Jump to content

భారతదేశ స్వర్ణయుగం

వికీపీడియా నుండి

భారత ఉపఖండంతో సహా అభివృద్ధి వర్ధిల్లిన కొన్ని చారిత్రక కాలాలను "స్వర్ణ యుగాలు" అని పిలుస్తారు.[1][2]

శాస్త్రీయ యుగం

[మార్చు]

గుప్త సామ్రాజ్యం

[మార్చు]
రెండవ చంద్రగుప్తుడు (375–415) పాలనలో గుప్త సామ్రాజ్యం

4, 6వ శతాబ్దాల (సా.శ.) మధ్య కాలంలో గుప్త సామ్రాజ్యంలో గణితం, ఖగోళశాస్త్రం, సైన్స్, మతం, తత్వశాస్త్రం రంగాలలో సాధించిన గణనీయమైన విజయాల కారణంగా ఈ కాలాన్ని భారతదేశ స్వర్ణయుగంగా పిలుస్తారు.[3][4] సున్నా భావనతో సహా దశాంశ సంఖ్యా విధానం ఈ కాలంలోనే భారతదేశంలో కనుగొనబడింది.[5] గుప్తుల నాయకత్వంలో ఏర్పడిన శాంతి, శ్రేయస్సు భారతదేశంలో శాస్త్రీయ, కళాత్మక ప్రయత్నాలకు తోడ్పడ్డాయి.[6][7][8] 6వ శతాబ్దంలో (సా.శ.) హూణుల దండయాత్రలతో భారతదేశ స్వర్ణయుగం ముగిసింది, అయితే ఈ వర్ణనను కొందరు చరిత్రకారులు వివాదించారు.[note 1][note 2] ప్రాచీన భారతదేశ స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GDP) సా.శ. 1, సా.శ. 1000 సంవత్సరాలలో ప్రపంచ స్థూల దేశీయోత్పత్తిలో వరుసగా 32%, 28% గా అంచనా వేయబడింది.[11] అంతేకాకుండా, సాధారణ శకపు మొదటి సహస్రాబ్ది కాలంలో, ప్రపంచ జనాభాలో భారతీయ జనాభా సుమారు 27.15%–30.3% వరకు ఉండేది.[12][3][13]

మలి మధ్యయుగాలు, ప్రారంభ ఆధునిక యుగం

[మార్చు]

మొఘల్ సామ్రాజ్యం

[మార్చు]
1707 నాటికి ఔరంగజేబు పాలనలో అత్యున్నత విస్తరణ సాధించిన మొఘల్ సామ్రాజ్యం పటం[14]

మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని తరచుగా భారతదేశపు చివరి స్వర్ణయుగంగా పిలుస్తారు.[15][16] ఢిల్లీ సుల్తానేట్, రాజ్‌పుత్ సమాఖ్యపై వరుసగా మొదటి పానిపట్ యుద్ధం, ఖాణ్వా యుద్ధంలో విజయాలు సాధించిన తరువాత, బార్లాస్ వంశానికి చెందిన బాబర్ 1526లో దీనిని స్థాపించాడు.[17][18] తరువాతి శతాబ్దాలలో, అక్బర్, జహంగీర్, షాజహాన్ పాలనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం విస్తీర్ణం, శక్తి పరంగా ఎదిగి భారత ఉపఖండాన్ని శాసించింది, ఔరంగజేబు హయాంలో దాని గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. ఔరంగజేబు మరణించిన కొద్దికాలానికే, 1720 వరకు ఈ సామ్రాజ్య నిర్మాణం కొనసాగింది,[19][20] ఆ తరువాత అది క్రమంగా కేంద్రీకృత నిరంకుశత్వం నుండి చక్రవర్తి నామమాత్రపు ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించే స్వయంప్రతిపత్త సామంత రాజ్యాల సమాహారంగా మారింది. 1857 సిపాయిల తిరుగుబాటు తరువాత బ్రిటిష్ రాజ్ ఈ సామ్రాజ్యాన్ని అధికారికంగా రద్దు చేసింది.

తమ స్వల్పకాలిక పాలనలో సూర్ చక్రవర్తి షేర్ షా సూరి ప్రవేశపెట్టిన రూపాయి (వెండి), దామ్ (రాగి) కరెన్సీలను మొఘలులు స్వీకరించి ప్రామాణీకరించారు.[21]

మొఘల్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో వ్యవసాయం ఒక ప్రధాన రంగం.[22] గోధుమ, వరి, బార్లీ లాంటి ఆహార పంటలు, పత్తి, నీలిమందు, నల్లమందు లాంటి ఆహారేతర వాణిజ్య పంటలతో సహా వివిధ రకాల పంటలు పండించారు. 17వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి, భారతీయ రైతులు అమెరికా నుండి దిగుమతి చేసుకున్న మొక్కజొన్న, పొగాకును విరివిగా పండించడం ప్రారంభించారు.[22] షేర్ షా సూరి ప్రారంభించిన వ్యవసాయ సంస్కరణలకు మొఘల్ యంత్రాంగం ప్రాధాన్యతనిచ్చింది, ఈ పనిని అక్బర్ స్వీకరించి మరిన్ని సంస్కరణలతో ముందుకు తీసుకెళ్లాడు. పౌర పరిపాలన ప్రతిభ ఆధారంగా క్రమానుగత పద్ధతిలో నిర్వహించబడింది, పనితీరు ఆధారంగా పదోన్నతులు కల్పించారు, భారతీయ రైతులలో విత్తనాలు నాటే యంత్రం (సీడ్ డ్రిల్) సాధారణ వాడకం దీనికి ఉదాహరణ,[23] సామ్రాజ్యవ్యాప్తంగా నీటిపారుదల వ్యవస్థలు నిర్మించారు, ఇవి అధిక పంట దిగుబడులను ఉత్పత్తి చేసి నికర ఆదాయ స్థావరాన్ని పెంచాయి, వ్యవసాయ ఉత్పత్తి పెరగడానికి దారితీశాయి.[22]

మొఘల్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఉత్పాదక రంగం కూడా గణనీయమైన కృషి చేసింది; 18వ శతాబ్దం చివరి నాటికి ప్రపంచ పారిశ్రామిక ఉత్పత్తిలో సామ్రాజ్యం సుమారు 25% ఉత్పత్తి చేసింది.[24] తయారైన వస్తువులు, వాణిజ్య పంటలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా విక్రయించబడ్డాయి. వస్త్ర, నౌకా నిర్మాణ, ఉక్కు పరిశ్రమలు ముఖ్యమైనవి. ప్రాసెస్ చేసిన ఉత్పత్తులలో పత్తి వస్త్రాలు, నూలు, దారం, పట్టు, జనపనార ఉత్పత్తులు, లోహపు వస్తువులు, చక్కెర, నూనెలు, వెన్న లాంటి ఆహార పదార్థాలు ఉన్నాయి[22] ఐరోపాలో భారతీయ ఉత్పత్తులకు, ముఖ్యంగా పత్తి వస్త్రాలకు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, మిరియాలు, నీలిమందు, పట్టు, సాల్ట్‌పీటర్ (మందుగుండు సామాగ్రిలో వాడటానికి) లాంటి వస్తువులకు ఉన్న డిమాండ్‌ను మొఘల్ సామ్రాజ్యం సద్వినియోగం చేసుకుంది.[22] ఉదాహరణకు, యూరోపియన్ ఫ్యాషన్ మొఘల్ భారతీయ వస్త్రాలు, పట్టుపై ఎక్కువగా ఆధారపడటం ప్రారంభించింది. 17వ శతాబ్దం చివర నుండి 18వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు, ఆసియా నుండి బ్రిటిష్ దిగుమతులలో భారతదేశం 95% వాటాను కలిగి ఉంది, ఆసియా నుండి డచ్ దిగుమతులలో కేవలం బెంగాల్ సుబా ప్రావిన్స్ మాత్రమే 40% వాటాను కలిగి ఉంది.[25]

మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో అతిపెద్ద ఉత్పాదక పరిశ్రమ వస్త్ర తయారీ, ముఖ్యంగా పత్తి, ఇందులో పీస్ గూడ్స్, కాలికోలు, మస్లిన్‌ల ఉత్పత్తి ఉంది.[26] 18వ శతాబ్దం ప్రారంభ కాలానికి, మొఘల్ భారతీయ వస్త్రాలు భారత ఉపఖండం, ఆగ్నేయాసియా, ఐరోపా, అమెరికా, ఆఫ్రికా, మధ్యప్రాచ్యం అంతటా ప్రజలకు వస్త్రాలుగా ఉపయోగపడ్డాయి.[27] పత్తి ఉత్పత్తికి అతి ముఖ్యమైన కేంద్రం బెంగాల్ ప్రావిన్స్, ముఖ్యంగా దాని రాజధాని నగరమైన ఢాకా చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలు.[28]

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ డి. ఎన్. ఝా ప్రకారం, ఈ కాలంలో కుల వివక్ష మరింత వేళ్లూనుకుంది, కఠినంగా మారింది, శ్రేయస్సు, చట్టపరమైన అనుకూలత సామాజిక స్థాయిలోని పై వర్గాలకు దక్కగా, కింది వర్గాలు మరింత దిగజారాయి.[9]
  2. ↑ "చరిత్రకారులు ఒకప్పుడు గుప్త కాలాన్ని (సా.శ.320–540) భారతదేశ శాస్త్రీయ యుగంగా పరిగణించారు [...] ఇది ముఖ్యంగా పట్టణ వర్గాలలో భౌతిక శ్రేయస్సు విలసిల్లిన యుగంగా కూడా భావించబడింది [...] మౌర్యుల అనంతర, గుప్తుల పూర్వ కాలంపై జరిగిన విస్తృత అధ్యయనాల ద్వారా ఈ ఊహలలో కొన్ని ప్రశ్నించబడ్డాయి. మునుపటి కుషాన్ సామ్రాజ్యం కాలం నాటి పురావస్తు ఆధారాలు గొప్ప భౌతిక శ్రేయస్సును సూచిస్తున్నాయి, కొంతమంది చరిత్రకారులు గుప్త కాలంలో పట్టణ క్షీణతను వాదించే స్థాయికి ఇది ఉంది."[10]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ The Mughal World, p. 386, Abraham Eraly, Penguin Books
  2. ↑ Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa p. 29, Andrea L. Stanton, SAGE
  3. 1 2 Building Bridges Among the BRICs, p. 125, Robert Crane, Springer, 2014
  4. ↑ Keay, John (2000). India: A history. Atlantic Monthly Press. p. 132. ISBN 978-0-87113-800-2. The great era of all that is deemed classical in Indian literature, art and science was now dawning. It was this of creativity and scholarship, as much as ... political achievements of the Guptas, which would make their age so golden.
  5. ↑ "THE GUPTA EMPIRE OF INDIA 320-720".
  6. ↑ Padma Sudhi. Gupta Art: A Study from Aesthetic and Canonical Norms. Galaxy Publications. pp. 7–17.
  7. ↑ Lee Engfer (2002). India in Pictures. Twenty-First Century Books. ISBN 9780822503712.
  8. ↑ "Patanjali", Wikipedia, 13 April 2023, retrieved 14 April 2023
  9. ↑ Jha, D.N. (2002). Ancient India in Historical Outline. Delhi: Manohar Publishers and Distributors. pp. 149–73. ISBN 978-81-7304-285-0.
  10. ↑ Pletcher 2011, p. 90.
  11. ↑ Angus Maddison (2007). Contours of the World Economy, 1–2030 AD. Essays in Macro-Economic History. Oxford University Press. p. 69. ISBN 978-0-19-922721-1.
  12. ↑ Angus Maddison (2007). Contours of the World Economy, 1–2030 AD. Essays in Macro-Economic History. Oxford University Press. p. 69. ISBN 978-0-19-922721-1.
  13. ↑ Raghu Vamsa v 4.60–75
  14. ↑ Joppen, Charles. Historical atlas of India, for the use of high schools, colleges and private students. Cornell University Library. London; New York: Longmans, Green. pp. map 13.
  15. ↑ "Emperor Shah Jahan and Building Up the Mughal Empire, 1628–58/66", A Short History of the Mughal Empire, I.B.Tauris, 2016, ISBN 978-1-84885-872-5, retrieved 2024-06-28
  16. ↑ Malieckal, Bindu (2009), "As Good as Gold", in Johanyak, Debra; Lim, Walter S. H. (eds.), The English Renaissance, Orientalism, and the Idea of Asia, New York: Palgrave Macmillan US, pp. 131–159, doi:10.1057/9780230106222_7, ISBN 978-0-230-10622-2, retrieved 2024-06-28
  17. ↑ Hooja, Rima (2006). A History of Rajasthan. Rupa. p. 454. ISBN 9788129115010. From Baburs memoirs we learn that Sanga's success against the Mughal advance guard commanded by Abdul Aziz and other forces at Bayana, severely demoralised the fighting spirit of Baburs troops encamped near Sikri.
  18. ↑ Berndl, Klaus (2005). National Geographic Visual History of the World. National Geographic Society. pp. 318–320. ISBN 978-0-7922-3695-5.
  19. ↑ Stein, Burton (2010), A History of India, John Wiley & Sons, p. 159, ISBN 978-1-4443-2351-1 Quote: "The imperial career of the Mughal house is conventionally reckoned to have ended in 1707 when the emperor Aurangzeb, a fifth-generation descendant of Babur, died. His fifty-year reign began in 1658 with the Mughal state seeming as strong as ever or even stronger. But in Aurangzeb's later years the state was brought to the brink of destruction, over which it toppled within a decade and a half after his death; by 1720 imperial Mughal rule was largely finished and an epoch of two imperial centuries had closed."
  20. ↑ Richards, John F. (1995), The Mughal Empire, Cambridge University Press, p. xv, ISBN 978-0-521-56603-2 Quote: "By the latter date (1720) the essential structure of the centralized state was disintegrated beyond repair."
  21. ↑ "Picture of original Mughal rupiya introduced by Sher Shah Suri". Archived from the original on 5 October 2002. Retrieved 4 August 2017.
  22. 1 2 3 4 5 Schmidt, Karl J. (2015). An Atlas and Survey of South Asian History. Routledge. pp. 100–. ISBN 978-1-317-47681-8.
  23. ↑ Pagaza, Ignacio; Argyriades, Demetrios (2009). Winning the Needed Change: Saving Our Planet Earth. IOS Press. p. 129. ISBN 978-1-58603-958-5.
  24. ↑ Jeffrey G. Williamson & David Clingingsmith, India's Deindustrialization in the 18th and 19th Centuries Archived 29 మార్చి 2017 at the Wayback Machine, Global Economic History Network, London School of Economics
  25. ↑ Om Prakash, "Empire, Mughal", History of World Trade Since 1450, edited by John J. McCusker, vol. 1, Macmillan Reference US, 2006, pp. 237–240, World History in Context. Retrieved 3 August 2017
  26. ↑ Parthasarathi, Prasannan (2011), Why Europe Grew Rich and Asia Did Not: Global Economic Divergence, 1600–1850, Cambridge University Press, p. 2, ISBN 978-1-139-49889-0
  27. ↑ Jeffrey G. Williamson (2011). Trade and Poverty: When the Third World Fell Behind. MIT Press. p. 91. ISBN 978-0-262-29518-5.
  28. ↑ Richard Maxwell Eaton (1996), The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760, p. 202, University of California Press

ఉదహరించిన గ్రంథాలు

[మార్చు]

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=భారతదేశ_స్వర్ణయుగం&oldid=4919159" నుండి వెలికితీశారు