భౌతిక భూగోళ శాస్త్రం
భౌతిక భూగోళశాస్త్రం (Physical geography), దీనిని ఫిజియోగ్రఫీ (physiography) అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది భూగోళశాస్త్రంలోని మూడు ప్రధాన శాఖలలో ఒకటి.[1][2][3][4][5] భౌతిక భూగోళశాస్త్రం అనేది ప్రకృతి సిద్ధమైన పరిసరాల్లో జరిగే మార్పులు, అక్కడ కనిపించే నమూనాల గురించి వివరించే ఒక ప్రకృతి శాస్త్రం (natural science). ఇది ముఖ్యంగా వాతావరణం (atmosphere), జలావరణం (hydrosphere), జీవావరణం (biosphere), శిలావరణం (geosphere) వంటి అంశాలను చర్చిస్తుంది.
మానవుడు నిర్మించిన పరిసరాల గురించి వివరించే మానవ భూగోళశాస్త్రం (human geography), భౌగోళిక సమాచారాన్ని సేకరించడానికి ఉపయోగించే పరికరాల గురించి వివరించే సాంకేతిక భూగోళశాస్త్రం (technical geography) తో పోల్చినప్పుడు భౌతిక భూగోళశాస్త్రం భిన్నంగా ఉంటుంది. అయితే, ఈ మూడు శాఖల మధ్య ఒకదానికొకటి చాలా దగ్గరి సంబంధం ఉంది. భూమిపై మనుషులు ఎలా జీవిస్తున్నారు, ప్రకృతి వారిని ఎలా ప్రభావితం చేస్తోంది అనే విషయాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ అన్ని శాఖల అవసరం ఉంటుంది.
ఉప శాఖలు (Sub-branches)
[మార్చు]
భౌతిక భూగోళశాస్త్రాన్ని మరిన్ని విభాగాలుగా లేదా సంబంధిత రంగాలుగా విభజించవచ్చు. అవి కింద ఇవ్వబడ్డాయి:
భూస్వరూప శాస్త్రం (Geomorphology):[6][7] ఇది భూమి పై పొర లేదా ఉపరితలాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. గతంలో భూమి ఎలా ఉండేది, ఇప్పుడు ఏ ఏ మార్పులు జరుగుతున్నాయి, భూమి ఆకారం ఎలా మారుతోంది అనే విషయాలను ఇది చర్చిస్తుంది. ఇందులో ఎడారి భూస్వరూప శాస్త్రం, నదీ భూస్వరూప శాస్త్రం వంటి విభాగాలు ఉన్నాయి. భూమి లోపల జరిగే కదలికలు (tectonic) లేదా వాతావరణ మార్పుల (climatic) వల్ల భూమిపై కొండలు, లోయలు ఎలా ఏర్పడతాయో ఇది వివరిస్తుంది.
జల విజ్ఞాన శాస్త్రం (Hydrology): భూమి ఉపరితలంపై, భూమి లోపల ఉండే నీటి పరిమాణం, దాని నాణ్యత గురించి ఇది వివరిస్తుంది. జల చక్రం (hydrological cycle) ఈ శాస్త్రంలో ప్రధానమైన భాగం. నదులు, సరస్సులు, భూగర్భ జలాలు, మంచు గడ్డలలో ఉండే నీటి ప్రవాహాన్ని, వాటి కదలికలను ఇది పరిశీలిస్తుంది. దీనికి ఇంజనీరింగ్ రంగంతో కూడా సంబంధం ఉండటం వల్ల, ఇందులో లెక్కలతో కూడిన పరిశోధనలు ఎక్కువగా జరుగుతాయి. లిమ్నాలజీ (సరస్సుల అధ్యయనం) వంటి విభాగాలు ఇందులో ఉన్నాయి.
హిమానీనద శాస్త్రం (Glaciology): భూమిపై ఉండే మంచు గడ్డలు (glaciers), మంచు పలకల (ice sheets) గురించి ఇది వివరిస్తుంది. దీనిని మంచు ఆవరణం (cryosphere) అధ్యయనం అని కూడా అనవచ్చు. మంచు గడ్డలు వాతావరణాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయి, అవి కరగడం వల్ల సముద్ర మట్టాలు ఎలా పెరుగుతాయి, మంచు వల్ల నేల ఆకారం ఎలా మారుతుంది వంటి విషయాలను హిమానీనద శాస్త్రవేత్తలు పరిశోధిస్తారు.
జీవ భూగోళశాస్త్రం (Biogeography): భూమిపై వివిధ రకాల మొక్కలు, జంతువులు ఏ ఏ ప్రాంతాల్లో విస్తరించి ఉన్నాయి, అవి అక్కడ మాత్రమే ఎందుకు పెరుగుతున్నాయి అనే విషయాలను ఇది వివరిస్తుంది. ఆల్ఫ్రెడ్ రస్సెల్ వాలెస్ ఈ శాస్త్ర అభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషించారు. జీవ పరిణామ సిద్ధాంతం, భూ ఖండాల కదలికలు ఈ శాస్త్రానికి పునాదులుగా ఉన్నాయి. దీనిని ద్వీప జీవ భూగోళశాస్త్రం, జంతు భూగోళశాస్త్రం వంటి ఐదు విభాగాలుగా విభజించారు.
శీతోష్ణస్థితి శాస్త్రం(Climatology): వాతావరణ పరిస్థితులను సుదీర్ఘ కాలం పాటు గమనించి, ఆ ప్రాంత శీతోష్ణస్థితిని ఇది వివరిస్తుంది. ఇది స్థానిక వాతావరణం (micro climate) నుండి ప్రపంచ శీతోష్ణస్థితి (macro climate) వరకు అన్నింటినీ పరిశీలిస్తుంది. మనుషుల చర్యల వల్ల శీతోష్ణస్థితి ఎలా మారుతోంది (anthropogenic influences), తుపాన్లు ఎలా వస్తాయి వంటి విషయాలను ఈ విభాగంలో చదువుతారు.
మృత్తికా భూగోళశాస్త్రం (Soil geography): నేలలు లేదా మృత్తికలు భూమిపై ఎలా విస్తరించి ఉన్నాయో ఇది వివరిస్తుంది. ఇది భూగోళశాస్త్రం, నేలల శాస్త్రం (soil science) కలిసిన ఒక విభాగం.[8] పెడాలజీ (Pedology) అనేది నేలలు సహజంగా ఎలా ఏర్పడతాయో వివరిస్తుంది. మృత్తికా భూగోళశాస్త్రం అనేది నేలలు ఏర్పడటానికి వాతావరణం, మొక్కలు, జంతువులు, సూక్ష్మజీవులు ఎలా ఉపయోగపడుతున్నాయో వివరిస్తుంది.
పురా భూగోళశాస్త్రం (Palaeogeography): పూర్వ కాలంలో భూ ఖండాలు ఎక్కడ ఉండేవి, అవి కాలక్రమేణా ఎలా కదిలాయి అనే విషయాలను ఇది పరిశోధిస్తుంది. ఇందుకోసం శిలాజాలు (fossils), పురాతన అయస్కాంతత్వ మార్పులను ఆధారంగా చేసుకుంటారు. ఖండచలన సిద్ధాంతం (continental drift) వంటి విషయాలను ఇది బలపరుస్తుంది.
తీరప్రాంత భూగోళశాస్త్రం (Coastal geography): సముద్రం, నేల కలిసే ప్రాంతాల్లో జరిగే మార్పుల గురించి ఇది వివరిస్తుంది. అలల ప్రభావం వల్ల తీరం ఎలా మారుతుంది, మనుషులు తీరప్రాంతాలను ఎలా ఉపయోగిస్తున్నారు, సముద్ర మట్టాలు పెరగడం వల్ల వచ్చే నష్టాలు ఏమిటి వంటి అంశాలను ఇది చర్చిస్తుంది.
సముద్ర శాస్త్రం (Oceanography): భూమిపై ఉన్న సముద్రాలు, మహాసముద్రాల గురించి చదివే శాస్త్రం. సముద్రంలోని జీవులు, సముద్రపు అలలు, ప్రవాహాలు, సముద్రం అడుగున ఉండే భూభాగం వంటి అనేక అంశాలు ఇందులో ఉంటాయి. ఇది భౌతిక, రసాయన, జీవ శాస్త్రాలతో ముడిపడి ఉన్న ఒక విస్తృత రంగం.
క్వాటర్నరీ సైన్స్ (Quaternary science): గడిచిన 26 లక్షల సంవత్సరాల కాలాన్ని క్వాటర్నరీ కాలం అంటారు. ఈ కాలంలో జరిగిన మంచు యుగాలు, వాతావరణ మార్పులను ఇది అధ్యయనం చేస్తుంది. గతంలో భూమి ఎలా ఉండేదో తెలుసుకోవడం ద్వారా భవిష్యత్తులో రాబోయే మార్పులను అంచనా వేయడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది.
ల్యాండ్స్కేప్ ఎకాలజీ (Landscape ecology): భూ స్వరూపంలో వచ్చే మార్పులు అక్కడ నివసించే జీవులపై, ప్రకృతిపై ఎలా ప్రభావం చూపుతాయో ఇది వివరిస్తుంది. దీనిని జర్మన్ భూగోళశాస్త్రవేత్త కార్ల్ ట్రోల్ ప్రారంభించారు.
జియోమాటిక్స్ (Geomatics): భౌగోళిక సమాచారాన్ని సేకరించడం, భద్రపరచడం, విశ్లేషించడం వంటి పనులను ఇది చేస్తుంది. ఇందులో మ్యాపుల తయారీ (cartography), రిమోట్ సెన్సింగ్ (దూర ప్రాంతాల నుండి సమాచారం సేకరించడం), జీఐఎస్ (GIS) వంటి సాంకేతిక అంశాలు ఉంటాయి.
పర్యావరణ భూగోళశాస్త్రం (Environmental geography): ప్రకృతికి, మనుషులకు మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని ఇది విశ్లేషిస్తుంది. ప్రకృతి వల్ల మనుషులు, మనుషుల చర్యల వల్ల ప్రకృతి ఎలా ప్రభావితం అవుతున్నాయో ఇది వివరిస్తుంది. పర్యావరణ నిర్వహణ (environmental management) ఇప్పుడు ఈ విభాగంలో ముఖ్యమైన అంశంగా మారింది.
పత్రికలు సాహిత్యం
[మార్చు]భౌతిక భూగోళశాస్త్రం మరియు భూ విజ్ఞాన శాస్త్రాలకు సంబంధించిన పరిశోధన ఫలితాలను వివిధ విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా సంస్థలు జర్నల్స్ రూపంలో ప్రచురిస్తాయి. భౌతిక భూగోళశాస్త్రవేత్తలు కేవలం భూగోళశాస్త్ర పత్రికల్లోనే కాకుండా ఇతర శాస్త్రాలకు సంబంధించిన జర్నల్స్ లో కూడా తమ పరిశోధనలను ప్రచురిస్తారు. సాధారణ ప్రజలకు ఈ విషయాలను వివరించడానికి పాఠ్యపుస్తకాలు, మ్యాగజైన్లు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. ముఖ్యమైన పత్రికలకు ఉదాహరణలుగా నేచర్, The Professional Geographer వంటి వాటిని చెప్పుకోవచ్చు.
విజ్ఞాన శాస్త్రంగా పరిణామ క్రమం )
[మార్చు]గ్రీకు కాలం నుండి 19వ శతాబ్దం చివరి వరకు, భూగోళశాస్త్రం అంటే కేవలం ప్రకృతిని వివరించే శాస్త్రంగానే ఉండేది. స్ట్రాబో, ఎరాటోస్తనీస్ వంటి ప్రాచీన శాస్త్రవేత్తలు వివిధ ప్రాంతాల గురించి వివరిస్తూ గ్రంథాలు రాశారు. 19వ శతాబ్దంలో అలెగ్జాండర్ వాన్ హంబోల్ట్ రాసిన 'కాస్మోస్' (Kosmos) అనే పుస్తకం భూగోళశాస్త్రాన్ని ఒక సహజ శాస్త్రంగా గుర్తించడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.
18, 19వ శతాబ్దాల్లో జేమ్స్ హట్టన్ మరియు జార్జెస్ కువియర్ అనే శాస్త్రవేత్తల మధ్య జరిగిన చర్చలు భూగోళశాస్త్రంపై చాలా ప్రభావం చూపాయి. ఒక ప్రాంతం మెల్లగా మారుతుందా లేదా అకస్మాత్తుగా వచ్చే మార్పుల వల్ల మారుతుందా అనే విషయంపై ఈ చర్చలు సాగాయి.
19వ శతాబ్దంలో జరిగిన రెండు ముఖ్య సంఘటనలు ఈ శాస్త్ర అభివృద్ధికి కారణమయ్యాయి. మొదటిది, ఐరోపా దేశాలు ఆసియా, ఆఫ్రికా వంటి ప్రాంతాల్లో తమ రాజ్యాలను విస్తరించడం. ముడి సరుకుల కోసం వారు జరిపిన అన్వేషణల వల్ల కొత్త ప్రాంతాల గురించి సమాచారం తెలిసింది. దీనివల్ల విశ్వవిద్యాలయాల్లో భూగోళశాస్త్ర విభాగాలు ఏర్పడ్డాయి.
రెండవది, రష్యాలో జరిగిన సైబీరియా అన్వేషణలు. మిఖాయిల్ లోమోనోసోవ్ వంటి వారు సైబీరియాలోని నేలలు, మంచు గడ్డల గురించి పరిశోధనలు చేసి హిమానీనద శాస్త్రానికి పునాది వేశారు. రష్యాకు చెందిన ఇతర శాస్త్రవేత్తలు నేలల గురించి, శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణల గురించి ముఖ్యమైన సమాచారాన్ని అందించారు. వ్లాదిమిర్ కొప్పెన్ చేసిన శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణ నేటికీ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యంలో ఉంది.
అమెరికాలో విలియం మోరిస్ డేవిస్ అనే శాస్త్రవేత్త "భూస్వరూప చక్రం" (cycle of erosion) అనే సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు. నదులు, గాలి వంటివి కొండలను కాలక్రమేణా ఎలా మైదానాలుగా మారుస్తాయో ఆయన వివరించారు. ఈ సిద్ధాంతం వల్ల భూస్వరూప శాస్త్రం ఒక ప్రత్యేక శాఖగా అభివృద్ధి చెందింది.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "1(b). Elements of Geography". www.physicalgeography.net.
- ↑ Pidwirny, Michael; Jones, Scott (1999–2015). "Physical Geography".
- ↑ Marsh, William M.; Kaufman, Martin M. (2013). Physical Geography: Great Systems and Global Environments. Cambridge University Press. ISBN 9780521764285.
- ↑ Dahlman, Carl; Renwick, William (2014). Introduction to Geography: People, Places & Environment (6 ed.). Pearson. ISBN 9780137504510. Retrieved 28 August 2022.
- ↑ Haidu, Ionel (2016). "What is Technical Geography" (PDF). Geographia Technica. 11 (1): 1–5. doi:10.21163/GT_2016.111.01. Archived (PDF) from the original on 19 January 2022. Retrieved 22 July 2022.
- ↑ "Physical Geography: Defining Physical Geography". Dartmouth College Library. Retrieved 2019-11-18.
- ↑ "Physical Geography". University of Nevada, Reno.
- ↑ "Subdisciplines of Geography". Civil Service India (PNG).
Soils Geography lies between Physical Geography and Pedology
Bridges, E. M. (1981). "Soil geography: a subject transformed". Progress in Physical Geography: Earth and Environment. 5 (3): 398–407. Bibcode:1981PrPG....5..398B. doi:10.1177/030913338100500303. S2CID 131268490.
బయటి లింకులు
[మార్చు]- Physiography by T.X. Huxley, 1878, పూర్తి పాఠం, థేమ్స్ నదీ పరివాహక ప్రాంత భౌతిక భూగోళశాస్త్రం
మూస:Physical geography topics మూస:Geography topics మూస:Earth science