి 2004-02-06 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-11-19.
  37. ↑ Rita C. Larivee, SSA (2003-05-14). "Bhikkhunis: Ordaining Buddhist Women". Nationalcatholicreporter.org. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-11-19.
  38. ↑ Sujato, Bhante (16 February 2010). "Saccavadi's story". Sujato's Blog.
  39. 1 2 "Vajra Dakini Nunnery". Vajra Dakini Nunnery. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-11-19.
  40. ↑ Kerns, Rob (September 2004). "Navy Reservist wears many hats" (PDF). The Navy Reservist.
  41. ↑ James Ishmael Ford (2006). Zen Master Who?: A Guide to the People and Stories of Zen. Wisdom Publications. pp. 166–. ISBN 978-0-86171-509-1. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 15 October 2013.
  42. ↑ Zen T.C. Zheng (12 November 2009). "Cultivating her faith: Buddhist order's first female priest tends to diverse congregation". Chron.com. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-11-19.
  43. ↑ "Bhikkhuni Ordination". Dhammasara.org.au. 2009-10-22. the original నుండి 2011-02-19 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-11-19.
  44. ↑ Archived నవంబరు 11, 2013 at the Wayback Machine
  45. ↑ Boorstein, Sylvia (2011-05-25). "Ordination of Bhikkhunis in the Theravada Tradition". Huffington Post.
  46. ↑ Dr. Stephen Long. "Bhikkhuni Ordination in Los Angeles". Asiantribune.com. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2013-11-12.
  47. ↑ "Connecting People Through News". ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2017-12-23 – via PressReader.
  48. ↑ Haas, Michaela. "Buddhist nun professors or none? – OnFaith". The Washington Post. the original నుండి 2013-06-07 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
  49. ↑ Bhikkhuni Happenings - Alliance for Bhikkhunis. Bhikkhuni.net. Retrieved on 2015-06-28.
  50. 1 2 Bliss, Michael (22 June 2015). "First Theravada Ordination of Bhikkhunis inIndonesia After a Thousand Years" (PDF). Buddhazine.com.
  51. ↑ "Tibetan Buddhist Nuns Make History: Congratulations Geshema Nuns!". The Tibetan Nuns Project. 2016-07-14. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2016-10-04.
  52. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "lion" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  53. 1 2 Kawamoto, Jon (8 March 2022). "Major Milestone for The BCA". Buddhist Churches of America. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 6 April 2022.
  54. ↑ Mackenzie, Vicki (22 July 2024). "Making the Sangha Whole". Tricycle: The Buddhist Review.
  55. ↑ DAMCHÖ DIANA FINNEGAN and CAROLA ROLOFF (BHIKṢUṆĪ JAMPA TSEDROEN). "Women Receive Full Ordination in Bhutan For First Time in Modern History", Lion's Roar, JUNE 27, 2022.
  56. 1 2 3 de Vries, Sjoerd (1994). Boeddhisme: Een heldere inleiding [Buddhism: An illuminating introduction] (in Dutch). Netherlands: Meuelenhoff. p. 38. ISBN 978-90-290-9223-4.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  57. ↑ Murcott, Susan (1991). The First Buddhist Women: Translations and Commentary on the Therigatha. Parallax Press. p. 4. ISBN 978-0-938077-42-8.
  58. ↑ Kaur, Gurmeet (2021). "Buddhism and Women". Bloomsbury Religion in North America (in ఇంగ్లీష్). doi:10.5040/9781350971066.003. ISBN 9781350971066. S2CID 236681200. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2021-10-24.
  59. 1 2 Diana Y. Paul; Frances Wilson (1985). "Traditional Views of Women". Women in Buddhism: Images of the Feminine in Mahāyāna Tradition. University of California Press. ISBN 978-0-520-05428-8.
  60. ↑ Gross, Rita M. (1992). Buddhism After Patriarchy: A Feminist History, Analysis and Reconstruction of Buddhism. State University of New York Press. p. 43. ISBN 978-0-7914-1403-3. Diana Paul buddhism university.
  61. ↑ Amatayakul, Supakwadee; Satha-Anand, Suwanna (2023), Waithe, Mary Ellen; Boos Dykeman, Therese (eds.), "Mahapajapati Gotami महाप्रजापती गौतमी Circa Sixth–Seventh Centuries BCE", Women Philosophers from Non-western Traditions: The First Four Thousand Years (in ఇంగ్లీష్), Cham: Springer International Publishing, pp. 89–101, doi:10.1007/978-3-031-28563-9_5, ISBN 978-3-031-28563-9, ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-07-06{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  62. ↑ "Why Can't Women Become Fully Ordained in Most Buddhist Traditions?". Beginners Guide. Tricycle: The Buddhist Review. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-03-07.
  63. ↑ Woodhead, Linda; Partridge, Christopher H.; Kawanami, Hiroko (2016). Religions in the modern world : traditions and transformations (Third ed.). Abingdon, Oxon. ISBN 9780415858809. OCLC 916409066.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
  64. ↑ José Ignacio Cabezón (1992). Buddhism, Sexuality, and Gender. State University of New York Press. p. 3. ISBN 978-0-7914-0758-5.
  65. 1 2 Women in Zen Buddhism: Chinese Bhiksunis in the Ch'an Tradition by Heng-Ching Shih
  66. ↑ Woodhead, Linda; Partridge, Christopher H.; Kawanami, Hiroko (2016). Religions in the modern world : traditions and transformations (Third ed.). Abingdon, Oxon. ISBN 9780415858816. OCLC 916409066.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
  67. ↑ Bernard Faure (2003). "Introduction". The Power of Denial: Buddhism, Purity, and Gender. Princeton University Press. p. 3. ISBN 978-0-691-09171-6.
  68. 1 2 3 Bernard Faure (2009). The Power of Denial: Buddhism, Purity, and Gender. Princeton University Press. pp. 53–54, 67–70, 78–81, 99–106. ISBN 978-0-691-09171-6.
  69. ↑ Gwilym Beckerlegge (2001). The World Religions Reader. Routledge. pp. 365–70. ISBN 978-0-415-24749-8.
  70. ↑ Gene Reeves (2002). A Buddhist kaleidoscope: essays on the Lotus Sutra. Kosei. pp. 363, 447–i48, 475. ISBN 978-4-333-01918-2.
  71. ↑ Gwilym Beckerlegge (2001). The World Religions Reader. Routledge. pp. 369–70. ISBN 978-0-415-24749-8.
  72. ↑ Bernard Faure (2009). The Power of Denial: Buddhism, Purity, and Gender. Princeton University Press. pp. 99–100. ISBN 978-0-691-09171-6.
  73. ↑ Yuichi, Kajiyama (1982). "Women in Buddhism". The Eastern Buddhist. 15 (2): 56. ISSN 0012-8708. JSTOR 44361658. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2 November 2023.
  74. ↑ Kenneth Doo Young Lee (2012). Prince and the Monk, The: Shotoku Worship in Shinran's Buddhism. State University of New York Press. pp. 93–94. ISBN 978-0-7914-8046-5.
  75. ↑ Peter Harvey (2000). An Introduction to Buddhist Ethics: Foundations, Values and Issues. Cambridge University Press. pp. 368–70. ISBN 978-0-521-55640-8.
  76. ↑ Peter Harvey (2000). An Introduction to Buddhist Ethics: Foundations, Values and Issues. Cambridge University Press. pp. 371–72. ISBN 978-0-521-55640-8.
  77. 1 2 3 4 Wei-Yi Cheng (2007). Buddhist Nuns in Taiwan and Sri Lanka: A Critique of the Feminist Perspective. Routledge. pp. 58–60. ISBN 978-1-134-16811-8.
  78. ↑ Wei-Yi Cheng (2007). Buddhist Nuns in Taiwan and Sri Lanka: A Critique of the Feminist Perspective. Routledge. pp. 63–64. ISBN 978-1-134-16811-8.
  79. ↑ Majjhima Nikaya III III. 2. 5. Bahudhaatukasutta.m-(115) The Discourse on Many Elements
  80. ↑ "The Enlightenment of Women". ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 25 April 2015.
  81. ↑ Writing of Nichiren Daishonin, vol1.p 463 http://www.sgilibrary.org/view.php?page=463&m
  82. ↑ Murcott, Susan (1991). The First Buddhist Women: Translations and Commentary on the Therigatha. Parallax Press. p. 16. ISBN 978-0-938077-42-8.
  83. 1 2 3 Shaw, Miranda (1994). Passionate Enlightenment: Women in Tantric Buddhism. New Jersey: Princeton University Press. p. 27. ISBN 978-0-691-01090-8.
  84. 1 2 Appleton, Naomi. "In the footsteps of the Buddha? women and the Bodhisatta path Theravāda Buddhism." Journal of Feminist Studies in Religion 27, no. 1 (March 1, 2011): 33-51. JSTOR 10.2979/jfemistudreli.27.1.33
  85. ↑ Ven. Anālayo (2015). "The Buddha's Past Life as a Princess in the Ekottarika-āgama" (PDF). Journal of Buddhist Ethics. 22. ISSN 1076-9005. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2023-09-29.
  86. ↑ The Five Consorts
  87. ↑ Yeshe Tsogyal, Princess Of Karchen
  88. ↑ Lotus sutra including chapter thirteen Archived 2020-05-01 at the Wayback Machine Translated by The Buddhist Text Translation Society in USA)
  89. ↑ Mackenzie, Vicki (1998). Cave in the Snow. Great Britain: Bloomsbury. p. 5. ISBN 978-0-7475-4389-3.
  90. 1 2 Wayman, Alex (July 1962). "Female Energy and Symbolism in the Buddhist Tantras". History of Religions. 2 (1): 73–111. doi:10.1086/462457. ISSN 0018-2710. S2CID 162375149.
  91. ↑ Davis, Leesa S. (June 2015). "Review of The Princeton Dictionary of Buddhism, edited by Robert E. Buswell Jr and Donald S. Lopez Jr". Sophia. 54 (2): 239–241. doi:10.1007/s11841-015-0482-0. ISSN 0038-1527. S2CID 170150905.
  92. 1 2 Lochen (c. 1865 – 1951) Ani Lochen (c. 1865 – 1951)
  93. ↑ Study Buddhism, Summary Report
  94. 1 2 WAiB Pages Resources on Women's Ordination
  95. ↑ Shuksep Nunnery
  96. ↑ Lochen Chönyi Zangmo
  97. ↑ Sherrill, Martha. The Buddha from Brooklyn, Random House 2000, ISBN 0-679-45275-3, pg 7
  98. ↑ Stevens, William K. (1988-10-26). "U.S. Woman Is Named Reborn Buddhist Saint". New York Times. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2008-07-26.
  99. ↑ "American-born Woman Tulku Enthroned," Vajradhatu Sun, October/November 1988
  100. ↑ "Statement by H.H. Penor Rinpoche Regarding the Recognition of Steven Seagal as a Reincarnation of the Treasure Revealer Chungdrag Dorje of Palyul Monastery"
  101. ↑ Harvey, Peter (2000). An Introduction to Buddhist Ethics. Cambridge University Press. p. 384. ISBN 978-0-521-55640-8.
  102. ↑ Nadeau, Randall (2014). Asian Religions: a Cultural Perspective. West Sussex, UK: Wiley Blackwell. pp. 175, 176.
  103. ↑ Murcott, Susan (1991). The First Buddhist Women: Translations and Commentary on the Therigatha. Parallax Press. p. 74. ISBN 978-0-938077-42-8.
  104. ↑ Temple of Mahadevi at Lumbini
  105. ↑ "On Mothering: An Interview with Tsultrim Allione". the original నుండి October 9, 2008 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2008-11-28.
  106. ↑ Damien Keown; Stephen Hodge; Paola Tinti (2003). A Dictionary of Buddhism. Oxford University Press US. p. 174. ISBN 978-0-19-860560-7.
  107. ↑ Unschuld, Paul U. (1986). Nan-ching The Classic of Difficult Issues (in English). University of California Press. ISBN 9780520053724.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  108. ↑ Great Male Disciples—Part B / 15. Nanda by Radhika Abeysekera
  109. ↑ Murcott, Susan (1991). The First Buddhist Women: Translations and Commentary on the Therigatha. Parallax Press. p. 95. ISBN 978-0-938077-42-8.
  110. ↑ "A Summary Report of the 2007 International Congress on the Women's Role in the Sangha: Bhikshuni Vinaya and Ordination Lineages – Part Four: Day Three and Final Comments by His Holiness". StudyBuddhism.com. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2016-03-06.
  111. ↑ Conniff, Tamara (23 September 2009). "The Dalai Lama Proclaims Himself a Feminist: Day Two of Peace and Music in Memphis". www.huffingtonpost.com. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 20 September 2011.
  112. ↑ "Tamara Conniff: The Dalai Lama Proclaims Himself a Feminist: Day Two of Peace and Music in Memphis". Huffingtonpost.com. 23 September 2009. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 July 2013.
  113. ↑ Spencer, Richard (2007-12-07). "Dalai Lama says successor could be a woman". London: Telegraph.co.uk. ఒరిజినల్ నుండి 2022-01-12 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-11-19.
  114. ↑ "Interview with the Dalai Lama about the Full Ordination of Women". info-buddhism.com. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 24 September 2015.
  115. ↑ "A Female Dalai Lama?". YouTube. 27 February 2014. ఒరిజినల్ నుండి 2021-12-14 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 24 September 2015.
  116. ↑ "Dalai Lama: Do not reject refugees because they are Muslim". BBC. 21 September 2015. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 24 September 2015.
  117. ↑ "Dalai Lama Says If Successor Is Female, She Must Be Very Attractive". Tricycle: The Buddhist Review. 22 September 2015. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 24 September 2015.
  118. ↑ "SN 3.16 A Daughter". SuttaCentral. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: September 8, 2019.
  119. ↑ "SN 5.2 With Somā". SuttaCentral. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: September 8, 2019.
  120. ↑ Gross, Rita M. (1992). Buddhism After Patriarchy: A Feminist History, Analysis, and Reconstruction of Buddhism. Albany, New York: State University of New York Press. p. 127. ISBN 978-0-7914-1403-3. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: October 7, 2012.
  121. ↑ Khema, Ayya (2000). I Give You My Life. Boulder, CO, USA: Shambhala Publications. ISBN 9781570625718.
  122. ↑ "The Origin of Tzu Chi: Work for Buddhism and for All Living Beings". Tzu Chi Merit. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: July 5, 2024.
  123. ↑ Grace Schireson, Miriam Levering, Zen Women: Beyond Tea Ladies, Iron Maidens, and Macho Masters 2009, p. 4
  124. ↑ "History/Female Masters Within the Mindrolling Tradition". the original నుండి 2008-05-16 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2008-11-29.
  125. ↑ "Biography". the original నుండి 2015-12-08 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2016-02-02.
  126. ↑ "Ven. Robina". Liberation Prison Project. the original నుండి 24 November 2007 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 26 November 2007.
  127. ↑ 2011-2012 Annual Report. Karuna Hospice Service. 2012.

గ్రంథ పట్టిక

[మార్చు]

మరింత చదవడానికి

[మార్చు]

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]

గ్రంథాలు

[మార్చు]

వ్యాసాలు

[మార్చు]

మూస:Buddhism topics మూస:Theology

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=బౌద్ధమతంలో_మహిళలు&oldid=4918985" నుండి వెలికితీశారు