Jump to content

భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి

వికీపీడియా నుండి
భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి
ఎడమ వైపు చూస్తున్న గడ్డం ఉన్న వ్యక్తి ఉబ్బెత్తు చిత్రంతో ఉన్న బంగారు పతకం.
Awarded forభౌతిక శాస్త్ర రంగంలో మానవాళికి చేసిన విశేష కృషికి
Locationస్టాక్‌హోమ్, స్వీడన్
దేశంస్వీడన్ Edit this on Wikidata
అందజేసినవారురాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్
Reward(s)11 మిలియన్ స్వీడిష్ క్రోనార్ (2023)[1]
మొదటి బహుమతి1901
ఇటీవలి గ్రహీతలుజాన్ క్లార్క్, మిచెల్ హెచ్. డెవోరెట్, జాన్ ఎం. మార్టినిస్
Most awardsజాన్ బార్డీన్ (2)
వెబ్‌సైట్http://nobelprize.org/ Edit this on Wikidata
Nobel Prize in Physics
A golden medallion with an embossed image of a bearded man facing left in profile. To the left of the man is the text "ALFR•" then "NOBEL", and on the right, the text (smaller) "NAT•" then "MDCCCXXXIII" above, followed by (smaller) "OB•" then "MDCCCXCVI" below.
Awarded forOutstanding contributions to mankind in the field of physics
LocationStockholm, Sweden
దేశంస్వీడన్ Edit this on Wikidata
అందజేసినవారుRoyal Swedish Academy of Sciences
Reward(s)11 million Swedish kronor (2023)[2]
మొదటి బహుమతి1901
Most recent recipientsJohn Clarke, Michel H. Devoret, and John M. Martinis
Most awardsJohn Bardeen (2)
వెబ్‌సైట్http://nobelprize.org/ Edit this on Wikidata

భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి అనేది భౌతిక శాస్త్ర రంగంలో మానవాళికి విశేష కృషి చేసిన వారికి రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఇచ్చే వార్షిక పురస్కారం. 1895లో ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ వీలునామా ద్వారా స్థాపించబడి 1901 నుండి ఇస్తున్న ఐదు నోబెల్ బహుమతులలో ఇది ఒకటి, మిగిలినవి రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి, సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి, నోబెల్ శాంతి బహుమతి, వైద్యశాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి.

ఈ బహుమతిలో ఒక పతకం, డిప్లొమా, నగదు బహుమతి పత్రం ఉంటాయి. పతకం ముందు భాగంలో భౌతిక, రసాయన, సాహిత్య బహుమతుల పతకాలపై ఉన్నట్లుగానే ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ ప్రొఫైల్ ఉంటుంది. భౌతిక శాస్త్రంలో మొదటి నోబెల్ బహుమతిని ఎక్స్-కిరణాలను కనుగొనడం ద్వారా అందించిన అసాధారణ సేవలకు గుర్తింపుగా జర్మన్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త విల్హెల్మ్ రాంట్జెన్‌కు ప్రదానం చేశారు.[3] ఈ అవార్డును నోబెల్ ఫౌండేషన్ నిర్వహిస్తుంది, ఇది భౌతిక శాస్త్రంలో ఒక శాస్త్రవేత్త అందుకోగల అత్యంత ప్రతిష్టాత్మక అవార్డుగా విస్తృతంగా పరిగణించబడుతుంది.[4] నోబెల్ వర్ధంతి అయిన డిసెంబర్ 10న స్టాక్‌హోమ్‌లో జరిగే వార్షిక వేడుకలో దీనిని ప్రదానం చేస్తారు. 2025 నాటికి, మొత్తం 229 మంది ఈ బహుమతిని అందుకున్నారు.[5]

నేపథ్యం

[మార్చు]
నోబెల్ బహుమతులను స్థాపించిన ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ (1833–1896).

ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ తన చివరి వీలునామాలో భౌతిక, రసాయన, శాంతి, శారీరక లేదా వైద్య, సాహిత్య రంగాలలో "మానవాళికి గొప్ప ప్రయోజనం" చేకూర్చే వారి కోసం బహుమతుల శ్రేణిని సృష్టించడానికి తన సంపదను ఉపయోగించాలని పేర్కొన్నాడు.[6] నోబెల్ తన జీవితకాలంలో అనేక వీలునామాలు రాసినప్పటికీ, చివరిది అతను మరణించడానికి ఒక సంవత్సరం ముందు రాశాడు, నవంబర్ 27 1895న పారిస్‌లోని స్వీడిష్-నార్వేజియన్ క్లబ్‌లో సంతకం చేశాడు.[7][8] ఐదు నోబెల్ బహుమతులను స్థాపించడానికి, అందించడానికి నోబెల్ తన మొత్తం ఆస్తులలో 94%, అనగా 31 మిలియన్ స్వీడిష్ క్రోనార్లను విరాళంగా ఇచ్చాడు.[9] వీలునామా చుట్టూ ఉన్న సందేహాల స్థాయి కారణంగా, ఏప్రిల్ 26 1897 వరకు నార్వేజియన్ పార్లమెంట్ (స్టోర్టింగ్) దీనిని ఆమోదించలేదు.[10][11] అతని వీలునామా నిర్వాహకులు రాగ్నార్ సోల్మాన్, రుడాల్ఫ్ లిల్జెక్విస్ట్, వీరు నోబెల్ సంపదను చూసుకోవడానికి, బహుమతులను నిర్వహించడానికి నోబెల్ ఫౌండేషన్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.

వీలునామా ఆమోదించబడిన వెంటనే శాంతి బహుమతిని ప్రదానం చేసే నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ సభ్యులను నియమించారు. బహుమతిని ప్రదానం చేసే ఇతర సంస్థలు దీనిని అనుసరించాయి: కరోలిన్‌స్కా ఇన్‌స్టిట్యూట్ జూన్ 7న, స్వీడిష్ అకాడమీ జూన్ 9న, రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ జూన్ 11న.[12][13] ఆ తర్వాత నోబెల్ ఫౌండేషన్ బహుమతులను ప్రదానం చేయడానికి మార్గదర్శకాలను ఏర్పాటు చేసింది. 1900లో, నోబెల్ ఫౌండేషన్ కొత్తగా రూపొందించిన శాసనాలను రాజు ఆస్కార్ II ప్రకటించాడు.[11][14] నోబెల్ వీలునామా ప్రకారం, రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ భౌతిక శాస్త్రంలో బహుమతిని ప్రదానం చేస్తుంది.[14]

నామినేషన్, ఎంపిక

[మార్చు]
ముగ్గురు భౌతిక శాస్త్ర నోబెల్ గ్రహీతలు. ముందు వరుస ఎడమ నుండి కుడికి: ఆల్బర్ట్ ఎ. మైఖేల్సన్ (1907 గ్రహీత), ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్ (1921 గ్రహీత), రాబర్ట్ ఎ. మిల్లికాన్ (1923 గ్రహీత).

భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతికి గరిష్టంగా ముగ్గురు నోబెల్ గ్రహీతలను, రెండు విభిన్న పరిశోధనలను ఎంచుకోవచ్చు.[15] ఇతర నోబెల్ బహుమతులతో పోలిస్తే, భౌతిక శాస్త్ర బహుమతికి నామినేషన్, ఎంపిక ప్రక్రియ సుదీర్ఘమైనది, కఠినమైనది. ఇది సంవత్సరాలుగా భౌతిక శాస్త్రంలో అత్యంత ముఖ్యమైన బహుమతిగా ఎదగడానికి ఇది ఒక ప్రధాన కారణం.[16]

నోబెల్ గ్రహీతలను రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఎన్నుకునే ఐదుగురు సభ్యులతో కూడిన నోబెల్ కమిటీ అయిన 'భౌతిక శాస్త్ర నోబెల్ కమిటీ' ఎంపిక చేస్తుంది. సెప్టెంబరులో ప్రారంభమయ్యే మొదటి దశలో, ఎంపిక చేసిన సుమారు 3,000 మంది విశ్వవిద్యాలయ ప్రొఫెసర్లు, భౌతిక, రసాయన శాస్త్రాలలో నోబెల్ గ్రహీతలు, ఇతరులకు రహస్య నామినేషన్ ఫారమ్‌లను పంపుతారు. పూర్తి చేసిన ఫారమ్‌లు మరుసటి సంవత్సరం జనవరి 31 నాటికి నోబెల్ కమిటీకి చేరుకోవాలి. నామినేట్ చేయబడిన వారిని నిపుణులు పరిశీలించి చర్చిస్తారు, సుమారు పదిహేను పేర్లకు కుదిస్తారు. తుది అభ్యర్థులపై సిఫార్సులతో కూడిన నివేదికను కమిటీ అకాడమీకి సమర్పిస్తుంది, అక్కడ భౌతిక శాస్త్ర తరగతిలో దీనిపై మరింత చర్చిస్తారు. అకాడమీ ఆ తర్వాత మెజారిటీ ఓటు ద్వారా భౌతిక శాస్త్ర గ్రహీతల తుది ఎంపిక చేస్తుంది.[17]

అబ్దుస్ సలామ్ – 1979 గ్రహీత

నామినీ పేర్లను ఎప్పుడూ బహిరంగంగా ప్రకటించరు, బహుమతి కోసం వారు పరిగణించబడుతున్నారని వారికి చెప్పరు. నామినేషన్ రికార్డులు యాభై సంవత్సరాల పాటు రహస్యంగా ఉంచుతారు.[18] మరణానంతర నామినేషన్లు అనుమతించబడవు. కమిటీ నిర్ణయం (సాధారణంగా అక్టోబరులో), డిసెంబరులో జరిగే వేడుకల మధ్య నెలల్లో ఆ వ్యక్తి మరణించినట్లయితే బహుమతి ఇవ్వవచ్చు. 1974కి ముందు, అభ్యర్థి నామినేట్ అయిన తర్వాత మరణించినట్లయితే మరణానంతర పురస్కారాలు అనుమతించబడేవి.[19]

భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి నిబంధనల ప్రకారం గుర్తింపు పొందుతున్న విజయాల ప్రాముఖ్యత "కాలానుగుణంగా పరీక్షించబడి" ఉండాలి. ఆచరణలో, ఆవిష్కరణ, పురస్కారం మధ్య అంతరం సాధారణంగా 20 సంవత్సరాల క్రమంలో ఉంటుంది, అంతకంటే ఎక్కువ కూడా ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, 1930ల దశకంలో నక్షత్రాల నిర్మాణం, పరిణామంపై చేసిన కృషికి 1983 భౌతిక శాస్త్ర నోబెల్ బహుమతిలో సగం సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్‌కు దక్కింది. ఈ కాల-పరీక్ష నియమం ప్రతికూలతగా, శాస్త్రవేత్తలందరూ తమ పనికి గుర్తింపు పొందేంత కాలం జీవించలేరు. వారి పని ప్రభావం అంచనా వేసే సమయానికి ఆవిష్కర్తలు మరణించినందున, కొన్ని ముఖ్యమైన శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణలు బహుమతి కోసం పరిగణించబడవు.[20][21]

బహుమతులు

[మార్చు]

భౌతిక శాస్త్ర నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతకు బంగారు పతకం, ప్రశంసలతో కూడిన డిప్లొమా, కొంత నగదు లభిస్తుంది.[22]

పతకాలు

[మార్చు]

భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి పతకం రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి పతకం రూపకల్పనలో సమానంగా ఉంటుంది.[23][24] భౌతిక, రసాయన శాస్త్ర పతకాల వెనుక భాగంలో ప్రకృతి దేవత ఐసిస్ రూపంలో ఒక కార్నుకోపియా పట్టుకుని మేఘాల నుండి ఉద్భవిస్తున్నట్లు వర్ణిస్తుంది. విజ్ఞాన శాస్త్ర మేధావి ప్రకృతి "చల్లని, కఠినమైన ముఖాన్ని" కప్పి ఉంచే ముసుగును పట్టుకుని ఉంటాడు.[24] దీనిని ఎరిక్ లిండ్‌బర్గ్ రూపొందించాడు, ఎస్కిల్‌స్టునాలో స్వెన్స్కా మెడల్జ్ దీనిని తయారు చేశాడు.[24] దీనిపై రోమన్ కవి వర్జిల్ రాసిన అయినిడ్ 6వ పుస్తకం 663వ పంక్తిలోని "inventas aut qui vitam excoluere per artes" అనుసరణగా "Inventas vitam iuvat excoluisse per artes" ("కనుగొనబడిన కళల ద్వారా (మానవ) జీవితాన్ని మెరుగుపరచడం ప్రయోజనకరం") అని చెక్కబడి ఉంటుంది.[25] బొమ్మల క్రింద ఉన్న పలకపై గ్రహీత పేరు చెక్కబడి ఉంటుంది. రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌ను సూచించే "REG. ACAD. SCIENT. SUEC." అనే వచనం వెనుక భాగంలో చెక్కబడి ఉంటుంది.[24]

డిప్లొమాలు

[మార్చు]
1903 నోబెల్ బహుమతి డిప్లొమా, మేరీ క్యూరీ, పియరీ క్యూరీలకు ప్రదానం చేశారు

నోబెల్ గ్రహీతలు నేరుగా స్వీడన్ రాజు చేతుల మీదుగా డిప్లొమా అందుకుంటారు. ప్రతి డిప్లొమాను దానిని స్వీకరించే గ్రహీత కోసం బహుమతిని ప్రదానం చేసే సంస్థలచే ప్రత్యేకంగా రూపొందిస్తారు.[26] డిప్లొమాలో గ్రహీత పేరు, వారి విజయాలను వివరించే అనులేఖనంతో కూడిన చిత్రం ఉంటుంది.[26]

బహుమతి డబ్బు

[మార్చు]

అవార్డుల ప్రదానోత్సవంలో, గ్రహీతకు అవార్డు మొత్తాన్ని సూచించే పత్రాన్ని అందజేస్తారు. నోబెల్ ఫౌండేషన్ నుండి అందుబాటులో ఉన్న నిధుల ఆధారంగా నగదు బహుమతి మొత్తం సంవత్సరానికి మారవచ్చు. ఉదాహరణకు, 2009లో ఇచ్చిన మొత్తం నగదు 10 మిలియన్ స్వీడిష్ క్రోనార్లు (SEK) (US$1.4 మిలియన్లు),[27] కానీ 2012లో గొప్ప మాంద్యం తర్వాత, ఆ మొత్తం 8 మిలియన్ SEK, లేదా US$1.1 మిలియన్లు.[28] ఒక నిర్దిష్ట విభాగంలో ఇద్దరు గ్రహీతలు ఉంటే, అవార్డు గ్రాంట్ గ్రహీతల మధ్య సమానంగా విభజిస్తారు. ఒకవేళ ముగ్గురు ఉంటే, ప్రదానం చేసే కమిటీ గ్రాంట్‌ను సమానంగా విభజించడానికి ఎంచుకోవచ్చు, లేదా ఒక గ్రహీతకు సగం, మిగిలిన ఇద్దరికి చెరో పావు వంతు ప్రదానం చేయవచ్చు.[29][30][31][32]

వేడుక

[మార్చు]

బహుమతి ఎంపిక బోర్డుగా పనిచేసే కమిటీ, సంస్థ సాధారణంగా అక్టోబర్ మొదటి వారంలో గ్రహీతల పేర్లను ప్రకటిస్తాయి. ఆ తర్వాత నోబెల్ వర్ధంతి అయిన డిసెంబరు 10న స్టాక్‌హోమ్ కచేరీ హాల్‌లో ఏటా జరిగే అధికారిక వేడుకల్లో ఈ బహుమతిని ప్రదానం చేస్తారు. గ్రహీతలు డిప్లొమా, పతకం, బహుమతి మొత్తాన్ని ధృవీకరించే పత్రాన్ని అందుకుంటారు.[33]

నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు

[మార్చు]

వివాదాలు

[మార్చు]
ప్రధాన వ్యాసం: భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి వివాదాలు

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

గమనికలు

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]

ఉల్లేఖనాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "The Nobel Prize amounts". The Nobel Prize. Archived from the original on 20 July 2018. Retrieved 29 September 2023.
  2. ↑ "The Nobel Prize amounts". The Nobel Prize. Archived from the original on 20 July 2018. Retrieved 29 September 2023.
  3. ↑ "All Nobel Prizes in Physics - NobelPrize.org". NobelPrize.org. Retrieved 1 October 2025.
  4. ↑ Baruch A. Shalev (2003). 100 Years of Nobel Prizes. Atlantic Publishers & Dist. p. 8. ISBN 978-81-269-0278-1.
  5. ↑ "All Nobel Prizes in Physics". The Nobel Foundation. Archived from the original on 25 July 2018. Retrieved 3 October 2023.
  6. ↑ "History – Historic Figures: Alfred Nobel (1833–1896)". BBC. Archived from the original on 27 December 2019. Retrieved 3 May 2015.
  7. ↑ Ragnar Sohlman: 1983, Page 7
  8. ↑ von Euler, U.S. (6 June 1981). "The Nobel Foundation and its Role for Modern Day Science". Die Naturwissenschaften. 68 (6). Springer-Verlag: 277–281. Bibcode:1981NW.....68..277V. doi:10.1007/BF01047469.
  9. ↑ "Nobel's will". Nobel.org. Archived from the original on 15 August 2018. Retrieved 4 May 2015.
  10. ↑ "The Nobel Foundation – History". Nobelprize.org. Archived from the original on 9 January 2010. Retrieved 3 May 2015.
  11. ↑ 11.0 11.1 Agneta Wallin Levinovitz: 2001, Page 13
  12. ↑ "Nobel Prize History –". Infoplease.com. 13 October 1999. Archived from the original on 26 April 2013. Retrieved 3 May 2015.
  13. ↑ Encyclopædia Britannica. "Nobel Foundation (Scandinavian organisation) – Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Archived from the original on 14 May 2013. Retrieved 3 May 2015.
  14. ↑ 14.0 14.1 "Nobel Prize Archived 29 ఏప్రిల్ 2015 at the Wayback Machine" (2007), in Encyclopædia Britannica, accessed 15 January 2009, from Encyclopædia Britannica Online
  15. ↑ Nobelprize.org. "Facts and figures". Archived from the original on 15 August 2018. Retrieved 4 May 2015.
  16. ↑ "The Nobel Prize Selection Process". Britannica Encyclopaedia. Archived from the original on 29 April 2015. Retrieved 4 May 2015.
  17. ↑ "Nomination and Selection of Physics Laureates". nobelprize.org. Nobel Media AB 2016. Archived from the original on 20 May 2020. Retrieved 6 October 2016.
  18. ↑ "50 year secrecy rule". Archived from the original on 1 May 2015. Retrieved 6 May 2015.
  19. ↑ "About posthumous awards". Archived from the original on 24 July 2018. Retrieved 4 May 2015.
  20. ↑ Gingras, Wallace (2009). "Why it has become more difficult to predict Nobel Prize winners: A bibliometric analysis of nominees and winners of the chemistry and physics prizes (1901–2007)". Scientometrics. 82 (2): 401. arXiv:0808.2517. doi:10.1007/s11192-009-0035-9. S2CID 23293903.
  21. ↑ "A noble prize". Nature Chemistry. 1 (7): 509. 2009. Bibcode:2009NatCh...1..509.. doi:10.1038/nchem.372. PMID 21378920.
  22. ↑ Rivers, Tom (10 December 2009). "2009 Nobel Laureates Receive Their Honors | Europe". .voanews.com. Archived from the original on 4 October 2012. Retrieved 3 May 2015.
  23. ↑ "A unique gold medal". Nobel Foundation. Archived from the original on 11 April 2017. Retrieved 20 June 2023.
  24. ↑ 24.0 24.1 24.2 24.3 "The Nobel Prize medals in physics and chemistry". Nobel Foundation. Archived from the original on 31 March 2023. Retrieved 20 June 2023.
  25. ↑ "The Nobel Prize medal in physiology or medicine". Nobel Foundation. Archived from the original on 16 April 2023. Retrieved 20 June 2023.
  26. ↑ 26.0 26.1 "The Nobel Prize Diplomas". Nobelprize.org. Archived from the original on 13 April 2015. Retrieved 3 May 2015.
  27. ↑ "The Nobel Prize Amounts". Nobelprize.org. Archived from the original on 20 July 2018. Retrieved 24 August 2014.
  28. ↑ "Nobel prize amounts to be cut 20% in 2012". CNN. 11 June 2012. Archived from the original on 9 July 2012.
  29. ↑ Sample, Ian (5 October 2009). "Nobel prize for medicine shared by scientists for work on ageing and cancer | Science | guardian.co.uk". Guardian. London. Archived from the original on 13 January 2020. Retrieved 15 January 2010.
  30. ↑ Sample, Ian (7 October 2008). "Three share Nobel prize for physics | Science | guardian.co.uk". Guardian. London, England. Archived from the original on 1 June 2019. Retrieved 10 February 2010.
  31. ↑ Landes, David. "Americans claim Nobel economics prize – The Local". Thelocal.se. Archived from the original on 20 November 2012. Retrieved 15 January 2010.
  32. ↑ "The 2009 Nobel Prize in Physics – Press Release". Nobelprize.org. 6 October 2009. Archived from the original on 19 January 2013. Retrieved 10 February 2010.
  33. ↑ "Nobel prize award ceremony". Archived from the original on 24 April 2015. Retrieved 4 May 2015.

వనరులు

[మార్చు]

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]
Wikimedia Commons logo
విキーమీడియా కామన్స్‌లో Nobel Prize in Physics}కి సంబంధించి దస్త్రాలు ఉన్నాయి.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=భౌతిక_శాస్త్రంలో_నోబెల్_బహుమతి&oldid=4847720" నుండి వెలికితీశారు