Jump to content

భారతీయులు

వికీపీడియా నుండి
భారతీయులు
భారతీయ సంతతికి చెందిన జనాభా గణనీయంగా ఉన్న దేశాలు.
  భారతదేశం
  + 1,000,000
  + 100,000
  + 10,000
  + 1,000
  డేటా లేదు
Total population
c. 1.4 బిలియన్లు
ముఖ్యమైన జనాభా కలిగిన ప్రాంతాలు
భారతీయ ప్రవాసులు:
c. 35,421,987 (నవంబర్ 2024 అంచనా, భారతీయ సంతతికి చెందిన వ్యక్తులతో సహా)[1]
అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు5,160,203[2]
United Arab Emirates యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్4,360,000[3]
Saudi Arabia1,884,476-2,594,947[4][5]
మలేషియా మలేషియా2,019,600[6]
Myanmar2,009,207[7]
United Kingdom యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్1,927,150
England: 1,843,248 – 3.3%[8]
Scotland: 52,951 – 1.0%[9]
Wales: 21,070 – 0.7%[8]
ఉత్తర ఐర్లాండ్: 9,881 – 0.5%[10]
Canada కెనడా1,858,755[11][a]
శ్రీలంకశ్రీలంక1,614,000[12][13]
South Africa దక్షిణాఫ్రికా1,697,506[14]
నైజీరియా నైజీరియా1,000,000[15]
మారిషస్ మారిషస్894,500[12]
ఒమన్ ఒమన్796,001[16]
Australia ఆస్ట్రేలియా700,000[17]
కువైట్ కువైట్700,000[18]
ఖతార్ ఖతార్650,000[19]
Nepal నేపాల్600,000[20]
బంగ్లాదేశ్బంగ్లాదేశ్500,000-1,000,000[21]
Germany జర్మనీ161,000-1,000,000+[22][16]
ట్రినిడాడ్ అండ్ టొబాగో ట్రినిడాడ్ అండ్ టొబాగో468,524[16]
థాయిలాండ్ థాయిలాండ్465,000[16]
బహ్రెయిన్బహ్రెయిన్400,000[16]
గయానా గయానా327,000[16]
ఫిజీఫిజీ315,000[16]
Réunion రీయూనియన్ (ఓవర్సీస్ ఫ్రాన్స్)297,300[23]
సింగపూర్ సింగపూర్250,300[24]
Netherlands నెదర్లాండ్స్240,000[16]
Italy ఇటలీ197,301[16]
New Zealand న్యూజిలాండ్155,178[25]
Suriname సురినామ్148,000[16]
Indonesia ఇండోనేషియా120,000[16]
Philippines120,000[26]
ఇజ్రాయిల్ ఇజ్రాయెల్85,000[27]
భాషలు
భారతదేశ భాషలు, వీటితో సహా:
  • అస్సామీ
  • అవధి
  • బఘేలి
  • బెంగాలీ
  • భిల్
  • భోజ్‌పురి
  • బోడో
  • బ్రజ్ భాష
  • బుందేలి
  • ఛత్తీస్‌గర్హి
  • డోగ్రీ
  • ఆంగ్లం
  • ఫ్రెంచ్
  • గర్హ్వాలి
  • గోండి
  • గుజరాతీ
  • హర్యాన్వి
  • హిందీ
  • ఇండో-పోర్చుగీస్ క్రియోల్స్
  • కన్నౌజి
  • కాశ్మీరీ
  • కన్నడ
  • ఖాందేషి
  • కొడవా
  • కొంకణి
  • కుమావోని
  • కురుఖ్
  • కచ్చి
  • లడఖీ
  • మగాహి
  • మైథిలి
  • మలయాళం
  • మరాఠీ
  • మైతేయ్[28][29]
  • నేపాలీ
  • ఒడియా
  • పోర్చుగీస్
  • పంజాబీ
  • రాజస్థానీ
  • సంస్కృతం
  • సంతాలీ
  • సింధీ
  • తమిళం
  • తెలుగు
  • త్రిపురి
  • తులు
  • ఉర్దూ
  • పశ్చిమ పహారీ
మతం
మెజారిటీ:
  • హిందూమతం
మైనారిటీలు:
  • ఇస్లాం
  • క్రైస్తవ మతం
  • సిక్కు మతం
  • బౌద్ధమతం
  • జైనమతం
  • జొరాస్ట్రియనిజం
  • జుడాయిజం
  • మతరాహిత్యం
  • ఇతరులు

భారతీయులు అనగా భారత రిపబ్లిక్ పౌరులు, జాతీయులు, లేదా భారతదేశానికి చెందిన మూలాలున్న వ్యక్తులు. "ఇండియన్" (భారతీయుడు) అనే పదం ప్రస్తుత భారతదేశం నుండి వచ్చిన వ్యక్తులకు వర్తిస్తుంది, 1947 లో భారతదేశ విభజనకు ముందు ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్, పాకిస్తాన్ ల నుండి వచ్చిన వ్యక్తులను గుర్తించడానికి కూడా ఈ పదాన్ని ఉపయోగించారు.[30][31] "ఇండియన్" అనే పదం ఒకే జాతిని సూచించదు, కానీ భారతదేశంలోని లేదా భారతదేశానికి చెందిన వివిధ జాతుల సామాజిక నిర్మాణానికి ఉపయోగించబడుతుంది.[32]

2022 లో భారతదేశ జనాభా 1.4 బిలియన్లకు చేరుకుంది. ఐక్యరాజ్యసమితి అంచనాల ప్రకారం ఏప్రిల్ 2023 నాటికి చైనాను అధిగమించి భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశంగా అవతరించింది, ప్రపంచ జనాభాలో 17.50 శాతం మంది ఇక్కడే ఉన్నారు.[33][34][35] ముఖ్యంగా అరేబియా ద్వీపకల్పం, పాశ్చాత్య దేశాలలో (ముఖ్యంగా ఆంగ్లోస్పియర్), అలాగే బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో భాగమైన వివిధ దేశాలలో (ముఖ్యంగా కరేబియన్, దక్షిణాఫ్రికాలో) భారతీయ ఇండెంచర్ వ్యవస్థ (Indian indenture system) కారణంగా భారతీయ ప్రవాసులు అధిక సంఖ్యలో ఉన్నారు.[16] ముఖ్యంగా ఉత్తర అమెరికా, కరేబియన్‌లలో స్థానిక అమెరికన్ల (indigenous peoples of the Americas) నుండి భారతీయులను వేరు చేయడానికి కొన్నిసార్లు "ఆసియన్ ఇండియన్", "ఈస్ట్ ఇండియన్" అనే పదాలను ఉపయోగిస్తారు. అమెరికాను యూరోపియన్లు ఆక్రమించే కాలంలో స్థానిక అమెరికన్లను భారతీయులుగా తప్పుగా గుర్తించినప్పటికీ, ఉత్తర అమెరికా, కరేబియన్లలోని స్థానిక జనాభాను గుర్తించడానికి ఇప్పటికీ "ఇండియన్" అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తున్నారు. ఇండీజెనస్ (indigenous), అమెరిండియన్ (Amerindian), కెనడాలో ప్రత్యేకంగా ఫస్ట్ నేషన్స్ (First Nations), అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో స్థానిక అమెరికన్ (Native American) వంటి పదాలను అధికారికంగా, జనాభా గణన, చట్టాలలో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నందున, స్థానికులను ఉద్దేశించి ఇండియన్ పదం వాడకం తగ్గుతోంది.

జాతి నామం (Ethnonym)

[మార్చు]

1949 నుండి భారత ఉపఖండం, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రజలు తమను తాము గుర్తించుకోవడానికి భారత్ అనే పేరును ఉపయోగిస్తున్నారు.[36] దేశం అధికారిక సంస్కృత నామమైన భారత గణరాజ్యలో "భారత" అనే పదం కనిపిస్తుంది. ఈ పేరు పురాతన వేదాలు, పురాణాల నుండి ఉద్భవించింది, ఇవి భారతదేశాన్ని రూపొందించే భూమిని భారత వర్షం అని సూచిస్తాయి, ఈ పదాన్ని ఇతర 'వర్షాల' (varṣa) లేదా ఖండాల నుండి వేరు చేయడానికి ఉపయోగిస్తాయి.[37] భారతులు ఋగ్వేదంలో పేర్కొన్న ఒక వేద తెగకు చెందినవారు, ముఖ్యంగా వీరు పది మంది రాజుల యుద్ధంలో (Battle of the Ten Kings) పాల్గొన్నారు.[38] కురు వంశానికి చెందిన భరతుల తెగకు (Bhāratas tribe) చెందినవాడు, భారత ఉపఖండాన్ని ఒకే పాలన కింద ఏకం చేసిన పురాణ చక్రవర్తి భరతుడి (Emperor Bharata) పేరు మీదుగా భారతదేశానికి ఆ పేరు వచ్చింది.[39]

సముద్రానికి (samudra) ఉత్తరాన, మంచు పర్వతాలకు దక్షిణాన ఉన్న దేశాన్ని (varṣam) భారతం అంటారు; అక్కడ భరతుని వారసులు నివసిస్తున్నారు.
-విష్ణు పురాణం[40][41]

తొలి వేద సాహిత్యంలో భారత కంటే ముందు ఆర్యావర్త (సంస్కృతం: आर्यावर्त) అనే పదం వాడుకలో ఉంది. మనుస్మృతి (2.22) "తూర్పు (బంగాళాఖాతం) నుండి పశ్చిమ సముద్రం (అరేబియా సముద్రం) వరకు హిమాలయ, వింధ్య పర్వత శ్రేణుల మధ్య ఉన్న ప్రాంతానికి" ఆర్యావర్తం అనే పేరు ఇచ్చింది.[42][43]

ఇండియన్, ఇండియా అనే పదం లాటిన్ భాషలోని ఇండియా (India) మీదుగా ప్రాచీన గ్రీకు పదం Ἰνδία (Indía) నుండి ఉద్భవించింది. కోయిన్ గ్రీకులో (Koine Greek) Indía అంటే సింధు (Indus) నదికి ఆవల ఉన్న ప్రాంతాన్ని సూచిస్తుంది, క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్దంలో చరిత్రకారుడు హెరోడోటస్ (Herodotus) ఈ ప్రాంతాన్ని "భారతీయ భూమి" (hē Indikē chōrē) అని, పాత పర్షియన్ పదమైన "హిందూష్" (Hinduš), మధ్యయుగ పదమైన "హిందుస్థానీ" ల నుండి ఉద్భవించిన "ఒక భారతీయుడు" (Indos) అని పిలిచాడు.[44] ఈ పేరు సింధు నదికి సంస్కృత నామమైన సింధు (Sindhu) నుండి ఉద్భవించింది, కానీ దీనికి సాధారణంగా "నది" అని కూడా అర్థం ఉంది.[45]

చరిత్ర

[మార్చు]

పురాతన కాలం

[మార్చు]
పూజారి-రాజు, సింధు లోయ నాగరికత
సింధు లోయ నాగరికత ప్రధాన ప్రదేశాలు, విస్తీర్ణం.
బౌద్ధ రాతి నిర్మాణాలు, క్రీ.పూ 2వ శతాబ్దం
క్రీ.పూ 250లో అశోక చక్రవర్తి స్థాపించిన అశోక స్థూపం. ఇది భారతదేశ చిహ్నంగా స్వీకరించబడింది.

భారతదేశ చరిత్రలో ఇవి ఇమిడి ఉన్నాయి: భారత ఉపఖండంలోని చరిత్రపూర్వ స్థావరాలు, సమాజాలు; సింధు లోయ నాగరికత,[46] ఇండో-ఆర్యన్ సంస్కృతుల కలయికతో ఏర్పడిన వేద నాగరికత; వివిధ భారతీయ సంస్కృతులు, సంప్రదాయాల సమ్మేళనంగా హిందూమత అభివృద్ధి; మహాజనపదాలుగా పిలువబడే పదహారు రిపబ్లిక్ ల (oligarchic republics) ఆవిర్భావం; శ్రమణ ఉద్యమ (Śramaṇa movement) ఆవిర్భావం; క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దంలో జైన, బౌద్ధమతాల ఆవిర్భావం,[47] హిందూ శక్తులతో పెనవేసుకుని మధ్యయుగ కాలంలో ముస్లిం రాజవంశాల పెరుగుదలతో పాటు, ఉపఖండంలోని వివిధ భౌగోళిక ప్రాంతాలలో రెండు సహస్రాబ్దాలకు పైగా శక్తివంతమైన రాజవంశాలు, సామ్రాజ్యాల కొనసాగింపు; యూరోపియన్ వ్యాపారుల రాకతో బ్రిటిష్ ఇండియా స్థాపన; ఆ తర్వాత భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం ఫలితంగా భారతదేశ విభజన, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇండియా ఆవిర్భావం.

భారతీయులు పురాతన, మధ్యయుగ కాలాల నుండి పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు దక్షిణాసియా చరిత్రలో మౌర్య సామ్రాజ్యం, శాతవాహన రాజవంశం, గుప్త సామ్రాజ్యం, రాష్ట్రకూట రాజవంశం, చాళుక్య సామ్రాజ్యం, చోళ సామ్రాజ్యం, కర్కోటక సామ్రాజ్యం, పాల సామ్రాజ్యం, విజయనగర సామ్రాజ్యం, ఢిల్లీ సుల్తానేట్, మొఘల్ సామ్రాజ్యం, మరాఠా సమాఖ్య, సిక్కు సామ్రాజ్యం లాంటి కొన్ని గొప్ప సామ్రాజ్యాలు, రాజవంశాలను స్థాపించారు. భారతీయుల మొట్టమొదటి గొప్ప సామ్రాజ్యం మౌర్య సామ్రాజ్యం, దీని రాజధాని పాటలీపుత్రం (ప్రస్తుత పాట్నా, బీహార్). క్రీస్తుపూర్వం 4, 3 వ శతాబ్దాలలో చంద్రగుప్త మౌర్యుడు, అశోకుడి పాలనలో వారి ప్రధాన సలహాదారు, రాజనీతి శాస్త్రం, అర్థశాస్త్ర రంగాలలో ప్రపంచ మార్గదర్శకుడు ఆచార్య చాణక్యుడి సహాయంతో దక్షిణాసియాలో ఎక్కువ భాగాన్ని వారు జయించారు. భారతీయుల తదుపరి గొప్ప పురాతన సామ్రాజ్యం గుప్త సామ్రాజ్యం. ఈ కాలం, హిందూ మత, మేధో పునరుజ్జీవనాన్ని చూసినందున, ఇది భారతీయ "స్వర్ణయుగం" (Golden Age of India) గా పిలువబడింది. ఈ కాలంలో భారతీయ నాగరికత, పరిపాలన, సంస్కృతి, హిందూ, బౌద్ధ మతాలకు సంబంధించిన అంశాలు ఆసియాలోని చాలా ప్రాంతాలకు వ్యాపించాయి. దక్షిణాన చోళ సామ్రాజ్యం రోమన్ సామ్రాజ్యంతో సముద్ర వాణిజ్య సంబంధాలను పెంపొందించుకుంది. ప్రాచీన భారతీయ గణిత శాస్త్రవేత్తలు ఆర్యభట్ట, ఒకటవ భాస్కరుడు, బ్రహ్మగుప్తుడు ఈ కాలంలో సున్నా, హిందూ-అరబిక్ సంఖ్యా వ్యవస్థ అయిన దశాంశ వ్యవస్థ (decimal system) భావనలను కనుగొన్నారు.[48] ఈ కాలంలో భారతీయ సాంస్కృతిక ప్రభావం ఆగ్నేయాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలకు వ్యాపించింది, ఇది ఆగ్నేయాసియాలో భారతీయ రాజ్యాల స్థాపనకు దారితీసింది.[49]

మధ్యయుగం

[మార్చు]

తొలి మధ్యయుగ కాలంలో గొప్ప రాష్ట్రకూట రాజవంశం 8వ శతాబ్దం నుండి 10వ శతాబ్దం వరకు భారత ఉపఖండంలోని చాలా భాగాన్ని పాలించింది. రాష్ట్రకూట రాజవంశానికి చెందిన అమోఘవర్షుడిని అరబ్ యాత్రికుడు సులేమాన్ ప్రపంచంలోని నలుగురు గొప్ప రాజులలో ఒకరిగా వర్ణించాడు.[50] మధ్యయుగ దక్షిణ భారత గణిత శాస్త్రవేత్త మహావీర రాష్ట్రకూట రాజవంశ కాలంలో జీవించాడు. జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని గణితం నుండి వేరు చేసిన మొదటి భారతీయ గణిత శాస్త్రజ్ఞుడిగా, అలాగే పూర్తిగా గణితానికి అంకితమైన మొట్టమొదటి భారతీయ గ్రంథాన్ని వ్రాసినవాడిగా గుర్తింపు పొందాడు.[51] మధ్యయుగ భారతీయుల గొప్ప సముద్ర సామ్రాజ్యం చోళ రాజవంశం. గొప్ప రాజరాజ చోళుడు, అతని వారసుడు ఒకటవ రాజేంద్ర చోళుడి హయాంలో చోళ రాజవంశం దక్షిణాసియా, ఆగ్నేయాసియాలో సైనిక, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక శక్తిగా ఎదిగింది.[52][53] ఒకటవ రాజేంద్ర చోళుడు గంగా నదిపై చేపట్టిన దండయాత్ర, ఆగ్నేయాసియాలోని శ్రీవిజయ సముద్ర సామ్రాజ్య నగరాలను ఆక్రమించడం ద్వారా, అలాగే చైనాకు పదేపదే రాయబారులను పంపడం ద్వారా చోళ సామ్రాజ్యపు శక్తి తూర్పు ప్రపంచానికి ప్రకటించబడింది.[54]

మధ్యయుగ కాలం చివరలో గొప్ప విజయనగర సామ్రాజ్యం 14వ శతాబ్దం నుండి 16వ శతాబ్దం వరకు దక్షిణ భారతదేశంలోని చాలా భాగాన్ని పాలించింది, శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో దాని శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంది.[55] త్రికోణమితి, కాలిక్యులస్‌ కు విశేషమైన సహకారం అందించిన మాధవ (c. 1340–1425), గ్రహాల కక్ష్యలను ప్రతిపాదించిన నీలకంఠ సోమయాజి (c. 1444–1545) లాంటి సుప్రసిద్ధ దక్షిణ భారత గణిత శాస్త్రవేత్తల ఆధ్వర్యంలో ఈ కాలంలో మధ్యయుగ కేరళ స్కూల్ ఆఫ్ ఆస్ట్రానమీ అండ్ మ్యాథమెటిక్స్ వర్ధిల్లింది.[56]

ఆధునిక యుగం

[మార్చు]

మొఘల్ సామ్రాజ్యం భారత ఉపఖండంలోని చాలా భాగాన్ని ఒకే పాలన కింద ఏకీకృతం చేసింది. మొఘలుల ఆధ్వర్యంలో భారతదేశం బలమైన, స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసింది, ఇది వాణిజ్య విస్తరణకు, సంస్కృతికి ఎక్కువ ప్రోత్సాహాన్ని కలిగించి భారతీయ సమాజాన్ని బాగా ప్రభావితం చేసింది.[57] మొఘల్ సామ్రాజ్యం కొత్త పరిపాలనా విధానాల ద్వారా స్థానిక సమాజాలను సమతుల్యం చేసి శాంతింపజేసింది,[58][59] విభిన్నమైన, అందరినీ కలుపుకొని పోయే పాలకవర్గాలను ఏర్పాటు చేసింది.[60] ఇది మరింత క్రమబద్ధమైన, కేంద్రీకృత, ఏకరీతి పాలనకు దారితీసింది.[61] ఉత్తర, పశ్చిమ భారతదేశంలో కొత్తగా ఏర్పడిన సామాజిక వర్గాలు (మరాఠాలు, రాజపుత్రులు, పఠాన్‌లు, జాట్‌లు, సిక్కులు) మొఘల్ పాలనలో సైనిక, పాలనా ఆశయాలను పొందాయి, ఇవి సహకారం ద్వారా లేదా ప్రతికూలత ద్వారా వారికి గుర్తింపును, సైనిక అనుభవాన్ని ఇచ్చాయి.[62][63][64][65]

18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఔరంగజేబు మరణం తరువాత, మరాఠాలు, రాజపుత్రులు, స్వతంత్ర మొఘల్ గవర్నర్లు, ఇతర హిందూ, ముస్లిం రాచరిక రాష్ట్రాలు లాంటి స్వయంప్రతిపత్తి గల ప్రాంతీయ శక్తులు ఆవిర్భవించాయి, అయినప్పటికీ వారంతా మొఘల్ చక్రవర్తిని తమ అధిపతిగా గుర్తించడం కొనసాగించారు.[66] ఈ కాలంలో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఆవిర్భవించింది, ఇది సామ్రాజ్యంలో ఎక్కువ భాగాన్ని తన నియంత్రణలోకి తీసుకుంది. అయితే వారు నామమాత్రంగా చక్రవర్తి అధికారం క్రింద పాలించారు, వర్తకం చేశారు. నామమాత్రంగానే అతన్ని తమ సార్వభౌమాధికారిగా పరిగణించారు. కంపెనీ పాలనలో ఉన్న ప్రాంతాలు మౌలిక సదుపాయాల వేగవంతమైన అభివృద్ధి, ఆర్థిక తిరోగమనం, ప్రధాన కరువుల కాలాన్ని చవిచూశాయి.[67][68] 20వ శతాబ్దం మొదటి సగంలో భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం కోసం దేశవ్యాప్త పోరాటం ప్రారంభించబడింది, బ్రిటిష్ ప్రావిన్సులను భారతదేశం, పాకిస్తాన్ దేశాలుగా విభజించిన తరువాత 1947 లో భారత ఉపఖండం యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ నుండి స్వాతంత్ర్యం పొందింది, రాచరిక రాష్ట్రాలన్నీ కొత్త రాష్ట్రాలలో ఒకదానిలో విలీనం అయ్యాయి.[69][70][71]

సంస్కృతి

[మార్చు]

భారతదేశం ప్రపంచంలోని పురాతన నాగరికతలలో ఒకటి.[72] భారతీయ సంస్కృతిని తరచుగా అనేక విభిన్న సంస్కృతుల సమ్మేళనంగా (amalgamation) పేర్కొంటారు, ఇది భారత ఉపఖండం అంతటా విస్తరించి ఉంటుంది, అనేక వేల సంవత్సరాల నాటి చరిత్రతో ప్రభావితమై ఆకృతి దిద్దుకుంది.[73][74] భారతదేశ చరిత్ర అంతటా, భారతీయ సంస్కృతి ధార్మిక (Dharmic) మతాల ద్వారా ఎక్కువగా ప్రభావితమైంది.[75] భారతీయ తత్వశాస్త్రం, సాహిత్యం, వాస్తుశిల్పం, కళ, సంగీతాన్ని ఎక్కువగా తీర్చిదిద్దిన ఘనత వీటికి ఉంది.[76] 'గ్రేటర్ ఇండియా' (Greater India) అనేది భారత ఉపఖండానికి ఆవల భారతీయ సంస్కృతికి ఉన్న చారిత్రక పరిధి. ముఖ్యంగా హిందూమతం, బౌద్ధమతం, వాస్తుశిల్పం, పరిపాలన, రచన విధానం భారతదేశం నుండి ఆసియాలోని ఇతర ప్రాంతాలకు 'సిల్క్ రోడ్' ద్వారా (యాత్రికులు, సముద్ర వ్యాపారుల ద్వారా) క్రీస్తు శకం ప్రారంభ శతాబ్దాలలో వ్యాపించాయి.[77][78] పశ్చిమాన 'గ్రేటర్ ఇండియా' హిందూ కుష్, పామిర్ పర్వతాలలో (Pamir Mountains) 'గ్రేటర్ పర్షియా' (Greater Persia) తో కలుస్తుంది.[79] మధ్యయుగంలో భారతీయ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని తీర్చిదిద్దడంలో ఇస్లాం ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది.[80] శతాబ్దాలుగా భారతదేశమంతటా హిందువులు, జైనులు, సిక్కులతో ముస్లింల అనుసంధానం గణనీయంగా జరిగింది.[81][82]

మతం

[మార్చు]
గుప్త సామ్రాజ్యంలో విడుదల చేసిన బంగారు నాణేలపై లక్ష్మీ దేవి, సుమారు 380 AD
దీపావళి ఒక ప్రధాన భారతీయ పండుగ, దీనిని కాంతుల పండుగ అని అంటారు.
హోలీ అనేది ప్రతి వసంతకాలంలో జరుపుకునే రంగుల పండుగ, ఇది కూడా ఒక ప్రధాన భారతీయ పండుగే.

భారతదేశం హిందూమతం, బౌద్ధమతం, జైనమతం, సిక్కుమతంలకు జన్మస్థలం. వీటిని సమిష్టిగా భారతీయ మతాలు అని అంటారు.[75] ధార్మిక మతాలు అని కూడా పిలువబడే భారతీయ మతాలు అబ్రహమిక్ మతాలతో పాటు ప్రపంచ మతాల ప్రధాన రూపం. నేడు హిందూ మతం, బౌద్ధమతం ప్రపంచంలోని మూడవ, నాల్గవ-అతిపెద్ద మతాలుగా ఉన్నాయి. వీటికి మొత్తం ఒక బిలియన్ కంటే ఎక్కువ మంది అనుచరులు ఉన్నారు,[83][84][85] బహుశా 1.5 లేదా 1.6 బిలియన్ల మంది వరకు ఉండవచ్చు.[83][86] భారతదేశ చరిత్ర పొడవునా, దేశ సంస్కృతిలో మతం ఒక ముఖ్యమైన భాగం. మతపరమైన వైవిధ్యం, మత సహనం (religious tolerance) రెండూ దేశ చట్టం, సంప్రదాయాల ద్వారా దేశంలో స్థాపించబడ్డాయి; భారత రాజ్యాంగం మతస్వేచ్ఛను (freedom of religion) ప్రాథమిక హక్కుగా ప్రకటించింది.[87]

నాస్తికత్వం (Atheism), అజ్ఞేయవాదం (agnosticism) భారతదేశంలో సుదీర్ఘ చరిత్రను కలిగి ఉన్నాయి, శ్రమణ ఉద్యమంలో వృద్ధి చెందాయి.[88] చార్వాక (Cārvāka) పాఠశాల క్రీస్తుపూర్వం 6 వ శతాబ్దంలో భారతదేశంలో ఉద్భవించింది, ఇది పురాతన భారతదేశంలోని భౌతికవాద (Materialism), నాస్తిక ఉద్యమ (atheistic) ప్రారంభ రూపాలలో ఒకటి.[89][90][91] శ్రమణ, బౌద్ధమతం, జైనమతం, అజీవిక, హిందూ మతానికి చెందిన సాంఖ్య వంటి కొన్ని శాఖలు నాస్తికత్వాన్ని చెల్లుబాటు అయ్యేదిగా పరిగణిస్తాయి. ఇవి సృష్టికర్త (creator deity) భావనను, కర్మకాండలను (ritualism), అతీంద్రియవాదాన్ని (supernaturalism) తిరస్కరిస్తాయి.[92][93][94] భారతదేశం కొంతమంది ప్రముఖ నాస్తిక రాజకీయ నాయకులను, సామాజిక సంస్కర్తలను ఉత్పత్తి చేసింది.[95][96]

భారతదేశ పౌరులలో సుమారు 80% మంది హిందువులు అయినప్పటికీ, దేశంలో ముస్లింలు, క్రైస్తవులు, సిక్కులు, బౌద్ధులు, జైనులు, పార్సీలు, గిరిజన విశ్వాసాలకు కట్టుబడి ఉన్నవారు గణనీయంగా ఉన్నారు.[97] జొరాస్ట్రియనిజం, జుడాయిజం ఒక్కోదానికి భారతదేశంలో అనేక వేలమంది అనుచరులు ఉన్నారు, అలాగే వీటికి భారతదేశంలో ప్రాచీన చరిత్ర కూడా ఉంది.[98] జొరాస్ట్రియనిజం, బహాయి (Baháʼí Faith) మతాలు భారతదేశానికి చెందినవి కానప్పటికీ వాటిని అనుసరించే అత్యధిక జనాభా భారతదేశంలోనే ఉంది.[99] బుద్ధుడు, శ్రీకృష్ణుడిని సర్వశక్తిమంతుడైన భగవంతుని అభివ్యక్తీకరణలుగా గుర్తించే బహాయి వంటి అనేక ఇతర ప్రపంచ మతాలకు కూడా భారతీయ ఆధ్యాత్మికతతో సంబంధం ఉంది.[100] భారతీయ జనజీవనంలో మతానికి బలమైన పాత్ర ఉన్నప్పటికీ, నాస్తికత్వం, అజ్ఞేయవాదులు కూడా ఇతరుల పట్ల సహనంతో కూడిన (tolerance) స్పష్టమైన ప్రభావాన్ని కలిగి ఉన్నారు. 2012 WIN-Gallup గ్లోబల్ ఇండెక్స్ ఆఫ్ రెలిజియన్ అండ్ ఎథీజం నివేదిక ప్రకారం, 81% భారతీయులు మతవిశ్వాసం కలవారు, 13% మంది మతవిశ్వాసం లేనివారు, 3% మంది నాస్తికులు (atheists), 3% మంది స్పష్టత లేనివారు (unsure) లేదా స్పందించనివారు.[101]

సాంప్రదాయకంగా, భారతీయ సమాజం వారి కులం (caste) ప్రకారం వర్గీకరించబడుతుంది. వేలాది ఎండోగామస్ (endogamous) వంశపారంపర్య సమూహాల ద్వారా నిర్వచించబడిన వివిధ సామాజిక వర్గాలలో సామాజిక స్తరీకరణ వ్యవస్థను తరచుగా జాతి లేదా కులం అని పిలుస్తారు. ఒక "జాతి" లోపల ఒక వ్యక్తి వంశం లేదా తెగను సూచించే "గోత్రం" (gotra) అని పిలువబడే ఎక్సోగామస్ (exogamous) సమూహాలు ఉంటాయి.[102] కుల అడ్డంకులు నగరాల్లో ఎక్కువగా విచ్ఛిన్నమయ్యాయి కానీ గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇంకా ఏదో రూపంలో ఉనికిలో ఉన్నాయి.[103]

చాలా భారతీయ రాష్ట్రాల్లో హిందువులు మెజారిటీగా ఉన్నారు. అయితే, జమ్మూ, కాశ్మీర్, లక్షద్వీప్‌లలో ముస్లింలు మెజారిటీగా ఉన్నారు; నాగాలాండ్, మిజోరాం, మేఘాలయలలో క్రైస్తవులు మెజారిటీగా ఉన్నారు, పంజాబ్‌లో సిక్కులు మెజారిటీగా ఉన్నారు, లడఖ్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లలో హిందువులు కానివారు మెజారిటీగా ఉన్నారు కానీ అక్కడ ఏ మతమూ ఒకే మెజారిటీ సమూహంగా లేదు. హిందూయేతర మెజారిటీ గల భారతీయ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో హిందువులు పెద్ద మైనారిటీగా ఉన్నారు. భారతీయ జనాభా గణనలో పాల్గొనేవారు తమ మతాన్ని ప్రకటించకూడదని ఎంచుకోవచ్చు, కానీ ఒక వ్యక్తి తాను ఏ మతానికి కట్టుబడి లేనని సూచించడానికి ఎటువంటి యంత్రాంగం లేదు. భారతీయ జనాభా గణన ప్రక్రియలో ఈ పరిమితి కారణంగా ఏ మతంతోనూ సంబంధం లేని వ్యక్తుల డేటా కచ్చితంగా ఉండకపోవచ్చు. భారతదేశంలో ప్రపంచంలోని అత్యధిక సంఖ్యలో హిందువులు, జైనులు, సిక్కులు, జొరాస్ట్రియన్లు, బహాయి మతస్తులు ఉన్నారు. ఈశాన్య భారతదేశం, దక్షిణ భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలు (ముఖ్యంగా కేరళలో), మధ్య భారతదేశంలోని వివిధ జనాభాలలో క్రైస్తవం విస్తృతంగా వ్యాపించింది. ముస్లింలు అతిపెద్ద మతపరమైన మైనారిటీ. ఇండోనేషియా, పాకిస్తాన్ తర్వాత ప్రపంచంలో మూడవ అతిపెద్ద ముస్లిం జనాభాకు భారతదేశం నిలయం.[104][105][106]

కుటుంబం

[మార్చు]
సాంప్రదాయ వివాహ వస్త్రధారణలో భారతీయ వధువు

చారిత్రక కాలం నుండి భారతదేశంలో "ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థ" లేదా "విభజించబడని కుటుంబ" సంప్రదాయం ఎక్కువగా ఉంది. ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థ అనేది భారత ఉపఖండం అంతటా, ముఖ్యంగా భారతదేశంలో ప్రబలంగా ఉన్న ఒక విస్తృత కుటుంబ (extended family) ఏర్పాటు.[107] కుటుంబానికి ఒక పితృస్వామి (patriarch) అనగా వయసులో పెద్దవాడైన పురుషుడు నాయకత్వం వహిస్తాడు, అతను మొత్తం కుటుంబం తరపున ఆర్థిక, సామాజిక విషయాలపై నిర్ణయాలు తీసుకుంటాడు. పితృస్వామి భార్య సాధారణంగా ఇంటి పనులపై, చిన్నపాటి మతపరమైన ఆచారాలపై నియంత్రణ కలిగి ఉంటుంది, తరచుగా దేశీయ విషయాలలో గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. పితృస్వామ్య (patrilineal) ఉమ్మడి కుటుంబంలో వృద్ధుడైన పురుషుడు, అతని భార్య, అతని కుమారులు, అవివాహిత కుమార్తెలు, అతని కుమారుల భార్యలు, పిల్లలు ఉంటారు. కుటుంబ ఆదాయం ఒక ఉమ్మడి పూల్ లోకి వెళుతుంది, అందులో నుంచి కుటుంబ అధిపతుల నియంత్రణ ద్వారా సభ్యులందరి అవసరాలను తీర్చడానికి వనరులు తీసుకోబడతాయి.[108] ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఆధునికీకరణ, ఆర్థికాభివృద్ధి కారణంగా భారతదేశంలో సాంప్రదాయ ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థ చిన్న కుటుంబాలుగా (nuclear families) విచ్ఛిన్నం అవుతోంది. భారతీయ గృహాలలో సాంప్రదాయ ఉమ్మడి కుటుంబాల శాతం చాలా తక్కువగా ఉంది.[109][110]

భారతీయ సమాజంలో పెద్దలు కుదిర్చిన వివాహాలు (Arranged marriages) ఒక సంప్రదాయంగా వస్తున్నాయి. వివాహం అనేది కేవలం వ్యక్తుల మధ్య కాకుండా రెండు కుటుంబాల కలయికగా పరిగణించబడుతుంది. పెద్దలు కుదిర్చే వివాహ ప్రక్రియ అనేది ఆయా వర్గాలు, కుటుంబాలను బట్టి భిన్నంగా ఉంటుంది. ఇటీవలి సర్వేల ప్రకారం అంగీకారం లేకుండా పూర్తిగా పెద్దలు కుదిర్చే వివాహాలు తక్కువగా జరుగుతున్నాయి, సర్వే చేయబడిన మెజారిటీ భారతీయ వివాహాలు ఇరు పక్షాల అంగీకారంతోనే (arranged with consent) జరుగుతున్నాయి.[111] భారతీయ సంస్కృతి సాంప్రదాయబద్ధంగా పెద్దలు కుదిర్చే వివాహాలకు దూరంగా పయనిస్తోందని కూడా ఆ అధ్యయనం సూచించింది. భారతదేశంలో వివాహ ధోరణులు గత 40 సంవత్సరాలుగా ముఖ్యంగా చైనా, జపాన్ (గతంలో పెద్దలు కుదిర్చే వివాహాలు సాధారణంగా ఉండేవి) దేశాలలో కనిపించే ధోరణులను పోలి ఉన్నాయని ఆ అధ్యయనం తెలిపింది.[111]

వస్త్రధారణ

[మార్చు]

భారతదేశ వస్త్రధారణ శైలులు చరిత్ర కాలక్రమంలో నిరంతరం అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి. క్రీ.పూ 5వ సహస్రాబ్దిలో భారత ఉపఖండంలో పత్తిని మొదటిసారి సాగు చేశారు.[112] ఈ కాలంలో ఉపయోగించిన అద్దకం రంగులు ఇప్పటికీ వాడుకలో ఉన్నాయి (ముఖ్యంగా నీలిమందు (indigo), ఎర్రటి మంజిష్ట (red madder), లక్క (lac), పసుపు).[113] క్రీ.పూ 2450, క్రీ.పూ 2000 మధ్య కాలంలో పట్టును (Silk) నేయడం ప్రారంభించారు.[114][115] క్రీ.పూ 11వ శతాబ్ధంలో ఋగ్వేదం 'పరిధాన్', 'పేసస్' అని పిలువబడే అద్దకం, ఎంబ్రాయిడరీ వస్త్రాలను గురించి ప్రస్తావించింది, ఇది ఈ కాలంలో అధునాతన వస్త్ర తయారీ పద్ధతుల అభివృద్ధిని హైలైట్ చేస్తుంది.[116] క్రీ.పూ 5వ శతాబ్దంలో గ్రీకు చరిత్రకారుడు హెరోడోటస్ భారతీయ వస్త్రాల నాణ్యత గొప్పదనాన్ని వివరించాడు.[117] క్రీ.శ 2వ శతాబ్దం నాటికి, భారతదేశంలో తయారైన పత్తి, మస్లిన్, పట్టు వస్త్రాలు రోమన్ సామ్రాజ్యం దిగుమతి చేసుకునేది. ప్రాచీన భారతదేశం నుండి ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు ఎగుమతి అయ్యే ప్రధాన ఎగుమతులలో భారతీయ సుగంధ ద్రవ్యాలు, వూట్జ్ స్టీల్ (Wootz steel) తో పాటు ఈ వస్త్రాలు కూడా ఉండేవి.[118] సాంప్రదాయ భారతీయ వస్త్రధారణ దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో చాలా భిన్నంగా ఉంటుంది. ఇది స్థానిక సంస్కృతి, భౌగోళికం, వాతావరణం ద్వారా ప్రభావితమవుతుంది. మహిళలు సాంప్రదాయకంగా చీర, లెహంగా చొళీ (Gagra Choli), అనార్కలీ (Angarkha), ఫైరన్ (Phiran), సల్వార్ కమీజ్ (Shalwar Kameez), ఘరారా (Gharara), బాండీ (Bandi) ధరిస్తారు, తల లేదా భుజం మీదుగా దుపట్టా (Dupatta) లేదా ఘూంఘట్ (Ghoonghat) ధరిస్తారు.[119] పురుషులు సాంప్రదాయకంగా పై భాగంలో అంగర్ఖా (Angarkha), అచ్కన్ (Achkan), బగల్బండి (Bagalbandi), కుర్తా, సల్వార్ కమీజ్ (Kameez), ఫైరన్ (Phiran), షేర్వానీ (Sherwani), కోటి (Koti) ధరిస్తారు. దిగువ భాగంలో ధోతీ, చుడీదార్ (Churidar), షల్వార్ (Shalwar), లుంగీ ధరిస్తారు. తలపై సాధారణంగా పగ్రీ (తలపాగా) (Pagri) ని ధరిస్తారు.[120] పట్టణ కేంద్రాలలో ప్రజలు తరచుగా పాశ్చాత్య దుస్తులు, అనేక ఇతర సమకాలీన ఫ్యాషన్ దుస్తులను ధరిస్తారు.[121]

వంటకాలు

[మార్చు]
నాన్, పప్పు, రైతా, పాపడ్‌లతో కూడిన శాఖాహార థాలీ (Thali) భోజనం

భారతీయ వంటకాలు (Indian food) ప్రాంతాల వారీగా మారుతూ ఉంటాయి. భారతీయ ఆహారంలో పప్పులు (dal), గోధుమ పిండి (atta), బియ్యం, చిరుధాన్యాలు (కుట్కి, కోడ్రా, సజ్జలు) లాంటి ప్రధానమైనవి ఉంటాయి. వీటిని క్రీ.పూ 6200 నుండి భారత ఉపఖండంలో సాగు చేస్తున్నారు.[122][123] కాలక్రమేణా శ్రమణ (Śramaṇa) ఉద్యమ సమయంలో జనాభాలో కొంత భాగం శాఖాహారాన్ని స్వీకరించింది,[124][125] అయితే అనుకూలమైన వాతావరణం ఏడాది పొడవునా పండ్లు, కూరగాయలు, తృణధాన్యాలను పండించడానికి అనుమతించింది. ఆయుర్వేద సంప్రదాయంలో ఏ వస్తువునైనా 'సాత్విక్' (Sattvic diet), 'రాజసిక్' (Rajasic) లేదా 'తామసిక్' (Tamasic) గా వర్గీకరించే ఆహార వర్గీకరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందింది.[126][127] భగవద్గీత కొన్ని ఆహార పద్ధతులను సూచించింది. ఈ కాలంలో వివిధ రకాల మాంసాలను పవిత్రమైనవిగా లేదా అపవిత్రమైనవిగా పరిగణించడం వల్ల వాటి వినియోగం నిషిద్ధంగా మారింది.[128][129] భౌగోళిక స్థానాన్ని బట్టి భారతీయ వంటకాలు అనేక రకాల పదార్థాలను ఉపయోగిస్తాయి. విస్తృత శ్రేణి ఆహార తయారీ శైలులు, వంట పద్ధతులు, పాక ప్రదర్శనను ఇవి కలిగి ఉంటాయి.[130]

ప్రదర్శన కళలు (Performing arts)

[మార్చు]
కథకళి అనేది సాంప్రదాయక భారతీయ థియేటర్లలో ఒకటి, ఇది భారతీయ శాస్త్రీయ నాటకాల (Indian classical drama) పై ఆధారపడి ఉంటుంది.

భారతీయ సంగీతానికి అత్యంత పురాతనమైన ఆధారాలు సామవేద (క్రీ.పూ 1000) శ్రావ్యమైన (melodies) కీర్తనలు, ఇవి ఇప్పటికీ కొన్ని శ్రౌత (Śrauta) యజ్ఞాలలో పాడబడతాయి. భారతీయ సంగీత శ్లోకాలకు సంబంధించిన తొలి రికార్డు ఇదే.[131] సామవేదంతో పాటు ఇతర హిందూ గ్రంథాలు భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీత (Indian classical music) సంప్రదాయాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేశాయి. ఈ సంప్రదాయం నేడు రెండు విభిన్న శైలులలో పిలువబడుతోంది: హిందుస్తానీ సంగీతం, కర్ణాటక సంగీతం. హిందుస్తానీ, కర్ణాటక సంగీత వ్యవస్థలు రెండూ రాగం (Rāga) అని పిలువబడే శ్రావ్యమైన ఆధారంపై ఆధారపడి ఉంటాయి. 'తాళం' (Tāla) అని పిలువబడే లయబద్ధమైన చక్రంతో పాడబడతాయి. ఈ సూత్రాలు నాట్యశాస్త్రం (Natyashastra) (క్రీ.పూ 200), దత్తిలం (dattilam) (క్రీ.శ 300) లలో మెరుగుపరచబడ్డాయి.[132]

నాట్యశాస్త్రం అనేది థియేటర్, నృత్యం (Indian classical dance), సంగీతం (Indian classical music) తో కూడిన ప్రదర్శన కళల (performing arts) పై రాసిన పురాతన భారతీయ గ్రంథం. ప్రాచీన భారతదేశంలో క్రీ.పూ 200, క్రీ.శ 200 మధ్య కాలంలో ఈ గ్రంథం రచించబడింది. ఇది సాంప్రదాయకంగా భరత మునికి ఆపాదించబడింది.[133] 'నాట్య శాస్త్రం' (Natya Shastra) దాని పరిధిలో విశేషంగా విస్తృతమైనది. ఇది ప్రధానంగా నాటకరంగ నిర్వహణకు (stagecraft) సంబంధించినప్పటికీ, ఇది సంగీతం, శాస్త్రీయ నృత్యం, సాహిత్యాన్ని కూడా ప్రభావితం చేసింది. ఇది రంగస్థల రూపకల్పన (stage design), సంగీతం, నృత్యం, అలంకరణ (makeup), వాస్తవానికి నాటకరంగానికి సంబంధించిన ప్రతి ఇతర అంశాన్ని కవర్ చేస్తుంది.

భారతీయ నాటకం, థియేటర్ దానికి సంబంధించిన సంగీతం, నృత్యం లాగానే సుదీర్ఘ చరిత్రను కలిగి ఉన్నాయి. అత్యంత పురాతనమైన థియేటర్ నాటకాలలో శూద్రకుడు రచించిన మృచ్ఛకటికం (Mṛcchakatika) ఒకటి. ఆ తర్వాత అశ్వఘోషుడి (Aśvaghoṣa) శారిపుత్రప్రకరణం, భాసుడి (Bhāsa) 'స్వప్నవాసవదత్తం' (Swapnavāsavadatta), 'పంచరాత్రం' (Pancharātra) వస్తాయి. అత్యంత ముఖ్యమైన రచనలలో కాళిదాసు రచించిన 'అభిజ్ఞానశాకుంతలం' (Abhijñānaśākuntala), 'విక్రమోర్వశీయం' (Vikramorvaśīya), 'మాళవికాగ్నిమిత్రం' (Mālavikāgnimitra) ఉన్నాయి. హర్షుడి 'రత్నావళి', 'ప్రియదర్శిక', 'నాగానందం' తో పాటు భట్ట నారాయణ, భవభూతి, విశాఖదత్త, తిరయట్టం,[134] విశ్వనాథ కవిరాజు తదితరులు ఇతర ముఖ్యమైన ప్రాచీన నాటక రచయితలు.[135]

ప్రసిద్ధ నీతికథల నాటకాలు పంచతంత్రం, బేతాళ కథలు (Baital Pachisi), కథాసరిత్సాగరం, బృహత్కథ, జాతక కథలు పురాతన కాలం నుండి జానపద థియేటర్లలో ప్రదర్శించబడుతున్నాయి.[136] బౌద్ధమతం వ్యాప్తితో జాతక కథలు ఆగ్నేయాసియా, తూర్పు ఆసియా జానపద కథలలో భాగంగా మారాయి. ఈ సాహిత్యాలు మధ్యయుగ కాలంలో వెయ్యిన్నొక్క రాత్రులు (One Thousand and One Nights) అభివృద్ధిలో కూడా ప్రభావం చూపాయి.[137]

సహకారం, ఆవిష్కరణలు

[మార్చు]

చరిత్ర అంతటా తత్వశాస్త్రం (philosophy), విజ్ఞాన శాస్త్రం, గణితం, కళలు (arts), వాస్తుశిల్పం, ఖగోళ శాస్త్రం (astronomy) అభివృద్ధిలో భారతీయులు ప్రధాన పాత్ర పోషించారు. పురాతన కాలంలో భారతదేశం సాధించిన గణిత శాస్త్ర విజయాలలో సున్నాకి సంకేతంతో పాటు దశాంశ స్థాన విలువలు కలిగిన హిందూ-అరబిక్ సంఖ్యా వ్యవస్థ, బ్రహ్మగుప్తుని ప్రక్షేప సూత్రం (Brahmagupta's interpolation formula), ఫైబొనాచీ గుర్తింపు (Brahmagupta–Fibonacci identity), బ్రహ్మగుప్త సిద్ధాంతం (Brahmagupta theorem), వర్గ సమీకరణాలకు (quadratic equations) మొదటి సంపూర్ణ అంకగణిత పరిష్కారం (సున్నా, ప్రతికూల పరిష్కారాలతో సహా) ఉన్నాయి.[138] చక్రవాళ పద్ధతి (Chakravala method), సంకేతాల నియమం (sign convention), మాధవ సిరీస్ (madhava series), త్రికోణమితి ఫంక్షన్లలోని (trigonometric functions) సైన్, కొసైన్‌లు జ్యా (jyā), కోటి-జ్యా (koti-jyā) కు చెందినవిగా గుర్తించవచ్చు.[139] గుర్తించదగిన సైనిక ఆవిష్కరణలలో యుద్ధ ఏనుగులు, డామాస్కస్ స్టీల్ (Damascus steel) అని ప్రసిద్ధి చెందిన క్రూసిబుల్ స్టీల్ (crucible steel) ఆయుధాలు, మైసూరియన్ రాకెట్లు ఉన్నాయి.[140] పురాతన కాలపు ఇతర ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణలలో చదరంగం, పత్తి, చక్కెర, కాల్చిన ఇటుకలు, కార్బన్ పిగ్మెంట్ ఇంక్ (India ink), రూలర్ (ruler), లక్క (lac), లక్క పూత (lacquer), మెట్లబావి (stepwell), నీలిమందు రంగు (indigo dye), పాము నిచ్చెన (Snakes and Ladders), మస్లిన్ (muslin), లూడో (ludo), కాలికో (calico), వూట్జ్ స్టీల్ (Wootz steel), ధూపం గడియారం (incense clock), షాంపూ (shampoo), పాలంపూర్ (palampore), చింట్జ్ (chintz), ముందుగా నిర్మించిన గృహాలు (prefabricated homes) ఉన్నాయి.

భారతీయ (గ్రేటర్ ఇండియా) సాంస్కృతిక అంశాలు, మతాలు, తత్వశాస్త్రం, కళలు, వాస్తుశిల్పం అనేక సహస్రాబ్దాలుగా అభివృద్ధి చెందాయి, శాంతియుతంగా ఆసియాలోని చాలా ప్రాంతాలకు వ్యాపించాయి.[78] సాంచి స్థూపం, తాజ్ మహల్, మహాబోధి ఆలయం వంటి అనేక భారతీయ నిర్మాణ నిర్మాణాలు నేడు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలుగా గుర్తించబడ్డాయి.[141]

ఆధునిక కాలంలో భారతీయ ప్రజలు గణితం, విజ్ఞాన శాస్త్రం, ఆస్ట్రోఫిజిక్స్‌ కు తమ వంతు సహకారాన్ని అందిస్తూనే ఉన్నారు. వారిలో సత్యేంద్ర నాథ్ బోస్, శ్రీనివాస రామానుజన్, జగదీష్ చంద్ర బోస్, మేఘనాద్ సాహా, హోమీ జె. భాభా, ప్రశాంత చంద్ర మహలనోబిస్, నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు సి. వి. రామన్, హర్ గోవింద్ ఖోరానా, వెంకటరామన్ రామకృష్ణన్, సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్ తదితరులు ఉన్నారు. సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్ బ్లాక్ హోల్స్ సహా భారీ నక్షత్రాల తదుపరి పరిణామ దశలపై ప్రస్తుతం ఆమోదించబడిన సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించినందుకు గాను ప్రసిద్ధి చెందారు.[142]

జాతీయ ప్రతిరూపం (National personification)

[మార్చు]

భారత మాత (హిందీ, సంస్కృతం: भारत माता) లేదా భరతాంబ (సంస్కృతంలోని అంబా అంటే తల్లి) అనేది భారతదేశాన్ని తల్లి దేవతగా చూపే జాతీయ ప్రతిరూపం.

భారత మాత చిత్రం 19వ శతాబ్దం చివరలో భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంతో రూపుదిద్దుకుంది. కిరణ్ చంద్ర బంద్యోపాధ్యాయ రచించిన 'భారత్ మాత' నాటకం తొలిసారిగా 1873లో ప్రదర్శించబడింది. ఆమె సాధారణంగా ఒక చేతిలో జెండా పట్టుకొని కాషాయం లేదా కావి రంగు చీర ధరించి ఒక సింహంతో పాటు ఉన్న స్త్రీగా చిత్రీకరించబడుతుంది.[143]

క్రీడలు

[మార్చు]
2023 ఏషియన్ ఖో ఖో ఛాంపియన్‌షిప్‌లో భారత్, నేపాల్ మ్యాచ్

భారతదేశంలోని క్రీడలు ప్రధానంగా రెండు వర్గాలకు చెందినవి: సాంప్రదాయ క్రీడలు, ప్రపంచ క్రీడలు. సాంప్రదాయ క్రీడలైన గిల్లీ దండా (గిల్లీ దండా), ఖో ఖో, కబడ్డీ (kabaddi) చాలా ప్రసిద్ధి చెందాయి. మరోవైపు, భారతీయులు క్రికెట్ పట్ల ఎంత ఉత్సాహం చూపిస్తారంటే, దానిని ఒక మతంగానే భావిస్తారు.[144] హాకీ, వాలీబాల్, ఫుట్‌బాల్ లాంటి క్రీడలు అత్యంత జనాదరణ పొందగా సమాజంలోని సంపన్న వర్గాలకు పోలో, గోల్ఫ్, టెన్నిస్ లాంటి క్రీడలు ప్రాధాన్యతనిస్తాయి. ఇటీవలి కాలంలో ప్రభుత్వ మద్దతుతో షూటింగ్, ఆర్చరీ, రెజ్లింగ్, జావెలిన్ త్రో, స్విమ్మింగ్, బ్యాడ్మింటన్ లాంటి ఒలింపిక్ క్రీడలు భారతీయ సమాజంలో ప్రాముఖ్యత పొందాయి.[145]

భారతీయ ప్రవాసులు

[మార్చు]
భారతీయ సంతతి లేదా మూలాలు ఉన్న ప్రజల అంచనా పంపిణీ, సాంద్రతను చూపే ప్రపంచ పటం.
లిటిల్ ఇండియా
అమెరికాలోని న్యూజెర్సీలో ఉన్న జెర్సీ సిటీ (బాంబే) లోని ఇండియా స్క్వేర్‌తో సహా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాలలో భారతీయ సంతతికి చెందిన ప్రజలు అధిక జనాభా ప్రొఫైల్‌ను సాధించారు.[146] ఇక్కడ పశ్చిమ అర్ధగోళంలోనే (Western Hemisphere) అత్యధిక ఆసియా భారతీయుల సాంద్రత ఉంది.[147] న్యూయార్క్ నగర మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతంలో 'లిటిల్ ఇండియా'లుగా ఉద్భవించిన కనీసం 24 జాతి ఎన్‌క్లేవ్‌లలో ఇది ఒకటి. న్యూయార్క్‌ నగరంలోకి పెద్ద ఎత్తున వలసలు కొనసాగుతున్నందున ఆసియా వెలుపల అతిపెద్ద మెట్రోపాలిటన్ భారతీయ జనాభా కలిగిన నగరంగా ఇది మారింది.[148][149][150][151]

ఇండో-ఆర్యన్ వలసలు (Indo-Aryan migrations), బయటికి వలసలు భారత ఉపఖండంలో వేల సంవత్సరాలుగా చారిత్రకంగా జరుగుతున్నాయి. ఇవి భారతదేశ మూలాల నుండి ఉద్భవించిన జాతులను సృష్టించాయి. దీనికి ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ రోమాని ప్రజలు (Romani people), వీరు ఎక్కువగా రాజస్థాన్ మూలాలకు చెందినవారు. అయితే యూరప్‌లో వారి చారిత్రక ప్రాబల్యం, భారత ఉపఖండం నుండి వారి జాతి, భాషా విభజన, స్లావ్స్ (Slavs), ఇతర యూరోపియన్ నేపథ్యాలతో వారు కలిసిపోవడం వల్ల, చరిత్రకారులు వారిని భారతీయ లేదా దేశీ జాతికి బదులుగా ఒక ప్రత్యేక జాతిగా వర్గీకరించారు.[152][153]

అయితే భారతీయ ప్రవాసుల ప్రస్తుత, చారిత్రాత్మక కచ్చితమైన ఏకాభిప్రాయం, విస్తరణ ప్రకారం దక్షిణాసియా ప్రవాసులు (South Asian diaspora) అనగా బ్రిటిష్ రాజ్ సమయంలో లేదా ఆ తర్వాత ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లిన వ్యక్తులు లేదా వారి కుటుంబాలకు చెందినవారు అని సాధారణంగా చెబుతారు.[154][155]

భారత రాజ్యాంగంలోని అధికరణం 9 భారతీయ పౌరులు ఇతర దేశాల నుండి పౌరసత్వాన్ని పొందడాన్ని నిషేధిస్తుంది. దీనికి ప్రత్యామ్నాయంగా భారత ప్రభుత్వం ఓవర్సీస్ సిటిజన్‌షిప్ ఆఫ్ ఇండియా (OCI) హోదాను రూపొందించింది, ఇది మాజీ భారతీయ పౌరులకు, వారి సంతానానికి దేశంలో శాశ్వత నివాస హోదాను కల్పిస్తుంది. భారతీయ ప్రవాసులలో చాలా మంది OCI హోదాను కలిగి లేరు, 2022 నాటికి కేవలం 4 మిలియన్ల మందికి మాత్రమే OCI హోదా ఉంది. తత్ఫలితంగా, భారత ప్రభుత్వం ప్రచురించిన భారతీయ ప్రవాసుల గణాంకాలు నివాసం ఉంటున్న దేశం ప్రచురించిన గణాంకాలను ప్రతిబింబించకపోవచ్చు, లేదా ఏదైనా దేశంలో, భూభాగంలో ఎంతమంది భారతీయ ప్రవాసులు ఉన్నారనే గణాంకాల మధ్య వ్యత్యాసాలకు దారితీయవచ్చు.

యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్

[మార్చు]

బ్రిటిష్ ఇండియన్ కమ్యూనిటీ ఒక మిలియన్ కంటే ఎక్కువ సంఖ్యకు చేరుకుంది. 2001 యూకే జనాభా లెక్కల (United Kingdom Census 2001) ప్రకారం 1,053,411 మంది బ్రిటన్లు పూర్తి భారతీయ సంతతిని కలిగి ఉన్నారు (యూకే జనాభాలో 1.8% మంది). వీరిలో అత్యధికంగా 99.3% మంది ఇంగ్లాండ్‌లో నివసిస్తున్నారు (2008లో ఈ సంఖ్య 97.0% ఉండొచ్చు). 2001, 2009 మధ్య ఏడేళ్ల కాలంలో యూకే లో జన్మించిన భారతీయుల సంఖ్య 38% పెరిగి 467,634 నుండి 647,000 కు (సుమారు 180,000 పెరుగుదల) చేరుకుంది.[156]

కెనడా

[మార్చు]

కెనడాలో భారతీయ సంతతి లేదా మూలాలు కలిగిన వారు సుమారు 1.86 మిలియన్ల మంది ఉన్నారు. వీరిలో ఎక్కువ మంది గ్రేటర్ టొరంటో, వాంకోవర్‌లలో నివసిస్తున్నారు, అల్బెర్టా, క్యూబెక్ రాష్ట్రాలలో ఈ సంఖ్య క్రమంగా పెరుగుతోంది.[a] మొత్తం కెనడియన్ జనాభాలో దాదాపు 5.1% మంది భారతీయ సంతతికి చెందినవారు, ఈ సంఖ్య అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు, బ్రిటన్ కంటే ఎక్కువ.[a] దక్షిణాసియా కెనడియన్లు కెనడా జనాభాలో 7.1% మంది ఉన్నారు. స్టాటిస్టిక్స్ కెనడా (Statistics Canada) ప్రకారం ఇండో-కెనడియన్లు కెనడాలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న మైనారిటీ సమూహాలలో ఒకరు, చైనీస్ కెనడియన్ల తర్వాత దేశంలో ఐరోపాయేతర సంతతికి చెందిన రెండవ అతిపెద్ద సమూహంగా వీరు ఉన్నారు.

కెనడాలో ఇండో-కెనడియన్ కమ్యూనిటీ చరిత్ర 120 సంవత్సరాల నాటిది, 1897 లో సిక్కు సైనికుల బృందం కెనడా పశ్చిమ తీరాన్ని సందర్శించింది. ఆ సమయంలో బ్రిటీష్ కొలంబియాలో జనాభా చాలా తక్కువగా ఉండేది, ఆ భూభాగాన్ని అమెరికా స్వాధీనం చేసుకోకుండా నిరోధించడానికి కెనడియన్ ప్రభుత్వం వీరిని అక్కడ స్థిరపరచాలని కోరుకుంది.

దక్షిణాఫ్రికా

[మార్చు]

దక్షిణాఫ్రికాలో ఒక మిలియన్ కంటే ఎక్కువ మంది దక్షిణాసియా సంతతికి చెందినవారు నివసిస్తున్నారు, వీరి పూర్వీకులు 19వ శతాబ్దం చివరలో, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో 'ఇండెంచర్డ్' (indentured) కార్మికులుగా వలసరాజ్య భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టారు. ఆ తర్వాత తక్కువ సంఖ్యలో "ప్యాసింజర్ భారతీయులు" (Passenger Indians) వలస వచ్చారు. వీరు డర్బన్ నగర పరిసరాలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. ప్రస్తుతం రద్దు చేయబడిన వర్ణవివక్ష వ్యవస్థలో వీరిని 'భారతీయ' జాతిలో (Race (human categorization)) భాగంగా వర్గీకరించారు.[158] నేడు వారు దక్షిణాఫ్రికాలోని విస్తృత-ఆధారిత నల్లజాతి ఆర్థిక సాధికారత (Black Economic Empowerment) విధానాలలో "నల్లజాతీయులు" గా పరిగణించబడుతున్నారు.[159]

టాంజానియా

[మార్చు]

టాంజానియాలో భారతీయ సంతతికి చెందిన సుమారు 40,000 మంది నివసిస్తున్నారు, వీరిలో ఎక్కువ మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లోనే ఉన్నారు.

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు

[మార్చు]
న్యూయార్క్ నగరం, క్వీన్స్‌లోని జాక్సన్ హైట్స్‌లో (Jackson Heights, Queens) 74వ వీధిలో ఉన్న లిటిల్ ఇండియా, పాన్-దక్షిణాసియా వ్యాపార జిల్లాగా అభివృద్ధి చెందింది.

అమెరికా జనాభా గణన బ్యూరో (United States Census Bureau) అమెరికన్ కమ్యూనిటీ సర్వే (American Community Survey) ప్రకారం, అమెరికాలో భారతీయ అమెరికన్ జనాభా 2000 లో దాదాపు 1.67 మిలియన్ల నుండి 2010 లో 3.1 మిలియన్లకు పెరిగింది. ఇది చైనీస్ అమెరికన్లు, ఫిలిపినో అమెరికన్ల తర్వాత అమెరికాలో మూడవ అతిపెద్ద ఆసియా అమెరికన్ కమ్యూనిటీ.

కరేబియన్

[మార్చు]

యూరోపియన్ వలసవాదుల కాలంలో బానిసత్వం రద్దు చేయబడిన తరువాత, చౌకైన కార్మికుల అవసరాన్ని తీర్చడానికి, వ్యవసాయంలో వారి నైపుణ్యాల కోసం 'ఇండెంచర్డ్' కార్మికులుగా మారడానికి భారతీయులు 'ఇండెంచర్' వ్యవస్థ (Indian indenture system) కింద నియమించబడ్డారు. ఇంగ్లీష్ మాట్లాడే కరేబియన్, సురినామ్ ప్రాంతాలలో భారతీయులు ప్రాథమికంగా హిందీ బెల్ట్ (Hindi Belt) నుండి, ముఖ్యంగా మధ్య, తూర్పు ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని అవధ్ ప్రాంతం, తూర్పు ఉత్తర ప్రదేశ్, పశ్చిమ బీహార్, వాయవ్య జార్ఖండ్‌ల లోని భోజ్‌పురి ప్రాంతం నుండి వచ్చారు. వీరితో పాటు దక్షిణ భారతదేశం, భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి గణనీయమైన సంఖ్యలో ప్రజలు వలస వెళ్లారు. వారు 1830 ల చివరి నుండి 1920 ల ప్రారంభంలో ప్రాథమికంగా చెరకు ఎస్టేట్‌లలో (Estate (land)) పనిచేయడానికి ఇండెంచర్డ్ కార్మికులుగా వచ్చారు. ఇండెంచర్ ముగిసిన తర్వాత కోకో గింజలు, బియ్యం, అరటి, కొబ్బరి, కాఫీ గింజల ఎస్టేట్‌లలో పనిచేయడానికి వచ్చారు. ఇండెంచర్డ్ కార్మికుల మొదటి విడత వలస తరువాత, గుజరాత్, సింధ్, కచ్ జిల్లా, పంజాబ్, బెంగాల్, దక్షిణ భారతదేశం నుండి ఎక్కువ మంది భారతీయులు 1930 ల నుండి నేటి వరకు వ్యాపార, వృత్తిపరమైన వృత్తుల కోసం కరేబియన్‌కు వలస వచ్చారు. ఒక మిలియన్ కంటే ఎక్కువ మంది ఇండో-కరేబియన్లు (Indo-Caribbean people) ఇక్కడ ఉన్నారు. ట్రినిడాడ్ అండ్ టొబాగో, గయానా, సురినామ్‌లలో వీరు అతిపెద్ద జాతులుగా ఉన్నారు. ఆంగ్లో-కరేబియన్, సురినామ్‌లలో ఉన్న భారతీయులలో హిందీ బెల్ట్‌లోని భోజ్‌పురి, అవధి మాట్లాడే ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన భారతీయులు అత్యధిక సంఖ్యలో ఉన్నారు. కాబట్టి కరేబియన్ హిందుస్థానీగా పిలువబడే వారి హిందుస్థానీ మాండలికం ఎక్కువగా భోజ్‌పురి, అవధి భాషలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది తొలినాటి భారతీయుల లింగ్వా ఫ్రాంకా (lingua franca) గా మారింది. భారతీయులలో అతిపెద్ద సమూహంగా వీరు ఉన్నందున భోజ్‌పూర్, అవధ్ ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన వారి సంప్రదాయాలు, సంస్కృతి ఆయా దేశాల్లోని భారతీయుల ప్రధాన సంస్కృతిగా మారింది. ఫ్రాన్స్ దక్షిణ భారతీయులను కరేబియన్‌లోని తన వలస ప్రాంతాలకు ఇండెంచర్డ్ కార్మికులుగా పంపింది. అందువల్ల గ్వాడెలోప్, మార్టినిక్, ఫ్రెంచ్ గయానాలలో కూడా భారతీయ సంతతికి చెందిన వారు (ఎక్కువగా దక్షిణ భారత సంతతికి చెందినవారు) చాలా మంది ఉన్నారు. చాలా మంది ఇండో-కరేబియన్ ప్రజలు అమెరికా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, కెనడా, నెదర్లాండ్స్, ఫ్రాన్స్‌లకు వలస వెళ్లారు, వారిలో కొందరు పొరుగున ఉన్న లాటిన్ అమెరికన్, ఇతర కరేబియన్ దేశాలకు వలస కార్మికులుగా కూడా వలస వెళ్లారు. ఇండో-కరేబియన్‌లలో మెజారిటీ ప్రజలు హిందువులు, అయితే గణనీయమైన సంఖ్యలో క్రైస్తవులు, ముస్లింలు కూడా ఉన్నారు. అలాగే ఇటీవల వచ్చిన భారతీయ జైనులు, సిక్కులు, బౌద్ధులు, బహాయిలు తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నారు. ఇండో-కరేబియన్ ప్రజలను జహాజీలు లేదా గిర్మిటియాల (girmityas) వారసులుగా పిలుస్తారు.[160][161][162][163][164]

జన్యుశాస్త్రం

[మార్చు]

ఇటీవలి జన్యుపరమైన అధ్యయనాలు దక్షిణాసియా ప్రజలు రెండు ప్రధాన పురాతన విభాగాల మిశ్రమం అని సూచిస్తున్నాయి. ఒక భాగం కేవలం దక్షిణాసియాకు పరిమితం చేయబడింది, మరొక భాగం మధ్య ఆసియా, పశ్చిమాసియా, ఐరోపాలతో పంచుకోబడింది.[165][166]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]
  • భారతీయుల జాబితా
  • దక్షిణాసియా జాతులు
  • ఆసియాలోని జాతులు
  • రోమాని ప్రజలు

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ 1.0 1.1 1.2 2021 కెనడియన్ జనాభా గణన (2021 Canadian census): ఈ గణాంకం భారతదేశానికి సంబంధించిన మూలాలున్న జనాభాను సూచిస్తుంది. ఇందులో "ఆంగ్లో-ఇండియన్" (3,340), "బెంగాలీ" (26,675), "గోవాన్" (9,700), "గుజరాతీ" (36,970), "ఇండియన్" (1,347,715), "జాట్" (22,785), "కాశ్మీరీ" (6,165), "మహారాష్ట్రియన్" (4,125), "మలయాళీ" (12,490), "పంజాబీ" (279,950), "తమిళం" (102,170), "తెలుగు" (6,670) తదితరులు ఉన్నారు.[157]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "Population of Overseas Indians". mea.gov.in (in ఇంగ్లీష్). Ministry of External Affairs, Government of India. Archived from the original on 8 October 2023. Retrieved 2023-10-09.
  2. ↑ "US Census Data". U.S. Census Bureau. Archived from the original on 19 November 2024. Retrieved 2024-09-21.
  3. ↑ "UNITED ARAB EMIRATES (UAE) POPULATION STATISTICS 2025 web".
  4. ↑ "Saudi Arabia 2023 Census". Archived from the original on 8 October 2023.
  5. ↑ "Indians Overseas Census". Archived from the original on 8 October 2023.
  6. ↑ "Population by States and Ethnic Group". penerangan.gov.my. Department of Information, Ministry of Communications and Multimedia, Malaysia. 2015. Archived from the original on 12 February 2016. Retrieved 7 August 2023.
  7. ↑ "Indians Overseas Census". Ministry of External Affairs, Government of India. Archived from the original on 8 October 2023.
  8. ↑ 8.0 8.1 "Ethnic group, England and Wales: Census 2021". Office for National Statistics. Archived from the original on 22 September 2023. Retrieved 29 November 2022.
  9. ↑ "Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion - Chart data". Scotland's Census. National Records of Scotland. 21 May 2024. Archived from the original on 21 May 2024. Retrieved 21 May 2024. Alternative URL Archived 14 మే 2021 at the Wayback Machine 'Search data by location' > 'All of Scotland' > 'Ethnic group, national identity, language and religion' > 'Ethnic Group'
  10. ↑ "MS-B01: Ethnic group". Northern Ireland Statistics and Research Agency. 22 September 2022. Archived from the original on 12 August 2023. Retrieved 7 January 2023.
  11. ↑ "Census Profile. 2021 Census of Population". statcan.gc.ca. Statistics Canada. 29 March 2023. Archived from the original on 2 November 2023. Retrieved 7 August 2023.
  12. ↑ 12.0 12.1 "Population of Overseas Indians (Compiled in December, 2017)" (PDF). Ministry of External Affairs. 2017-12-21. Archived (PDF) from the original on 19 March 2023. Retrieved 22 January 2023.
  13. ↑ "A2: Population by ethnic group according to districts. Sri Lanka Census of Population and Housing". statistics.gov.lk. Department of Census and Statistics, Sri Lanka. 2012. Archived from the original on 10 March 2018. Retrieved 7 August 2023.
  14. ↑ "Community Survey 2016 – Statistical Release" (PDF). statssa.gov.za. Pretoria: Statistics South Africa. 2016. p. 31. Archived (PDF) from the original on 7 January 2024. Retrieved 7 August 2023.
  15. ↑ "There are only 50,000 Nigerians living in India, but there are over a million Indians living in Nigeria". Al Jazeera. Archived from the original on 3 January 2024. Retrieved 28 August 2022.
  16. ↑ 16.00 16.01 16.02 16.03 16.04 16.05 16.06 16.07 16.08 16.09 16.10 16.11 "Population of Overseas Indians" (PDF). Ministry of External Affairs (India). 31 December 2016. Archived (PDF) from the original on 25 December 2018. Retrieved 28 May 2016.
  17. ↑ "Indians are becoming visible in Australia like never before". Lowy Institute. 28 May 2021. Archived from the original on 21 March 2023. Retrieved 14 September 2021.
  18. ↑ "Kuwait MP seeks five-year cap on expat workers' stay". Gulf News. 30 January 2014. Archived from the original on 28 March 2014. Retrieved 25 August 2017.
  19. ↑ "Population of Qatar by nationality - 2017 report". Archived from the original on 25 December 2018. Retrieved 7 February 2017.
  20. ↑ "About India-Nepal Relations". Embassy of India, Kathmandu, Nepal. February 2020. Archived from the original on 12 September 2019. Retrieved 29 August 2020.
  21. ↑ "Dhaka has a question: what about the illegal Indian immigrants in Bangladesh?". Scroll.in. 16 May 2014. Archived from the original on 10 April 2021. Retrieved 25 October 2023.
  22. ↑ Immigration from outside Europe almost doubled Archived 9 డిసెంబరు 2017 at the Wayback Machine. Federal Institute for Population Research. Retrieved 1 March 2017
  23. ↑ "Population of Overseas Indians". mea.gov.in. Ministry of External Affairs, Government of India. 15 February 2023. Archived from the original on 8 October 2023. Retrieved 29 October 2023.
  24. ↑ "Population in Brief 2015" (PDF). Singapore Government. September 2015. Archived from the original (PDF) on 16 February 2016. Retrieved 14 February 2016.
  25. ↑ "Stats NZ". stats.govt.nz. Archived from the original on 28 July 2017. Retrieved 11 December 2017.
  26. ↑ "Population of Overseas Indians" (PDF). Ministry of External Affairs (India). 31 December 2018. Archived (PDF) from the original on 25 December 2018. Retrieved 18 April 2019.
  27. ↑ "Indian Community in Israel". indembassyisrael.gov.in. Archived from the original on 21 August 2023. Retrieved 13 March 2021.
  28. ↑ "Meitei". Ethnologue (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 24 January 2023. Retrieved 2023-02-12.
  29. ↑ "Manipuri language | Britannica". Encyclopædia Britannica (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 11 July 2022. Retrieved 2023-02-12. Manipuri language, Manipuri Meiteilon, also called Meitei (Meetei), a Tibeto-Burman language spoken predominantly in Manipur, a northeastern state of India.
  30. ↑ Stern, Robert W. (2001). Democracy and Dictatorship in South Asia: Dominant Classes and Political Outcomes in India, Pakistan, and Bangladesh (in ఇంగ్లీష్). Greenwood Publishing Group. p. 6. ISBN 978-0-275-97041-3.
  31. ↑ Henry Newman (1921). The Calcutta Review (in ఇంగ్లీష్). University of Calcutta. p. 252. I have also found that Bombay is India, Satara is India, Bangalore is India, Madras is India, Delhi, Lahore, the Khyber, Lucknow, Calcutta, Cuttack, Shillong, etc., are all India.
  32. ↑ Chandra Ford; Nina T Harawa (29 April 2010). "A new conceptualization of ethnicity for social epidemiologic and health equity research". Soc Sci Med. 71 (2): 251–258. doi:10.1016/j.socscimed.2010.04.008. PMC 2908006. PMID 20488602.
  33. ↑ "India to overtake China as world's most populous country in April 2023, United Nations projects". United Nations. 24 April 2023. Archived from the original on 5 September 2023. Retrieved 27 April 2023.
  34. ↑ Ellis-Petersen, Hannah; Ellis-Petersen, Hannah (2023-04-24). "India overtakes China to become world's most populous country". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Archived from the original on 21 June 2023. Retrieved 2023-07-12.
  35. ↑ "India's population to surpass China this week - UN" Archived 14 జూలై 2023 at the Wayback Machine. BBC. April 24, 2023. Retrieved June 24, 2023.
  36. ↑ Article 1 of the English version of the Constitution of India: "India that is Bharat shall be a Union of States."
  37. ↑ Pargiter, F. F. (1922), Ancient Indian Historical Tradition, Delhi: Motilal Banarsidass, p. 131
  38. ↑ Schmidt, H.P. Notes on Rgveda 7.18.5-10. Indica. Organ of the Heras Institute, Bombay. Vol.17, 1980, 41–47.
  39. ↑ National Council of Educational Research and Training, History Text Book, Part 1, India
  40. ↑ "Visnu-Purana". Archived from the original on 9 June 2007. Retrieved 2008-04-10.
  41. ↑ "Reading the Vedic Literature in Sanskrit" (PDF). is1.mum.edu. Archived from the original (PDF) on 3 March 2016. Retrieved 11 December 2017.
  42. ↑ Gopal, Madan (1990). K.S. Gautam (ed.). India through the ages. Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India. p. 70.
  43. ↑ Michael Cook (2014), Ancient Religions, Modern Politics: The Islamic Case in Comparative Perspective, Princeton University Press, p.68: "Aryavarta [...] is defined by Manu as extending from the Himalayas in the north to the Vindhyas of Central India in the south and from the sea in the west to the sea in the east."
  44. ↑ Hudson, John C., ed., Goode's World Atlas 20th Edition Chicago, Illinois, USA:2000—Rand McNally Map Page 203 Major Languages of India—map of the ethnolinguistic groups of India
  45. ↑ Cheung, Martha Pui Yiu (2014) [2006]. "Zan Ning (919–1001 CE), To Translate Means to Exchange". An Anthology of Chinese Discourse on Translation: From Earliest Times to the Buddhist Project. Routledge. pp. 179, 181. ISBN 978-1-317-63928-2.
  46. ↑ Leshnik, Lawrence S. (1968). "The Harappan "Port" at Lothal: Another View". American Anthropologist. 70 (5): 911–922. doi:10.1525/aa.1968.70.5.02a00070. ISSN 0002-7294. JSTOR 669756.
  47. ↑ "Religion -- Chapter 3". brow.on.ca. Archived from the original on 28 February 2021. Retrieved 11 December 2017.
  48. ↑ The Earth and Its Peoples by Richard Bulliet, Pamela Crossley, Daniel Headrick, Steven Hirsch, Lyman Johnson p.192
  49. ↑ The Cambridge History of Southeast Asia: From early times to c. 1800, Band 1 by Nicholas Tarling p.281
  50. ↑ The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond; Acyuta Yājñika, Suchitra Sheth, Penguins Books, (2005), p.42, ISBN 978-0-14400-038-8
  51. ↑ The Math Book: From Pythagoras to the 57th Dimension, 250 Milestones by Clifford A. Pickover: page 88
  52. ↑ Kulke and Rothermund, p 115
  53. ↑ Keay, p 215
  54. ↑ K.A. Nilakanta Sastri, A History of South India, p 158
  55. ↑ Columbia Chronologies of Asian History and Culture by John Stewart Bowman p.270
  56. ↑ "History of Science and Philosophy of Science: A Historical Perspective of the Evolution of Ideas in Science", editor: Pradip Kumar Sengupta, author: Subhash Kak, 2010, p91, vol XIII, part 6, Publisher: Pearson Longman, ISBN 978-81-317-1930-5
  57. ↑ Zahir ud-Din Mohammad (10 September 2002). Thackston, Wheeler M. (ed.). The Baburnama: Memoirs of Babur, Prince and Emperor. New York: Modern Library. p. xlvi. ISBN 978-0-375-76137-9. In India the dynasty always called itself Gurkani, after Timur's title Gurkân, the Persianized form of the Mongolian kürägän, "son-in-law", a title he assumed after his marriage to a Genghisid princess.
  58. ↑ Asher & Talbot 2008, p. 115.
  59. ↑ Robb 2001, pp. 90–91.
  60. ↑ Metcalf & Metcalf 2006, p. 17.
  61. ↑ Asher & Talbot 2008, p. 152.
  62. ↑ Catherine Ella Blanshard Asher; Cynthia Talbot (2006). India before Europe. Cambridge University Press. p. 265. ISBN 978-0-521-80904-7.
  63. ↑ Burjor Avari (2013). Islamic Civilization in South Asia: A History of Muslim Power and Presence in the Indian Subcontinent. Routledge. pp. 131–. ISBN 978-0-415-58061-8.
  64. ↑ Erinn Banting (2003). Afghanistan: The people. Crabtree Publishing Company. ISBN 978-0-7787-9336-6.
  65. ↑ Metcalf & Metcalf 2006, pp. 23–24.
  66. ↑ Western India in the Nineteenth Century: A Study in the Social History by Ravinder Kumar p.5
  67. ↑ Robb 2001, pp. 151–152.
  68. ↑ Metcalf, B.; Metcalf, T.R. (2006), A Concise History of Modern India (2nd ed.), pp. 94–99.
  69. ↑ Minahan, James (2012). Ethnic Groups of South Asia and the Pacific: An Encyclopedia: An Encyclopedia. ABC-CLIO. p. 139. ISBN 978-1-59884-660-7.
  70. ↑ "Indian Economy During British Rule". yourarticlelibrary.com. 2014-05-08. Archived from the original on 31 December 2016. Retrieved 6 January 2017.
  71. ↑ Ali, Afsar (17 July 2017). "Partition of India and Patriotism of Indian Muslims". The Milli Gazette. Archived from the original on 26 February 2021. Retrieved 8 March 2019.
  72. ↑ Kenoyer, Jonathan Mark; Heuston, Kimberley (May 2005). The Ancient South Asian World. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-517422-9. OCLC 56413341. Archived from the original on 20 November 2012.
  73. ↑ John Keay (2011), India: A History, 2nd Ed - Revised and Updated, Grove Press / Harper Collins, ISBN 978-0-8021-4558-1, see Introduction and Chapters 3 through 11
  74. ↑ Mohammada, Malika (2007), The foundations of the composite culture in India, Aakar Books, ISBN 81-89833-18-9
  75. ↑ 75.0 75.1 Nikki Stafford Finding Lost, ECW Press, 2006 ISBN 1-55022-743-2 p. 174
  76. ↑ "1". Cultural History of India. New Age International Limited Publications. 2005. p. 3. ISBN 978-81-224-1587-2.
  77. ↑ Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor, by Keat Gin Ooi p.642
  78. ↑ 78.0 78.1 Hindu-Buddhist Architecture in Southeast Asia by Daigorō Chihara p.226
  79. ↑ Lange, Christian (2008-07-10). Justice, Punishment and the Medieval Muslim Imagination. Cambridge Studies in Islamic Civilization. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-88782-3.[permanent dead link] Lange: Greater Persia (including Khwārazm, Transoxania, and Afghanistan)."
  80. ↑ Sharma, Usha (2004). Cultural and Religious Heritage of India. Mittal Publications, 2004. ISBN 978-81-7099-960-7.
  81. ↑ E. Dunn, Ross (1986). The adventures of Ibn Battuta, a Muslim traveller of the fourteenth century. University of California Press, 1986. ISBN 978-0-520-05771-5.
  82. ↑ Tharoor, Shashi (2006). India: From Midnight to the Millennium and Beyond. Arcade Publishing, 2006. ISBN 978-1-55970-803-6.
  83. ↑ 83.0 83.1 "45". What Is Hinduism?: Modern Adventures Into a Profound Global Faith. Himalayan Academy Publications. 2007. p. 359. ISBN 978-1-934145-00-5.
  84. ↑ "Non Resident Nepali – Speeches". Nrn.org.np. Archived from the original on 25 December 2010. Retrieved 1 August 2010.
  85. ↑ "BBCVietnamese.com". BBC. Archived from the original on 3 April 2015. Retrieved 1 August 2010.
  86. ↑ "Religions of the world: numbers of adherents; growth rates". Religioustolerance.org. Archived from the original on 25 January 2021. Retrieved 1 August 2010.
  87. ↑ Basu, Durga Das (2013). Introduction to the Constitution of India (21 ed.). LexisNexis. p. 124. ISBN 978-81-803-8918-4.
  88. ↑ Johannes Quack (2014), Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India, Oxford University Press, ISBN 978-0199812615, page 50 with footnote 3.
  89. ↑ Ramkrishna Bhattacharya (2011), Studies on the Cārvāka/Lokāyata, Anthem Press, ISBN 978-0857284334, pages 26–29
  90. ↑ KN Tiwari (1998), Classical Indian Ethical Thought, Motilal Banarsidass, ISBN 978-8120816077, page 67;
    Roy W Perrett (1984), The problem of induction in Indian philosophy Archived 14 డిసెంబరు 2020 at the Wayback Machine, Philosophy East and West, 34(2): 161-174;
    (Bhattacharya 2011, pp. 21–32);
    (Radhakrishnan & Moore 1957, pp. 187, 227–234);
    Robert Flint, Anti-theistic theories, p. 463, గూగుల్ బుక్స్ వద్ద, Appendix Note VII - Hindu Materialism: The Charvaka System; William Blackwood, London;
  91. ↑ V.V. Raman (2012), Hinduism and Science: Some Reflections, Zygon - Journal of Religion and Science, 47(3): 549–574, Quote (page 557): "Aside from nontheistic schools like the Samkhya, there have also been explicitly atheistic schools in the Hindu tradition. One virulently anti-supernatural system is/was the so-called Charvaka school.", doi:10.1111/j.1467-9744.2012.01274.x
  92. ↑ Chakravarti, Sitansu (1991). Hinduism, a way of life. Motilal Banarsidass Publ. p. 71. ISBN 978-81-208-0899-7. Retrieved 9 April 2011.
  93. ↑ Joshi, L.R. (1966). "A New Interpretation of Indian Atheism". Philosophy East and West. 16 (3/4): 189–206. doi:10.2307/1397540. JSTOR 1397540.
  94. ↑ Sarvepalli Radhakrishnan; Charles A. Moore (1957). A Sourcebook in Indian Philosophy (Twelfth Princeton Paperback printing 1989 ed.). Princeton University Press. pp. 227–249. ISBN 978-0-691-01958-1. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)
  95. ↑ Phil Zuckerman (21 December 2009). "Chapeter 7: Atheism and Secularity in India". Atheism and Secularity. ABC-CLIO. ISBN 978-0-313-35182-2. Retrieved 7 September 2013.
  96. ↑ Oxford Dictionary of World Religions, p. 259
  97. ↑ "Census of India – Socio-cultural aspects". Censusindia.gov.in. Archived from the original on 17 August 2015. Retrieved 3 February 2011.
  98. ↑ Hodivala 1920, p. 88
  99. ↑ Smith, Peter (2008). An introduction to the Baha'i faith. Cambridge University Press. p. 94. ISBN 978-0-521-86251-6.
  100. ↑ Enroth, Ronald (2005). A Guide to New Religious Movements. InterVarsity Press. p. 160. ISBN 978-0-8308-2381-9.
  101. ↑ "Global Index Of Religion And Atheism" (PDF). WIN-Gallup. Archived from the original (PDF) on 16 October 2012. Retrieved 3 September 2013.
  102. ↑ Singh, David Emmanuel (2012). Islamization in Modern South Asia: Deobandi Reform and the Gujjar Response. Walter de Gruyter. p. 199. ISBN 978-1-61451-246-2.
  103. ↑ Cassan, Guilhem (September 2011). "The Impact of Positive Discrimination in Education in India: Evidence from a Natural Experiment" (PDF). Paris School of Economics and Laboratoire d'Economie Appliquee. Archived from the original on 23 June 2021. Retrieved 15 November 2015.
  104. ↑ Indian and Foreign Review. 1965. Retrieved 6 May 2015.
  105. ↑ "UNITED STATES COMMISSION ON INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM-Annual Report 2015" (PDF). Archived (PDF) from the original on 6 September 2021. Retrieved 15 November 2015.
  106. ↑ "15th anniversary retrospective:UNITED STATES COMMISSION ON INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM" (PDF). Archived (PDF) from the original on 18 August 2021. Retrieved 15 November 2015.
  107. ↑ Talwar, Swati. "Meaning of HUF (Hindu Undivided Family)". Taxpaisa.com. Archived from the original on 2 May 2021. Retrieved 29 June 2014.
  108. ↑ Henry Orenstein; Michael Micklin (1966). "The Hindu Joint Family: The Norms and the Numbers". Pacific Affairs. 39 (3/4): 314–325. doi:10.2307/2754275. JSTOR 2754275. Autumn, 1966
  109. ↑ Raghuvir Sinha (1993). Dynamics of Change in the Modern Hindu Family. South Asia Books. ISBN 978-81-7022-448-8.
  110. ↑ "Indian Families". Facts About India. Archived from the original on 30 July 2011. Retrieved 11 October 2011.
  111. ↑ 111.0 111.1 Manjistha Banerji; Steven Martin; Sonalde Desai (2008). "Is Education Associated with a Transition towards Autonomy in Partner Choice? A Case Study of India" (PDF). University of Maryland & NCAER. Archived from the original (PDF) on 3 March 2016.
  112. ↑ Stein, Burton (1998). A History of India. Blackwell Publishing. ISBN 0-631-20546-2, p. 47
  113. ↑ "Harrapa clothing". harappa.com. Archived from the original on 2 December 2015. Retrieved 15 December 2017.
  114. ↑ Abbott, Phill (17 February 2009). "Rethinking silk's origins: Nature News". Nature. 457 (7232): 945. doi:10.1038/457945a. PMID 19238684. S2CID 4390646.
  115. ↑ Good, I.L.; Kenoyer, J.M.; Meadow, R.H. (2009). "New evidence for early silk in the Indus civilization". Archaeometry. 50 (3): 457–466. Bibcode:2009Archa..51..457G. doi:10.1111/j.1475-4754.2008.00454.x. Archived from the original on 6 July 2021. Retrieved 11 December 2019.
  116. ↑ Verma, S.P. (2005). Ancient system of oriental medicine. Anmol Publications PVT. LTD. ISBN 978-81-261-2127-4.[permanent dead link]
  117. ↑ Beveridge, Henry (1867). A comprehensive history of India. Blackie and son. ISBN 978-81-85418-45-2. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)
  118. ↑ Jayapalan, N. (2008). Economic History of India. Atlantic Publishers & Distributors. ISBN 978-81-269-0697-0.
  119. ↑ Govind Sadashiv Ghurye (1951) "Indian Costume.", p.11
  120. ↑ Govind Sadashiv Ghurye (1951) "Indian Costume.", p.12
  121. ↑ Arti Sandhu (2015). Indian Fashion: Tradition, Innovation, Style. Bloomsbury. p. 126. ISBN 978-18478-8780-1. Retrieved 4 June 2012.
  122. ↑ K T Achaya (2003). The Story of Our Food. Universities Press. ISBN 978-81-7371-293-7. Retrieved 18 June 2015.
  123. ↑ Harris, David R. (1996). The Origins and Spread of Agriculture and Pastoralism in Eurasia. Psychology Press. p. 565. ISBN 978-1-85728-538-3.
  124. ↑ Padmanabh S Jaini (2001), Collected papers on Buddhist Studies, Motilal Banarsidass, ISBN 978-8120817760, pages 57–77
  125. ↑ Padmanabh S Jaini (2000), Collected papers on Jaina Studies, Motilal Banarsidass, ISBN 978-8120816916, pages 3–14
  126. ↑ Autobiography of a Yogi, Paramahansa Yogananda, Self Realization Fellowship, 1973, p. 22
  127. ↑ Maharishi Mahesh Yogi on the Bhagavad Gita Translation and Commentary, Arkana, 1990 p. 236
  128. ↑ "Chapter 17, Verse 8,9,10". Bhagavad-Gita. Archived from the original on 6 May 2021. Retrieved 31 August 2011.
  129. ↑ Donald K. Sharpes (2006). Sacred Bull, Holy Cow: A Cultural Study of Civilization's Most Important Animal. Peter Lang. p. 208. ISBN 978-0-8204-7902-6. Retrieved 4 June 2012.
  130. ↑ Harold McGee (2004). On food and cooking. Scribner. ISBN 978-0-684-80001-1. Archived from the original on 20 July 2017. Retrieved 17 November 2015.
  131. ↑ Emmie te Nijenhuis (1974). Indian music, Part 2, Volume 6. BRILL. ISBN 978-90-04-03978-0.
  132. ↑ A Study of Dattilam: A Treatise on the Sacred Music of Ancient India, 1978, p. 283, Mukunda Lāṭha, Dattila
  133. ↑ "Natyashastra" (PDF). Sanskrit Documents. Archived (PDF) from the original on 16 September 2012. Retrieved 17 November 2015.
  134. ↑ "Thirayattam" (Folklore Text- Malayalam, Moorkkanad apeethambaran), State Institute of language, Kerala. ISBN 978-81-200-4294-0
  135. ↑ Māni Mādhava Chākyār (1996). Nātyakalpadrumam. Sangeet Natak Akademi, New Delhi. p. 6.
  136. ↑ Burton, Richard F. (2002). Vikram and the Vampire Or Tales of Hindu Devilry pg xi. Adamant Media Corporation
  137. ↑ Irwin, Robert (2003), The Arabian Nights: A Companion, I.B. Tauris, p. 65, ISBN 978-1-86064-983-7
  138. ↑ "History of Algebra". Archived from the original on 11 November 2014. Retrieved 5 October 2014.
  139. ↑ Boyer, Carl B. (1991). A History of Mathematics (Second ed.). John Wiley & Sons, Inc.. ISBN 0-471-54397-7, p. 210.
  140. ↑ Narasimha Roddam (2 April 1985) Rockets in Mysore and Britain, 1750–1850 A.D., National Aeronautical Laboratory and Indian Institute of Science, Bangalore 560017 India, Project Document DU 8503,"Rockets in Mysore and Britain, 1750-1850 A.D." (PDF). Archived from the original (PDF) on 3 March 2012. Retrieved 2011-12-19.
  141. ↑ "Properties Inscribed on the World heritage List". UNESCO. Archived from the original on 12 November 2021. Retrieved 1 October 2010.
  142. ↑ "Nobel Prizes-Britannica". Archived from the original on 29 April 2015. Retrieved 6 May 2015.
  143. ↑ "Life and Times of Bharat Mata - Manushi, Issue 142". indiatogether.org. Archived from the original on 14 May 2014. Retrieved 11 December 2017.
  144. ↑ "Cricket is a Religion in India". Sports Pundit (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 24 March 2022. Retrieved 2022-03-10.
  145. ↑ Nair, Abhijit (2021-04-25). "In which sports has India competed at the Olympics?". thebridge.in (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2022-03-10.
  146. ↑ Kiniry, Laura. "Moon Handbooks New Jersey", Avalon Travel Publishing, 2006. pg. 34 ISBN 1-56691-949-5
  147. ↑ Laryssa Wirstiuk (April 21, 2014). "Neighborhood Spotlight: Journal Square". Jersey City Independent. Archived from the original on 30 June 2018. Retrieved December 26, 2014.
  148. ↑ "Yearbook of Immigration Statistics: 2013 Supplemental Table 2". U.S. Department of Homeland Security. Archived from the original on 12 July 2014. Retrieved 2015-05-11.
  149. ↑ "Yearbook of Immigration Statistics: 2012 Supplemental Table 2". U.S. Department of Homeland Security. Archived from the original on 2014-12-22. Retrieved 2015-05-11.
  150. ↑ "Yearbook of Immigration Statistics: 2011 Supplemental Table 2". U.S. Department of Homeland Security. Archived from the original on 7 July 2017. Retrieved 2015-05-11.
  151. ↑ "Yearbook of Immigration Statistics: 2010 Supplemental Table 2". Department of Homeland Security. Archived from the original on 7 July 2017. Retrieved 2015-05-11.
  152. ↑ Mendizabal, Isabel; Valente, Cristina; Gusmão, Alfredo; Alves, Cíntia; Gomes, Verónica; Goios, Ana; Parson, Walther; Calafell, Francesc; Alvarez, Luis; Amorim, António; Gusmão, Leonor; Comas, David; Prata, Maria João (2011-01-10). "Reconstructing the Indian Origin and Dispersal of the European Roma: A Maternal Genetic Perspective". PLOS ONE (in ఇంగ్లీష్). 6 (1) e15988. Bibcode:2011PLoSO...615988M. doi:10.1371/journal.pone.0015988. ISSN 1932-6203. PMC 3018485. PMID 21264345.
  153. ↑ Ena, Giacomo Francesco; Aizpurua-Iraola, Julen; Font-Porterias, Neus; Calafell, Francesc; Comas, David (2022-11-01). "Population Genetics of the European Roma—A Review". Genes (in English). 13 (11): NA. doi:10.3390/genes13112068. PMC 9690732. PMID 36360305.{{cite journal}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  154. ↑ "Executive Summary - The Indian Diaspora" (PDF). Indiandiaspora.nic.in. Archived from the original (PDF) on 4 March 2016. Retrieved 15 December 2017.
  155. ↑ "India and its Diaspora". Moia.gov.in. Archived from the original on 4 March 2016.
  156. ↑ "Estimated population resident in the United Kingdom, by foreign country of birth (Table 1.3)". Office for National Statistics. September 2009. Archived from the original on 14 November 2010. Retrieved 8 July 2010.
  157. ↑ Government of Canada, Statistics Canada (2022-10-26). "Ethnic or cultural origin by gender and age: Canada, provinces and territories, census metropolitan areas and census agglomerations with parts". www12.statcan.gc.ca. Archived from the original on 26 October 2022. Retrieved 2022-10-26.
  158. ↑ Pillay, Kathryn (2019). "Indian Identity in South Africa". The Palgrave Handbook of Ethnicity. pp. 77–92. doi:10.1007/978-981-13-2898-5_9. ISBN 978-981-13-2897-8.
  159. ↑ "White People, Foreign Nationals, Permanent Residents, Do Not Qualify for a Benefit under the B-BBEE Act: It is Illegal Conduct – The Department of Trade Industry and Competition". www.thedtic.gov.za. Archived from the original on 6 February 2025. Retrieved 2025-02-21.
  160. ↑ "Forced Labour". The National Archives, Government of the United Kingdom. 2010. Archived from the original on 9 June 2022. Retrieved 1 February 2017.
  161. ↑ Hugh Tinker (1993). New System of Slavery. Hansib Publishing, London. ISBN 978-1-870518-18-5.
  162. ↑ K Laurence (1994). A Question of Labour: Indentured Immigration Into Trinidad & British Guiana, 1875-1917. St Martin's Press. ISBN 978-0-312-12172-3.
  163. ↑ "St. Lucia's Indian Arrival Day". Caribbean Repeating Islands. 2009. Archived from the original on 24 April 2017. Retrieved 21 June 2025.
  164. ↑ "Indian indentured labourers". The National Archives, Government of the United Kingdom. 2010. Archived from the original on 12 December 2011. Retrieved 25 July 2019.
  165. ↑ Metspalu, Mait; et al. (2011). "Shared and Unique Components of Human Population Structure and Genome-Wide Signals of Positive Selection in South Asia". The American Journal of Human Genetics. 89 (6): 731–44. doi:10.1016/j.ajhg.2011.11.010. PMC 3234374. PMID 22152676.
  166. ↑ Moorjani, Priya; et al. (2013). "Genetic Evidence for Recent Population Mixture in India". The American Journal of Human Genetics. 93 (3): 422–438. doi:10.1016/j.ajhg.2013.07.006. PMC 3769933. PMID 23932107.

ఉదహరించిన మూలాలు

[మార్చు]

మూస:India topics

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=భారతీయులు&oldid=4852893" నుండి వెలికితీశారు