భన్వారీ దేవి
భన్వరీ దేవి (బహ్వేరీ దేవి అని కూడా పిలుస్తారు) రాజస్థాన్ లోని భతేరికి చెందిన భారతీయ సామాజిక కార్యకర్త, ఆమె 1992 లో వారి కుటుంబంలో బాల్యవివాహాన్ని నిరోధించడానికి ఆమె చేసిన ప్రయత్నాలకు ఆగ్రహించిన పురుషులచే సామూహిక అత్యాచారానికి గురైంది. ఆ తర్వాత పోలీసులు ఆమె వ్యవహరించిన తీరు, నిందితులను కోర్టు నిర్దోషులుగా ప్రకటించడం జాతీయ, అంతర్జాతీయ మీడియా దృష్టిని ఆకర్షించి, భారత మహిళా హక్కుల ఉద్యమంలో మైలురాయిగా నిలిచింది.
జీవితచరిత్ర
[మార్చు]భన్వరీ దేవి ఒక కుల కుమ్హర్ (కుమ్మరి) కుటుంబానికి చెందినది, రాష్ట్ర రాజధాని జైపూర్ నుండి 55 కిలోమీటర్ల (34 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న భారత రాష్ట్రమైన రాజస్థాన్ లోని భటేరి అనే గ్రామంలో నివసించింది. గ్రామంలో ఎక్కువ మంది ప్రజలు భన్వారీల కంటే కుల సోపానక్రమంలో ఉన్నతంగా ఉన్న గుర్జార్ సామాజిక వర్గానికి చెందినవారు. 1990వ దశకంలో గ్రామంలో బాల్యవివాహాలు సర్వసాధారణం, కుల వ్యవస్థ ఆధిపత్యంలో ఉండేది. భన్వరికి ఐదారేళ్ల వయసులో మోహన్ లాల్ ప్రజాపత్ తో వివాహం జరిగింది.[1] ఆమె యుక్తవయసులో ఉండగానే భటేరిలో నివసించడానికి వచ్చింది. వీరికి నలుగురు సంతానం. ఇద్దరు కూతుళ్లు, ఇద్దరు కుమారులు.. పెద్ద కుమార్తె నిరక్షరాస్యురాలు, ఆమె ఇద్దరు కుమారులు జైపూర్లో నివసిస్తున్నారు, పనిచేస్తున్నారు, చిన్న కుమార్తె రామేశ్వరి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ డిగ్రీని పొందింది, ఒక పాఠశాలలో ఆంగ్ల భాషను బోధిస్తుంది.[2]
ఒక సతీన్ గా
[మార్చు]1985 లో, భన్వరీ దేవి రాజస్థాన్ ప్రభుత్వం నడుపుతున్న మహిళా అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు (డబ్ల్యుడిపి) లో భాగంగా పనిచేసే సాథిన్ ("స్నేహితురాలు") అనే అట్టడుగు కార్యకర్తగా మారింది. ఉద్యోగంలో భాగంగా భూమి, నీరు, అక్షరాస్యత, ఆరోగ్యం, ప్రజాపంపిణీ వ్యవస్థ, కరువు సహాయక చర్యల్లో కనీస వేతనాల చెల్లింపు వంటి అంశాలను చేపట్టారు.1987 లో, ఆమె పొరుగు గ్రామానికి చెందిన మహిళపై అత్యాచార యత్నం ప్రధాన సమస్యను చేపట్టింది. ఈ కార్యక్రమాలన్నింటికీ ఆమె గ్రామ సభ్యుల పూర్తి మద్దతు లభించింది. ఏదేమైనా, 1992 లో, భన్వరీ బాల్యవివాహం [3] సమస్యను తీసుకున్నప్పుడు తనను తాను దూరం చేసుకున్నారు, ఇది చట్టవిరుద్ధమైనప్పటికీ భారతదేశంలో ఇప్పటికీ విస్తృతంగా ఆచరణలో ఉంది.[4]
భన్వారీ జోక్యం
[మార్చు]1992 లో, రాజస్థాన్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వివాహాలకు పవిత్రమైన తేదీగా భావించే అఖాతీజ్ పండుగకు ముందు పక్షం రోజుల్లో బాల్య వివాహాలకు వ్యతిరేకంగా ప్రచారం ప్రారంభించాలని నిర్ణయించింది. ఈ పండుగ సమయంలో అనేక బాల్య వివాహాలు జరుగుతాయి.[5] బాల్యవివాహాలు నిర్వహించవద్దని స్థానిక గ్రామస్థులను ఒప్పించే బాధ్యతను డబ్ల్యుడిపి సభ్యులకు అప్పగించారు, ఈ పనిని భన్వారీ, జిల్లా మహిళా అభివృద్ధి సంస్థ (డిడబ్ల్యుడిఎ) సభ్యులతో కలిసి చేపట్టారు. ఈ ప్రచారాన్ని గ్రామస్థులు పెద్దగా పట్టించుకోలేదు, గ్రామపెద్ద లేదా ప్రధాన్ తో సహా స్థానిక నాయకుల నుండి వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నారు.[6]
పరిణామం
[మార్చు]భారతీయ జనతా పార్టీకి చెందిన రాష్ట్ర ఎమ్మెల్యే కన్హయ్య లాల్ మీనా ఇప్పుడు నిర్దోషులుగా ప్రకటించిన ఐదుగురు నిందితుల కోసం రాష్ట్ర రాజధాని జైపూర్లో విజయోత్సవ ర్యాలీని నిర్వహించారు, అతని రాజకీయ పార్టీ మహిళా విభాగం భన్వారీని అబద్ధాలకోరుగా అభివర్ణించడానికి ర్యాలీకి హాజరైంది.[7]
సినిమాలలో
[మార్చు]2000లో జగ్ ముంద్రా భన్వరీ కథ ఆధారంగా బవాందర్ అనే సినిమాను విడుదల చేశారు.[8]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Rashme Sehgal, Rashme (19 February 2016). "Why we must join Bhanwari Devi in her fight for justice". Rediff.com. Retrieved 28 January 2018.
- ↑ Pandey, Geeta (17 March 2017). "Bhanwari Devi: The rape that led to India's sexual harassment law". BBC. Retrieved 28 January 2018.
- ↑ Kanchan Mathur (10 October 1992). "Bhateri Rape Case: Backlash and Protest". Economic and Political Weekly. 27 (41): 2221–2224. JSTOR 4398990.
- ↑ "Handbook on the Prohibition of Child Marriage Act, 2006" (PDF). Ministry of Women and Child Development, Government of India; UNICEF; HAQ. Archived from the original (PDF) on 21 October 2014. Retrieved 25 June 2014.
- ↑ "Rajasthan govt issues advisory against child marriage". Times of India. 4 May 2014. Retrieved 25 June 2014.
- ↑ Mathur, Kanchan (10 October 1992). "Bhateri Rape Case: Backlash and Protest". Economic and Political Weekly. 27 (41): 2221–2224. JSTOR 4398990.
- ↑ Basu, Amrita (2015). Violent Conjectures in Modern India. Cambridge University Press. p. 270. ISBN 978-1107089631.
- ↑ IANS (5 September 2011). "Filmmaker Jagmohan Mundhra dead". Hindustan Times. Archived from the original on 24 May 2015. Retrieved 18 May 2015.