బౌద్ధ కళ

గాంధార కళలో బుద్ధుని రూపం, క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం

కూర్చున్న మైత్రేయ శిల్పం, కాఠ్మండు లోయ, నేపాల్, క్రీ.శ. 1250–1350 మధ్య

శాక్యముని బుద్ధుని థాంగ్కా, టిబెట్, క్రీ.శ. 18వ శతాబ్దం

బౌద్ధ కళ అనేది బౌద్ధమతం నేపథ్యంలో సృష్టించబడిన దృశ్య కళ. ఇందులో గౌతమ బుద్ధుని చిత్రణలు, ఇతర బుద్ధులు, బోధిసత్వులు, చారిత్రక, పౌరాణిక బౌద్ధ వ్యక్తులు, వారి జీవితాలకు సంబంధించిన కథా దృశ్యాలు, మండలాలు, బౌద్ధ సాధనకు సంబంధించిన భౌతిక వస్తువులైన వజ్రాలు, గంటలు, స్తూపం, బౌద్ధ ఆలయ వాస్తుశిల్పం ఉన్నాయి.^[1] బౌద్ధ కళ ఆధునిక భారతదేశం, పాకిస్తాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లలోని ఉత్తర భారత ఉపఖండంలో ఉద్భవించింది. క్రీ.పూ. 6వ నుండి 5వ శతాబ్దాల మధ్య కాలంలో నివసించిన సిద్ధార్థ గౌతముని చారిత్రక జీవితానికి కొన్ని శతాబ్దాల తర్వాత ఇవి అందుబాటులోకి వచ్చాయి.

బౌద్ధమతం వ్యాప్తి చెంది ప్రతి కొత్త దేశంలో పరిణామం చెందినప్పుడు, బౌద్ధ కళ కూడా దాన్ని అనుసరించింది. ఇది ఉత్తర దిశగా మధ్య ఆసియా మీదుగా తూర్పు ఆసియా వరకు అభివృద్ధి చెంది బౌద్ధ కళ యొక్క ఉత్తర శాఖగా, తూర్పు దిశగా ఆగ్నేయాసియా వరకు అభివృద్ధి చెంది బౌద్ధ కళ యొక్క దక్షిణ శాఖగా ఏర్పడింది. భారతదేశంలో బౌద్ధ కళ హిందూ, జైన కళలతో కలిసి వికసించింది. గుహాలయ సముదాయాలు కలిసి నిర్మించబడ్డాయి, ఇవి ఒకదానిపై ఒకటి ప్రభావం చూపాయి.^[2]

ప్రారంభంలో చారిత్రక బుద్ధుని భక్తి శిల్పాలకు, ఆయన జీవితంలోని వివరణాత్మక దృశ్యాలకు, పూర్వ జన్మలకు ప్రాధాన్యత ఉండేది. బౌద్ధ దేవతలు అభివృద్ధి చెందుతున్న కొద్దీ, ఉత్తర బౌద్ధ కళలో బోధిసత్వుల భక్తి చిత్రాలు బుద్ధునికి సహాయకులుగా మాత్రమే కాకుండా స్వతంత్రంగా సాధారణ అంశాలుగా మారాయి, మొదటి సహస్రాబ్ది చివరి నాటికి ఇవే ఆధిపత్యం చెలాయించాయి.

చరిత్ర

ఐకాన్ లేని దశ (క్రీ.పూ. 5వ – 1వ శతాబ్దం)

క్రీ.పూ. 2వ నుండి 1వ శతాబ్దం వరకు, బుద్ధుని జీవితం, బోధనల ఘట్టాలను సూచిస్తూ శిల్పాలు మరింత స్పష్టంగా మారాయి. ఇవి సాధారణంగా స్తూపాల అలంకరణకు సంబంధించి ఓటివ్ టాబ్లెట్లు లేదా ఫ్రీజ్ రూపంలో ఉండేవి. భారతదేశానికి సుదీర్ఘ శిల్పకళా సంప్రదాయం, గొప్ప ఐకానోగ్రఫీపై పట్టు ఉన్నప్పటికీ, బుద్ధుడు ఎన్నడూ మానవ రూపంలో సూచించబడలేదు, కేవలం బౌద్ధ సంకేతాల ద్వారా మాత్రమే సూచించబడేవాడు. ఈ కాలం అనైకానిక్‌గా ఉండే అవకాశం ఉంది.

కళాకారులు బుద్ధుడిని మానవ రూపంలో చిత్రీకరించడానికి వెనుకాడారు, అలా చేయకుండా ఉండటానికి అధునాతన చిహ్నాలను అభివృద్ధి చేశారు (ఇతర మానవ రూపాలు కనిపించే కథా దృశ్యాలలో కూడా). ఈ ధోరణి భారతదేశంలోని దక్షిణ ప్రాంతాలలో, అమరావతి పాఠశాల కళలో క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది (చూడండి: బుద్ధునిపై మారుడి దాడి). బుద్ధుని ప్రారంభ మానవ రూప శిల్పాలు చెక్కతో తయారు చేసి ఉండవచ్చు, అప్పటి నుండి అవి నశించి ఉండవచ్చని వాదించబడింది. అయితే, దీనికి సంబంధించిన పురావస్తు ఆధారాలు ఏవీ లభించలేదు. కనీసం తరువాతి శతాబ్దాలలో, బుద్ధుడు తన తల్లికి తవతిమ్స స్వర్గంలో బోధిస్తున్నప్పుడు ఆయనను కోల్పోయిన సన్యాసులు, ఆయన తిరిగి వచ్చినప్పుడు ఆయనను ఆశీర్వదించేలా చిత్రాలను రూపొందించినట్లు ఒక సంప్రదాయం ఉంది. ఇది క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దపు వినయ వ్యాఖ్యానం సమంతపాసాదిక వంటి గ్రంథాలలో కనిపిస్తుంది.^[3]^[4] ప్రారంభ బౌద్ధ చిత్ర ఆచారాల అభివృద్ధిలో మహిళా సన్యాసినుల పాత్రను ఇటీవల విద్యావేత్తలు నొక్కి చెప్పారు.^[5]

భారతదేశంలోని బౌద్ధ కళ యొక్క అత్యంత పురాతన రచనలు క్రీ.పూ 1వ శతాబ్దం నాటివి. బోధగయలోని మహాబోధి ఆలయం బర్మా, ఇండోనేషియాలోని ఇలాంటి నిర్మాణాలకు నమూనాగా మారింది. సీగిరియ వద్ద ఉన్న కుడ్యచిత్రాలు అజంతా గుహలు పెయింటింగ్‌ల కంటే పాతవని చెప్పబడ్డాయి.^[6]

ఐకానిక్ దశ (క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం – ప్రస్తుతం)

చైనీస్ చారిత్రక వనరులు, దున్‌హువాంగ్ కుడ్య చిత్రాలు క్రీ.పూ. 130 ప్రాంతంలో బాక్ట్రియా వరకు అన్వేషకుడు, రాయబారి జాంగ్ కియాన్ ప్రయాణాలను ఖచ్చితంగా వివరిస్తాయి. హాన్ వంశపు చక్రవర్తి హాన్ వూడి బౌద్ధ విగ్రహాలను ఆరాధించాడని, "నామడ్లపై దాడుల సమయంలో ఒక గొప్ప హాన్ జనరల్ 120 క్రీ.పూ.లో తెచ్చిన బంగారు మనుషులు" అని ఆ కుడ్య చిత్రాలు వివరిస్తున్నాయి. చైనీస్ చారిత్రక సాహిత్యంలో హాన్ వూడి బుద్ధుడిని ఆరాధించినట్లు మరొక ప్రస్తావన లేనప్పటికీ, క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దంలోనే బుద్ధుని విగ్రహాలు ఉన్నాయని, ఇండో-గ్రీకుల కాలంతో అవి నేరుగా సంబంధం కలిగి ఉన్నాయని కుడ్య చిత్రాలు సూచిస్తున్నాయి.

బుద్ధుని మానవ రూప ప్రతిరూపాలు క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం నుండి ఉత్తర భారతదేశంలో బిమారన్ క్యాస్కెట్‌తో ఉద్భవించడం ప్రారంభించాయి. గాంధార (పాకిస్థాన్‌లో ఉంది), అమరావతి, మధ్య ఉత్తర భారతదేశంలోని మథుర ప్రాంతాలను ప్రధాన సృష్టి కేంద్రాలుగా గుర్తించారు.

క్రీ.పూ. 332లో అలెగ్జాండర్ దండయాత్రల సమయంలో గాంధారలో హెలెనిస్టిక్ సంస్కృతి ప్రవేశపెట్టబడింది. మౌర్య సామ్రాజ్య స్థాపకుడు చంద్రగుప్త మౌర్య క్రీ.పూ. 305–303 నాటి సెల్యూసిడ్-మౌర్య యుద్ధంలో మాసిడోనియన్ సత్రాప్‌లను జయించాడు. చంద్రగుప్తుని మనవడు అశోకుడు భారత ఉపఖండంలో అతిపెద్ద సామ్రాజ్యాన్ని ఏర్పరిచి, కళింగ యుద్ధం తర్వాత బౌద్ధమతంలోకి మారాడు. విస్తరణవాద భావజాలాన్ని విడిచిపెట్టి, అశోకుడు తన శాసనాలలో వివరించినట్లుగా సామ్రాజ్యం అంతటా మతాన్ని, తత్వశాస్త్రాన్ని వ్యాప్తి చేయడానికి కృషి చేశాడు. అశోకుడు తన రాజ్యంలో ఉన్న గ్రీకు ప్రజలను బౌద్ధమతంలోకి మార్చినట్లు పేర్కొన్నాడు:

ఇక్కడ రాజు రాజ్యంలో గ్రీకులు, కాంబోజులు, నాభకులు, నాభపంకితులు, భోజులు, పిటినికులు, ఆంధ్రులు, పాలిడాల మధ్య ప్రతిచోటా ప్రజలు ధర్మంలో దేవప్రియుల సూచనలను అనుసరిస్తున్నారు.^[8]

శుంగ సామ్రాజ్యం మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని పడగొట్టిన తర్వాత, గ్రీకో-బాక్ట్రియన్, ఆపై ఇండో-గ్రీక్ రాజ్యాలు వాయువ్య భారతదేశంపై దండెత్తాయి. వారు గ్రీకో-బౌద్ధ కళా శైలి ఉపఖండంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు వ్యాప్తి చెందడానికి దోహదపడ్డారు. ఇండో-గ్రీక్ రాజు మెనాండర్ బౌద్ధమతానికి గొప్ప పోషకుడిగా పేరుగాంచాడు, అర్హతుడు అనే బిరుదును పొందాడు.^[9] ఇంతలో, పుష్యమిత్ర శుంగ బౌద్ధమతాన్ని హింసించాడు, బహుశా మౌర్య సామ్రాజ్య వారసత్వాన్ని తుడిచిపెట్టడానికి ఇలా చేసి ఉండవచ్చు.^[10] ఇది మథురకు తూర్పున బౌద్ధ కళ క్షీణతకు దారితీసింది.

గాంధార బౌద్ధ శిల్పకళ మానవ రూపాలు, ఆభరణాల రూపంలో హెలెనిస్టిక్ కళాత్మక ప్రభావాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. బొమ్మలు గతంలో భారతదేశం నుండి తెలిసిన వాటి కంటే చాలా పెద్దవిగా ఉన్నాయి, మరింత సహజంగా ఉన్నాయి. అలల జుట్టు, రెండు భుజాలను కప్పే దుస్తులు, బూట్లు, చెప్పులు, ఆకాంతస్ ఆకు ఆభరణాలు వంటి కొత్త వివరాలు ఇందులో ఉన్నాయి.

మథుర పాఠశాల బుద్ధుడు, ఉత్తర సత్రాపులు, క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం ముగింపు^[11]
బోధిసత్వుడు పద్మపాణి, గుహ 1, అజంతా గుహలు, 5వ శతాబ్దం

మథుర కళ భారతీయ సంప్రదాయంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. బుద్ధుని తరువాతి చిత్రాలతో పోలిస్తే పాత శైలిలో ఉన్నప్పటికీ యక్షుల వంటి దైవాల మానవ రూప చిత్రీకరణకు ఇది నిదర్శనం. మథుర పాఠశాల పలుచని మస్లిన్ తో ఎడమ భుజాన్ని కప్పే దుస్తులు, అరచేతిపై చక్రం, తామర పీఠాన్ని పరిచయం చేసింది.

మథుర, గాంధారాలు ఒకదానిపై ఒకటి ప్రభావం చూపాయి. వారి కళాత్మక వికాస సమయంలో, రెండు ప్రాంతాలు కుషాణ సామ్రాజ్యం కింద రాజకీయంగా ఏకం చేయబడ్డాయి, సామ్రాజ్యానికి రెండూ రాజధానులుగా ఉన్నాయి. బుద్ధుని మానవ రూప ప్రతిరూపాలు మథురలో బౌద్ధ కళ యొక్క స్థానిక పరిణామం ఫలితంగా వచ్చాయా లేదా గాంధారలో గ్రీకో-బౌద్ధ సమన్వయం ద్వారా గ్రీకు సాంస్కృతిక ప్రభావం వల్ల వచ్చాయా అనేది చర్చనీయాంశంగా ఉంది.

ఈ ఐకానిక్ కళ ప్రారంభం నుండే వాస్తవిక మానవ లక్షణాలు, నిష్పత్తులు, వైఖరులు, లక్షణాలను దైవికతను చేరే పరిపూర్ణత, ప్రశాంతతతో మిళితం చేస్తూ వాస్తవిక ఆదర్శవాదంతో వర్ణించబడింది. మానవుడిగా, దేవుడిగా బుద్ధుని ఈ వ్యక్తీకరణ తదుపరి బౌద్ధ కళకు ఐకానోగ్రాఫిక్ నియమంగా మారింది.

భారతదేశంలో ప్రారంభ బౌద్ధ చిత్రలేఖనం యొక్క అవశేషాలు చాలా అరుదు, అజంతా గుహల తరువాతి దశలు క్రీ.శ. 480 వరకు తక్కువ సమయంలో సృష్టించబడిన అధిక సంఖ్యలో మిగిలి ఉన్న రచనలను అందిస్తాయి. ఇవి అత్యంత అధునాతన రచనలు, ఇవి బాగా అభివృద్ధి చెందిన సంప్రదాయంలో ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి, బహుశా రాజభవనాలలో లౌకిక పనుల వలె మతపరమైన విషయాలపై కూడా చిత్రించబడ్డాయి.

భారతదేశంలో బౌద్ధ కళ కొన్ని శతాబ్దాల పాటు అభివృద్ధి చెందుతూనే ఉంది. మథుర గులాబీ ఇసుకరాయి శిల్పాలు గుప్త సామ్రాజ్య కాలంలో (క్రీ.శ. 4 నుండి 6వ శతాబ్దం) చాలా చక్కని నాణ్యత, సున్నితత్వాన్ని చేరుకున్నాయి. గుప్త పాఠశాల కళ ఆసియాలోని దాదాపు ప్రతిచోటా చాలా ప్రభావవంతంగా ఉంది. క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం ముగింపులో, బౌద్ధమతం దాని పూర్తి వైభవంతో భారతదేశంలోని హిమాలయ ప్రాంతాలలో మాత్రమే భద్రపరచబడింది. ఈ ప్రాంతాలు టిబెట్, చైనాలతో ఎక్కువ సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి - ఉదాహరణకు లడఖ్ కళ, సంప్రదాయాలు టిబెటన్, చైనీస్ ప్రభావాలను కలిగి ఉన్నాయి.

క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం నుండి భారతదేశం వెలుపల బౌద్ధమతం విస్తరించినప్పుడు, దాని అసలు కళాత్మక ప్యాకేజీ ఇతర కళాత్మక ప్రభావాలతో కలిసిపోయింది, ఇది మతాన్ని స్వీకరించే దేశాల మధ్య క్రమంగా భేదానికి దారితీసింది.

మహాయాన బౌద్ధమతం ప్రాబల్యం ఉన్న ఉత్తర మార్గం క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం నుండి మధ్య ఆసియా, నేపాల్, టిబెట్, భూటాన్, చైనా, కొరియా, జపాన్, వియత్నాం మీదుగా స్థాపించబడింది.
థేరవాద బౌద్ధమతం ఆధిపత్యం ఉన్న దక్షిణ మార్గం మయన్మార్, శ్రీలంక, థాయిలాండ్, కంబోడియా, లావోస్ మీదుగా వెళ్ళింది.

ఉత్తర బౌద్ధ కళ

మధ్య ఆసియాకు, చైనాకు, చివరకు కొరియా, జపాన్‌కు బౌద్ధమతం సిల్క్ రోడ్ ప్రయాణం క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దంలో చైనా చక్రవర్తి మింగ్ (క్రీ.శ. 58–75) పశ్చిమ దేశాలకు పంపిన రాయబారంతో ప్రారంభమైంది. అయితే, 2వ శతాబ్దంలో కుషాణ సామ్రాజ్యం తారిమ్ బేసిన్ యొక్క చైనీస్ భూభాగంలోకి విస్తరించడం వల్ల విస్తృతమైన పరిచయాలు ప్రారంభమయ్యాయి, చైనీస్ భూములకు పెద్ద సంఖ్యలో మధ్య ఆసియా బౌద్ధ సన్యాసుల మిషనరీ ప్రయత్నాలతో ఇది జరిగింది. లోకాక్షేమ వంటి బౌద్ధ గ్రంథాలను చైనీస్‌లోకి అనువదించిన మొదటి మిషనరీలు పార్థియన్, కుషాణ, సోగ్డియన్ లేదా కుచీన్.

సిల్క్ రోడ్ వెంట మధ్య ఆసియా మిషనరీ ప్రయత్నాలతో పాటు కళాత్మక ప్రభావాల ప్రవాహం ఉంది, ఇది క్రీ.శ. 2వ నుండి 11వ శతాబ్దం వరకు తారిమ్ బేసిన్ (ఆధునిక క్సిన్జియాంగ్)లో సెరిండియన్ కళాభివృద్ధిలో కనిపిస్తుంది. సెరిండియన్ కళ తరచుగా ఆధునిక పాకిస్థాన్‌లోని గాంధార జిల్లా యొక్క గ్రీకో-బౌద్ధ కళ నుండి ఉద్భవించింది, ఇది భారతీయ, గ్రీకు, రోమన్ ప్రభావాలను మిళితం చేస్తుంది. సిల్క్ రోడ్ గ్రీకో-బౌద్ధ చిహ్నాలు జపనీస్ దేవుడైన ఫూజిన్‌పై ప్రభావం చూపి ఉండవచ్చు.^[12]

ఉత్తర మార్గం కళ మహాయాన బౌద్ధమత అభివృద్ధి ద్వారా కూడా బాగా ప్రభావితమైంది. మహాయాన బౌద్ధమతం సాంప్రదాయ అగమాలకు అదనంగా కొత్త గ్రంథాలను స్వీకరించడం ద్వారా, బౌద్ధమతంపై అవగాహనలో మార్పుతో వర్ణించబడింది. మహాయాన బౌద్ధమతం అర్హతుల బాధ (దుఃఖం) నుండి విముక్తి అనే సాంప్రదాయ ప్రారంభ బౌద్ధ ఆదర్శాలకు అతీతంగా వెళ్లి బోధిసత్త్వ మార్గాన్ని నొక్కి చెబుతుంది. మహాయాన సూత్రాలు బుద్ధుడిని అతీతమైన, అనంతమైన వ్యక్తిగా ఎలివేట్ చేస్తాయి, ఆరు పరిపూర్ణతలు (పారమిత), అంతిమ జ్ఞానం (ప్రజ్ఞాపారమిత), జ్ఞానోదయం, అన్ని జీవుల విముక్తికి తమను తాము అంకితం చేసుకునే బోధిసత్వుల దేవతలను కలిగి ఉంటాయి. కాబట్టి ఉత్తర బౌద్ధ కళ చాలా ధనిక, సమన్వయ బౌద్ధ దేవతలతో, వివిధ బుద్ధులు, బోధిసత్వులు, దేవతల చిత్రాలతో వర్ణించబడుతుంది.

ఆఫ్ఘనిస్తాన్

ఆఫ్ఘనిస్తాన్ (పాత బాక్ట్రియా)లో బౌద్ధ కళ 7వ శతాబ్దంలో ఇస్లాం వ్యాప్తి వరకు అనేక శతాబ్దాల పాటు కొనసాగింది. ఇది బామియాన్ బుద్ధుల ద్వారా ఉదాహరణగా చెప్పబడింది. స్టకో, షిస్ట్ లేదా మట్టితో చేసిన ఇతర శిల్పాలు భారతీయ పోస్ట్-గుప్త మనెరిజం, శాస్త్రీయ ప్రభావం, హెలెనిస్టిక్ లేదా గ్రీకో-రోమన్ల బలమైన సమ్మేళనాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి.

ఇస్లామిక్ పాలన ఇతర మతాలను కొంతవరకు సహించినప్పటికీ, "విగ్రహారాధన"పై ఆధారపడిన మతంగా భావించబడిన బౌద్ధమతం పట్ల సున్నా సహనాన్ని చూపింది. ఇస్లాం కింద మానవ రూప కళారూపాలు కూడా నిషేధించబడినందున, బౌద్ధ కళ అనేక దాడులను ఎదుర్కొంది, ఇది తాలిబాన్ పాలనలో క్రమబద్ధమైన విధ్వంసంతో ముగిసింది. బామియాన్ బుద్ధులు, హద్దా శిల్పాలు, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మ్యూజియంలో మిగిలి ఉన్న అనేక కళాఖండాలు ధ్వంసం చేయబడ్డాయి.

1980ల నుండి బహుళ సంఘర్షణలు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో కళాఖండాలను విక్రయించాలనే ఆశతో పురావస్తు ప్రదేశాలను క్రమబద్ధంగా దోచుకోవడానికి దారితీశాయి.

మధ్య ఆసియా

మధ్య ఆసియా చైనా, భారతదేశం, పర్షియాల మధ్య సమావేశ ప్రదేశంగా చాలా కాలం పాటు పాత్ర పోషించింది. క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దంలో, హాన్ రాజవంశం పశ్చిమ దేశాలకు విస్తరించడం వల్ల ఆసియాలోని హెలెనిస్టిక్ నాగరికతలతో, ముఖ్యంగా గ్రీకో-బాక్ట్రియన్ రాజ్యంతో పరిచయాలు పెరిగాయి.

ఆ తరువాత, ఉత్తరానికి బౌద్ధమతం విస్తరణ మధ్య ఆసియా ఒయాసిస్‌లో బౌద్ధ సంఘాలు, బౌద్ధ రాజ్యాల ఏర్పాటుకు దారితీసింది. కొన్ని సిల్క్ రోడ్ నగరాలు దాదాపు పూర్తిగా బౌద్ధ స్తూపాలు, ఆశ్రమాలను కలిగి ఉండేవి, తూర్పు, పడమరల మధ్య ప్రయాణికులను స్వాగతించడం, సేవ చేయడం వాటి ప్రధాన లక్ష్యాలలో ఒకటిగా ఉండేది.

మధ్య ఆసియాలోని తూర్పు భాగం (చైనీస్ తుర్కిస్తాన్, తారిమ్ బేసిన్, క్సిన్జియాంగ్) అత్యంత ధనిక సెరిండియన్ కళను (గుహ చిత్రాలు, అనేక గుహలలో రిలీఫ్‌లు, కాన్వాస్ మీద పోర్టబుల్ పెయింటింగ్‌లు, శిల్పాలు, ఆచార వస్తువులు) వెల్లడించింది, ఇది భారతీయ, హెలెనిస్టిక్ సంస్కృతుల నుండి బహుళ ప్రభావాలను ప్రదర్శిస్తుంది. గాంధార శైలిని గుర్తుకు తెచ్చే కళాఖండాలు, ఖరోష్ఠి లిపిలో గ్రంథాలు కనుగొనబడ్డాయి. అయితే ఈ ప్రభావాలు చైనీస్ సంస్కృతి ద్వారా త్వరగా గ్రహించబడ్డాయి, ఆ పాయింట్ నుండి బలమైన చైనీస్ ప్రత్యేకత అభివృద్ధి చెందింది.

చైనా

బౌద్ధమతం క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో చైనాకు చేరుకుంది, చైనాలో కొత్త రకమైన కళలను పరిచయం చేసింది, ముఖ్యంగా విగ్రహాల విభాగంలో. ఈ మతాన్ని స్వీకరిస్తూ, బలమైన చైనీస్ లక్షణాలు బౌద్ధ కళలో విలీనం చేయబడ్డాయి.

చైనీస్ బౌద్ధ కళ

ఒక చైనీస్ నార్తర్న్ వీ బుద్ధ మైత్రేయ, 443 క్రీ.శ.
కూర్చున్న మైత్రేయ విగ్రహం నార్తర్న్ వీ, 512 క్రీ.శ.
టాంగ్ బోధిసత్వుడు

ఉత్తర రాజవంశాలు

5వ నుండి 6వ శతాబ్దాలలో, ఉత్తర రాజవంశాలు స్కీమాటిక్ లైన్లతో ప్రతినిధ్యం యొక్క ప్రతీకాత్మక, నైరూప్య పద్ధతులను అభివృద్ధి చేశాయి. వారి శైలి గంభీరంగా, రాజసంగా ఉందని కూడా చెప్పబడింది. ఈ కళలో శరీర సౌష్టవం లేకపోవడం, అసలైన బౌద్ధ లక్ష్యానికి దూరంగా ఉండటం క్రమంగా మరింత సహజత్వం, వాస్తవికత వైపు మార్పుకు దారితీసింది, ఇది టాంగ్ బౌద్ధ కళకు దారితీసింది.

నార్తర్న్ వీ రాజవంశపు బౌద్ధ శిల్పాలను భద్రపరిచే ప్రదేశాలు:

యుంగాంగ్ గ్రోటోస్, షాన్సీ
లాంగ్‌మెన్ గ్రోటోస్, హెనాన్
బింగ్లింగ్ ఆలయం, గాన్సు

టాంగ్ రాజవంశం నుండి క్వింగ్ రాజవంశం వరకు

సుయ్ రాజవంశం పరివర్తన తర్వాత, టాంగ్ రాజవంశపు బౌద్ధ శిల్పం స్పష్టమైన జీవకళా వ్యక్తీకరణ వైపు అభివృద్ధి చెందింది. విదేశీ ప్రభావాలకు రాజవంశం తెరిచి ఉండటం, చైనీస్ బౌద్ధ సన్యాసుల అనేక ప్రయాణాల వల్ల భారతీయ సంస్కృతితో సంబంధాలు పునరుద్ధరించబడటం వల్ల టాంగ్ రాజవంశపు బౌద్ధ శిల్పం గుప్త కాలపు భారతీయ కళ నుండి ప్రేరణ పొంది ఒక క్లాసికల్ రూపాన్ని పొందింది. ఆ సమయంలో, టాంగ్ రాజధాని చాంగన్ (నేటి జియాన్) బౌద్ధమతానికి ముఖ్యమైన కేంద్రంగా మారింది. అక్కడి నుండి బౌద్ధమతం కొరియాకు వ్యాపించింది, జపాన్ మిషన్లు జపాన్‌లో అది స్థిరపడటానికి సహాయపడ్డాయి. టాంగ్ రాజవంశం ముగిసే సమయానికి చైనాలో విదేశీ ప్రభావాలు ప్రతికూలంగా కనిపించాయి. 845 సంవత్సరంలో, టాంగ్ చక్రవర్తి వూజోంగ్ దేశీయ మతమైన దావోయిజానికి మద్దతు ఇవ్వడానికి అన్ని "విదేశీ" మతాలను (క్రైస్తవ నెస్టోరియనిజం, జోరాస్ట్రియనిజం, బౌద్ధమతంతో సహా) నిషేధించారు. అతను బౌద్ధ ఆస్తులను జప్తు చేశాడు, విశ్వాసాన్ని భూగర్భంలోకి వెళ్లేలా బలవంతం చేశాడు, తద్వారా చైనాలో మతం, దాని కళల అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేశాడు.

టాంగ్ రాజవంశం తర్వాత, ఐదు రాజవంశాలు, పది రాజ్యాల కాలంలో బౌద్ధమతం అధికారిక పోషణను పొందుతూనే ఉంది, ఇది తరువాతి లియావో, జిన్, సాంగ్, యువాన్, మింగ్ రాజవంశాలలో కొనసాగింది. ఇది సిచువాన్ ప్రావిన్స్‌లోని దాజు రాక్ కార్వింగ్స్ వద్ద భారీ బుద్ధ శిల్పాలు వంటి గ్రోటోలలో, అలాగే లాంగ్‌క్సింగ్ ఆలయం, డ్యూల్ ఆలయంలోని భారీ బోధిసత్వుల విగ్రహాలు వంటి దేవాలయాలలో కొత్త స్మారక బౌద్ధ కళాఖండాల నిర్మాణంతో గుర్తించబడింది.^[13]^[14]^[15] టియాంటై, హుయాన్ వంటి వివిధ చైనీస్ బౌద్ధ సంప్రదాయాలు పునరుద్ధరణలను అనుభవించాయి. సాంగ్ రాజవంశం కింద చాన్ బౌద్ధమతం గొప్ప ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. చాన్ సన్యాసుల ప్రారంభ చిత్రాలు జ్ఞానోదయం ప్రభావాన్ని బ్రష్‌వర్క్ ద్వారా వ్యక్తం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తూ, గోంగ్‌బి చిత్రలేఖనం యొక్క ఖచ్చితమైన వాస్తవికతను నివారించేవి.^[16] పన్నెండవ శతాబ్దంలో జు జి ఆధ్వర్యంలో నయా-కన్ఫ్యూషియనిజం పెరుగుదల సన్యాసి-చిత్రకారులను విమర్శించడానికి దారితీసింది. అయినప్పటికీ, చాన్ ఇంక్ చిత్రాలు యువాన్ (1271–1368), మింగ్ (1368–1644) రాజవంశాల ద్వారా క్వింగ్ (1644–1912) రాజవంశం వరకు సన్యాసులచే ఆచరించబడటం కొనసాగింది.^[17]^[18]^[19] చాన్ ఇంక్ చిత్రాలే కాకుండా, ఇతర చిత్రలేఖన రూపాలు, ముఖ్యంగా మింగ్ రాజవంశం సమయంలో, వివిధ బౌద్ధ దేవతలను, ఇతర వ్యక్తులను చిత్రీకరించే షుయిలు ఆచార చిత్రాలు, కుడ్య కళ వంటివి విస్తరించాయి.^[20]

క్వింగ్ రాజవంశంలో, మాంచు చక్రవర్తులు రాజకీయ, వ్యక్తిగత కారణాల కోసం బౌద్ధ ఆచారాలకు మద్దతు ఇచ్చారు. శుంజి చక్రవర్తి చాన్ బౌద్ధమత భక్తుడు కాగా, ఆయన వారసుడు కాంగ్సీ చక్రవర్తి బోధిసత్వుడు మంజుశ్రీ మానవ అవతారమని పేర్కొంటూ టిబెటన్ బౌద్ధమతాన్ని ప్రోత్సహించాడు.^[21] అయితే మూడవ క్వింగ్ పాలకుడు కియాన్‌లాంగ్ చక్రవర్తి పాలనలోనే బౌద్ధ కళలకు సామ్రాజ్య పోషణ ఈ కాలంలో గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. ఆయన టిబెటన్ శైలిలో అనేక మతపరమైన రచనలను చేయించాడు, వాటిలో చాలా వరకు వివిధ పవిత్ర రూపాల్లో ఆయనను చిత్రీకరించాయి.^[22] ఈ కాలంలో ఉత్పత్తి చేయబడిన కళాఖండాలు టిబెటన్, చైనీస్ కళాత్మక విధానాల సమ్మేళనాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. అవి టిబెటన్ శైలికి తగినట్లుగా ఐకానోగ్రాఫిక్ వివరాలతో, చైనీస్-ప్రేరేపిత అలంకార అంశాలతో మిళితమై ఉంటాయి. శాసనాలు తరచుగా చైనీస్, మాంచు, టిబెటన్, మంగోలియన్, సంస్కృత భాషలలో వ్రాయబడతాయి, చిత్రాలు తరచుగా శక్తివంతమైన రంగులలో ఉంటాయి.^[23] అదనంగా, కియాన్‌లాంగ్ చక్రవర్తి అనేక భారీ-స్థాయి నిర్మాణ ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించాడు; 1744లో ఆయన యోంగ్‌హె ఆలయాన్ని బీజింగ్‌లోని ప్రధాన టిబెటన్ బౌద్ధ ఆశ్రమంగా తిరిగి అంకితం చేశాడు, ఆలయానికి విలువైన అనేక మతపరమైన చిత్రాలు, శిల్పాలు, వస్త్రాలు, శాసనాలను విరాళంగా ఇచ్చాడు.^[24] సుమి ఫుషౌ ఆలయం, దానిలో ఉన్న పనులు కియాన్‌లాంగ్ చక్రవర్తి పాలనలో చైనాలో ఉత్పత్తి చేయబడిన కొన్ని బౌద్ధ కళలను వర్ణించే చైనీస్, టిబెటన్, మాంచురియన్ కళాత్మక శైలుల ప్రత్యేక మిశ్రమాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. 1795లో కియాన్‌లాంగ్ చక్రవర్తి పదవీ విరమణ తర్వాత, క్వింగ్ కోర్టులో టిబెటన్ బౌద్ధమత ప్రజాదరణ తగ్గింది. క్వింగ్ చక్రవర్తులు టిబెటన్ బౌద్ధమతాన్ని ప్రోత్సహించడానికి గల కారణాలను రాజకీయ మార్పుగా, మాంచు, మంగోలియన్, టిబెటన్ సంఘాల మధ్య సంబంధాలను ఏర్పరచుకునే మార్గంగా అన్వయించారు, అయితే ఇటీవలి విద్యావేత్తలు దీనిని సవాలు చేశారు.^[25]

లాంగ్‌మెన్ గ్రోటోస్‌లోని ఒక విభాగంలో వైరోచన, కాశ్యప, ఆనంద, గ్వాన్యిన్, మహాస్థామప్రాప్త, నలుగురు స్వర్గపు రాజుల విగ్రహాలతో సహా భారీ బౌద్ధ శిల్పాల పనోరమా. ఇవి ఎక్కువగా నార్తర్న్ వీ (386–534), టాంగ్ రాజవంశం (618–907) కాలానికి చెందినవి

ఐకానిక్ దశ (క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం – ప్రస్తుతం)

చైనీస్ చారిత్రక వనరులు, దున్‌హువాంగ్ కుడ్య చిత్రాలు క్రీ.పూ. 130 ప్రాంతంలో బాక్ట్రియా వరకు అన్వేషకుడు, రాయబారి జాంగ్ కియాన్ ప్రయాణాలను ఖచ్చితంగా వివరిస్తాయి. హాన్ వంశపు చక్రవర్తి హాన్ వూడి బౌద్ధ విగ్రహాలను ఆరాధించాడని, "నామడ్లపై దాడుల సమయంలో ఒక గొప్ప హాన్ జనరల్ 120 క్రీ.పూ.లో తెచ్చిన బంగారు మనుషులు" అని ఆ కుడ్య చిత్రాలు వివరిస్తున్నాయి. చైనీస్ చారిత్రక సాహిత్యంలో హాన్ వూడి బుద్ధుడిని ఆరాధించినట్లు మరొక ప్రస్తావన లేనప్పటికీ, క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దంలోనే బుద్ధుని విగ్రహాలు ఉన్నాయని, ఇండో-గ్రీకుల కాలంతో అవి నేరుగా సంబంధం కలిగి ఉన్నాయని కుడ్య చిత్రాలు సూచిస్తున్నాయి.

బుద్ధుని మానవ రూప ప్రతిరూపాలు క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం నుండి ఉత్తర భారతదేశంలో బిమారన్ క్యాస్కెట్‌తో ఉద్భవించడం ప్రారంభించాయి. గాంధార (పాకిస్థాన్‌లో ఉంది), అమరావతి, మధ్య ఉత్తర భారతదేశంలోని మథుర ప్రాంతాలను ప్రధాన సృష్టి కేంద్రాలుగా గుర్తించారు.

క్రీ.పూ. 332లో అలెగ్జాండర్ దండయాత్రల సమయంలో గాంధారలో హెలెనిస్టిక్ సంస్కృతి ప్రవేశపెట్టబడింది. మౌర్య సామ్రాజ్య స్థాపకుడు చంద్రగుప్త మౌర్య క్రీ.పూ. 305–303 నాటి సెల్యూసిడ్-మౌర్య యుద్ధంలో మాసిడోనియన్ సత్రాప్‌లను జయించాడు. చంద్రగుప్తుని మనవడు అశోకుడు భారత ఉపఖండంలో అతిపెద్ద సామ్రాజ్యాన్ని ఏర్పరిచి, కళింగ యుద్ధం తర్వాత బౌద్ధమతంలోకి మారాడు. విస్తరణవాద భావజాలాన్ని విడిచిపెట్టి, అశోకుడు తన శాసనాలలో వివరించినట్లుగా సామ్రాజ్యం అంతటా మతాన్ని, తత్వశాస్త్రాన్ని వ్యాప్తి చేయడానికి కృషి చేశాడు. అశోకుడు తన రాజ్యంలో ఉన్న గ్రీకు ప్రజలను బౌద్ధమతంలోకి మార్చినట్లు పేర్కొన్నాడు:

ఇక్కడ రాజు రాజ్యంలో గ్రీకులు, కాంబోజులు, నాభకులు, నాభపంకితులు, భోజులు, పిటినికులు, ఆంధ్రులు, పాలిడాల మధ్య ప్రతిచోటా ప్రజలు ధర్మంలో దేవప్రియుల సూచనలను అనుసరిస్తున్నారు.^[26]

శుంగ సామ్రాజ్యం మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని పడగొట్టిన తర్వాత, గ్రీకో-బాక్ట్రియన్, ఆపై ఇండో-గ్రీక్ రాజ్యాలు వాయువ్య భారతదేశంపై దండెత్తాయి. వారు గ్రీకో-బౌద్ధ కళా శైలి ఉపఖండంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు వ్యాప్తి చెందడానికి దోహదపడ్డారు. ఇండో-గ్రీక్ రాజు మెనాండర్ బౌద్ధమతానికి గొప్ప పోషకుడిగా పేరుగాంచాడు, అర్హతుడు అనే బిరుదును పొందాడు.^[27] ఇంతలో, పుష్యమిత్ర శుంగ బౌద్ధమతాన్ని హింసించాడు, బహుశా మౌర్య సామ్రాజ్య వారసత్వాన్ని తుడిచిపెట్టడానికి ఇలా చేసి ఉండవచ్చు.^[28] ఇది మథురకు తూర్పున బౌద్ధ కళ క్షీణతకు దారితీసింది.

గాంధార బౌద్ధ శిల్పకళ మానవ రూపాలు, ఆభరణాల రూపంలో హెలెనిస్టిక్ కళాత్మక ప్రభావాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. బొమ్మలు గతంలో భారతదేశం నుండి తెలిసిన వాటి కంటే చాలా పెద్దవిగా ఉన్నాయి, మరింత సహజంగా ఉన్నాయి. అలల జుట్టు, రెండు భుజాలను కప్పే దుస్తులు, బూట్లు, చెప్పులు, ఆకాంతస్ ఆకు ఆభరణాలు వంటి కొత్త వివరాలు ఇందులో ఉన్నాయి.

మథుర పాఠశాల బుద్ధుడు, ఉత్తర సత్రాపులు, క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం ముగింపు^[11]
బోధిసత్వుడు పద్మపాణి, గుహ 1, అజంతా గుహలు, 5వ శతాబ్దం

మథుర కళ భారతీయ సంప్రదాయంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. బుద్ధుని తరువాతి చిత్రాలతో పోలిస్తే పాత శైలిలో ఉన్నప్పటికీ యక్షుల వంటి దైవాల మానవ రూప చిత్రీకరణకు ఇది నిదర్శనం. మథుర పాఠశాల పలుచని మస్లిన్ తో ఎడమ భుజాన్ని కప్పే దుస్తులు, అరచేతిపై చక్రం, తామర పీఠాన్ని పరిచయం చేసింది.

మథుర, గాంధారాలు ఒకదానిపై ఒకటి ప్రభావం చూపాయి. వారి కళాత్మక వికాస సమయంలో, రెండు ప్రాంతాలు కుషాణ సామ్రాజ్యం కింద రాజకీయంగా ఏకం చేయబడ్డాయి, సామ్రాజ్యానికి రెండూ రాజధానులుగా ఉన్నాయి. బుద్ధుని మానవ రూప ప్రతిరూపాలు మథురలో బౌద్ధ కళ యొక్క స్థానిక పరిణామం ఫలితంగా వచ్చాయా లేదా గాంధారలో గ్రీకో-బౌద్ధ సమన్వయం ద్వారా గ్రీకు సాంస్కృతిక ప్రభావం వల్ల వచ్చాయా అనేది చర్చనీయాంశంగా ఉంది.

ఈ ఐకానిక్ కళ ప్రారంభం నుండే వాస్తవిక మానవ లక్షణాలు, నిష్పత్తులు, వైఖరులు, లక్షణాలను దైవికతను చేరే పరిపూర్ణత, ప్రశాంతతతో మిళితం చేస్తూ వాస్తవిక ఆదర్శవాదంతో వర్ణించబడింది. మానవుడిగా, దేవుడిగా బుద్ధుని ఈ వ్యక్తీకరణ తదుపరి బౌద్ధ కళకు ఐకానోగ్రాఫిక్ నియమంగా మారింది.

భారతదేశంలో ప్రారంభ బౌద్ధ చిత్రలేఖనం యొక్క అవశేషాలు చాలా అరుదు, అజంతా గుహల తరువాతి దశలు క్రీ.శ. 480 వరకు తక్కువ సమయంలో సృష్టించబడిన అధిక సంఖ్యలో మిగిలి ఉన్న రచనలను అందిస్తాయి. ఇవి అత్యంత అధునాతన రచనలు, ఇవి బాగా అభివృద్ధి చెందిన సంప్రదాయంలో ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి, బహుశా రాజభవనాలలో లౌకిక పనుల వలె మతపరమైన విషయాలపై కూడా చిత్రించబడ్డాయి.

వారసత్వం

చైనాలో బౌద్ధమతం ప్రాచుర్యం పొందడం వల్ల ప్రపంచంలోనే అత్యంత సంపన్నమైన బౌద్ధ కళల సేకరణలు ఆ దేశంలో ఉన్నాయి. దున్‌హువాంగ్ సమీపంలోని మొగావో గుహలు, గాన్సు ప్రావిన్స్‌లోని యోంగ్‌జింగ్ సమీపంలోని బింగ్లింగ్ ఆలయ గుహలు, హెనాన్ ప్రావిన్స్‌లోని లోయాంగ్ సమీపంలోని లాంగ్‌మెన్ గ్రోటోస్, షాన్సీ ప్రావిన్స్‌లోని డాటాంగ్ సమీపంలోని యుంగాంగ్ గ్రోటోస్, చోంగ్‌క్వింగ్ మున్సిపాలిటీ సమీపంలోని దాజు రాక్ కార్వింగ్స్ అత్యంత ముఖ్యమైన, ప్రసిద్ధ బౌద్ధ శిల్పకళా ప్రదేశాలు. టాంగ్ రాజవంశ కాలంలో 8వ శతాబ్దంలో కొండ వాలులో చెక్కబడిన, మూడు నదుల సంగమాన్ని చూస్తూ ఉండే లెషాన్ జెయింట్ బుద్ధ విగ్రహం ఇప్పటికీ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద రాతి బుద్ధ విగ్రహం. చైనా అంతటా ఉన్న అనేక దేవాలయాలు మునుపటి రాజవంశాలకు చెందిన వివిధ బౌద్ధ విగ్రహాలను, చిత్రాలను ఇప్పటికీ భద్రపరుస్తున్నాయి. అదనంగా, బౌద్ధ విగ్రహాలు సమకాలీన కాలంలో కూడా బౌద్ధ దేవాలయాలు, మందిరాలలో ప్రతిష్టించడానికి తయారు చేయబడుతున్నాయి.

కొరియా

కొరియన్ బౌద్ధ కళ సాధారణంగా ఇతర బౌద్ధ ప్రభావాలు, దృఢమైన అసలైన కొరియన్ సంస్కృతి మధ్య పరస్పర చర్యను ప్రతిబింబిస్తుంది. అదనంగా, సైబీరియన్, స్కిథియన్ ప్రభావాలు, కొరియన్ బౌద్ధ కళలో ప్రారంభంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఇవి రాజ కిరీటాలు, బెల్ట్ బకిల్స్, కత్తులు, కామా ఆకారపు గోగోక్ వంటి కళాఖండాల తవ్వకాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి.^[29]^[30] ఈ స్వదేశీ కళ శైలి రేఖాగణితంగా, అమూర్తంగా, విలక్షణమైన "బార్బేరియన్" విలాసంతో కూడి ఉంటుంది. అనేక ఇతర ప్రభావాలు బలంగా ఉన్నప్పటికీ, కొరియన్ బౌద్ధ కళ "శాంతతను, సరైన స్వరం పట్ల అభిరుచిని, అమూర్తతను, అలాగే సమకాలీన అభిరుచులతో కూడిన రంగుల భావాన్ని కలిగి ఉంటుంది" (పియరీ కాంబన్, ఆర్ట్స్ ఆసియాటిక్స్ - గైమెట్).

కొరియా మూడు రాజ్యాలు

కొరియా మూడు రాజ్యాలలో అధికారికంగా బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించిన మొదటి రాజ్యం గోగుర్యేయో (క్రీ.శ. 372).^[31] అయితే, చైనీస్ రికార్డులు, గోగుర్యేయో కుడ్య చిత్రాలలో బౌద్ధ చిహ్నాల వినియోగం అధికారిక తేదీ కంటే ముందే బౌద్ధమతం ప్రవేశించిందని సూచిస్తున్నాయి.^[32] బేక్జే రాజ్యం 384లో బౌద్ధమతాన్ని అధికారికంగా గుర్తించింది.^[31] సిల్లా రాజ్యం, చైనాకు సముద్ర లేదా భూమార్గం లేకపోయినా, 535లో బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించింది. అయినప్పటికీ 5వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి గోగుర్యేయో సన్యాసుల కృషి వల్ల ఈ విదేశీ మతం ఆ రాజ్యంలో తెలుసు.^[33] బౌద్ధమతం ప్రవేశం ఆరాధన కోసం చిత్రాలను సృష్టించడానికి కళాకారుల అవసరాన్ని, దేవాలయాల కోసం వాస్తుశిల్పులను, బౌద్ధ సూత్రాల కోసం అక్షరాస్యులను ప్రేరేపించింది, కొరియన్ నాగరికతను మార్చివేసింది. కొరియన్ రాజ్యాలకు అధునాతన కళా శైలులను అందించడంలో చైనాలో నార్తర్న్ వీ రాజవంశాన్ని స్థాపించిన నాన్-హాన్ చైనీస్ క్సియాన్‌బీ ప్రజల వంశమైన టూబా "బార్బేరియన్ల" కళ చాలా ముఖ్యమైనది. నార్తర్న్ వీ శైలి గోగుర్యేయో, బేక్జే కళలపై ప్రభావం చూపింది. బేక్జే కళాకారులు తరువాత ఈ శైలిని దక్షిణ రాజవంశ అంశాలతో, విలక్షణమైన కొరియన్ అంశాలతో కలిసి జపాన్‌కు పంపారు. కొరియన్ కళాకారులు తాము పొందుపరిచిన శైలుల విషయంలో చాలా ఎంపిక చేసుకునేవారు, విలక్షణమైన కొరియన్ బౌద్ధ కళా శైలిని సృష్టించడానికి వివిధ ప్రాంతీయ శైలులను కలిపేవారు.^[34]^[35]

గోగుర్యేయో బౌద్ధ కళ నార్తర్న్ వీ నమూనాల మాదిరిగానే శక్తిని, చలనశీలతను ప్రదర్శించగా, బేక్జే రాజ్యం చైనా దక్షిణ రాజవంశాలతో సన్నిహిత సంబంధాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ సన్నిహిత దౌత్య సంబంధం బేక్జే శిల్పకళలో ప్రతిబింబిస్తుంది, ఇది కళా చరిత్రకారులచే బేక్జే నవ్వుగా పిలువబడే అగాధమైన నవ్వును ప్రదర్శిస్తుంది.^[36] సిల్లా రాజ్యం కూడా ఒక విలక్షణమైన బౌద్ధ కళా సంప్రదాయాన్ని అభివృద్ధి చేసింది, దీనికి ఉదాహరణ మైత్రేయ యొక్క సగం-కూర్చున్న ధ్యాన విగ్రహం, దీని కొరియన్-నిర్మిత జంట విగ్రహాన్ని జపాన్‌కు ప్రచార బహుమతిగా పంపారు, ఇది ఇప్పుడు జపాన్‌లోని కోర్యు-జి ఆలయంలో ఉంది.^[37]

మూడు రాజ్యాల కాలంలో బౌద్ధమతం భారీ దేవాలయ నిర్మాణ ప్రాజెక్టులను ప్రేరేపించింది, బేక్జే రాజ్యంలో మిరెయుక్సా ఆలయం, సిల్లాలో హ్వాంగ్యోంగ్‌సా ఆలయం వంటివి ఉన్నాయి. బేక్జే వాస్తుశిల్పులు వారి నైపుణ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందారు, హ్వాంగ్యోంగ్‌సా వద్ద తొమ్మిది అంతస్తుల పగోడాను, జపాన్‌లోని అసుకా-డెరా (హోకో-జి), హోర్యు-జి వంటి ప్రారంభ బౌద్ధ దేవాలయాలను నిర్మించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.^[38] 6వ శతాబ్దపు కొరియన్ బౌద్ధ కళ చైనా, భారతదేశం యొక్క సాంస్కృతిక ప్రభావాలను ప్రదర్శించింది, కానీ విలక్షణమైన స్వదేశీ లక్షణాలను చూపడం ప్రారంభించింది.^[39] ఈ స్వదేశీ లక్షణాలను జపాన్‌లోని ప్రారంభ బౌద్ధ కళలో చూడవచ్చు, కొన్ని ప్రారంభ జపనీస్ బౌద్ధ శిల్పాలు కొరియా నుండి, ముఖ్యంగా బేక్జే నుండి వచ్చిన కొరియన్ కళాకారుల ద్వారా ఉద్భవించాయని ఇప్పుడు నమ్ముతారు. ముఖ్యంగా, సగం-కూర్చున్న మైత్రేయ రూపం అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన కొరియన్ శైలికి అనుగుణంగా మార్చబడింది, ఇది జపాన్‌కు ప్రసారం చేయబడింది, దీనికి సాక్ష్యంగా కోర్యు-జి మిరోకు బోసాట్సు, చుగు-జి సిద్ధార్థ విగ్రహాలు ఉన్నాయి. చాలా మంది చరిత్రకారులు కొరియాను బౌద్ధమత ప్రసారకారిగా మాత్రమే చిత్రీకరించినప్పటికీ, మూడు రాజ్యాలు, ముఖ్యంగా బేక్జే, జపాన్‌లో బౌద్ధ సంప్రదాయాన్ని ప్రవేశపెట్టడంలో, రూపొందించడంలో క్రియాశీల ఏజెంట్లుగా పనిచేశాయి.^[40]

యునైటెడ్ సిల్లా

యునైటెడ్ సిల్లా కాలంలో, తూర్పు ఆసియా ముఖ్యంగా స్థిరంగా ఉంది, చైనా, కొరియా రెండూ ఏకీకృత ప్రభుత్వాలను కలిగి ఉన్నాయి. ప్రారంభ యునైటెడ్ సిల్లా కళ సిల్లా శైలులు, బేక్జే శైలులను కలిపింది. కొరియన్ బౌద్ధ కళ కూడా కొత్త టాంగ్ రాజవంశ శైలులచే ప్రభావితమైంది, ఇది పూర్తి ముఖం గల బుద్ధ శిల్పాలతో కూడిన కొత్త ప్రజాదరణ పొందిన బౌద్ధ చిహ్నంలో కనిపిస్తుంది. టాంగ్ చైనా తూర్పు, మధ్య, దక్షిణ ఆసియాలకు కూడలిగా ఉంది, కాబట్టి ఈ కాలంలోని బౌద్ధ కళ అంతర్జాతీయ శైలిని ప్రదర్శిస్తుంది. ఈ కాలంలో రాష్ట్ర-ప్రాయోజిత బౌద్ధ కళ వికసించింది, దీనికి సీయోక్‌గురామ్ గ్రోటో ఒక ఉదాహరణ.

గోర్యో రాజవంశం

యునైటెడ్ సిల్లా రాజవంశం పతనం, 918లో గోర్యో రాజవంశ స్థాపన కొరియన్ బౌద్ధ కళ యొక్క కొత్త కాలానికి సంకేతం. గోర్యో రాజులు బౌద్ధమతాన్ని, బౌద్ధ కళను విరివిగా పోషించారు, బౌద్ధ చిత్రాలు, బంగారం, వెండి సిరాతో వ్రాసిన సూత్రాలు వికసించాయి. . ఈ కాలపు గొప్ప విజయం సుమారు 80,000 త్రిపిటక కొరియానా చెక్క బ్లాక్‌లను చెక్కడం, ఇది రెండుసార్లు జరిగింది.

జోసెయోన్ రాజవంశం

జోసెయోన్ రాజవంశం 1406 నుండి బౌద్ధమతాన్ని చురుకుగా అణచివేసింది, బౌద్ధ దేవాలయాలు, కళా ఉత్పత్తి నాణ్యత, పరిమాణం తగ్గాయి, అయితే 1549 నుండి బౌద్ధ కళ ఉత్పత్తి కొనసాగింది. .

జపాన్

బౌద్ధమతం ప్రవేశానికి ముందు, జపాన్ సుమారు క్రీ.పూ 10500 నుండి క్రీ.పూ 300 వరకు స్వదేశీ నియోలిథిక్ జోమోన్ యొక్క అమూర్త రేఖీయ అలంకార కళ నుండి యయోయి, కొఫున్ కాలాల వరకు హానివా కళ వంటి పరిణామాలతో వివిధ సాంస్కృతిక (కళాత్మక) ప్రభావాలను కలిగి ఉంది.

భారతదేశం నుండి జపాన్‌కు సాంస్కృతిక మార్పిడి నేరుగా జరగలేదు, ఎందుకంటే జపాన్ కొరియా, చైనా, మధ్య ఆసియా, చివరకు భారతదేశం ద్వారా బౌద్ధమతాన్ని అందుకుంది. 6వ శతాబ్దంలో మిషనరీ సన్యాసులు అనేక గ్రంథాలు, కళాఖండాలతో ద్వీపాలకు ప్రయాణించినప్పుడు జపనీయులు బౌద్ధమతాన్ని కనుగొన్నారు. బౌద్ధ ఆలోచనలు, సౌందర్య సాధనల స్వీకరణ ద్వారా భారతీయ ధార్మిక నాగరికత, జపాన్ మధ్య సాంస్కృతిక పరిచయం తదుపరి శతాబ్దంలో జాతీయ సాంస్కృతిక క్రమ అభివృద్ధికి దోహదపడింది.^[41] తరువాతి శతాబ్దంలో బౌద్ధమతం రాష్ట్ర మతంగా స్వీకరించబడింది. భౌగోళికంగా సిల్క్ రోడ్ చివరలో ఉన్న జపాన్, భారతదేశంలో అదృశ్యమవుతున్నప్పుడు, మధ్య ఆసియాలో అణచివేయబడుతున్నప్పుడు బౌద్ధమతంలోని అనేక అంశాలను కాపాడుకోగలిగింది.

711 నుండి, నారా రాజధాని నగరంలో ఐదు అంతస్తుల పగోడా, హోర్యుజి గోల్డెన్ హాల్, కోఫుకు-జి ఆలయంతో సహా అనేక దేవాలయాలు, ఆశ్రమాలు నిర్మించబడ్డాయి. ప్రభుత్వ ప్రాయోజితంతో అనేక చిత్రాలు, శిల్పాలు తయారు చేయబడ్డాయి. భారతీయ, హెలెనిస్టిక్, చైనీస్, కొరియన్ కళాత్మక ప్రభావాలు వాస్తవికత, దయతో కూడిన అసలైన శైలిలో మిళితమయ్యాయి.

జపనీస్ బౌద్ధ కళ యొక్క సృష్టి 8వ నుండి 13వ శతాబ్దాల మధ్య నారా, హీయాన్, కామకురా కాలాల్లో చాలా సమృద్ధిగా ఉండేది. జపాన్ బౌద్ధ దేవతల దేవతల కోసం అత్యంత ధనిక శిల్పకళను అభివృద్ధి చేసింది, కొన్నిసార్లు హిందూ, షింటో ప్రభావాలతో కలిపి ఉంటుంది. ఈ కళ చాలా వైవిధ్యంగా, సృజనాత్మకంగా, సాహసోపేతంగా ఉంటుంది. జోచో హీయాన్ కాలంలోనే కాకుండా జపాన్‌లోని బౌద్ధ విగ్రహాల చరిత్రలో గొప్ప బౌద్ధ శిల్పులలో ఒకరిగా పరిగణించబడతారు. జోచో అనేక కలపల కలయిక అయిన "యోసెగి జుకురి" పద్ధతిని పూర్తి చేయడం ద్వారా బుద్ధ విగ్రహాల శరీర ఆకారాన్ని పునర్నిర్వచించాడు. ఆయన చేసిన బుద్ధ విగ్రహం యొక్క ప్రశాంతమైన వ్యక్తీకరణ, సున్నితమైన రూపం "జోచో యో" (జోచో శైలి) అని పిలువబడే బుద్ధ విగ్రహాల శిల్పకళా జపనీస్ శైలిని పూర్తి చేసింది, తరువాతి కాలపు జపనీస్ బౌద్ధ విగ్రహాల శైలిని నిర్ణయించింది. ఆయన సాధించిన విజయం జపాన్‌లో బుషి (బౌద్ధ శిల్పి) సామాజిక హోదాను నాటకీయంగా పెంచింది.^[42]

కామకురా కాలంలో, మినమోటో వంశం కామకురా షోగునేట్‌ను స్థాపించింది, సామురాయ్ తరగతి మొదటిసారిగా జపాన్‌ను పాలించింది. జోచో వారసులు, కేయి పాఠశాల బౌద్ధ విగ్రహాల శిల్పులు సామురాయ్ అభిరుచులకు అనుగుణంగా వాస్తవిక, డైనమిక్ విగ్రహాలను సృష్టించారు, జపనీస్ బౌద్ధ శిల్పకళ తన శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంది. ఉన్కీ, కైకీ, టాంకీ ప్రసిద్ధులు, వారు కోఫుకు-జి వంటి అనేక దేవాలయాలలో అనేక కొత్త బుద్ధ విగ్రహాలను తయారు చేశారు, అక్కడ యుద్ధాలు, అగ్నిప్రమాదాలలో అనేక బుద్ధ విగ్రహాలు పోయాయి.^[43] ఆ కాలంలోని అత్యంత అద్భుతమైన బౌద్ధ కళాకృతులలో ఒకటి సంజుసాంగెన్-డోలో ప్రతిష్టించబడిన బుద్ధుని విగ్రహం, ఇది కేయి పాఠశాల, ఇన్ పాఠశాల, ఎన్ పాఠశాలలకు చెందిన బౌద్ధ విగ్రహ శిల్పులు తయారు చేసిన 1032 విగ్రహాలను కలిగి ఉంది. మధ్యలో ఉన్న 1 ప్రధాన చిత్రం సెన్జు కన్నోన్, చుట్టూ ఉన్న 1001 సెన్జు కన్నోన్, సెన్జు కన్నోన్ యొక్క 28 మంది పరిచారకులు, ఫూజిన్, రైజిన్ గంభీరమైన ప్రదేశాన్ని సృష్టిస్తాయి, అన్ని బుద్ధ విగ్రహాలు జాతీయ సంపదగా నియమించబడ్డాయి.^[44]^[45]

12వ, 13వ శతాబ్దం నుండి, తదుపరి అభివృద్ధి జెన్ కళ, ఇది చైనా నుండి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డోగెన్, ఐసాయ్ ద్వారా విశ్వాసం ప్రవేశపెట్టబడిన తర్వాత మురోమాచి కాలంలో స్వర్ణయుగంలో ఎదుర్కొంది. జెన్ కళ ప్రధానంగా అసలైన చిత్రాలు (సుమి-ఇ వంటివి), కవిత్వం (ముఖ్యంగా హైకూలు) ద్వారా వర్ణించబడుతుంది, ఇది ఇంప్రెషనిస్టిక్, అలంకరించబడని "ద్వంద్వేతర" ప్రాతినిధ్యాల ద్వారా ప్రపంచం యొక్క నిజమైన సారాంశాన్ని వ్యక్తపరచడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. "క్షణంలో" జ్ఞానోదయం కోసం అన్వేషణ చనోయు టీ వేడుక లేదా ఇకెబానా పుష్ప అమరిక కళ వంటి ఇతర ముఖ్యమైన ఉత్పన్న కళల అభివృద్ధికి దారితీసింది. ఈ పరిణామం దాదాపు ప్రతి మానవ కార్యకలాపాన్ని బలమైన ఆధ్యాత్మిక, సౌందర్య కంటెంట్ ఉన్న కళగా పరిగణించే వరకు వెళ్ళింది, ప్రధానంగా యుద్ధ సాంకేతికతలకు (మార్షల్ ఆర్ట్స్) సంబంధించిన కార్యకలాపాలలో ఇది కనిపిస్తుంది.

బౌద్ధమతం నేటికీ జపాన్‌లో చాలా చురుకుగా ఉంది. సుమారు 80,000 బౌద్ధ దేవాలయాలు భద్రపరచబడ్డాయి, వాటిలో చాలా వరకు చెక్కతో నిర్మించబడ్డాయి, క్రమం తప్పకుండా పునరుద్ధరించబడతాయి.

కోఫుకు-జిలోని అసుర, నారా (734). జాతీయ సంపద.
టాంకీ ద్వారా సెన్జు కన్నోన్. సంజుసాంగెన్-డో, 1254. జాతీయ సంపద.
బోధిధర్మ స్క్రోల్ కాలిగ్రఫీ, హకుయిన్ ఎకాకు (1686 నుండి 1769)
బోధిధర్మ స్క్రోల్ కాలిగ్రఫీ, హకుయిన్ ఎకాకు (1686 నుండి 1769)

టిబెట్, భూటాన్

తాంత్రిక బౌద్ధమతం 5వ లేదా 6వ శతాబ్దంలో తూర్పు భారతదేశంలో మహాయాన బౌద్ధమతంలో ఒక ఉద్యమంగా ప్రారంభమైంది. టిబెట్‌లో 8వ శతాబ్దం నుండి మఠాధిపత్య తాంత్రికత బౌద్ధమతంలో ప్రధాన రూపంగా మారింది, భారతదేశంలో బౌద్ధమతం పతనం తర్వాత కూడా అక్కడ మనుగడ సాగించింది, దానిపై అతిపెద్ద ప్రభావం బహుశా ఈశాన్య భారతదేశంలో ఇప్పుడు చాలా వరకు అదృశ్యమైన కళ. ఆసియాలో దాని భౌగోళిక కేంద్రీయత కారణంగా, టిబెటన్ బౌద్ధ కళ భారతీయ, నేపాలీ, చైనీస్ కళల ప్రభావాలను కూడా పొందింది.

రంగులు వేసిన థాంగ్కాలు, మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లలోని చిత్రాలు, చిన్న కాంస్య విగ్రహాలు సాధారణంగా టిబెటన్ కళ యొక్క అత్యుత్తమ రూపాలు. టిబెటన్ బౌద్ధ కళ యొక్క అత్యంత విలక్షణమైన సృష్టిలలో ఒకటి మండలాలు, ఒక చతురస్రాన్ని కలిగి ఉన్న వృత్తంతో తయారు చేయబడిన "దైవిక దేవాలయం" యొక్క రేఖాచిత్రాలు, దీని ఉద్దేశ్యం బౌద్ధ భక్తులు ధ్యానం ద్వారా తమ దృష్టిని కేంద్రీకరించడానికి, బుద్ధుని కేంద్ర చిత్రానికి మార్గాన్ని అనుసరించడానికి సహాయపడటం. ఇవి సాధారణంగా తాత్కాలికమైనవి, పండుగ కోసం నేలపై వేయబడి, తర్వాత ఊడ్చివేయబడతాయి.

10 నుండి 11వ శతాబ్దాలలో, ఉత్తర భారతదేశంలోని హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని టాబో ఆశ్రమం (ఆ సమయంలో పశ్చిమ టిబెట్ రాజ్యంలో భాగం) భారతదేశం, టిబెట్ సాంస్కృతిక మార్పిడికి, ముఖ్యంగా బౌద్ధ కళ, తత్వశాస్త్రానికి మధ్యవర్తిగా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. టాబోలో టిబెటన్ బౌద్ధ కళకు గుర్తించదగిన ఉదాహరణ దాని అద్భుతమైన కుడ్య చిత్రాలు.^[46]

వియత్నాం

1వ, 9వ శతాబ్దాల మధ్య వియత్నాంలో చైనీస్ ప్రభావం ప్రధానంగా ఉండేది, కన్ఫ్యూషియనిజం, మహాయాన బౌద్ధమతం ప్రబలంగా ఉన్నాయి. మొత్తంమీద, వియత్నాం కళ చైనీస్ బౌద్ధ కళ ద్వారా బలంగా ప్రభావితమైంది.

దక్షిణాన చంపా పూర్వపు రాజ్యం వర్ధిల్లింది (ఉత్తరం నుండి వియత్నామీయులు ఆక్రమించే ముందు). పొరుగున ఉన్న కంబోడియా వలె, చంపా బలమైన భారతీయ కళను కలిగి ఉంది. దాని విగ్రహాలలో చాలా వరకు గొప్ప శరీర అలంకారాలతో ఉంటాయి. చంపా రాజధాని 1471లో వియత్నాం చేత ఆక్రమించబడింది, 1720లలో పూర్తిగా పతనమైంది, అయితే చాం ప్రజలు ఆగ్నేయాసియా అంతటా ఒక సమృద్ధిగా మైనారిటీగా మిగిలి ఉన్నారు.

తామరపై నుండి పైకి లేస్తున్న బాలుడు బుద్ధుడు. ముదురు రంగు, బంగారు పూతతో కూడిన చెక్క, ట్రాన్ రాజవంశం - హో రాజవంశం, వియత్నాం, 14వ–15వ శతాబ్దం
వెయ్యి చేతుల క్వాన్ అమ్, లే రాజవంశం - గుయిన్ రాజవంశం, ప్రస్తుతం ఫ్రెంచ్ గుయిమెట్ మ్యూజియంలో ప్రదర్శించబడుతోంది

దక్షిణ బౌద్ధ కళ

దక్షిణ బౌద్ధమతం అని కూడా పిలువబడే బౌద్ధమత సంప్రదాయ రూపాలు ఇప్పటికీ శ్రీలంక, మయన్మార్ (బర్మా), థాయిలాండ్, లావోస్, కంబోడియాలలో ఆచరించబడుతున్నాయి. క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దంలో, సిల్క్ రోడ్‌పై వాణిజ్యం మధ్యప్రాచ్యంలో పార్థియన్ సామ్రాజ్యం పెరుగుదల వల్ల పరిమితం చేయబడింది, రోమన్లు చాలా ధనవంతులుగా మారుతున్నందున ఆసియా విలాసవంతమైన వస్తువులకు డిమాండ్ పెరుగుతోంది. ఈ డిమాండ్ మధ్యధరా సముద్రం, చైనా మధ్య సముద్ర సంబంధాలను పునరుద్ధరించింది, భారతదేశం ఎంపిక చేసిన మధ్యవర్తిగా ఉంది. ఆ సమయం నుండి, వాణిజ్య సంబంధాలు, వాణిజ్య స్థావరాలు, రాజకీయ జోక్యాల ద్వారా భారతదేశం ఆగ్నేయాసియా దేశాలను బలంగా ప్రభావితం చేయడం ప్రారంభించింది. వాణిజ్య మార్గాలు భారతదేశాన్ని దక్షిణ బర్మా, మధ్య, దక్షిణ థాయిలాండ్, దిగువ కంబోడియా, దక్షిణ వియత్నాంతో అనుసంధానించాయి, అక్కడ అనేక పట్టణ తీర స్థావరాలు స్థాపించబడ్డాయి.

వెయ్యి సంవత్సరాలకు పైగా, భారతీయ ప్రభావం ప్రాంతంలోని వివిధ దేశాలకు కొంత స్థాయి సాంస్కృతిక ఐక్యతను తెచ్చిన ప్రధాన అంశం. పాలి, సంస్కృత భాషలు, భారతీయ లిపి, మహాయాన, థేరవాద బౌద్ధమతం, వేద బ్రాహ్మణత్వం, హిందూ మతం ప్రత్యక్ష పరిచయం ద్వారా, రామాయణం, మహాభారతం వంటి పవిత్ర గ్రంథాలు, భారతీయ సాహిత్యం ద్వారా ప్రసారం చేయబడ్డాయి. ఈ విస్తరణ ఈ దేశాలలో బౌద్ధ కళ అభివృద్ధికి కళాత్మక నేపథ్యాన్ని అందించింది, ఇది వారి స్వంత లక్షణాలను అభివృద్ధి చేసుకుంది.

1 నుండి 8వ శతాబ్దాల మధ్య, ప్రాంతంలో ప్రభావం కోసం అనేక రాజ్యాలు పోటీపడ్డాయి (ముఖ్యంగా కంబోడియన్ ఫునాన్, ఆపై బర్మీస్ మోన్ రాజ్యాలు) వివిధ కళాత్మక లక్షణాలను అందించాయి, ఇవి ప్రధానంగా భారతీయ గుప్త సామ్రాజ్య శైలి నుండి ఉద్భవించాయి. హిందూ ప్రభావంతో కలిసి, బౌద్ధ చిత్రాలు, ఓటివ్ టాబ్లెట్లు, సంస్కృత శాసనాలు ప్రాంతమంతటా కనిపిస్తాయి. 8 నుండి 12వ శతాబ్దాల మధ్య, పాల సామ్రాజ్య పోషణలో, బౌద్ధమతం, హిందూ మతాల కళలు, ఆలోచనలు కలిసి అభివృద్ధి చెందాయి.^[47] అయితే ముస్లిం దండయాత్రలు, భారతదేశంలో ఆశ్రమాలను నాశనం చేయడంతో, రిచర్డ్ బ్లర్టన్ ప్రకారం "భారతదేశంలో బౌద్ధమతం ఒక ప్రధాన శక్తిగా పతనమైంది".^[47]

8 నుండి 9వ శతాబ్దం నాటికి, ఇండోనేషియాలోని మధ్య జావాకు చెందిన మతరం రాజ్యంలో శైలేంద్ర బౌద్ధ కళ అభివృద్ధి చెంది వికసించింది. ఈ కాలం జావాలో బౌద్ధ కళ పునరుజ్జీవనాన్ని సూచించింది, ఎందుకంటే కలాసన్, మంజుశ్రీగృహ, మెందుట్, బోరోబుదూర్ రాతి మండలం వంటి అనేక అద్భుతమైన స్మారక చిహ్నాలు నిర్మించబడ్డాయి. ఈ సంప్రదాయాలు తూర్పు జావా యొక్క 13వ శతాబ్దపు సింహసరి బౌద్ధ కళ వరకు కొనసాగుతాయి.

9 నుండి 13వ శతాబ్దాల వరకు, ఆగ్నేయాసియా చాలా శక్తివంతమైన సామ్రాజ్యాలను కలిగి ఉంది, బౌద్ధ వాస్తుశిల్ప, కళాత్మక సృష్టిలో చాలా చురుకుగా మారింది. దక్షిణాన ఉన్న శ్రీ విజయా సామ్రాజ్యం, ఉత్తరాన ఉన్న ఖైమర్ సామ్రాజ్యం ప్రభావం కోసం పోటీ పడ్డాయి, కానీ రెండూ మహాయాన బౌద్ధమతాన్ని అనుసరించాయి, వాటి కళ బోధిసత్వుల యొక్క గొప్ప మహాయాన దేవతలను వ్యక్తం చేసింది. కంబోడియా, పొరుగున ఉన్న థాయిలాండ్, లావోస్‌లలో 900 కంటే ఎక్కువ దేవాలయాలు నిర్మించబడ్డాయి. ఖైమర్ బౌద్ధ కళ కోసం రాజ పోషణ జయవర్మన్ VII పోషణతో కొత్త శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంది, ఆయన అంగ్‌కోర్ థోమ్ గోడల నగరాన్ని నిర్మించాడు, అంగ్‌కోర్ థోమ్ ద్వారాలు, బేయాన్ ప్రసాద్ టవర్లపై లోకేశ్వరుని నవ్వుతున్న ముఖంతో అలంకరించబడింది.^[48] అంగ్‌కోర్ ఈ అభివృద్ధికి కేంద్రంగా ఉంది, బౌద్ధ దేవాలయ సముదాయం, పట్టణ సంస్థ సుమారు 1 మిలియన్ మంది పట్టణ నివాసులకు మద్దతు ఇవ్వగలదు. కంబోడియన్ బౌద్ధ శిల్పకళలో ఎక్కువ భాగం అంగ్‌కోర్‌లో భద్రపరచబడింది; అయితే, క్రమబద్ధమైన దోపిడీ దేశవ్యాప్తంగా అనేక ప్రదేశాలపై భారీ ప్రభావాన్ని చూపింది.

తరచుగా, ఖైమర్ కళ అరుదైన లక్షణాలు, సన్నని గీతలు ఉన్నప్పటికీ దైవికమైన వ్యక్తీకరణల ద్వారా తీవ్రమైన ఆధ్యాత్మికతను వ్యక్తపరచగలుగుతుంది.

థాయిలాండ్

థాయ్ బౌద్ధ కళ ఒక సహస్రాబ్ది కంటే ఎక్కువ కాలం పాటు కొనసాగింది, ద్వారవతి, శ్రీవిజయ యొక్క ప్రాథమిక థాయ్ సంస్కృతి నుండి, మొదటి థాయ్ రాజధాని సుఖోథాయ్ 13వ శతాబ్దం వరకు, ఆపై తదుపరి థాయ్ రాజ్యాలైన అయిథాయ, రతనకోసిన్ వరకు విస్తరించింది.^[49]

1 నుండి 7వ శతాబ్దాల వరకు, థాయిలాండ్‌లోని బౌద్ధ కళ మొదట భారతీయ వ్యాపారులతో ప్రత్యక్ష పరిచయం, మోన్ రాజ్య విస్తరణ ద్వారా ప్రభావితమైంది, ఇది గుప్త సంప్రదాయం నుండి ప్రేరణ పొందిన హిందూ, బౌద్ధ కళల సృష్టికి దారితీసింది, గొప్ప నైపుణ్యం కలిగిన అనేక స్మారక విగ్రహాలతో.

9వ శతాబ్దం నుండి, థాయ్ కళ యొక్క వివిధ పాఠశాలలు ఉత్తరాన కంబోడియన్ ఖైమర్ సామ్రాజ్య కళ, దక్షిణాన శ్రీ విజయ కళ ద్వారా బలంగా ప్రభావితమయ్యాయి, రెండూ మహాయాన విశ్వాసానికి చెందినవి. ఆ కాలం ముగిసే వరకు, బౌద్ధ కళ వ్యక్తీకరణలో స్పష్టమైన ద్రవత్వాన్ని కలిగి ఉంటుంది, విషయవస్తువు బోధిసత్వుల బహుళ సృష్టులతో కూడిన మహాయాన దేవతలకు విలక్షణమైనది.

13వ శతాబ్దం నుండి, థేరవాద బౌద్ధమతం శ్రీలంక నుండి ప్రవేశపెట్టబడింది, అదే సమయంలో థాయ్ రాజ్యమైన సుఖోథాయ్ స్థాపించబడింది.^[49] కొత్త విశ్వాసం థాయ్ బౌద్ధమతంలో అత్యంత శైలీకృత చిత్రాలను ప్రేరేపించింది, కొన్నిసార్లు చాలా రేఖాగణిత, దాదాపు అమూర్త బొమ్మలతో.

అయిథాయ కాలంలో (14వ–18వ శతాబ్దాలు), బుద్ధుడు విలాసవంతమైన దుస్తులు, రత్నాల అలంకారాలతో మరింత శైలీకృత పద్ధతిలో సూచించబడ్డాడు. అనేక థాయ్ శిల్పాలు లేదా దేవాలయాలు బంగారు పూత పూయబడి, అప్పుడప్పుడు ఇన్లేలతో మెరుగుపరచబడ్డాయి.

థోన్బురి, రతనకోసిన్ రాజ్యాల కాలం థాయ్ బౌద్ధ కళ తదుపరి అభివృద్ధిని చూసింది.^[49] 18వ శతాబ్దం నాటికి, బ్యాంకాక్ సియామ్ రాజ్యానికి రాజధానిగా స్థాపించబడింది. తదనంతరం, థాయ్ పాలకులు తమ బౌద్ధ భక్తిని ప్రదర్శించడానికి, తమ అధికారాన్ని ప్రదర్శించడానికి నగరాన్ని భారీ బౌద్ధ స్మారక చిహ్నాలతో నింపారు. ఇతరులలో ప్రసిద్ధ వాట్ ఫ్రా కేవ్ ఉంది, ఇది ఎమెరాల్డ్ బుద్ధుడికి నిలయం. బ్యాంకాక్‌లోని ఇతర బౌద్ధ దేవాలయాలలో ప్రరాంగ్ శైలి టవర్లతో వాట్ అరుణ్, పడుకున్న బుద్ధుని ప్రసిద్ధ చిత్రంతో వాట్ ఫో ఉన్నాయి.

ఇండోనేషియా

ఆగ్నేయాసియాలోని మిగిలిన ప్రాంతాల మాదిరిగానే, ఇండోనేషియా 1వ శతాబ్దం నుండి భారతదేశం ద్వారా బలంగా ప్రభావితమైనట్లు కనిపిస్తోంది. పశ్చిమ ఇండోనేషియాలోని సుమత్రా, జావా ద్వీపాలు శ్రీ విజయ (8వ–13వ శతాబ్దం) సామ్రాజ్యానికి స్థానంగా ఉన్నాయి, ఇది సముద్ర శక్తి ద్వారా ఆగ్నేయాసియా ద్వీపకల్పం చుట్టూ ఉన్న చాలా ప్రాంతాలను శాసించింది. శ్రీ విజయ సామ్రాజ్యం శైలేంద్ర అనే రాజుల వరుస కింద మహాయాన, వజ్రయాన బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించింది. శైలేంద్రులు ఆలయ నిర్మాణకర్తలు, జావాలో బౌద్ధమతానికి అంకితమైన పోషకులు.^[50] శ్రీ విజయ ఆగ్నేయాసియా ద్వీపకల్పంలోకి విస్తరించినప్పుడు మహాయాన బౌద్ధ కళను వ్యాప్తి చేసింది. ఈ కాలానికి చెందిన మహాయాన బోధిసత్వుల అనేక విగ్రహాలు బలమైన శుద్ధీకరణ, సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని కలిగి ఉంటాయి, ఇవి ప్రాంతం అంతటా కనిపిస్తాయి. జావాలోని పురాతన బౌద్ధ శాసనాలలో ఒకటి, కలాసన్ శాసనం 778 నాటిది, దేవత తార కోసం ఒక ఆలయ నిర్మాణం గురించి పేర్కొంది.^[50]

జావా, సుమత్రాలో అత్యంత గొప్ప, శుద్ధి చేయబడిన నిర్మాణ అవశేషాలు ఉన్నాయి. శైలేంద్రులు నిర్మించిన బోరోబుదూర్ ఆలయం (సుమారు 780–850 క్రీ.శ. నిర్మించబడింది, ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద బౌద్ధ నిర్మాణం) అత్యంత అద్భుతమైనది.^[50] ఈ ఆలయం బౌద్ధ విశ్వ భావన, మండలం ప్రకారం నిర్మించబడింది, ఇందులో కూర్చున్న బుద్ధుని 505 చిత్రాలు, బుద్ధ విగ్రహాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రత్యేక గంట ఆకారపు స్తూపం ఉన్నాయి. బోరోబుదూర్ పవిత్ర బౌద్ధ గ్రంథాలను వివరించే పొడవైన శ్రేణి బాస్-రిలీఫ్‌లతో అలంకరించబడింది.^[51] ఇండోనేషియాలోని అత్యంత పురాతన బౌద్ధ నిర్మాణం బహుశా పశ్చిమ జావాలోని కారావాంగ్‌లోని బతుజయ పురావస్తు ప్రదేశంలోని స్తూపాలు కావచ్చు, ఇవి సుమారు 4వ శతాబ్దానికి చెందినవి. ఈ ఆలయం కొన్ని ప్లాస్టర్ చేసిన ఇటుక స్తూపాలు. అయితే ఇండోనేషియాలో బౌద్ధ కళ జావాలోని శైలేంద్ర రాజవంశ పాలనలో స్వర్ణయుగాన్ని చేరుకుంది. కలాసన్, సెవు, సారి, ప్లావోసాన్ ఆలయాలలో కనిపించే బోధిసత్వుడు, తార, కిన్నెర బాస్-రిలీఫ్‌లు, విగ్రహాలు ప్రశాంతమైన వ్యక్తీకరణతో చాలా అందంగా ఉన్నాయి, అయితే బోరోబుదూర్ సమీపంలోని మెందుట్ ఆలయం వైరోచన, అవలోకితేశ్వర, వజ్రపాణి భారీ విగ్రహాన్ని కలిగి ఉంది.

సుమత్రాలో శ్రీ విజయ బహుశా ముయారా తకుస్ ఆలయాన్ని, ముయారో జంబి టెంపుల్ కాంపౌండ్స్‌ను నిర్మించి ఉండవచ్చు. క్లాసికల్ జావనీస్ బౌద్ధ కళకు అత్యంత అందమైన ఉదాహరణ సింహసరి రాజ్యం నుండి వచ్చిన ప్రజ్ఞాపారమిత విగ్రహం (నేషనల్ మ్యూజియం జకార్తా సేకరణ), ఇది అతీంద్రియ జ్ఞాన దేవత.^[52] భారతదేశంలోని చోళ పాలకులతో ఘర్షణల వల్ల ఇండోనేషియా బౌద్ధ సామ్రాజ్యం శ్రీ విజయ క్షీణించింది, ఆపై మజాపహిత్ సామ్రాజ్యం వచ్చింది.

బోరోబుదూర్‌లో బుద్ధుడు
తూర్పు జావాలోని సింహసరి నుండి వచ్చిన ప్రజ్ఞాపారమిత విగ్రహం

ఫిలిప్పీన్స్

ఫిలిప్పీన్ పురావస్తు శాస్త్రంలో బౌద్ధ కళాఖండాలు కనుగొనబడ్డాయి.^[55]^[56] వీటి శైలి వజ్రయాన ప్రభావాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది,^[57]^[58]^[59] వీటిలో చాలా వరకు 9వ శతాబ్దానికి చెందినవి. ఇవి శ్రీ విజయ సామ్రాజ్యం యొక్క వజ్రయానాన్ని, ఫిలిప్పీన్స్ ప్రారంభ రాజ్యాలపై దాని ప్రభావాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. కళాఖండాల ప్రత్యేక లక్షణాలు దీవులలో వాటి ఉత్పత్తిని సూచిస్తాయి, బౌద్ధ సంస్కృతి, సాహిత్యం గురించి కళాకారులకు లేదా స్వర్ణకారులకు ఉన్న జ్ఞానాన్ని, బౌద్ధ విశ్వాసుల ఉనికిని సూచిస్తాయి. అన్వేషణలు మిండానావో ద్వీపంలోని అగుసాన్-సురిగావ్ ప్రాంతం నుండి సెబు, పాలవాన్, లుజోన్ ద్వీపాల వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. కాబట్టి వజ్రయాన ఆచారాలు ద్వీపసమూహం అంతటా విస్తరించి ఉండాలి.

రోమన్ ఈజిప్ట్

బుద్ధుని విగ్రహం 2018–2022లో ఈజిప్టులోని బెరెనికే ప్రాచీన నౌకాశ్రయంలో జరిగిన పురావస్తు త్రవ్వకాలలో కనుగొనబడిన బౌద్ధ కళ యొక్క అరుదైన ఉదాహరణ. ఈ విగ్రహం ఐసిస్ దేవతకు అంకితం చేయబడిన ప్రారంభ రోమన్ కాలపు ఆలయ ముంగిట కనుగొనబడింది.^[60]^[61]

ఈ విగ్రహం ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు పడమరన కనుగొనబడిన మొదటి బుద్ధ విగ్రహమని ఆరోపించబడింది,^[61] కానీ హెల్గో బుద్ధుడు అంతకు ముందే కనుగొనబడింది. ఇది మన శకం ప్రారంభ శతాబ్దాలలో ఇండో-రోమన్ సంబంధాల పరిధిని తెలియజేస్తుంది.^[61] శైలీకృత వివరాలు, త్రవ్వకాల పురావస్తు సందర్భం ఆధారంగా, ఈ విగ్రహం క్రీ.శ. రెండవ శతాబ్దం ప్రాంతంలో అలెగ్జాండ్రియాలో తయారు చేయబడిందని భావిస్తున్నారు.^[61] బెరెనికే ప్రాజెక్ట్ సహ-దర్శకుడు స్టీవెన్ సైడ్‌బోథమ్ ప్రకారం, విగ్రహం 90 నుండి 140 క్రీ.శ. మధ్య కాలానికి చెందినది.^[62] ఇది ఇస్తాంబుల్‌కు దక్షిణాన వెలికితీసిన రాయి నుండి తయారు చేయబడింది, బహుశా బెరెనికేలోనే చెక్కబడి ఉండవచ్చు.^[63] విగ్రహం తల చుట్టూ కాంతి వలయం ఉంది, సూర్యకిరణాలతో అలంకరించబడింది, పక్కనే తామర పువ్వు ఉంది.^[61] ఇది 71 సెం.మీ పొడవు ఉంటుంది.^[63]

బుద్ధ విగ్రహాల విచ్ఛిన్నమైన భాగాలు (మొండెములు, తలలు) ఇప్పటికే 2019లో బెరెనికేలో కనుగొనబడ్డాయి, కొన్ని స్థానిక జిప్సమ్‌తో తయారు చేయబడ్డాయి.^[64]^[65]

సమకాలీన బౌద్ధ కళ

అనేకమంది సమకాలీన కళాకారులు బౌద్ధ ఇతివృత్తాలను ఉపయోగించారు. బిల్ వియోలా తన వీడియో ఇన్‌స్టాలేషన్లలో, జాన్ కొన్నెల్ శిల్పకళలో, అల్లన్ గ్రాహం తన మల్టీ-మీడియా "టైమ్ ఈజ్ మెమరీ"లో దీనికి ముఖ్య ఉదాహరణలు. సమకాలీన ప్రదర్శన కళలో బౌద్ధ తత్వశాస్త్రం స్వరూపం, అశాశ్వతం, వ్యవధికి సంబంధించిన అభ్యాసాలను ప్రభావితం చేసింది. కిరా ఓ'రైల్లీ, జాతున్ రిస్బా వంటి కళాకారుల పనిలో ఇది కనిపిస్తుంది, వీరిద్దరూ తమ బౌద్ధ అభ్యాసాలు తమ సృజనాత్మక పనికి తోడ్పడతాయని పేర్కొన్నారు.

యుకెలోని నెట్‌వర్క్ ఆఫ్ బౌద్ధ ఆర్గనైజేషన్స్ అన్ని కళలలో బౌద్ధ అభ్యాసకులను గుర్తించడంలో ఆసక్తి కనబరిచింది. 2005లో ఇది యుకె-వ్యాప్త బౌద్ధ కళల ఉత్సవం "ఏ లోటస్ ఇన్ ఫ్లవర్"ను సమన్వయం చేసింది; 2009లో ఇది రెండు రోజుల కళల సదస్సు "బుద్ధ మైండ్, క్రియేటివ్ మైండ్" నిర్వహించడానికి సహాయపడింది. దీని ఫలితంగా బౌద్ధ కళాకారుల సంఘం ఏర్పడింది.

అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ ద్వారా ది ఫైనల్ రిలీజ్. 'బుద్ధ అండ్ ది గాస్పెల్ ఆఫ్ బుద్ధిజం' (1916) పుస్తకం నుండి చిత్రం
సమకాలీన వియత్నామీస్ కళలో క్వాన్ అమ్

ఆధునిక బౌద్ధ కళ

ఆధునిక బౌద్ధ కళ అనేది ఆధునిక, ప్రయోగాత్మక రూపాల ద్వారా సాంప్రదాయ బౌద్ధ ఐకానోగ్రఫీ, తత్వశాస్త్రం, సంకేతాలను తిరిగి వివరించే సమకాలీన కళాత్మక ఉద్యమం. ఇది జపాన్, చైనా, థాయిలాండ్, భారతదేశం, శ్రీలంక, బంగ్లాదేశ్ వంటి దేశాలలో 20వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో ఉద్భవించింది, కళాకారులు బౌద్ధమత ఆధ్యాత్మిక, ధ్యాన అంశాలను ఆధునికవాదం, అమూర్త అభినందన, సమకాలీన కళా పద్ధతుల సౌందర్య సూత్రాలతో మిళితం చేయడానికి ప్రయత్నించారు.

ఈ ఉద్యమంలోని కళాకారులు ధ్యానం, జ్ఞానోదయం, కరుణ, అశాశ్వతం వంటి కీలక బౌద్ధ భావనలను అన్వేషించడంపై దృష్టి పెడతారు. వారు తరచుగా బుద్ధుడు, బోధిసత్వులు, మండలాల సాంప్రదాయ చిత్రాలను తిరిగి వివరిస్తారు, ఆధ్యాత్మిక అనుభవాలను కలిగించడానికి అమూర్త ఆకారాలు, బోల్డ్ రంగులు, వినూత్న పదార్థాలను ఉపయోగిస్తారు.

ఆధునిక బౌద్ధ కళలో పెయింటింగ్‌లు, శిల్పాలు, ఇన్‌స్టాలేషన్లు, మిశ్రమ మీడియా రచనలు ఉన్నాయి. థావన్ దుచనీ యొక్క 'పీస్ మండలం', అనోమా విజయవర్ధనే యొక్క 'మెడిటేషన్ సిరీస్', రాబిన్ మోండల్ యొక్క 'అబ్‌స్ట్రాక్ట్ బుద్ధ' సిరీస్ ముఖ్యమైన ఉదాహరణలు. ఈ రచనలు తరచుగా వీక్షకుల కోసం ధ్యాన వాతావరణాన్ని సృష్టించడం, సాంప్రదాయ మతపరమైన మూలాంశాలను సమకాలీన కళాత్మక భాషతో మిళితం చేయడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటాయి.

ఈ ఉద్యమం అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందింది, టోక్యో నేషనల్ మ్యూజియం, భారతదేశంలోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్, బంగ్లాదేశ్ శిల్పకళా అకాడమీ వంటి మ్యూజియాలు, గ్యాలరీలలో ప్రదర్శనలు జరిగాయి. ఆధునిక బౌద్ధ కళ ఆధ్యాత్మిక వారసత్వాన్ని సంరక్షించడమే కాకుండా మతం, సంస్కృతి, ఆధునిక దృశ్య వ్యక్తీకరణ మధ్య సంభాషణను ప్రేరేపిస్తుంది, సాంప్రదాయ విశ్వాసాలను సమకాలీన సృజనాత్మకతతో అనుసంధానిస్తుంది.

ఇవి కూడా చూడండి

బుద్ధరూపం
బౌద్ధ వాస్తుశిల్పం
బౌద్ధ సంగీతం
బౌద్ధ సంకేతాలు
ధమ్మచక్కప్పవత్తన సుత్త
చలనచిత్రంలో గౌతమ బుద్ధుని చిత్రణలు
ప్రారంభ బౌద్ధ గ్రంథాలు
గౌతమ బుద్ధుడు & బౌద్ధమతం
గొప్ప పరిత్యాగం & నాలుగు దృశ్యాలు
లీలా వైఖరి
మహా పరినిబ్బాన సుత్త
మారవిజయ వైఖరి
ధ్యాన వైఖరి
నాగ ప్రోక్ వైఖరి
బుద్ధుని శారీరక లక్షణాలు
బుద్ధునికి సంబంధించిన అవశేషాలు
సామన్యఫల సుత్త

మూలాలు

↑ "What is Buddhist Art?". Buddhist Art News. 23 August 2010. Retrieved 2014-01-27.
↑ T. Richard Blurton (1994), Hindu Art, Harvard University Press, ISBN 978-0674391895, pp. 113–116, 160–162, 191–192
↑ Jayawickrama ed. Takakusu & Nagai (1977). Samantapāsādikā (PTS ed.). London: Pali Text Society via Oxford University Press. ISBN 978-0-86013-158-8.
↑ Huntington, John. "The Origins of the Buddhia Image" (PDF). Huntington Archive. Kanak Publications. Retrieved 14 July 2025.
↑ Rathanasara, Kaudagammana; Chandra, Vinita (2026-02-12). "Emergence of the Buddhist Image Cult: Recovering the Role of Bhikkhunīs". Archaeologies (in ఇంగ్లీష్). doi:10.1007/s11759-026-09551-5. ISSN 1555-8622.
↑ Buddhist Art Frontline Magazine 13–26 May 1989
1 2 Acri, Andrea (20 December 2018). "Maritime Buddhism". Oxford Research Encyclopedia of Religion. Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acrefore/9780199340378.013.638. ISBN 9780199340378. Archived from the original on 19 February 2019. Retrieved 30 May 2021.
↑ అశోకుని శాసనాలు|రాతి శాసనం Nb13 (S. Dhammika)
↑ "(మిలిందపన్హాలో) మెనాండర్ అర్హతుడిగా ప్రకటించబడ్డాడు", McEvilley, p. 378.
↑ Simmons, Caleb; Sarao, K. T. S. (2010). "పుష్యమిత్ర శుంగ, క్రీ.పూ. రెండవ శతాబ్దపు హిందూ పాలకుడు, బౌద్ధుల గొప్ప హింసకుడు". In Danver, Steven L. Popular Controversies in World History. ABC-CLIO. p. 89. ISBN 978-1598840780
1 2 Myer, Prudence R. (1986). "Bodhisattvas and Buddhas: Early Buddhist Images from Mathurā". Artibus Asiae. 47 (2): 111–113. doi:10.2307/3249969. ISSN 0004-3648. JSTOR 3249969.
↑ Miller, Derek (2018). The Silk Road. Cavendish Square Publishing. pp. 66.
↑ Sørensen, Henrik H. (1995). "Buddhist Sculptures from the Song Dynasty at Mingshan Temple in Anyue, Sichuan". Artibus Asiae. 55 (3/4): 281–302. doi:10.2307/3249752. ISSN 0004-3648. JSTOR 3249752.
↑ Solonin, K. J. (2013). "Buddhist Connections between the Liao and Xixia: Preliminary Considerations". Journal of Song-Yuan Studies. 43: 171–219. ISSN 1059-3152. JSTOR 43855194.
↑ Lin, Hang (2019-05-01). "A Sinicised Religion Under Foreign Rule: Buddhism in the Jurchen Jin Dynasty (1115–1234)". The Medieval History Journal (in ఇంగ్లీష్). 22 (1): 23–52. doi:10.1177/0971945818806991. ISSN 0971-9458. S2CID 165514947.
↑ Cotterell, A; The imperial capitals of China: an inside view of the celestial empire, Random House 2008, ISBN 978-1-84595-010-1 p. 179
↑ Ortiz, Valérie Malenfer; Dreaming the southern song landscape: the power of illusion in Chinese painting, Brill 1999, ISBN 978-90-04-11011-3 pp. 161–162
↑ Cahill, James (1997). "Continuations of Ch'an Ink Painting into Ming-Ch'ing and the Prevalence of Type Images". Archives of Asian Art. 50: 17–41. ISSN 0066-6637. JSTOR 20111272.
↑ Ryor, Kathleen M. (2019). "Style as Substance: Literary Ink Painting and Buddhist Practice in Late Ming Dynasty China". In Faini, Marco; Meneghin, Alessia (eds.). Domestic Devotions in the Early Modern World. Intersections 59. Vol. 59. Brill. pp. 244–266. ISBN 978-90-04-34254-5. JSTOR 10.1163/j.ctvrzgvxg.19.
↑ Ursula., Toyka-Fuong (2014). The splendours of paradise murals and epigraphic documents at the early Ming Buddhist monastery Fahai Si. Institut Monumenta Serica. ISBN 978-3-8050-0617-0. OCLC 1087831059.
↑ Weidner, Marsha Smith, and Patricia Ann Berger. Latter Days of the Law : Images of Chinese Buddhism, 850–1850. Lawrence, KS: Spencer Museum of Art, University of Kansas, 1994.
↑ Berger 1994, p. 113
↑ Berger 1994, pp. 114–118
↑ Berger 1994, p. 114
↑ Berger, Patricia Ann. Empire of Emptiness : Buddhist Art and Political Authority in Qing China. Honolulu: University of Hawai'i Press, 2003.
↑ అశోకుని శాసనాలు|రాతి శాసనం Nb13 (S. Dhammika)
↑ "(మిలిందపన్హాలో) మెనాండర్ అర్హతుడిగా ప్రకటించబడ్డాడు", McEvilley, p. 378.
↑ Simmons, Caleb; Sarao, K. T. S. (2010). "పుష్యమిత్ర శుంగ, క్రీ.పూ. రెండవ శతాబ్దపు హిందూ పాలకుడు, బౌద్ధుల గొప్ప హింసకుడు". In Danver, Steven L. Popular Controversies in World History. ABC-CLIO. p. 89. ISBN 978-1598840780
↑ "Crown". Arts of Korea. The Metropolitan Museum of Art. Retrieved 2007-01-09.
↑ Grayson (2002), p. 21.
1 2 Grayson (2002), p. 25.
↑ Grayson (2002), p. 24.
↑ Peter N. Stearns & William Leonard Langer (2001). The Encyclopedia of World History: ancient, medieval, and modern, chronologically arranged. Houghton Mifflin Books. ISBN 0-395-65237-5.; "Korea, 500–1000 A.D." Timeline of Arts History. The Metropolitan Museum of Art. Retrieved 2007-01-09.
↑ Grayson (2002), pp. 27 & 33.
↑ "Korean Buddhist Sculpture, 5th–9th Century". Timeline of Arts History. The Metropolitan Museum of Art. October 2002. Retrieved 2007-01-09.
↑ "Korean Buddhist Sculpture (5th–9th century)". metmuseum.org. October 2002. Retrieved 2014-12-11. {{cite web}}: Text "Heilbrunn Timeline of Art History" ignored (help); Text "The Metropolitan Museum of Art" ignored (help); Text "Thematic Essay" ignored (help)
↑ "Japanese Art and Its Korean Secret". www2.kenyon.edu. Retrieved 2014-12-11.
↑ Fletcher, B.; Cruickshank, D. (1996). Sir Banister Fletcher's a History of Architecture. Architectural Press. p. 716. ISBN 978-0750622677. Retrieved 2014-12-12.
↑ metmuseum.org
↑ Grayson, J.H. (2002). Korea: A Religious History. RoutledgeCurzon. p. 33. ISBN 978-0700716050. Retrieved 2014-12-11.
↑ Sampa Biswas (2010). Indian Influence on the Art of Japan. Northern Book Centre. ISBN 978-8172112691.
↑ Kotobank, Jōchō. The Asahi Shimbun.
↑ Kotobank, Kei school. The Asahi Shimbun.
↑ Kotobank, Sanjūsangen-dō. The Asahi Shimbun.
↑ Buddhist Statues at the Sanjūsangen-dō. Sanjūsangen-dō.
↑ Deborah E. Klimburg-Salter; Christian Luczanits (1997). Tabo: a lamp for the kingdom : early Indo Tibetan Buddhist art in the western Himalaya, Archeologia, arte primitiva e orientale. Skira. ISBN 9788881182091.
1 2 T. Richard Blurton (1994), Hindu Art, Harvard University Press, ISBN 978-0674391895, pp. 202–204, కొటేషన్: "క్రీ.శ. మొదటి సహస్రాబ్ది అంతటా భారతదేశంలోని ఈ భాగంలో బౌద్ధమతం వికసించింది, ముఖ్యంగా ఎనిమిదవ, పన్నెండవ శతాబ్దాల పాల రాజుల పోషణలో. ఈ కాలం చివరలో, ప్రజాదరణ పొందిన బౌద్ధమతం, హిందూ మతం మరింతగా పెనవేసుకున్నాయి. అయితే, పశ్చిమాన ఉన్న ముస్లిం దండయాత్రదారులు పన్నెండవ శతాబ్దంలో ఆశ్రమాలను నాశనం చేసినప్పుడు, భారతదేశంలో బౌద్ధమతం ఒక ప్రధాన శక్తిగా పతనమైంది."
↑ W. Vivian De Thabrew (2014). Buddhist Monuments and Temples of Cambodia and Laos. Author House. p. 33. ISBN 978-1496998972.
1 2 3 Dawn F. Rooney (2016). Thai Buddhist Art: Discover Thai Art. River Books. ISBN 978-6167339696.
1 2 3 Jean Philippe Vogel; Adriaan Jacob Barnouw (1936). Buddhist Art in India, Ceylon, and Java. Asian Educational Services. pp. 90–92. ISBN 978-8120612259. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)
↑ John Miksic (2012). Borobudur: Golden Tales of the Buddhas. Tuttle Publishing. ISBN 978-1462909100.
↑ "Prajnaparamita". Virtual Collections of Asian Masterpieces. Retrieved 27 August 2017.
↑ Orlina, Roderick (2012). "Epigraphical evidence for the cult of Mahāpratisarā in the Philippines". Journal of the International Association of Buddhist Studies (in ఇంగ్లీష్). 35 (1–2): 165–166. ISSN 0193-600X. Archived from the original on 2019-05-30. Retrieved 2019-05-30. This image was previously thought to be a distorted Tārā, but was recently correctly identified as a Vajralāsyā ('Bodhisattva of amorous dance'), one of the four deities associated with providing offerings to the Buddha Vairocana and located in the southeast corner of a Vajradhātumaṇḍala.
↑ Weinstein, John. "Agusan Gold Vajralasya". Google Arts & Culture (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 1 June 2019. Scholars think that the statue may represent an offering goddess from a three-dimensional Vajradhatu (Diamond World) mandala.
↑ Peralta, Jesus T. (July–August 1983). "Prehistoric Gold Ornaments From the Central Bank of the Philippines". Arts of Asia. pp. 54–60.
↑ Zafra, Jessica (April 26, 2008). "Art Exhibit: Philippines' 'Gold of Ancestors'". Newsweek. Retrieved February 6, 2022.
↑ Legeza, Laszlo (1988). "Tantric Elements in Pre-Hispanic Gold Art". Arts of Asia. Vol. 18, no. 4. pp. 129–133.
↑ "History of Palawan". Camperspoint. Archived from the original on January 15, 2009. Retrieved December 5, 2018.
↑ "Early Buddhism in the Philippines". Buddhism in the Philippines. November 8, 2014.
↑ "Garum Masala;Dramatic archaeological discoveries have led scholars to radically reassess the size and importance of the trade between ancient Rome and India". New York Review. 20 April 2023.
1 2 3 4 5 Parker, Christopher. "Archaeologists Unearth Buddha Statue in Ancient Egyptian Port City". Smithsonian Magazine (in ఇంగ్లీష్).
↑ Jarus, Owen (2 May 2023). "1st-century Buddha statue from ancient Egypt indicates Buddhists lived there in Roman times". livescience.com (in ఇంగ్లీష్).
1 2 "Buddha statue found in ancient Egyptian seaport, points to Roman-era links with India". ABC News (in ఆస్ట్రేలియన్ ఇంగ్లీష్). 28 April 2023.
↑ Carannante, Alfredo; Ast, Rodney; Kaper, Olaf; Tomber, Roberta (1 January 2020). "Berenike 2019: Report on the Excavations". Thetis. కొన్ని రాతి శిల్పాలు బుద్ధుని, ఇతర దక్షిణ ఆసియా దేవతల చిత్రాలను కలిగి ఉన్నాయి. (...) రెండవ అంశం 9.3 సెం.మీ ఎత్తు ఉన్న బుద్ధుని చిన్న రాతి తల. దాని జుట్టు ముందు నుండి అలల వంటి తీగలుగా వెనక్కి గీతలతో ఉంది. కొప్పు అసాధారణంగా ఫ్లాట్‌గా ఉంది, కానీ దాని చుట్టూ ఉన్న రిబ్బన్ ద్వారా స్పష్టంగా గుర్తించబడింది, ఇవి బుద్ధుని తలలకు విలక్షణమైన అంశాలు. పొడవైన చెవిపోగులు లేని చెవులు చిత్రించబడలేదు, కానీ అవి బహుశా కొద్దిగా బయటకు పొడుచుకు వచ్చిన ఉపరితలాలపై పెయింట్ చేయబడ్డాయి. బెరెనికేలోని ఒక కళాకారుడు దీనిని స్థానిక జిప్సమ్‌తో తయారు చేశాడు. దాని మొత్తం రూపం ప్రకారం ఈ ఐకానోగ్రఫీ గాంధార, కుషాణ లేదా గుప్త శైలిలా కనిపిస్తుంది.
↑ Kaper, O.E (2021). "Berenike as a Harbour for Meroe: New evidence for Meroitic presence on the Red Sea Coast". Der Antike Sudan. Mitteilungen der Sudanarchäologischen Gesellschaft zu Berlin E.v. 32: 58.

బాహ్య లింకులు

పీబాడీ ఎసెక్స్ మ్యూజియంలో ఫిలిప్స్ లైబ్రరీ హెర్బర్ట్ ఆఫ్ఫెన్ రీసెర్చ్ కలెక్షన్ (ఆర్కైవ్ చేయబడింది 30 జనవరి 2010)

మూస:Buddhism topics మూస:Asia in topic

[1] "What is Buddhist Art?". Buddhist Art News. 23 August 2010. Retrieved 2014-01-27.

[blurton113-2] T. Richard Blurton (1994), Hindu Art, Harvard University Press, ISBN 978-0674391895, pp. 113–116, 160–162, 191–192

[Samantapāsādikā-3] Jayawickrama ed. Takakusu & Nagai (1977). Samantapāsādikā (PTS ed.). London: Pali Text Society via Oxford University Press. ISBN 978-0-86013-158-8.

[Huntington-4] Huntington, John. "The Origins of the Buddhia Image" (PDF). Huntington Archive. Kanak Publications. Retrieved 14 July 2025.

[5] Rathanasara, Kaudagammana; Chandra, Vinita (2026-02-12). "Emergence of the Buddhist Image Cult: Recovering the Role of Bhikkhunīs". Archaeologies (in ఇంగ్లీష్). doi:10.1007/s11759-026-09551-5. ISSN 1555-8622.

[6] Buddhist Art Frontline Magazine 13–26 May 1989

[:3-7] 1 2 Acri, Andrea (20 December 2018). "Maritime Buddhism". Oxford Research Encyclopedia of Religion. Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acrefore/9780199340378.013.638. ISBN 9780199340378. Archived from the original on 19 February 2019. Retrieved 30 May 2021.

[8] అశోకుని శాసనాలు|రాతి శాసనం Nb13 (S. Dhammika)

[9] "(మిలిందపన్హాలో) మెనాండర్ అర్హతుడిగా ప్రకటించబడ్డాడు", McEvilley, p. 378.

[10] Simmons, Caleb; Sarao, K. T. S. (2010). "పుష్యమిత్ర శుంగ, క్రీ.పూ. రెండవ శతాబ్దపు హిందూ పాలకుడు, బౌద్ధుల గొప్ప హింసకుడు". In Danver, Steven L. Popular Controversies in World History. ABC-CLIO. p. 89. ISBN 978-1598840780

[PDM122-11] 1 2 Myer, Prudence R. (1986). "Bodhisattvas and Buddhas: Early Buddhist Images from Mathurā". Artibus Asiae. 47 (2): 111–113. doi:10.2307/3249969. ISSN 0004-3648. JSTOR 3249969.

[12] Miller, Derek (2018). The Silk Road. Cavendish Square Publishing. pp. 66.

[13] Sørensen, Henrik H. (1995). "Buddhist Sculptures from the Song Dynasty at Mingshan Temple in Anyue, Sichuan". Artibus Asiae. 55 (3/4): 281–302. doi:10.2307/3249752. ISSN 0004-3648. JSTOR 3249752.

[14] Solonin, K. J. (2013). "Buddhist Connections between the Liao and Xixia: Preliminary Considerations". Journal of Song-Yuan Studies. 43: 171–219. ISSN 1059-3152. JSTOR 43855194.

[15] Lin, Hang (2019-05-01). "A Sinicised Religion Under Foreign Rule: Buddhism in the Jurchen Jin Dynasty (1115–1234)". The Medieval History Journal (in ఇంగ్లీష్). 22 (1): 23–52. doi:10.1177/0971945818806991. ISSN 0971-9458. S2CID 165514947.

[16] Cotterell, A; The imperial capitals of China: an inside view of the celestial empire, Random House 2008, ISBN 978-1-84595-010-1 p. 179

[17] Ortiz, Valérie Malenfer; Dreaming the southern song landscape: the power of illusion in Chinese painting, Brill 1999, ISBN 978-90-04-11011-3 pp. 161–162

[18] Cahill, James (1997). "Continuations of Ch'an Ink Painting into Ming-Ch'ing and the Prevalence of Type Images". Archives of Asian Art. 50: 17–41. ISSN 0066-6637. JSTOR 20111272.

[19] Ryor, Kathleen M. (2019). "Style as Substance: Literary Ink Painting and Buddhist Practice in Late Ming Dynasty China". In Faini, Marco; Meneghin, Alessia (eds.). Domestic Devotions in the Early Modern World. Intersections 59. Vol. 59. Brill. pp. 244–266. ISBN 978-90-04-34254-5. JSTOR 10.1163/j.ctvrzgvxg.19.

[20] Ursula., Toyka-Fuong (2014). The splendours of paradise murals and epigraphic documents at the early Ming Buddhist monastery Fahai Si. Institut Monumenta Serica. ISBN 978-3-8050-0617-0. OCLC 1087831059.

[21] Weidner, Marsha Smith, and Patricia Ann Berger. Latter Days of the Law : Images of Chinese Buddhism, 850–1850. Lawrence, KS: Spencer Museum of Art, University of Kansas, 1994.

[22] Berger 1994, p. 113

[23] Berger 1994, pp. 114–118

[24] Berger 1994, p. 114

[25] Berger, Patricia Ann. Empire of Emptiness : Buddhist Art and Political Authority in Qing China. Honolulu: University of Hawai'i Press, 2003.

[26] అశోకుని శాసనాలు|రాతి శాసనం Nb13 (S. Dhammika)

[27] "(మిలిందపన్హాలో) మెనాండర్ అర్హతుడిగా ప్రకటించబడ్డాడు", McEvilley, p. 378.

[28] Simmons, Caleb; Sarao, K. T. S. (2010). "పుష్యమిత్ర శుంగ, క్రీ.పూ. రెండవ శతాబ్దపు హిందూ పాలకుడు, బౌద్ధుల గొప్ప హింసకుడు". In Danver, Steven L. Popular Controversies in World History. ABC-CLIO. p. 89. ISBN 978-1598840780

[29] "Crown". Arts of Korea. The Metropolitan Museum of Art. Retrieved 2007-01-09.

[30] Grayson (2002), p. 21.

[graysonp25-31] 1 2 Grayson (2002), p. 25.

[32] Grayson (2002), p. 24.

[33] Peter N. Stearns & William Leonard Langer (2001). The Encyclopedia of World History: ancient, medieval, and modern, chronologically arranged. Houghton Mifflin Books. ISBN 0-395-65237-5.; "Korea, 500–1000 A.D." Timeline of Arts History. The Metropolitan Museum of Art. Retrieved 2007-01-09.

[34] Grayson (2002), pp. 27 & 33.

[35] "Korean Buddhist Sculpture, 5th–9th Century". Timeline of Arts History. The Metropolitan Museum of Art. October 2002. Retrieved 2007-01-09.

[metmuseum-36] "Korean Buddhist Sculpture (5th–9th century)". metmuseum.org. October 2002. Retrieved 2014-12-11. {{cite web}}: Text "Heilbrunn Timeline of Art History" ignored (help); Text "The Metropolitan Museum of Art" ignored (help); Text "Thematic Essay" ignored (help)

[kenyon-37] "Japanese Art and Its Korean Secret". www2.kenyon.edu. Retrieved 2014-12-11.

[google2-38] Fletcher, B.; Cruickshank, D. (1996). Sir Banister Fletcher's a History of Architecture. Architectural Press. p. 716. ISBN 978-0750622677. Retrieved 2014-12-12.

[39] tmuseum.org

[google-40] Grayson, J.H. (2002). Korea: A Religious History. RoutledgeCurzon. p. 33. ISBN 978-0700716050. Retrieved 2014-12-11.

[41] Sampa Biswas (2010). Indian Influence on the Art of Japan. Northern Book Centre. ISBN 978-8172112691.

[42] Kotobank, Jōchō. The Asahi Shimbun.

[43] Kotobank, Kei school. The Asahi Shimbun.

[44] Kotobank, Sanjūsangen-dō. The Asahi Shimbun.

[45] Buddhist Statues at the Sanjūsangen-dō. Sanjūsangen-dō.

[46] Deborah E. Klimburg-Salter; Christian Luczanits (1997). Tabo: a lamp for the kingdom : early Indo Tibetan Buddhist art in the western Himalaya, Archeologia, arte primitiva e orientale. Skira. ISBN 9788881182091.

[richardblurton202-47] 1 2 T. Richard Blurton (1994), Hindu Art, Harvard University Press, ISBN 978-0674391895, pp. 202–204, కొటేషన్: "క్రీ.శ. మొదటి సహస్రాబ్ది అంతటా భారతదేశంలోని ఈ భాగంలో బౌద్ధమతం వికసించింది, ముఖ్యంగా ఎనిమిదవ, పన్నెండవ శతాబ్దాల పాల రాజుల పోషణలో. ఈ కాలం చివరలో, ప్రజాదరణ పొందిన బౌద్ధమతం, హిందూ మతం మరింతగా పెనవేసుకున్నాయి. అయితే, పశ్చిమాన ఉన్న ముస్లిం దండయాత్రదారులు పన్నెండవ శతాబ్దంలో ఆశ్రమాలను నాశనం చేసినప్పుడు, భారతదేశంలో బౌద్ధమతం ఒక ప్రధాన శక్తిగా పతనమైంది."

[48] W. Vivian De Thabrew (2014). Buddhist Monuments and Temples of Cambodia and Laos. Author House. p. 33. ISBN 978-1496998972.

[Thai_Buddhist_Art-49] 1 2 3 Dawn F. Rooney (2016). Thai Buddhist Art: Discover Thai Art. River Books. ISBN 978-6167339696.

[Buddhist_Art_in_India,_Ceylon,_and_Java-50] 1 2 3 Jean Philippe Vogel; Adriaan Jacob Barnouw (1936). Buddhist Art in India, Ceylon, and Java. Asian Educational Services. pp. 90–92. ISBN 978-8120612259. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)

[51] John Miksic (2012). Borobudur: Golden Tales of the Buddhas. Tuttle Publishing. ISBN 978-1462909100.

[VCM-52] "Prajnaparamita". Virtual Collections of Asian Masterpieces. Retrieved 27 August 2017.

[53] Orlina, Roderick (2012). "Epigraphical evidence for the cult of Mahāpratisarā in the Philippines". Journal of the International Association of Buddhist Studies (in ఇంగ్లీష్). 35 (1–2): 165–166. ISSN 0193-600X. Archived from the original on 2019-05-30. Retrieved 2019-05-30. This image was previously thought to be a distorted Tārā, but was recently correctly identified as a Vajralāsyā ('Bodhisattva of amorous dance'), one of the four deities associated with providing offerings to the Buddha Vairocana and located in the southeast corner of a Vajradhātumaṇḍala.

[54] Weinstein, John. "Agusan Gold Vajralasya". Google Arts & Culture (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 1 June 2019. Scholars think that the statue may represent an offering goddess from a three-dimensional Vajradhatu (Diamond World) mandala.

[Jesus_Peralta_1981-55] Peralta, Jesus T. (July–August 1983). "Prehistoric Gold Ornaments From the Central Bank of the Philippines". Arts of Asia. pp. 54–60.

[newsweek.com-56] Zafra, Jessica (April 26, 2008). "Art Exhibit: Philippines' 'Gold of Ancestors'". Newsweek. Retrieved February 6, 2022.

[Laszlo_Legeza_1988-57] Legeza, Laszlo (1988). "Tantric Elements in Pre-Hispanic Gold Art". Arts of Asia. Vol. 18, no. 4. pp. 129–133.

[58] "History of Palawan". Camperspoint. Archived from the original on January 15, 2009. Retrieved December 5, 2018.

[filipinobuddhism1-59] "Early Buddhism in the Philippines". Buddhism in the Philippines. November 8, 2014.

[60] "Garum Masala;Dramatic archaeological discoveries have led scholars to radically reassess the size and importance of the trade between ancient Rome and India". New York Review. 20 April 2023.

[Smith-61] 1 2 3 4 5 Parker, Christopher. "Archaeologists Unearth Buddha Statue in Ancient Egyptian Port City". Smithsonian Magazine (in ఇంగ్లీష్).

[62] Jarus, Owen (2 May 2023). "1st-century Buddha statue from ancient Egypt indicates Buddhists lived there in Roman times". livescience.com (in ఇంగ్లీష్).

[ABC-63] 1 2 "Buddha statue found in ancient Egyptian seaport, points to Roman-era links with India". ABC News (in ఆస్ట్రేలియన్ ఇంగ్లీష్). 28 April 2023.

[64] Carannante, Alfredo; Ast, Rodney; Kaper, Olaf; Tomber, Roberta (1 January 2020). "Berenike 2019: Report on the Excavations". Thetis. కొన్ని రాతి శిల్పాలు బుద్ధుని, ఇతర దక్షిణ ఆసియా దేవతల చిత్రాలను కలిగి ఉన్నాయి. (...) రెండవ అంశం 9.3 సెం.మీ ఎత్తు ఉన్న బుద్ధుని చిన్న రాతి తల. దాని జుట్టు ముందు నుండి అలల వంటి తీగలుగా వెనక్కి గీతలతో ఉంది. కొప్పు అసాధారణంగా ఫ్లాట్‌గా ఉంది, కానీ దాని చుట్టూ ఉన్న రిబ్బన్ ద్వారా స్పష్టంగా గుర్తించబడింది, ఇవి బుద్ధుని తలలకు విలక్షణమైన అంశాలు. పొడవైన చెవిపోగులు లేని చెవులు చిత్రించబడలేదు, కానీ అవి బహుశా కొద్దిగా బయటకు పొడుచుకు వచ్చిన ఉపరితలాలపై పెయింట్ చేయబడ్డాయి. బెరెనికేలోని ఒక కళాకారుడు దీనిని స్థానిక జిప్సమ్‌తో తయారు చేశాడు. దాని మొత్తం రూపం ప్రకారం ఈ ఐకానోగ్రఫీ గాంధార, కుషాణ లేదా గుప్త శైలిలా కనిపిస్తుంది.

[65] Kaper, O.E (2021). "Berenike as a Harbour for Meroe: New evidence for Meroitic presence on the Red Sea Coast". Der Antike Sudan. Mitteilungen der Sudanarchäologischen Gesellschaft zu Berlin E.v. 32: 58.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]