భాగవత సంప్రదాయం
| వైష్ణవం |
| వైష్ణవం |
|---|
 |
భాగవత సంప్రదాయం (లేదా భాగవత మతం) అనేది మథుర ప్రాంతంలో ఉద్భవించిన ఒక ప్రాచీన మతపరమైన శాఖ.[5] ఆర్.సి. మజుందార్ ప్రకారం, విష్ణువు బ్రాహ్మణ సంప్రదాయంతో మిళితమైన తర్వాత క్రీ.పూ. రెండవ శతాబ్దానికి భాగవత మతం అఖిల భారత సంప్రదాయంగా మారింది.[6]
చారిత్రకంగా, భాగవత మతం భారతదేశంలో జనాదరణ పొందిన ఆస్తిక ఉద్యమ అభివృద్ధికి అనుగుణంగా ఉంటుంది, ఇది వేద మత కులీన యజ్ఞ కర్మల నుండి వైదొలగి, ప్రారంభంలో మధుర ప్రాంతంలో వృష్ణి వీరుడైన వాసుదేవుని ఆరాధనపై దృష్టి సారించింది.[1] ఇది తరువాత నారాయణుడి భావనలో కలిసిపోయింది[7] ఇక్కడ కృష్ణుడిని స్వయం భగవాన్ గా భావిస్తారు. కొంతమంది చారిత్రక పండితుల ప్రకారం, కృష్ణుడి ఆరాధన క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దంలో ఉద్భవించింది. అయితే, వైష్ణవ సాంప్రదాయవాదులు దీనిని క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా భావిస్తారు.[8] పూర్వపు వేద మూలాల సాపేక్ష నిశ్శబ్దం ఉన్నప్పటికీ, భగవద్గీతలో వివరించిన విధంగా భాగవత మత లక్షణాలు, భాగవత పాఠశాల ఏకేశ్వరోపాసన సూత్రాలు, వాసుదేవ-కృష్ణుడు వేద విష్ణువు అవతారం కాదని, అతనే స్వయంగా పరమాత్మ అనే నమ్మకానికి ఉదాహరణగా పరిగణించబడతాయి.[9][10]
కృష్ణ తత్వపు నిర్వచనం
[మార్చు]
సాధారణ శకానికి (సా.శ.) తొమ్మిదవ శతాబ్దంలో భాగవత మతం అప్పటికే కనీసం వెయ్యేళ్ల నాటిది, భాగవత పురాణంను అనుసరించే అనేక విభిన్న సమూహాలను కనుగొనవచ్చు. గోపాల ఆరాధకుల వివిధ వంశాలు గుర్తించదగిన వర్గాలుగా అభివృద్ధి చెందాయి. అయినప్పటికీ, నమ్మకం, ఆచరణలో ఈ సమూహాల మధ్య ఉన్న ఐక్యత కృష్ణ తత్వం అనే సాధారణ పదం ఆవిర్భవించడానికి దారితీసింది. నేడు ఈ విశ్వాసానికి భారతదేశం వెలుపల కూడా గణనీయమైన అనుచరులు ఉన్నారు.[12] కృష్ణునితో ముడిపడి ఉన్న బృందావనం లాంటి అనేక ప్రదేశాలు ప్రతి సంవత్సరం మిలియన్ల కొద్దీ యాత్రికులను ఆకర్షిస్తాయి, వీరు భూమిపై కృష్ణుడి జీవిత దృశ్యాలను పునఃసృష్టించే మతపరమైన పండుగలలో పాల్గొంటారు. ప్రారంభ భాగవత మతం దానికి బలమైన "మానవ" మూలకంతో పాటు శక్తివంతమైన, జనాదరణ పొందిన కృష్ణ సంప్రదాయంతో సుసంపన్నమై రూపాంతరం చెందిందని కొందరు నమ్ముతారు.[13]
భాగవత సంప్రదాయ ప్రారంభ చరిత్ర
[మార్చు]రామ్ శరణ్ శర్మ ప్రకారం, నారాయణుడు వాస్తవానికి భాగవత అనే పేరుతో ఉన్న ఒక వేదాలు పాటించని గిరిజన దేవత, అతని భక్తులను భాగవతులు అని పిలిచేవారు. నారాయణుడు లేదా భాగవతుడు గిరిజన నాయకుడి దైవిక ప్రతిరూపంగా పరిగణించబడ్డాడు. ఒక గిరిజన నాయకుడు తన బంధువుల నుండి బహుమతులను స్వీకరించి వాటిని ఎలా తిరిగి పంచుతాడో, అదే విధంగా నారాయణుడు కూడా తన అనుచరులకు వాటాలను లేదా అదృష్టాన్ని (భాగ) ప్రసాదిస్తాడని, దానికి ప్రతిగా వారు ఆయనకు భక్తిని సమర్పిస్తారని నమ్మేవారు.[14][15]
క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి, పూర్వపు వేద కాలంలో చిన్న దేవుడిగా ఉన్న విష్ణువు నారాయణుడిలో కలిసిపోయి నారాయణ-విష్ణుగా పేరు పొందాడు. వారిలో వ్యత్యాసాలు ఉన్నప్పటికీ, రెండు సంస్కృతులు, ఆరాధకులు, దేవతలు కలిసిపోయి విలీనమయ్యారు.[14]
భాగవతులు తమ ఏకేశ్వరోపాసన దేవతకు చెందిన పురుష అనే విశేషణం లేదా బిరుదును సాంఖ్య తత్వశాస్త్రం నుండి అరువు తెచ్చుకున్నారని లేదా పంచుకున్నారని నమ్ముతారు. ఈ తత్వశాస్త్రం క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దం చివరి నాటికి రూపొందించబడింది, కాలక్రమేణా కృష్ణ-వాసుదేవ ప్రధాన దేవతకు నారాయణ లాంటి ఇతర పేర్లు ఆపాదించబడ్డాయి.[16]
రెండవ ప్రారంభ దశ
[మార్చు]హెలియోడోరస్ స్థంభం (క్రీ.పూ. 113) లో "దేవదేవ" (దేవతలకు దేవుడు) వాసుదేవునితో సూర్య-పక్షి గరుడ అనుబంధం, మానవ దేవతలకు చెందిన భాగవత ఆరాధన అప్పటికే పురాతన వేద దేవత అయిన సూర్య-భగవానుడు విష్ణువును కలుపుకున్నట్లు సూచిస్తుంది.[17] కొంత కాలం తర్వాత, నగర శాసనం కూడా భాగవత మత వీర-ఆరాధనలో బ్రాహ్మణ దేవత నారాయణుడి చేరికను చూపుతుంది.[17] చాలా కాలం తర్వాత ఈ నిర్మాణంలో విష్ణువు ప్రాధాన్యతను సంతరించుకున్నాడు, తద్వారా సా.శ. 5వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి, గుప్తుల కాలంలో, ఈ ఆరాధన అనుచరులను వివరించడానికి భాగవత అనే పదం స్థానంలో వైష్ణవ అనే పదం వచ్చి చేరింది, ఇప్పుడు వాసుదేవుని కంటే విష్ణువు మరింత జనాదరణ పొందాడు.[17] భాగవత మతం చతుర్-వ్యూహాల భావనను పరిచయం చేసింది, దీనిలో నారాయణుడి నాలుగు భౌతిక ఉద్గారాలు సృష్టికర్తగా వాసుదేవ (కృష్ణుడు), సంరక్షకుడిగా సంకర్షణ (బలరాముడు), నాశనం చేసేవాడిగా ప్రద్యుమ్న, మేధస్సుకు ప్రతిరూపంగా అనిరుద్ధుడు అని పరిగణించబడ్డాయి. వ్యూహాల భావన తరువాత అవతారాల భావన ద్వారా భర్తీ చేయబడింది, ఇది భాగవత మతం వైష్ణవ మతంగా మారడాన్ని సూచిస్తుంది.[18]
భాగవత సంప్రదాయ అభివృద్ధి రెండవ దశ లక్షణంగా బ్రాహ్మణ మతంలో విలీనం కావడాన్ని కొందరు వివరిస్తారు. ఈ దశలో కృష్ణ-వాసుదేవుడిని విష్ణువు దేవుడితో గుర్తించారని నమ్ముతారు, కొందరి అభిప్రాయం ప్రకారం ఇది బ్రాహ్మణ మత దేవగణానికి చెందినది.[19]
రెండవ చంద్రగుప్తుడు, విక్రమాదిత్య కాలం నుండి పాలకులు పరమ భాగవతులు లేదా భాగవత వైష్ణవులుగా పిలువబడ్డారు. భాగవత పురాణం భాగవత ఆరాధనకు చెందిన పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన సిద్ధాంతాలు, తత్వశాస్త్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది, ఇక్కడ కృష్ణుడు వాసుదేవుడితో కలిసిపోయి వేద విష్ణువు, విశ్వ హరిని అధిగమించి భక్తికి అంతిమ వస్తువుగా మారతాడు.[20]
తమిళకంలో దత్తత
[మార్చు]గుప్తుల పతనంతో, భాగవత మతం ఉత్తరాన తన ప్రాధాన్యతను కోల్పోయింది, హర్షుడు లాంటి వర్ధన సార్వభౌమాధికారులు భాగవతయేతర సిద్ధాంతాలకు కట్టుబడి ఉన్నారు.[21] భాగవత మతం ఉత్తరాన ఇప్పటికీ వర్ధిల్లుతున్నప్పటికీ, దాని బలమైన కేంద్రం ఇప్పుడు గంగా లోయ లేదా మధ్య భారతదేశం కాదు, తమిళ దేశం. అక్కడ, ఆళ్వారులు ఇచ్చిన బలమైన ప్రేరణతో ఈ విశ్వాసం వర్ధిల్లింది, "వారు తమ తమిళ పాటల ద్వారా ప్రధానంగా భక్తి, కృష్ణ-ఆరాధనను పెంపొందించారు". కనీసం క్రీ.పూ. మొదటి శతాబ్దం నాటికి భాగవత మతం దక్కన్లోకి చొచ్చుకుపోయింది. శిలప్పదిగారం, ఇతర పురాతన తమిళ పద్యాలు మధుర, కావేరిపట్నం, ఇతర నగరాల్లో కృష్ణుడు, అతని సోదరుడికి అంకితం చేసిన దేవాలయాలను సూచిస్తాయి. దక్షిణాన భాగవత మతం విస్తృత వ్యాప్తి భాగవత పురాణం ద్వారా కూడా ధృవీకరించబడింది, దీని ప్రకారం కలియుగంలో నారాయణుని భక్తులు కొన్ని ప్రదేశాలలో అరుదుగా ఉన్నప్పటికీ తామ్రపర్ణి, కృతమాల, కావేరి, పడమర వైపు ప్రవహించే మహా ప్రవాహం (పెరియార్) నదులు ప్రవహించే ద్రావిడ దేశంలో పెద్ద సంఖ్యలో కనిపిస్తారు.[22] విశిష్టాద్వైత తత్వశాస్త్ర సూత్రాలను నిర్దేశించిన యామునాచార్యుని రచనలు "పురాతన భాగవత, పంచరాత్ర లేదా సాత్వత మతానికి కొంత సవరించిన, పద్దతిగల రూపం" గా వర్ణించబడ్డాయి.[23] ఆళ్వారులు భక్తి ఉద్యమం తొలి ఉత్ప్రేరకాల్లో ఒకరుగా ఉంటారు, ఇది భాగవత తత్త్వాన్ని దాని మూల ప్రదేశానికి తిరిగి ప్రవేశపెట్టిన హిందూ పునరుద్ధరణ ఉద్యమం.[24]
సాహిత్య సూచనలు
[మార్చు]వాసుదేవుని ప్రస్తావనలు ప్రారంభ సంస్కృత సాహిత్యంలో కూడా కనిపిస్తాయి. తైత్తిరీయ అరణ్యక (X, i,6) అతనిని నారాయణుడు, విష్ణువుతో గుర్తిస్తుంది. సుమారు క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దం నాటి పాణిని అష్టాధ్యాయిలో "వాసుదేవక" అనే పదాన్ని వాసుదేవుని భక్తుడు (ఆరాధకుడు) గా వివరిస్తాడు. వేద కాలంలో ఏదో ఒక దశలో, వాసుదేవ, కృష్ణుడు ఒకే దేవుడిగా మారారు లేదా మూడు విభిన్న దేవతలు వాసుదేవ-కృష్ణ, కృష్ణ-గోపాల, నారాయణ, వీరంతా విష్ణువుతో గుర్తించబడ్డారు, నేటికీ మనుగడలో ఉన్న మహాభారతం కూర్పు సమయానికి ఇది జరిగింది.[25]
ఒక గుప్తుల కాలం నాటి పరిశోధన "ఒక గుంపు ప్రజల ప్రత్యేక ఆరాధనా వస్తువుగా వాసుదేవుని స్పష్టమైన ప్రస్తావన" చేస్తుంది, వారిని భాగవతులు అని పిలుస్తారు.[26]
కొంతమంది పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం పతంజలి కాలంలో కృష్ణుడిని వాసుదేవునితో గుర్తించడం అనేది మహాభాష్య – (జఘన కంసమ్ కిల వాసుదేవః) లోని ఒక భాగం నుండి ఊహించినట్లుగా స్థిరపడిన వాస్తవం.[27] ఈ "కల్పిత ప్రారంభ దశ క్రీ.పూ. ఆరవ శతాబ్దం నుండి ఐదవ శతాబ్దం వరకు పాణిని కాలంలో స్థాపించబడిందని భావిస్తారు, అతను తన అష్టాధ్యాయిలో వాసుదేవక అనే పదాన్ని వాసుదేవుని భక్తుడు (ఆరాధకుడు) గా వివరించాడు, వాసుదేవ కృష్ణుని ఆరాధనతో కూడిన భాగవత మతం భారతీయ చరిత్రలో వైష్ణవ మతానికి మూలం అని నమ్ముతారు."[28][29]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- దేవీభాగవతము
- నవరసాలు
- భగవాన్
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 "A cult of Vāsudeva, known as Bhagavatism, was already in existence by the second century BC." in Srinivasan, Doris (1981). Kalādarśana: American Studies in the Art of India (in ఇంగ్లీష్). BRILL. ISBN 978-90-04-06498-0.
- ↑ Subburaj, V.V.K. (2004). Basic Facts of General Knowledge (in ఇంగ్లీష్). Sura Books. pp. 67–68. ISBN 978-81-7254-234-4.
- ↑ Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century (in ఇంగ్లీష్). Pearson Education India. p. 437. ISBN 978-81-317-1120-0.
- ↑ Joshi, Nilakanth Purushottam (1979). Iconography of Balarāma (in ఇంగ్లీష్). Abhinav Publications. p. 22. ISBN 978-81-7017-107-2.
- ↑ Patel, Sushil Kumar (1992). Hinduism in India: A Study of Viṣṇu Worship (in ఇంగ్లీష్). Amar Prakashan. p. 18. ISBN 978-81-85420-35-6.
- ↑ Majumdar, R. C. (2016-01-01). Ancient India (in ఇంగ్లీష్). Motilal Banarsidass. p. 172. ISBN 978-81-208-0435-7.
- ↑ Beck, G. (2005). "Krishna as Loving Husband of God". Alternative Krishnas: Regional and Vernacular Variations on a Hindu Deity. ISBN 978-0-7914-6415-1. Retrieved 28 April 2008.
{{cite journal}}: CS1 maint: periodical has ISBN (link) Vishnu was by then assimilated with Narayana - ↑ Hastings 2003, pp. 540–42
- ↑ Srinivasan, Doris (1997). Many heads, arms, and eyes: origin, meaning, and form of multiplicity in Indian art. Leiden: Brill. p. 134. ISBN 90-04-10758-4.
- ↑ Gopal, Madan (1990). K.S. Gautam (ed.). India through the ages. Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India. p. 76.
- ↑ Osmund Bopearachchi, 2016, Emergence of Viṣṇu and Śiva Images in India: Numismatic and Sculptural Evidence
- ↑ Schweig, Graham M. (2005). Dance of Divine Love: The Rڄasa Lڄilڄa of Krishna from the Bhڄagavata Purڄa. na, India's classic sacred love story. Princeton, N.J: Princeton University Press. Front Matter. ISBN 0-691-11446-3.
- ↑ KLOSTERMAIER, Klaus K. (2007). A Survey of Hinduism. State University of New York Press; 3 edition. p. 204. ISBN 978-0-7914-7081-7.
Not only was Krsnaism influenced by the identification of Krsna with Vishnu, but also Vaishnavism as a whole was partly transformed and reinvented in the light of the popular and powerful Krishna religion. Bhagavatism may have brought an element of cosmic religion into Krishna worship; Krishna has certainly brought a strongly human element into Bhagavatism. ... The center of Krishna-worship has been for a long time Brajbhumi, the district of Mathura that embraces also Vrindavana, Govardhana, and Gokula, associated with Krishna from the time immemorial. Many millions of Krishna bhaktas visit these places ever year and participate in the numerous festivals that reenact scenes from Krshnas life on Earth
- 1 2 Sharma, R.S. (2007-01-25), "Life in the Gupta Age", in Sharma, R. S. (ed.), India's Ancient Past, Oxford University Press, pp. 243–244, doi:10.1093/acprof:oso/9780195687859.003.0025, ISBN 978-0-19-568785-9, retrieved 2025-03-12
- ↑ Babu, Victor (2005). Popular Culture and Religion in Medieval India (in ఇంగ్లీష్). Kaveri Books. pp. 16–17. ISBN 978-81-7479-051-4.
- ↑ Hastings 2003, p. 540
- 1 2 3 Indian History (in ఇంగ్లీష్). Allied Publishers. 1988. p. A-224. ISBN 978-81-8424-568-4.
- ↑ Raychaudhuri, Hemchandra (1975). Materials for the Study of the Early History of the Vaishnava Sect (in ఇంగ్లీష్). Oriental Books Reprint Corporation. pp. 175–176.
- ↑ Hastings 2003, p. 541, Bhakti Marga
- ↑ Kalyan Kumar Ganguli (1988). Sraddh njali, Studies in Ancient Indian History: D.C. Sircar Commemoration: Puranic tradition of Krishna. Sundeep Prakashan. ISBN 81-85067-10-4.p.36
- ↑ Raychaudhuri, Hemchandra (1936). Early History of the Vaishnava Sect Ed. 2nd. p. 178.
- ↑ Raychaudhuri, Hemchandra (1936). Early History of the Vaishnava Sect Ed. 2nd. p. 181.
- ↑ Raychaudhuri, Hemchandra (1936). Early History of the Vaishnava Sect Ed. 2nd. pp. 191–192.
- ↑ Pillai, P. Govinda (2022-10-04). The Bhakti Movement: Renaissance or Revivalism? (in ఇంగ్లీష్). Taylor & Francis. ISBN 978-1-000-78039-0.
- ↑ Flood, Gavin D. (1996). An introduction to Hinduism (in ఇంగ్లీష్). Cambridge, UK: Cambridge University Press. p. 341. ISBN 0-521-43878-0. Retrieved 21 April 2008."Early Vaishnava worship focuses on three deities who become fused together, namely Vāsudeva-Krishna, Krishna-Gopala and Narayana, who in turn all become identified with Vishnu. Put simply, Vāsudeva-Krishna and Krishna-Gopala were worshiped by groups generally referred to as Bhagavatas, while Narayana was worshipped by the Pancaratra sect"
- ↑ Banerjea, 1966, page 20
- ↑ A Corpus of Indian Studies: Essays in Honour of Professor Gaurinath Sastri, Page 150, 1980 – 416 pages.
- ↑ Page 76 of 386 pages: The Bhagavata religion with the worship of Vasudeva Krishna as the ... of Vasudeva Krishna and they are the direct forerunners of Vaisnavism in India.Ehrenfels, U.R. (1953). "The University of Gauhati". Dr. B. Kakati Commemoration Volume.
- ↑ Page 98: In the Mahabharata, Vasudeva-Krishna is identified with the highest God.Mishra, Y.K. (1977). Socio-economic and Political History of Eastern India. Distributed by DK Publishers' Distributors.
ఆధారాలు
[మార్చు]- Hastings, James Rodney (2003) [1908–26]. Encyclopedia of Religion and Ethics. Vol. 4 of 24 ( Behistun (continued) to Bunyan.). John A Selbie (2nd edition 1925–1940, reprint 1955 ed.). Edinburgh: Kessinger Publishing, LLC. p. 476. ISBN 0-7661-3673-6. Retrieved 3 May 2008.
మరింత చదవడానికి
[మార్చు]- Dahmen-Dallapiccola, Anna Libera; Dallapiccola, Anna L. (2002). Dictionary of Hindu lore and legend. London: Thames & Hudson. ISBN 0-500-51088-1.
- Thompson, Richard (December 1994). "Reflections on the Relation Between Religion and Modern Rationalism". ISKCON Communications Journal. 1 (2) (published 1994). Archived from the original on 4 January 2011. Retrieved 12 April 2008.
- Gupta, Ravi M. (2004). Caitanya Vaisnava Vedanta: Acintyabhedabheda in Jiva Gosvami's Catursutri tika. University of Oxford.
- Gupta, Ravi M. (2007). Caitanya Vaisnava Vedanta of Jiva Gosvami. Routledge. ISBN 978-0-415-40548-5.
- Ganguli, K.M. (1883–1896). The Mahabharata of Krishna Dwaipayana Vyasa. Kessinger Publishing.
- Ganguli, K.M. (1896). Bhagavad-gita (Chapter V). The Mahabharata, Book 6. Calcutta: Bharata Press.
{{cite book}}: CS1 maint: publisher location (link) - Wilson, H.H. (1840). The Vishnu Purana, a System of Hindu Mythology and Tradition: Translated from the Original Sanscrit and Illustrated by Notes Derived Chiefly from Other Puranas. Printed for the Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland.
- Prabhupada, A.C. (1988). Srimad Bhagavatam. Bhaktivedanta Book Trust.
- Kaviraja, K.; Prabhupada, A.C.B.S.; Bhaktivedanta, A.C. (1974). Sri Caitanya-Caritamrta of Krsnadasa Kaviraja. Imprint unknown.
- Goswami, S.D. (1998). The Qualities of Sri Krsna. GNPress. pp. 152 pages. ISBN 0-911233-64-4.
- Garuda Pillar of Besnagar, Archaeological Survey of India, Annual Report (1908–1909). Calcutta: Superintendent of Government Printing, 1912, 129.
- Rowland, B. Jr. (1935). "Notes on Ionic Architecture in the East". American Journal of Archaeology. 39 (4): 489–496. doi:10.2307/498156. JSTOR 498156. S2CID 193092935.
- Delmonico, N. (2004). "The History of Indic Monotheism And Modern Chaitanya Vaishnavism". The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant. ISBN 978-0-231-12256-6. Retrieved 12 April 2008.
{{cite journal}}: CS1 maint: periodical has ISBN (link) - Mahony, W.K. (1987). "Perspectives on Krsna's Various Personalities". History of Religions. 26 (3): 333–335. doi:10.1086/463085. JSTOR 1062381. S2CID 164194548.
- Beck, Guy L., ed. (2005). Alternative Krishnas: Regional and Vernacular Variations on a Hindu Deity. SUNY Press. ISBN 0-7914-6415-6.
- Vyasanakere, Prabhanjanacharya. Download and Listen to Bhagavata in Kannada. Vyasamadhwa Samshodhana Pratishtana. Archived from the original on 6 June 2023. Retrieved 24 April 2016.
- Vyasanakere, Prabhanjanacharya. Download and Listen Shloka by Shloka of Bhagavata and translation in Kannada. Vyasamadhwa Samshodhana Pratishtana. Archived from the original on 6 June 2023. Retrieved 24 April 2016.