బౌద్ధ దేవాలయం

బౌద్ధ దేవాలయం లేదా బౌద్ధ మఠం బౌద్ధమత అనుచరులకు ప్రార్థనా స్థలం. వాటిలో వివిధ ప్రాంతాలు, భాషలలో విహార, చైత్య, స్థూపం, వాట్, ఖురుల్, పగోడా అని పిలువబడే నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. బౌద్ధమతం దేవాలయాలు బుద్ధుడి స్వచ్ఛమైన భూమి లేదా స్వచ్ఛమైన వాతావరణాన్ని సూచిస్తాయి. సాంప్రదాయ బౌద్ధ దేవాలయాలు అంతర్గత, బాహ్య శాంతిని ప్రేరేపించేలా రూపొందించబడ్డాయి.^[1]

బౌద్ధ దేవాలయాలు బౌద్ధ వాస్తుశిల్ప సూత్రాలకు కట్టుబడి నిర్మాణ మార్గదర్శకుల సమితిని అనుసరిస్తాయి, దక్షిణ ఆసియా, ఆగ్నేయాసియా, తూర్పు ఆసియా అంతటా కనిపించే శైలీకృత ఉత్పన్నాలు ఉన్నాయి.^[2]

ఆర్కిటెక్చర్

దీని నిర్మాణం ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంటాయి. సాధారణంగా, ఈ ఆలయంలో దాని భవనాలు మాత్రమే కాకుండా, చుట్టుపక్కల వాతావరణం కూడా ఉంటుంది. బౌద్ధ దేవాలయాలు అగ్ని, గాలి, నీరు, భూమి, శూన్యత (అంతరిక్షం) అనే ఐదు అంశాలకు ప్రతీకగా రూపొందించబడ్డాయి.^[3]

భారతదేశం

ప్రారంభ బౌద్ధమతం యొక్క మూలాలు, భారతదేశంలో దేవాలయాల రూపకల్పన విశ్వానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ప్రార్థనా స్థలం అనే ఆలోచన ద్వారా ప్రభావితమైంది. బౌద్ధ దేవాలయ సముదాయాలకు ఒక పొడవైన ఆలయం తరచుగా మధ్యలో ఉంటుంది, చుట్టూ చిన్న దేవాలయాలు, గోడలు ఉంటాయి. ఈ కేంద్రం చుట్టూ మహాసముద్రాలు, చిన్న పర్వతాలు, భారీ గోడ ఉన్నాయి.^[4]

భారతీయ మతాలలో ఒక పుణ్యక్షేత్రం, పవిత్ర స్థలం, దేవాలయం లేదా ప్రార్థనా మందిరాన్ని చైత్యం , చైత్య మందిరం లేదా చైత్య-గృహం అని అంటారు . ఈ పదం బౌద్ధమతంలో అత్యంత సాధారణం , అక్కడ ఇది ప్రవేశ ద్వారానికి ఎదురుగా ఉన్న చివరన ఒక స్థూపం, గుండ్రని అప్స్, గుండ్రని ఆకారంతో ఎత్తైన పైకప్పు ఉన్న ప్రదేశాన్ని సూచిస్తుంది . కచ్చితంగా చెప్పాలంటే, చైత్యం అంటే స్థూపమే, భారతీయ భవనాలు చైత్య మందిరాలే, కానీ ఈ వ్యత్యాసం తరచుగా పాటించబడదు. కార్లా గుహలు లేదా అజంతాలో వలె, తొలి చైత్యాలలో చాలా వరకు రాతితో చెక్కబడ్డాయి.

మొట్టమొదటి స్వేచ్ఛగా నిలబడే కొన్ని దేవాలయాలు వృత్తాకార రకానికి చెందినవి కావచ్చు. బుద్ధుడు జ్ఞానోదయం పొందిన బోధి చెట్టు రక్షించడానికి అశోకుడు సుమారు క్రీ పూ 250 లో బోధ్ గయలో మహాబోధి ఆలయాన్ని కూడా నిర్మించాడు, ఇది ఒక వృత్తాకార నిర్మాణం. బైరత్ ఆలయం కూడా ఒక గుండ్రని నిర్మాణం, దీనిని పురావస్తు అవశేషాల ద్వారా చూడవచ్చు. ఈ ప్రారంభ ఆలయ నిర్మాణం ప్రాతినిధ్యాలు భరూత్ వద్ద స్థూపం రెయిలింగ్‌పై చెక్కబడిన క్రీపూ 100 నాటి శిల్పంపై అలాగే సాంచి కనిపిస్తాయి.^[5] ఆ కాలం నుండి డైమండ్ సింహాసనం మిగిలి ఉంది, బోధి చెట్టు దిగువన అశోకుడు స్థాపించిన శిల్పాలతో అలంకరించబడిన దాదాపు చెక్కుచెదరకుండా ఉన్న ఇసుకరాయి పలక.^[6]^[7] ఈ వృత్తాకార-రకం దేవాలయాలు తుల్జ గుహలు లేదా గుంటుపల్లి వంటి తరువాత రాతి-చెక్కిన గుహలలో కూడా కనుగొనబడ్డాయి.^[8]

బోధ్ గయలోని అశోకుడి మహాబోధి దేవాలయం, వజ్రాల సింహాసనం సుమారు క్రీ పూ 250లో నిర్మించబడ్డాయి. భరత్ ఫ్రైజ్
సాంచి, స్థూపం 1, దక్షిణ ద్వారంలో చిత్రీకరించబడిన బోధి వృక్ష ఆలయం
2వ శతాబ్దపు CE, ఘంటసాల స్థూపం, బహుళ అంతస్థుల దేవాలయం రిలీఫ్^[9]^[10]
స్తంభాలతో కూడిన వృత్తాకార రాతి చైత్యం అవశేషాలు, తులజా గుహలు

ఇండోనేషియా

ఇండోనేషియా హిందూ మతం తరువాత రెండవ పురాతన మతం బౌద్ధమతం, ఇది రెండవ శతాబ్దంలో భారతదేశం నుండి వచ్చింది.^[11] ఇండోనేషియాలో బౌద్ధమత చరిత్ర హిందూ మతం చరిత్రతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది, ఎందుకంటే అదే కాలంలో భారతీయ సంస్కృతి ద్వారా ప్రభావితమైన అనేక సామ్రాజ్యాలు స్థాపించబడ్డాయి. ఇండోనేషియాలోని పురాతన బౌద్ధ పురావస్తు ప్రదేశం పశ్చిమ జావాలోని కారావాంగ్లోని బటుజయ స్థూపాల సముదాయం అని చెప్పవచ్చు. బటుజయలోని పురాతన అవశేషాలు 2వ శతాబ్దం నుండి ఉద్భవించాయని అంచనా వేయబడింది, అయితే తాజా అవశేషాలు 12వ శతాబ్దం నాటివి. తదనంతరం, సుమత్రాలోని జాంబి, పాలెంబాంగ్, రియావు ప్రావిన్సులతో పాటు మధ్య, తూర్పు జావా గణనీయమైన సంఖ్యలో బౌద్ధ ప్రదేశాలు కనుగొనబడ్డాయి. ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం, శతాబ్దాలుగా, శైలేంద్ర రాజవంశం, మాతరం, శ్రీవిజయ సామ్రాజ్యాలు వంటి శక్తివంతమైన బౌద్ధ సామ్రాజ్యాల పెరుగుదల పతనాన్ని చూసింది.

కొన్ని చైనీస్ మూలాల ప్రకారం, ఒక చైనీస్ బౌద్ధ సన్యాసి ఐ-సింగ్ భారతదేశానికి తన యాత్రికుల ప్రయాణంలో, 7వ శతాబ్దంలో సుమత్రా ఆధారంగా శ్రీవిజయ శక్తివంతమైన సముద్ర సామ్రాజ్యాన్ని చూశాడు. ఇండోనేషియాలో అనేక బౌద్ధ చారిత్రక వారసత్వాలను చూడవచ్చు, వీటిలో 8వ శతాబ్దపు బోరోబుదూర్ మండల స్మారక చిహ్నం, మధ్య జావాలోని సేవు ఆలయం, పశ్చిమ జావాలోని బటుజయ, సుమత్రాలోని మురో జాంబి, ముమురా టాకుస్, బహల్ ఆలయం, ఇండోనేషియా హిందూ-బౌద్ధ రాజ్యాల పూర్వ చరిత్ర నుండి అనేక విగ్రహాలు లేదా శాసనాలు ఉన్నాయి.

కేదిరి, సింఘసరి, మజాపాహిత్ సామ్రాజ్యాల కాలంలో, బౌద్ధమతం-ధర్మరి కసోగతన్ గుర్తించబడింది-హిందూ మతంతో పాటు రాజ్యం అధికారిక మతాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడింది. కొంతమంది రాజులు మరొకటి కంటే హిందూ మతాన్ని ఇష్టపడినప్పటికీ, హిందువుల (శివైతేస్, బౌద్ధులు) మధ్య సహనాన్ని ప్రోత్సహించడానికి మ్పు తాంటులార్ రాసిన కాకవిన్ సుతసోమ నుండి రూపొందించబడిన భిన్నేక తుంగల్ ఇక జాతీయ నినాదం లో వ్యక్తమైనట్లుగా సామరస్యం, సహనం, సమన్వయవాదం కూడా ప్రోత్సహించబడ్డాయి.^[12] ప్రాచీన జావా శాస్త్రీయ యుగం బౌద్ధ కళలకు కొన్ని సున్నితమైన ఉదాహరణలను కూడా ఉత్పత్తి చేసింది, వీటిలో ప్రజ్ఞాపరమిత విగ్రహం, బుద్ధ వైరోచన విగ్రహం, మెండుట్ ఆలయంలోని బోధిస్త్వ పద్మపాణి, వజ్రపాణి విగ్రహాలు ఉన్నాయి.

సమకాలీన ఇండోనేషియా బౌద్ధ దృక్పథంలో, కాండి అనేది పురాతన లేదా కొత్త పుణ్యక్షేత్రాన్ని సూచిస్తుంది. ఉదాహరణకు ఇండోనేషియాలోని అనేక సమకాలీన విహారాలలో పావోన్ ప్లావోసన్పెర్వారా (చిన్న దేవాలయాలు) వంటి ప్రసిద్ధ బౌద్ధ దేవాలయాల వాస్తవ-పరిమాణ ప్రతిరూపం లేదా పునర్నిర్మాణం ఉన్నాయి.^[13] బౌద్ధమతంలో, ఒక మందిరంగా క్యాండీ పాత్రను కొన్నిసార్లు స్తూపంతో మార్చుకోవచ్చు, ఇది బౌద్ధ అవశేషాలను నిల్వ చేయడానికి లేదా దహనం చేసిన బౌద్ధ పూజారులు, పోషకులు లేదా లబ్ధిదారుల బూడిదను నిల్వ చేయడానికి ఒక గోపురం నిర్మాణం.

జపాన్

జపనీస్ బౌద్ధ దేవాలయాలలో సాధారణంగా ప్రధాన మందిరం ఉంటుంది.

ఒక విలక్షణమైన లక్షణం ఏమిటంటే, ఆలయ కామి అంకితం చేయబడిన షింటో మందిరం అయిన చిన్జుషా. బౌద్ధమతం షింటోను కలిసి ఉండేది, కానీ 8వ శతాబ్దంలో బౌద్ధమతం రాష్ట్ర మతంగా మారింది, బౌద్ధ దేవాలయాలు నిర్మించబడ్డాయి. ముఖ్యమైన జపనీస్ బౌద్ధ దేవాలయాల అధిక సాంద్రత కాన్సాయ్ ప్రాంతం జపనీస్ సంస్కృతి హృదయ భూభాగంలో, ముఖ్యంగా నారా, క్యోటో చూడవచ్చు.

థాయిలాండ్

థాయ్‌లాండ్‌లోని బౌద్ధ దేవాలయాలను పాలి వాత నుండి వాట్ అని పిలుస్తారు, దీని అర్థం "ఆవరణ". వాట్ నిర్మాణం స్థిరమైన సూత్రాలకు కట్టుబడి ఉంటుంది. కొన్ని మినహాయింపులతో ఒక వాట్ రెండు భాగాలను కలిగి ఉంటుంది: ఫుత్వాత్, సంగ్ఖావత్. ఫుత్వాత్ (థాయ్: పూత్తావాస్) బుద్ధుడికి అంకితం చేయబడిన ప్రాంతం. సంగ్ఖావత్ అనేది సంఘ బౌద్ధ సన్యాసుల సమాజానికి అంకితం చేయబడిన ప్రాంతం.

శ్రీలంక

శ్రీలంకలోని బౌద్ధ దేవాలయాలను సింహళంలో 'పన్సల' లేదా 'విహారయ' అని పిలుస్తారు. శ్రీలంక దేవాలయాలలో సాధారణంగా కనిపించే లక్షణాలలో స్థూపం, బోధి వృక్షం, ఆలయ భవనాలు ఉన్నాయి. ప్రపంచంలోనే మానవులు నాటిన అత్యంత పురాతనమైన, జీవించి ఉన్న బోధి వృక్షం , జయ శ్రీ మహా బోధి,^[14] శ్రీలంకలో ఉంది. అలాగే శ్రీలంక దేవాలయాలలో ఉన్న రువాన్‌వెలిసయ , జేతవనారామయ, అభయగిరి విహార వంటి ప్రపంచంలోని కొన్ని అతిపెద్ద స్థూపాలు కూడా ఇక్కడ ఉన్నాయి.

రష్యా

19వ శతాబ్దం రెండవ సగం నుండి, ఒక చతురస్రానికి దగ్గరగా ఉన్న ఆలయాలు వంగిన మూలలతో చైనీస్-రకం పైకప్పుతో మెట్ల పిరమిడ్ రూపంలో నిర్మించబడ్డాయి.^[15]

మొదటి బుర్యత్, కల్మైక్ వంటి చెక్క , రాతి దేవాలయాలు ఖురుల్స్, డుగాన్స్ , డాట్సన్స్ రష్యన్ చర్చి నిర్మాణం సంప్రదాయాల ప్రభావంతో రష్యన్ మేసన్లు, వడ్రంగులు భాగస్వామ్యంతో నిర్మించబడ్డాయి. భవనాలు ప్రణాళికలో శిలువ ఆకారంలో అనేక తలలతో ఉండేవి. రష్యాలోని దేవాలయాలలో ఈ మండపం ఒక విలక్షణమైన లక్షణం. ఇది చల్లని గాలిని తగ్గించడానికి రూపొందించబడింది.^[15]

మూలాలు

↑ "New York Buddhist Temple for World Peace". Kadampanewyork.org. 1997-08-01. the original నుండి 2012-06-11 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2012-06-20.
↑ "The Architectural Evolution of Buddhist Monasteries: A Contemporary Exploration – Asian Art and Architecture" (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-11-03.
↑ "Buddhism: Buddhist Worship". BBC. 2006-04-10. ఒరిజినల్ నుండి 2018-10-02 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2017-03-06.
↑ O'Riley, Michael Kampel (2013). Art Beyond the West. Pearson Education. p. 61.
↑ "Sowing the Seeds of the Lotus: A Journey to the Great Pilgrimage Sites of Buddhism, Part I" by John C. Huntington. Orientations, November 1985 pg 61
↑ Buddhist Architecture, Huu Phuoc Le, Grafikol, 2010 p.240
↑ A Global History of Architecture, Francis D. K. Ching, Mark M. Jarzombek, Vikramaditya Prakash, John Wiley & Sons, 2017 p.570ff Archived 2023-07-02 at the Wayback Machine
↑ Buddhist Architecture, Huu Phuoc Le, Grafikol, 2010 p. 233–237. Archived 2023-10-31 at the Wayback Machine
↑ Hardy, Adam (1995). Indian Temple Architecture: Form and Transformation: the Karṇāṭa Drāviḍa Tradition, 7th to 13th Centuries (in ఇంగ్లీష్). Abhinav Publications. p. 39. ISBN 9788170173120. the original నుండి 2023-10-31 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2019-11-11.
↑ Le, Huu Phuoc (2010). Buddhist Architecture (in ఇంగ్లీష్). Grafikol. p. 238. ISBN 9780984404308. the original నుండి 2023-10-31 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2019-11-11.
↑ "Buddhism in Indonesia". Buddha Dharma Education Association. 2005. ఒరిజినల్ నుండి 2002-02-14 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2006-10-03.
↑ Depkumham.go.id Archived 2010-02-12 at the Wayback Machine
↑ "Replika Candi Pawon". Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya. ఒరిజినల్ నుండి 2023-08-14 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2020-10-31.
↑ "The Sacred Bodhi Tree". Atlas Obscura. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-12-11.
1 2 Asalkhanova, Ekaterina (2015). Архитектурно-пространственные и образно-композиционные особенности храмов северного буддизма [Architectural-spatial and figurative-compositional features of temples of Northern Buddhism]. Вестник Иркутского Государственного Технического Университета [Bulletin of the Technical State University of Irkutsk] (in రష్యన్). 5 (100): 314–319.

[1] "New York Buddhist Temple for World Peace". Kadampanewyork.org. 1997-08-01. the original నుండి 2012-06-11 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2012-06-20.

[2] "The Architectural Evolution of Buddhist Monasteries: A Contemporary Exploration – Asian Art and Architecture" (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-11-03.

[bbcworship-3] "Buddhism: Buddhist Worship". BBC. 2006-04-10. ఒరిజినల్ నుండి 2018-10-02 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2017-03-06.

[4] O'Riley, Michael Kampel (2013). Art Beyond the West. Pearson Education. p. 61.

[5] "Sowing the Seeds of the Lotus: A Journey to the Great Pilgrimage Sites of Buddhism, Part I" by John C. Huntington. Orientations, November 1985 pg 61

[Huu_Phuoc-6] Buddhist Architecture, Huu Phuoc Le, Grafikol, 2010 p.240

[Ching-7] A Global History of Architecture, Francis D. K. Ching, Mark M. Jarzombek, Vikramaditya Prakash, John Wiley & Sons, 2017 p.570ff Archived 2023-07-02 at the Wayback Machine

[BA233-8] Buddhist Architecture, Huu Phuoc Le, Grafikol, 2010 p. 233–237. Archived 2023-10-31 at the Wayback Machine

[9] Hardy, Adam (1995). Indian Temple Architecture: Form and Transformation: the Karṇāṭa Drāviḍa Tradition, 7th to 13th Centuries (in ఇంగ్లీష్). Abhinav Publications. p. 39. ISBN 9788170173120. the original నుండి 2023-10-31 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2019-11-11.

[10] Le, Huu Phuoc (2010). Buddhist Architecture (in ఇంగ్లీష్). Grafikol. p. 238. ISBN 9780984404308. the original నుండి 2023-10-31 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2019-11-11.

[bdea-11] "Buddhism in Indonesia". Buddha Dharma Education Association. 2005. ఒరిజినల్ నుండి 2002-02-14 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2006-10-03.

[12] Depkumham.go.id Archived 2010-02-12 at the Wayback Machine

[13] "Replika Candi Pawon". Vihāra Jakarta Dhammacakka Jaya. ఒరిజినల్ నుండి 2023-08-14 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2020-10-31.

[14] "The Sacred Bodhi Tree". Atlas Obscura. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-12-11.

[Asalkhanova3-15] 1 2 Asalkhanova, Ekaterina (2015). Архитектурно-пространственные и образно-композиционные особенности храмов северного буддизма [Architectural-spatial and figurative-compositional features of temples of Northern Buddhism]. Вестник Иркутского Государственного Технического Университета [Bulletin of the Technical State University of Irkutsk] (in రష్యన్). 5 (100): 314–319.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]