భూపేంద్రనాథ్ దత్తా
భూపేంద్రనాథ్ దత్తా | |
|---|---|
| শ্রী ভূপেন্দ্রনাথ দত্ত | |
.png) శ్రీ భూపేంద్రనాథ్ దత్తా | |
| జననం | భూపేంద్రనాథ్ దత్తా 1880 సెప్టెంబరు 4 |
| మరణం | 1961 డిసెంబరు 25 (వయసు: 81) |
| చదువు | న్యూయార్క్ విశ్వవిద్యాలయం<brబ్రౌన్ విశ్వవిద్యాలయం హాంబర్గ్ విశ్వవిద్యాలయం |
| వృత్తి | విప్లవ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు జీవశాస్త్ర మానవ శాస్త్రవేత్త |
| పేరుపడ్డది | విప్లవకారుడిగా ఉండటం |
| Notable work | బైష్ణబా సాహిత్యం (బెంగాలీలో) భారతేర ద్వితీయ స్వాధీనతార సంగ్రామం:అప్రకాశిత రజనీతికా (బెంగాలీలో) భారతీయ సమాజ-పద్ధతి (బెంగాలీలో) హిందూ ఆచారాల మాండలికాలు భారతీయ సామాజిక రాజకీయాలలో అధ్యయనాలు స్వామి వివేకానంద, దేశభక్తుడు-ప్రవక్త:ఒక అధ్యయనం |
| ఉద్యమం | భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం |
| తల్లిదండ్రులు |
|
| బంధువులు | స్వామి వివేకానంద (12 జనవరి 1863 - 4 జూలై 1902),మహేంద్రనాథ్ దత్తా (1 ఆగష్టు 1869 - 15 అక్టోబర్ 1956 ( ఇద్దరు అన్నయ్య ), సర్నబాలా దేవి (1860 - 16 ఫిబ్రవరి 1932) (పెద్ద సోదరి), విశ్వనాథ్ దత్తా (తండ్రి), భువనేశ్వరి దత్త ప్రపత్ (తల్లి), భువనేశ్వరి దేవి (తల్లి). రఘుమణి బసు (అమ్మమ్మ) |
భూపేంద్రనాథ్ దత్తా (4 సెప్టెంబర్ 1880-25 డిసెంబర్ 1961) భారతీయ కమ్యూనిస్ట్ విప్లవకారుడు, తరువాత ప్రముఖ సామాజిక శాస్త్రవేత్త, మానవ శాస్త్రవేత్త.[1] ఆయన స్వామి వివేకానంద తమ్ముడు, అలాగే ఆయన రాజకీయ కార్యక్రమాలలో రిషి అరబిందో కూడా సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. తన యవ్వనంలో, ఆయన జుగంతర్ ఉద్యమంతో సన్నిహిత సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు, 1907లో అరెస్టు, జైలు శిక్ష పడే వరకు జుగంతర్ పత్రిక సంపాదకుడిగా పని చేశాడు. ఆయన తన తరువాతి విప్లవాత్మక వృత్తిలో ఇండో-జర్మన్ కుట్ర రహస్యంగా ఉన్నాడు. ఆయన గౌరవార్థం ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఈ రోజు డాక్టర్ భూపేంద్రనాథ్ దత్తా స్మారక ఉపన్యాసాన్ని నిర్వహిస్తోంది.
భారతీయ సంస్కృతి, సమాజంపై అనేక పుస్తకాలు రాసిన రచయిత కూడా దత్తా. ఆయన స్వామి వివేకానంద, పేట్రియాట్-ప్రవక్త అనే పుస్తకాన్ని రచించారు.
జననం, విద్యాభాస్యం
[మార్చు]ఆ సమయంలో బ్రిటిష్ ఇండియాలో అతిపెద్ద ప్రావిన్స్ అయిన బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ రాజధాని కలకత్తా పట్టణంలో 1880 సెప్టెంబర్ 4న దత్తా జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు విశ్వనాథ్ దత్తా, భువనేశ్వరి దత్తా. ఆయనకు ఇద్దరు అన్నలు ఉన్నారు, నరేంద్రనాథ్ దత్తా (తరువాత స్వామి వివేకానంద & మహేంద్రనాథ్ దత్తా అని పిలువబడ్డాడు). విశ్వనాథ్ దత్తా కలకత్తా హైకోర్టులో న్యాయవాదిగా ఉండేవాడు, భువనేశ్వరి దేవి గృహిణి.[2] దత్తా ఈశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్ మెట్రోపాలిటన్ ఇఇన్స్టిట్యూషన్లో చేరాడు, అక్కడ నుండి అతను ప్రవేశ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించాడు. ఆయన తన యవ్వనంలో కేషుబ్ చంద్ర సేన్, దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ నేతృత్వంలోని బ్రహ్మ సమాజ్ చేరాడు. ఆయన ఇక్కడ శివనాథ్ శాస్త్రి కలుసుకున్నారు, ఆయన తనను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేశారు. దత్తా మతపరమైన, సామాజిక నమ్మకాలు బ్రహ్మ సమాజం ద్వారా రూపొందించబడ్డాయి, ఇందులో కులం లేని సమాజం, ఒకే దేవుడు, మూఢనమ్మకాలకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాట్లు ఉన్నాయి.[3]
విప్లవాత్మక కార్యకలాపాలు
[మార్చు]భారతదేశంలో
[మార్చు]దత్తా భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో చేరాలని నిర్ణయించుకుని, 1902లో ప్రమథనాథ్ మిత్ర ఏర్పాటు చేసిన బెంగాల్ రివల్యూషనరీ సొసైటీలో చేరారు. ఆయన 1906లో యుగాంతర్ పత్రిక వార్తాపత్రిక సంపాదకుడిగా పని చేశాడు. ఈ వార్తాపత్రిక రివల్యూషనరీ పార్టీ ఆఫ్ బెంగాల్ ముఖపత్రంగా ఉండేది. ఈ కాలంలో ఆయన శ్రీ అరబిందో, బరింద్ర ఘోష్ సన్నిహిత సహచరుడు అయ్యాడు.[4]
దత్తాను 1907లోబ్రిటిష్ పోలీసులు దేశద్రోహం ఆరోపణలతో అరెస్టు చేసి, ఒక సంవత్సరం జైలు శిక్ష విధించారు.[3][5]
అమెరికాలో
[మార్చు]1908లో విడుదలైన తర్వాత అతను భారతదేశాన్ని విడిచి యునైటెడ్ స్టేట్స్ వెళ్ళాడు. అక్కడికి చేరుకున్నాక, అతను కొంతకాలం "ఇండియా హౌస్"లో ఉన్నాడు.[3][5] అతను తన పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ అధ్యయనాలను పూర్తి చేసి బ్రౌన్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎం. ఎ. డిగ్రీని పొందాడు.[5]
జర్మనీలో
[మార్చు]దత్తా కాలిఫోర్నియాలోని గదర్ పార్టీలో చేరి , అక్కడ సోషలిజం, కమ్యూనిజం గురించి అధ్యయనం చేశారు.[3] ఆయన మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో జర్మనీకి వెళ్లి అక్కడ విప్లవ, రాజకీయ కార్యకలాపాలను ప్రారంభించాడు. ఆయన 1916లో బెర్లిన్లోని భారత స్వాతంత్ర్య కమిటీకి కార్యదర్శి అయ్యాడు.[5]1918 వరకు ఈ సంస్థకు కార్యదర్శిగా కొనసాగాడు. ఆయన 1920లో జర్మన్ ఆంత్రోపాలజికల్ సొసైటీలో, 1924లో జర్మన్ ఆసియాటిక్ సొసైటీలో సభ్యత్వం తీసుకున్నాడు.[3]
దత్తా 1921లో కామింటెర్న్లో చేరడానికి మాస్కో వెళ్లాడు. ఈ సంవత్సరం కామింటెర్న్కు మానబేంద్ర నాథ్ రాయ్, బీరేంద్రనాథ్ దాస్గుప్తా కూడా హాజరయ్యారు. పర్యటనలో దత్తా సమకాలీన భారతదేశ రాజకీయ పరిస్థితులపై వ్లాదిమిర్ లెనిన్ ఒక పరిశోధనా పత్రాన్ని అందజేశారు. ఆయన 1923 లో హాంబర్గ్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఆంత్రోపాలజీలో డాక్టరేట్ డిగ్రీని పొందాడు.[3]
తిరిగి భారతదేశంలో
[మార్చు]ఆ తరువాత ఆయన భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ చేరాలని నిర్ణయించుకున్నారు.[5] ఆయన 1927-28లో బెంగాల్ ప్రాంతీయ కాంగ్రెస్, 1929లో అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీలో సభ్యత్వం పొందారు. 1930లో కరాచీలో నిర్వహించిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ వార్షిక సమావేశంలో, ఆయన భారతీయ రైతులకు ప్రాథమిక హక్కును ప్రతిపాదించారు, దానిని జవహర్లాల్ నెహ్రూ నేతృత్వంలోని కాంగ్రెస్ కమిటీ ఆమోదించింది. ఆయన రెండు అఖిల భారత కార్మిక సంఘాల వార్షిక సమావేశాలకు అధ్యక్షత వహించారు. ఆయన రాజకీయ కార్యకలాపాలకు పాల్పడినందుకు అరెస్టు చేయబడ్డాడు.[3]
భూపేంద్రనాథ్ 16 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ కాలం తర్వాత, 1925 ఏప్రిల్లో చాలా మార్పు చెందిన భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చాడు. ఆయన కాన్పూర్లో కొత్తగా ఏర్పడిన కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా పూర్తిగా సహకరించారు, వర్కర్స్ అండ్ పీజెంట్స్ పార్టీ (డబ్ల్యు. పి. పి.) లో పాల్గొన్నారు. ఆయన మొదటి రాజకీయ కార్యకలాపం 1926 డిసెంబర్లో గౌహతిలో జరిగిన రాజకీయ బాధితుల సదస్సులో పాల్గొనడం, దానికి అధ్యక్షత వహించడం. భారత బూర్జువా వర్గం మాత్రమే కాకుండా సామాన్య ప్రజలు కూడా స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో పాల్గొన్నారని భూపెన్ అన్నారు.
భూపేంద్రనాథ్ 1927లో డబ్ల్యు. పి. పి వార్షిక సమావేశానికి హాజరయ్యారు, అక్కడ ఆయన నళిని గుప్తాను కలిశారు. రష్యన్ విప్లవం గురించి మాట్లాడుతూ, యువతలో సోషలిజం, మార్క్సిజం ఆలోచనలను వ్యాప్తి చేశారు. డాక్టర్ భూపేంద్రనాథ్ మార్క్సిజం గురించి యువ విప్లవకారుల మధ్య రాజకీయ తరగతులను తీసుకునేవారని ప్రముఖ కమ్యూనిస్టు, టియు నాయకుడు డాక్టర్ రానెన్ సేన్ గుర్తు చేసుకున్నారు. వారిలో చాలా మంది తరువాత ఆయన ప్రభావంతో సిపిఐలో చేరారు.
ప్రముఖ కమ్యూనిస్ట్ చరిత్రకారుడు చిన్మోహన్ సెహనావిస్, మార్క్సిజంలో తనకు లభించిన శిక్షణకు భూపేంద్రనాథ్కు తాను ఎంతగా రుణపడి ఉన్నానో ఈ విధంగా గుర్తుచేసుకున్నారు: "నేను 1933-34 మధ్యకాలంలో శ్రీ భూపేంద్రనాథ్ దత్తాతో పరిచయం అయ్యాను. ఆయన వద్ద సోషలిజం, మార్క్సిజం అభ్యసించాలనే నా కోరికను నేను వ్యక్తపరిచినప్పుడు, 'పండితుడిగా మారడానికా లేక ప్రజా కార్యకర్తగా పనిచేయడానికా?' అని ఆయన అడిగారు. తాను కార్మికులు, రైతుల మధ్య పనిచేయాలనుకుంటున్నానని సెహనావిస్ ఆయనకు చెప్పారు."
విద్యార్థులు, యువత నిర్వాహకుడు
[మార్చు]భూపేంద్రనాథ్ ఎంతో ఆదరణ పొందిన నాయకుడు. ఆయన 1927లో డాకా జిల్లా యువజన సదస్సులో అధ్యక్షోపన్యాసం చేశారు. ప్రతిపాదిత మొదటి అఖిల భారత సోషలిస్ట్ యువజన కాంగ్రెస్ గురించి 1927 నవంబర్ 12న ఎస్.ఏ. డాంగేకు రాసిన లేఖలో భూపేంద్రనాథ్ ఇలా పేర్కొన్నారు: "ఈ కాంగ్రెస్ మార్క్సిస్ట్ దృక్పథాన్ని కలిగి ఉన్న భారతదేశంలోని యువతీ యువకుల కోసం ఉద్దేశించబడింది, కాంగ్రెస్ ప్రతినిధులుగా వారికి మాత్రమే స్వాగతం."
1927 డిసెంబర్ 27న కలకత్తాలో సోషలిస్ట్ యూత్ కాంగ్రెస్ జరిగింది. రిసెప్షన్ కమిటీ అధ్యక్షుడిగా భూపేంద్రనాథ్ మార్క్సిజం పట్ల యువత దృష్టిని ఆకర్షించి, స్టడీ సర్కిల్స్ ఏర్పాటు చేయాలని సూచించారు. జవహర్ లాల్ నెహ్రూ అధ్యక్షత వహించాడు. 1928 ప్రారంభంలో అఖిల బెంగాల్ యువజన సంఘం ఏర్పడింది, సంస్థ అధ్యక్షుడిగా భూపేంద్రనాథ్, దాని సమావేశంలో ప్రధాన వక్తగా ఉన్నాడు.
1930 ఏప్రిల్లో రాజ్షాహిలో జరిగిన యంగ్ కామ్రేడ్స్ లీగ్ సమావేశంలో భూపేంద్రనాథ్ కూడా ప్రసంగించాడు. ఆయన ప్రసంగం చాలా మంది యువకులు అరాచకవాదాన్ని విడిచిపెట్టి కమ్యూనిజంలోకి రావడానికి సహాయపడింది.
భూపేన్ 1929 మే 5న ఖుల్నా జిల్లా విద్యార్థుల సదస్సుకు, 1929 ఆగస్టు 17న బుర్ద్వాన్ జిల్లా విద్యార్థుల సదస్సుకు, 1931 జూన్లో ఫరీద్పూర్ విద్యార్థుల సదస్సుకు, ఇతర సదస్సులకు అధ్యక్షత వహించాడు. ఆయన విద్యార్థులను మార్క్స్ను అనుసరించమని కోరాడు. ప్రముఖ కమ్యూనిస్ట్ నాయకుడు బినోయ్ కృష్ణ చౌదరి, 1928లో హుగ్లీ జిల్లా విద్యార్థుల సదస్సులో తనకు భూపేన్తో పరిచయం మొదలైందని గుర్తుచేసుకుంటారు.
ఆయన హిరెన్ ముఖర్జీ, హుమాయూన్ కబీర్లతో కలిసి 1936 అక్టోబరు 12న జరిగిన బిపిఎస్ఎఫ్ సమావేశానికి హాజరయ్యాడు.
డబ్ల్యు. పి. పి & టి. యు ఉద్యమం
[మార్చు]మీరట్ కుట్ర కేసు (1929–33) సమయంలో బయట కమ్యూనిస్టులు గందరగోళంలో ఉన్నారు. కలకత్తాలో పంచు గోపాల్ భాదురి, కాళి ఘోష్, బంకిమ్ ముఖర్జీ, ఇతరులతో కలిసి 'ఇండియన్ ప్రోలేటేరియన్ రివల్యూషనరీ పార్టీ' ఏర్పడింది. భూపేంద్రకు సన్నిహిత సంబంధం ఉండేది. ఈ పార్టీ వర్కర్స్ పార్టీతో కలిసి పనిచేసింది, దీనిని సిపిఐ శాఖగా గుర్తించింది. ఇది సర్దేశాయి, రణదివ్, కులకర్ణిల బొంబాయి సమూహాన్ని సంప్రదించి మీరట్ ఖైదీలకు సహాయం చేసింది. ఇది సిపిఐ కలకత్తా కమిటీలో చేరాలనే కోరికను వ్యక్తం చేసింది, వారికి వ్యక్తిగతంగా సభ్యత్వం ఇవ్వబడింది. విశ్వనాథ్ ముఖర్జీ కూడా ఈ సమూహానికి చెందినవారు.
భూపేంద్రనాథ్ దాదాపు అన్ని ప్రధాన ఉద్యమాలలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు: ఖరగ్పూర్ రైల్వే కార్మికుల ఉద్యమం, బీఎన్ఆర్ రైల్వే కార్మికుల ఉద్యమం, జంషెడ్పూర్లోని టిస్కో ఉద్యమం, 1928లో కలకత్తాలో జరిగిన మే డే ర్యాలీలు మొదలైనవి. ఆయన ఏఐటీయూసీ (1928) ఝరియా సమావేశానికి హాజరై, దాని ఉపాధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన స్థానిక, అఖిల భారత స్థాయిలలో అనేక కార్మిక సంఘాలను ఏర్పాటు చేశారు.
ఇతర ప్రజా సంస్థలు
[మార్చు]ప్రొఫెసర్ హిరెన్ ముఖర్జీ, ఇతరుల చొరవతో 1941లో ఏర్పడిన ఫ్రెండ్స్ ఆఫ్ సోవియట్ యూనియన్ (ఎఫ్ఎస్యూ) కు భూపేంద్రనాథ్ దత్తా మొదటి అధ్యక్షుడు. భూపేశ్ గుప్తా, చిన్మోహన్, గోపాల్ హల్దార్, జ్యోతి బసు, ఇతరులు పాల్గొన్నారు. భూపేంద్ర కూడా పిడబ్ల్యుఎలో పాల్గొన్నారు.
సభ్యుడు కాకుండా, కానీ సిపిఐతో
[మార్చు]డాక్టర్ భూపెన్ దత్తా ఎన్నడూ సిపిఐలో అధికారిక సభ్యుడిగా లేరు, కానీ అన్ని ఆచరణాత్మక ప్రయోజనాల కోసం ఆయన ఒక సభ్యుడిగా పని చేశాడు. ఆయన సోమనాథ్ లాహిరి సహా సభ్యులను ప్రోత్సహించి, పార్టీలోకి నియమించారు. ఆయన తన బాల్యంలో హరే కృష్ణ కోనార్ కూడా ప్రభావితం చేశాడు, తరువాత ఆయన గొప్ప మార్క్సిస్ట్ విప్లవకారుడు, రైతు నాయకుడిలో ఒకడు అయ్యాడు. ఆయన ముఖ్యమైన మార్క్సిస్ట్ క్లాసిక్లను అనువదించారు. ఆయన ప్రసిద్ధ రచనలలో 'అప్రకాశిత రజ్నితిక్ ఇతిహాస్' (ప్రచురించబడని రాజకీయ చరిత్ర) ఒకటి. ఆయన మార్క్సిజం చురుకైన ప్రచారకుడు.
ఆయన అనేక పుస్తకాలు, వ్యాసాలతో వివిధ రంగాలలో గొప్ప పండితుడు. ప్రజల శ్రేయస్సు కోసం వాదించి, కృషి చేసిన స్వామి వివేకానంద, రామకృష్ణ మిషన్ల సామాజిక, సామూహిక అంశాలను ఆయన వెలుగులోకి తెచ్చారు.
సాహిత్య రచనలు
[మార్చు]దత్తా సామాజిక శాస్త్రం, చరిత్ర, రాజకీయాలు మొదలైన వివిధ విషయాలపై పుస్తకాలు రాశారు. అతను భాషావేత్త, బెంగాలీ , హిందీ , ఇంగ్లీష్, జర్మన్ , ఇరానియన్ భాషలలో పుస్తకాలు రాశారు. అతని కొన్ని ముఖ్యమైన పుస్తకాలు—[3]
- బైష్ణబా సాహిత్యే సమాజతత్త్వ (బెంగాలీలో).
- భారతేర ద్వితీయ స్వాధీనతార సంగ్రామం: అప్రకాశిత రాజనీతికా ఇతిహాస్ (బెంగాలీలో). 1983.
- భారతీయ సమాజ-పద్ధతి (బెంగాలీలో). 1983.
- హిందూ కర్మకాండల తర్కం . 1950.
- భారత సాంఘిక శాస్త్ర అధ్యయనాలు . నవభారత్ పబ్లిషర్స్. 1983.
- స్వామి వివేకానంద, దేశభక్తుడు-ప్రవక్త: ఒక అధ్యయనం . నాబభారత్ పబ్లిషర్స్. 1954.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Chaturvedi, Badrinath (2006). Swami Vivekananda: The Living Vedanta. Penguin Books Limited. p. 444. ISBN 978-81-8475-507-7.
- ↑ P. R. Bhuyan (2003). Swami Vivekananda: Messiah of Resurgent India. Atlantic Publishers & Dist. pp. 4–6. ISBN 978-81-269-0234-7.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 Sangsad Bangla Charitabhidhan Volume I. Balgla Sangsad.
- ↑ Richard Sisson; Stanley A. Wolpert (1988). Congress and Indian nationalism: the pre-independence phase; [rev. versions of papers presented at an international conference, held in March 1984 at the University of California, Los Angeles]. University of California Press. p. 64. ISBN 978-0-520-06041-8.
- ↑ 5.0 5.1 5.2 5.3 5.4 Indian History. Allied Publishers. 1988. p. 3. ISBN 978-81-8424-568-4.